Agrega Nedir?

Agregalar, çimento ile birbirlerine bağlanarak, sert ve yoğun bir kütle meydana getirir ve betonun hacim olarak %60-%80’lik bir kısmını oluşturur. Agrega; kum-çakıl, kırma taş, cüruf gibi, harç beton veya asfaltın ana maddesini oluşturur. (İngilizce “aggregate”)

Beton hacminin yaklaşık %75’ini oluşturan agreganın;
– Türünün,
– Biçiminin,
– En büyük boyutunun,
– Tane boyutu dağılımının,
– İnce madde oranının,
– Organik madde miktarının,
– Hacim konsantrasyonunun ve
– Yüzey özelliklerinin betonun performansında önemli işlevi vardır.




İnşaat sektörü diğer ülkelerde olduğu gibi bizim ülkemizde de ekonomi açısından başı çeken sektörlerdendir ve bu sektörün en önemli ham maddelerinden bir tanesi de agregalardır. Konut, işyerleri ve merkezleri, sanayi yapıları, hastane, okul gibi kamu yapıları gibi bina inşaatlarında, köprü, su yapıları, boru hattı gibi altyapı tesislerinin inşaatında ve özellikle de yol yapımı (üstyapı, altyapı) konularında beton imalatı için kullanılan en önemli hammadde agregadır. Agrega hammaddesi olmadan ya da kullanılmadan insan hayatını kolaylaştırmak için inşa edilen yapıların birçoğunun inşa edilmesi olanaksızdır.  Agrega madenciliği ihtiyaç açısından madencilik türleri arasında ilk sıradadır.

Agrega sektörünün önemli ölçüde tüm ulusal inşaat üretim faaliyetleri ile ilgili olması, güçlü istihdam potansiyeli, başta inşaat sektörü olmak üzere diğer birçok sektörlerle de etkileşim içinde olması bu sektörü Türkiye ekonomisinin vazgeçilmez sektörlerinden bir tanesi konumuna getirmektedir.


Agregaların boyut ve miktarlarının seçimi; büyük boyutlu agregalar arası boşluklar küçüklere doldurulacak ve boşluk hacmi minimum olacak şekilde yapılır. Agregalar boyutlarına göre çapı 0-6 mm arasında ince (doğal ve yapay kum) ve 6∼63 mm kalın (çakıl ve kırma taş) olmak üzere ikiye ayrılabilir. Agrega, betonun önemli bir kısmını meydana getirdiği için kullanılması betonda ucuzluk sağlar. Ancak, yeterli işlenebilirlik ve dayanımın sağlanması gerekir. Agregalar elekten geçirilerek dane boyutu dağılımı eğrisi elde edilebilir.

granülometri eğrisi

TS 706’da belirlenen sınır değerler en büyük agrega boyutuna göre şekilde gösterilmiştir. Yapılan elek analizinde bulunan dane dağılımı şekilde verilen A ve B eğrileri arasında kaldığında dane dağılımının “iyi” ve B ve C arasında bulunması durumunda “kullanılabilir” olarak tanımlanır. Çimentonun su ile birleşerek meydana getirdiği hamur agregayı birbirine bağlayarak dayanımı yüksek bir malzemenin ortaya çıkmasını sağlar. Bu bağın sağlanabilmesi için agreganın temiz olması, killi olmaması gerekir. Ortaya çıkan betonun dayanımı, kullanılan malzemelerin dayanımları ile ilgili olduğu için, agreganın dayanımının yüksek olması arzu edilir. Kolay yerleştirme için betonda kullanılacak agreganın en büyük dane çapı, kalıp genişliğinin 1/5’inden, döşeme kalınlığının 1/3’ünden ve iki donatı arası uzaklığın 3/4’ünden büyük olmamalıdır.


Doğal kaynaklardan direkt olarak veya yapay yollardan sağlanan agregalar tane çaplarına göre; İri Agrega – İnce Agrega – Mineral Filler olmak üzere üç farklı ana gruba ayrılabilir.

Yol inşaatlarında doğal kaynaklardan, püskürük, tortul ve metamorfik kayaçlardan kırma, eleme ve bazen yıkama işlemleriyle elde edilen diyorit, diyabaz, trakit, bazalt, kalker, kireçtaşı, dolomit, kumtaşı, çakmaktaşı kökenli agregalar, ayrıca mekanik dirençleri yüksek olan kum ve çakıl gibi doğal agregalar kullanılmaktadır.

Agregaların özelliklerini saptamak için çok sayıda deney mevcut olup içler inde en önemli ve en çok uygulanan deneyler şunlardır:
– Tane Dağılımı ( Granülometri ) Deneyi
– Aşınmaya Karşı Direnç Deneyi
– Hava Etkilerine Karşı Dayanıklılık (Donma – Çözülme) Deneyi
– Cilalanma Direnç Deneyi
– Özgül Ağırlık ve Su Emme Deneyi
– Soyulmaya Karşı Direnç Deneyi

Agrega ile ilgili İngilizce terimler;

aggregate attrition test: Agreganm aşınma mukavemetinin saptanması için yapılan deney.

aggregate base coarse: Agrega alt tabaka. Yol yüzeyinin altında, düzgün yüzey elde edilebilmesi için agregaya yapılan tabaka.

aggregate bridging: Beton yüzeyinde kaba partiküllerle birlikte oluşan istenmeyen oyuklar. Beton karışımında, kaba agrega içinde çok fazla ince malzemenin olması nedeniyle meydana gelir.

aggregate/cement ratio: Betonda, agrega/çimento ağırlık oranı,

aggregate seal: Yol yüzeyinde agrega içeren koruyucu tabaka.

aggregate spreader: Yola agrega seren makine.

aggregate truck: Agrega seren makineye malzeme servisi yapan damperli kamyon.




Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Facebook'ta Takip Etmek İster misiniz?