Bina Yıkım Yöntemleri ve Yıkım Projesi

Bina yıkımı ile ilgili Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından taslak olarak hazırlanan YIKIM İŞLEMLERİ İLE HAFRİYAT TOPRAĞI, İNŞAAT VE YIKINTI ATIKLARININ KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ, yapıların yıkımı ile ilgili  iş ve işverenleri, can ve mal güvenliğini, çevre ve insan sağlığını ve ilgili standartları dikkate almak suretiyle gerçekleştirilmesinin usul ve esaslarına değinmektedir.

Yıkım İşlemleri ile Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, yıkım kararı alınan tüm ölçeklerde ve her tipteki yapının yıkımında uygulanacak işlemleri, yıkım faaliyetleri süresince alınacak çevreyi koruma ve diğer güvenlik önlemleri ile yıkım yöntemlerini ve geri dönüşüm esasları ile denetim işlerini kapsamaktadır.




Yıkım öncesinde ilk olarak yapılacak iş herhangi bir nedenle yıkımına karar verilen ilgili yapının, yıkım projesinin hazırlanmasıdır.

BİNA YIKIM PROJESİ

Yıkılacak binanın taşıyıcı sistemi ve hasar düzeyi gibi özellikleri yıkım yöntemi ve bu yöntemin seçilme nedeni, yıkım sırasında alınacak, yıkım güvenlik önlemleri ve çevre güvenlik tedbirleri, yapının durumu, ayrıntılı yıkım aşamlarının tarifi ve enkazın uzaklaştırılması ile ilgili bilgiler bulunmalıdır. Ayrıca yıkım esnasında çevrenin kirletilmemesi için toz kontrolü gibi çalışmaların yanında iş güvenliği tedbirleri bu yıkım projesinde belirtilmelidir.

Yıkım projesinde dikkate alınması gereken diğer hususları şu şekilde sıralayabiliriz;

-Komşu yapıların durumu değerlendirilip bu yapılar ile ilgili alınması gereken uygun tedbirler belirlenmelidir,

-Yıkımı yapılacak olan yapıda, yıkım sırasında tehlike doğurma ihtimali olan elektrik, su ve doğalgaz ile kimyasal veya biyolojik faktörler açıklanmalı ve bu noktalarda alınacak önlemler belirtilmelidir,

Yıkılacak yapının yakınında bulunabilecek benzin istasyonu, akarsu, baraj, yoğun nüfus veya yerleşim bölgesi  gibi faktörler, yıkım yönteminin seçilmesinde dikkate alınmalıdır

Yıkım projesinde hem yıkım yönteminin seçimi hem de seçilecek yıkım yöntemine göre alınacak önlemler açıkça detaylandırılmalıdır.

Yıkım işlerinde, ortaya çıkacak inşaat atıklarının geri dönüşümü yapılabilecek malzemelerin listesi çıkartılmalı, hangi aşamada hangi malzemelerin nasıl depolanacağını ve nakledileceği belirtilmelidir.

-Yıkım projesinin hazırlanmasında, tüm etkenler dikkate alındıktan sonra, güvenlik önlemleri ile çevre koruma önlemlerini de kapsayan “Risk Değerlendirme Raporu” hazırlanmalıdır.



 

Yıkım İşlemleri ile Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, yapıların yıkıma hazırlanması için alınması gereken önlemleri detaylı bir şekilde vermektedir. Bunlardan bazıları :

  • Yıkılacak yapının cepheleri en az 220 cm yüksekliğinde seyyar veya sabit paravan ile çevrilerek, yıkım şantiyesine giriş ve çıkışlar kontrol altına alınır. Çalışanların ve üçüncü şahısların görebilecekleri yere gerektiği kadar uyarı levhaları asılır.
  • Yıkım esnasında düşebilecek her türlü malzemenin, yıkım şantiyesi dışında insan ve taşıt trafiğine ulaşması durumunda, bu cephe güvenlik iskelesi ile emniyete alınır. Tehlike oluşturmayan cephelerde koruma filesi kullanılabilir.
  • Yıkılacak yapının 18 m ve daha yüksek olması durumunda, düşebilecek her türlü malzemenin, yıkım şantiyesi dışında insan ve taşıt trafiğine ulaşması durumunda, cephe güvenlik iskelesi yerine en az iki adet asma iskele kullanılması zorunludur. Asma iskele yıkım yapılan kat ile bir alt kata kurulur.
  • Tozlanmayı en aza indirgemek için, gerekli tedbirlere ilaveten sabit veya seyyar sulama donanımları hazır bulundurulmalıdır.
  • Yapıda geri dönüşümü olabilecek bütün malzemeler uygun söküm yöntemiyle sökülerek şantiyeden uzaklaştırılır.
  • Şantiye sahasında sökümle veya yıkım işlemleri ile ortaya çıkabilecek yanıcı ve tutuşucu bütün malzemeler şantiye sahasında depolanmadan uygun şekilde uzaklaştırılır.

Yıkım Yönteminin Seçimi

Yapıların yıkım yönteminin seçiminde etkili olan parametreleri şu şekilde sıralayabiliriz;

  • Yapının inşa edildiği zeminin özelikleri,
  • Yapının taşıyıcı sistemi,
  • Çevresi ve çevresel özellikleri,
  • Yapının imalatında kullanılan malzemeler,
  • Yapının kullanım amacı.

Yıkım yöntemi ile ilgili dikkate alınması gereken bir diğer konu ise, geri dönüşüm imkanı olan inşaat malzemelerinin toplanmasına imkan verilmesidir.

