Deprem izolatörü olarak da adlandırılan sismik izolatör; yapılara gelen deprem kaynaklı etkileri azaltarak yapıların orta şiddetli depremlerdeki hasarının önlenmesi ve çok şiddetli depremlerdeki hasarının da çok küçük boyutlara indirilmesine yarayan araçlardır. Çoğu uygulamada sismik izolasyon, yapıların altına yerleştirildiğinden bu sistemlere “taban izolasyonu” denilmektedir.

Sismik izolatörler yapıyı iki parçaya ayırarak deprem gibi dinamik yüklerin üst yapıya daha az oranda iletilmesini sağlar. Sismik izolatörlerde kullanılan malzemeler düşey yönde rijit(düşük deformasyon gösteren), yatay yönlerde ise esnek davranış gösterir. Çeşitli araştırmalar sismik izloasyonların, deprem kuvvetlerini 3 kat kadar azalttığını göstermektedir. Aşağıdaki şekilde gerçek bir deprem kaydı altında sismik izolatörlü ve izolatörsüz yapıların davranışlar gösterilmektedir.

Soldaki sabit tabanlı – izolatörsüz yapılar şekilden de görüldüğü üzere deprem etkisiyle büyük ve gittikçe artan yer değiştirmelere maruz kalırken izolatörlü diğer iki yapıda daha küçük ve yapı boyunca birbirine daha yakın yerdeğiştirmeler meydana gelmektedir. Ayrıca sismik izolatörlerin bünyesinde bulunan sönümleyici malzemeler yapıya etkiyen deprem enerjisinin büyük bölümünü sönümlemekte ve üst yapıda oluşacak hasarları engellemektedir. Sismik izolasyonsuz yapılarda ise bu şekilde ayrı bir sönümleme mekanizması bulunmadığından deprem enerjisinin büyük bölümü yapı hareketi sırasında meydana gelen hasarlar tarafından karşılanmaktadır. (Sismik izolasyon maliyeti)

Deprem esnasında izolatörlü yapıda büyük yer değiştirmeler izolatör seviyesinde olup, katlar arası yer değiştirmeler ve kat ivmeleri çok düşüktür; bina, içinde yaşayanlar ve eşyalar güvenliktedir.

Sismik izolasyonların genel olarak temel seviyesinde yapılması bu sistemleri taban izolasyonu olarak adlandırılmasına neden olmasına karşın izolasyon kolon altında, ortasında veya üstünde gibi farklı bölgelerde uygulanabilmektedir.

Tabandan deprem yalıtım malzemeleri uzun zamandır yaygın olarak kullanılan kontrol elemanlarıdır. Esnek bir tabakayla yapıyı zeminden ayırarak depreme karşı korurlar. Bu malzemeler sayesinde ana yapının periyodu önemli ölçüde artırılarak yer hareketinin ivmesini ve depremden kaynaklı kuvvetin etkisi azaltmış olur.

Sismik izolasyon uygulanan bir yapıda, sismik izolasyon uygulanmayan bir yapıya göre bina hakim periyodunda büyük bir artış meydana gelmektedir. Yalıtılmış yapının periyodu, yalıtılmamış yapının periyodu ile kıyaslanacak olursa yaklaşık olarak 3 kat gibi büyük bir farkın oluşmasına olanak sağlamaktadır. Periyot değerinde meydana gelen bu denli büyük bir artış ile yapının deplasman talebinde de büyük artışlar oluşmaktadır. Ancak söz konusu bu deplasman talebi, yapının sahip olduğu izolatörlerin mekanik özelliklerine de bağlıdır. Yapı tabanında
oluşan taban kesme kuvveti değerlerinin ise sismik izolatör kullanımı sonucu yaklaşık olarak %90’ a varan oranlarda azalmasına neden olmaktadır. Üstyapı deprem anında hareketi toplu bir halde yapabilecek bir hale gelmektedir. Böylece çok az göreli kat ötelemeleri oluşmaktadır. Bu durumda, sismik izolatör kullanılan bir yapıda üstyapının taşıyıcı sistemi için daha küçük kesitlerin tercih edilmesine imkan vermektedir. Ayrıca üstyapı, deprem anı ve sonrasında da içerisinde yaşayan insanların yapıyı tahliye etmesine gerek duymadan kesintisiz olarak kullanılmasına imkan vermektedir.

İzolatör-Deprem İzolatörü

Yirminci yüzyılın başlarındaki 1906 San Francisco Depremi ve yirminci yüzyılın sonlarındaki 1999 Kocaeli depremi gibi büyük depremler, bir çok can kaybı ve milyonlarca dolara mal olan hasarlara neden olmuştur. Deprem bilinci gelişmiş ülkelerde orta büyüklükteki binalara “Sismik izolasyon” diye adlandırılan yeni bir teknoloji uygulanmaktadır. Bu teknoloji, yapıyı temelinden ayırma prensibine dayanmakla birlikte, yapıya gelen deprem yer hareketini büyük ölçüde azaltarak yüksek deprem güvenliği sağlamaktadır.

Örneğin bir sismik izolasyon sistemi kauçuk ve çelik sönümleyiciler ile kurşun çekirdekten oluşmaktadır. Bu sismik izolasyon elemanları, her kolonun alt noktası ile kolon temeli arasına yerleştirilebilir ve zeminden yapıya gelen deprem hareketlerini bu seviyede absorbe ederler. Binaya daha az kuvvetler gelir ve bina bir rijit cisim hareketi yapar. Bunun sonucunda bina içindeki eşya ve hassas cihazlar bu titreşimlerden zarar görmez. Sonuç olarak bina kontrollü bir hareket yapar ve hasarlar en alt seviyeye düşer. Sismik izolasyon, bir depremden sonra iş kaybını minimumda tutarken, insan hayatını da korur ve ekonomik kayıpları en aza indirger. Geleneksel inşaatlarda deprem esnasında rölatif kat deplasmanları özellikle alt katlarda olmak üzere ve ivmeler üst katlarda olmak üzere yüksek değerler alabilmektedir. İvmeler üst katlarda artarak büyür ve zararlı titreşimler oluşur. Katlar arası yerdeğiştirmeler kalıcı olabilir.

Günümüzde, deprem izolasyonu genellikle şiddetli depremlerde kısmen de olsa hasarın istenmediği, önem derecesi yüksek yapılarda uygulanmaktadır. Hastane, okul, acil yardım merkezleri, itfaiye, emniyet ve askeri birimlere ait binalar, haberleşme ve enerji dağıtım merkezleri gibi kuvvetli bir depremden sonra ayakta kalması zaruri yapılar ile nükleer enerji santralleri gibi yüksek güvenlikli yapılması gereken yapılar veya tarihi değeri yüksek olan müze ve benzeri yapılar bu sistemin en yaygın uygulandığı yapılardır.

Sismik izolasyon sistemlerinin kullanıldığı diğer yapı türlerinden birisi de yeterli sünekliğe sahip olmayan gevrek yapılardır. Eklemeler yapılarak güçlendirmenin veya onarımın zor olduğu tarihi yapıların onarım ve güçlendirilmesinde sismik izolasyon uygulamaları büyük bir başarıyla uygulanmaktadır. Buna ek olarak, sismik yalıtım yaklaşımı deprem riski yüksek bölgelerdeki bulunan pek çok yapı tipine uygulanabilir. Kullanılması uygun olmayan durumlar aşağıda belirtilmiştir.

Sismik İzolatör Ne İşe Yarar?

Sismik izolatörlerin işlevi; en basit anlatımla deprem kuvvetinin bu izolatörlerin üzerindeki yapılara etkisini, dolayısıyla da bu sebeple oluşlacak sarsıntıları olabildiğince azaltmaktır. Bu nedenle deprem izolatörlerinin yararları bu ana faydalar doğrultusunda türetilebilir.