Asbest içeren yapı elemanları veya cıva ve benzeri ağır metaller içeren florasan gibi malzemelerin insan sağlığına zarar verdikleri için tehlikeli atık niteliğinde bulunduğu unutulmamalıdır.



Yıkım Yöntemleri

Yıkım yöntemlerini aşağıdaki şekillerde sınıflandırabiliriz.

  • Paylayıcı kullanılan yıkım yöntemi,
  • Uzun erişimli yıkım makinesi ile yıkım tekniği,
  • Ekskavatör ile yıkım yöntemi,
  • Kat eksiltme yöntemiyle yıkım tekniği,
  • Çekme halatı ile yıkım yöntemi

Bu binaların yıkım tekniklerinden başka, yapının özeliğine bağlı olarak farklı yıkım yöntemleri de geliştirilebilir.

Patlayıcı Kullanılarak Yıkım Yöntemi

Patlayıcı kullanılan yıkım tekniğinde, “Yapıların Yıktırılmasına İlişkin Yönetmelik Taslağı’nda belirtildiği gibi, bir yapının taşıyıcı sistemini patlayıcılar ile tahrip ederek yapının ağırlık merkezinde çökme etkisi oluşturulması ve kendi ağırlığı ile çökmesi planlanmaktadır.

Bir yapının patlayıcı madde kullanılarak yıkılmasının kararında;

-Yapının bulunduğu yer ve komşu yapılarla olan ilişkisi ve mesafesi irdelenmeli,

-Mevcut yapının taşıyıcı sistemi ve yapımında kullanılan malzemeler belirlenmeli,

-Yıkım için modellemeler yapılarak hangi taşıyıcı elemanlara, hangi sayıda, ne kadar patlayıcı yerleştirileceği ve bu patlayıcıların patlatma sırası incelenerek, bina yıkım projesi hazırlanmalı,

-Patlayıcı madde kullanılarak yapılacak yıkım işlemlerinde, patlayıcının miktarı, yeri ve patlatma sırası mutlaka uzman kişiler tarafından yapılmalı, patlatma işlemi ve sonrasında, yerleştirilen tüm patlayıcıların patladığından emin olmadan enkaz kaldırma işlemlerine girişilmemesi gerekmektedir.




Ekskavatörle Yıkım Tekniği

Ekskavatörle Yıkım Tekniğinde, yıkılacak yapının herhangi bir cephesinden başlanılarak, hidrolik kırıcı aparatı veya kesici ve ezici çene aparatı kullanılarak betonların yukarıdan aşağıya parçalanması şeklinde yıkım gerçekleştirilir.Bu yöntemde iki parça boma sahip ekskavatörün kullanılması nedeniyle, bu ekskavatörün erişim mesafesine kadar kat eksiltme tekniği kullanılmalıdır.

Uzun Erişimli Yıkım Makinesi ile Yıkım Tekniği

Bu yıkım tekniğinde, uzun mesafelere uzanabilen paletli ekskavatörler kullanılmaktadır. Yıkım işlemlerinde kullanılacak ekskavatörlerin, minimum 18 m erişime sahip üç parçalı hareketli boma, kesici, ezici ve hidrolik kırıcıya sahip olması istenmektedir

Kat eksiltme tekniği

Kat eksiltme tekniği ile yıkımda birçok yöntem uygulanabilmektedir

Kompresör ve el aletleri ile yıkım tekniği

Kompresör ve el aletleri ile yıkım yönteminde, kompresör ve el aletleri (kırıcılar, kesiciler) kullanılarak, en üst kat döşemesinin ortasından başlanılarak kenarlara doğru, kolon, kiriş ve döşemelerin donatıları kalacak şekilde kırım yapılır.




Beton delme, kesme ile yıkım yöntemi

Beton delme, kesme ile yıkım yönteminde yıkımı yapılacak yapının en üst döşemesi, kenarlardan başlamak kaydıyla, döşemeler, kiriş ve kolonlar kesilerek, blok şeklinde yıkım sahasından uzaklaştırılır.Bu işlem için kesilen yapı elemanlarını taşıyabilecek bir vinç sisteminin kullanılması gerekmektedir .

Mini ekskavatörle yıkım tekniği

Bu kat eksilterek bina yıkım tekniğinde, ağırlığı yapı tabliyelerinin taşıyabileceği ağırlıktan daha az olan hidrolik kırıcılı, paletli, hidrolik ekskavatörler kullanılmaktadır. Mini ekskavatörle yıkımdakullanılacak mini ekskavatörlerin ağırlığı yedi tonu geçmemesi gerekmektedir

Çekme Halatı İle Yıkım Yöntemi

Yıkım tekniklerinde birisi de çekme halatı ile yıkım yöntemidir. Genellikle baca, kule ve minare gibi yapıların yıkımında tercih edilmektedir.Yıkım projesinde, halatların bağlanacağı yerler, halat sayısı, hangi yönde çekileceği ve yapının hangi kesitlerinin zayıflatılması gerektiği, detaylı bir şekilde belirtilmelidir.

Yıkım projeleri, betonarme yapı davranışını bilen ve bu konuda çalışma yapan uzman kişilerle, seçilen yıkım yöntemine bağlı olarak, özellikle de patlatma ile yıkım yönteminin seçilmesi durumunda patlayıcı konusunda uzman elemanlarla hazırlanması gerekmektedir.




Kaynak; Prof. Dr. Metin HÜSEM-KENTSEL DÖNÜŞÜM VE YIKIM YÖNTEMLERİ

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Facebook'ta Takip Etmek İster misiniz?