Depremin kendisini kontrol edemiyoruz, ancak hareketlerin temelden yukarıdaki yapıya aktarılmasını engelleyerek yapıya yaptığı talebi değiştirebiliyoruz. Bu nedenle, izolasyonu kullanmanın birincil nedeni, deprem etkilerini azaltmaktır. Doğal olarak, izolasyonla ilgili bir maliyet vardır ve bu nedenle, yalnızca faydalar bu maliyeti aştığında kullanımı mantıklıdır. Ve elbette, maliyet fayda oranı, depreme dayanıklılığı sağlamak için alternatif önlemlerden elde edilenden daha çekici olmalıdır.

Sismik izolatörün çalışma prensibini aşağıdaki görselden anlamak daha kolay olacaktır.

1. Önemli yapılarda deprem sarsınıtısı kaynaklı, hizmetlerin duraksaması ya da durması engellenir. Sarsıntı ve dinamik etkilerden zarar alacak hassas cihazların arızalanması, ya da elektrik, sıhhi, gaz tesisatlarının hizmetlere, yapıya ve çevreye vereceği zarar engellenir.
2. Sismik izolatörler yapıyı kalıcı ve büyük hasarlara karşı korur.
3. İç ve dış mekanlarda araç, gereç, makina, mobilya gibi eşyaların düşmesi ve devrilmesini engeller ve bu sebeple oluşacak can ve mal hasarlarının önüne geçer.
4. Sismik izolatörlü binalar büyük depremlerden sonra dahi ayakta kalabilmektedir.
5. Deprem sonrası, yaraların sarılması ve acil durum işlemlerinin güvenli bir ortamda sürdürülebilmesini sağlar. Aynı zamanda deprem korkusu ve psikolojik travmalara karşı güven hissi verme etkisiyle destek olur.
6. Yapıda mesnet izolatör-sismik izolatörlerin kullanılmasıyla üst yapıya daha düşük deprem kuvvetlerinin etkimesi sağlanacağından, daha düşük boyutlarda yapı eleman boyutlarına ihtiyaç duyulur. Bu da malzeme ve işçilik giderlerinden tasarruf edilmesi manasına gelmektedir.
7. Olası bir hasar durumunda, izolatörsüz binalara oranla çok daha düşük boyutta hasarlarla karşılaşılacağından, deprem sonrası onarım ve güçlendirme işlemleri ile bu işlemlerin maliyetleri kısıtlı olacaktır.

Sismik İzolatörlerin Avantajları ve Dezavantajları

Sismik izolatörler ülkemizde yeni yeni yaygınlaşamaya başlamıştır. Her izolasyon sisteminin avantajları olduğu gibi dezavantajları da bulunmaktadır, bundan dolayı amacına uygun sistemin seçilmesi büyük önem arz etmektedir. Sismik izolatörlerin avantajları aşağıdaki gibi sıralanabilir;

• Depremlerde can güvenliğinin artması,
• Taşıyıcı yapıda hasarların en aza indirilmesi,
• Bina içerisindeki ekipmanların korunması (hastanelerdeki cihazların korunması, yeniden yapılması mümkün olmayan tarihi eser ve yapıların korunması, nükleer reaktör ve rafinelerin korunması)
• Deprem sonrası hemen kullanım ile iş kaybının ve ekonominin etkilenmemesi,
• Ulaşım yapıları olan köprü viyadük gibi yapıların sürekliliği,
• Göreli kat ivmesinin azalması olarak sıralanabilir.

Sismik izolatörlerin bu gibi avantajlarının yanı sıra oldukça sınırlı dezavantajları bulunmaktadır. Örneğin yapının tasarlanan depremden büyük bir depreme maruz kalması durumunda izolatörlerde kopma ile birlikte kalıcı hasarlar olabilmektedir. Ayrıca sismik izolatörlerin maliyetinin yüksek olması ile birlikte yapıda uygulanması gereken ekstra bodrum maliyeti ve temel kazılarının daha derin olması, temelin etrafının yapının deplasman yapabilmesi için istinat duvarları ile çevrilmesi, izolatörlü yapıda kullanılması gereken kanalizasyon, su, elektrik, doğalgaz gibi sistemlerin farklı şekilde yapılması izolasyonlu yapıların maliyet kalemlerini arttırmaktadır.

İzolasyon sistemleri yapıların periyotlarını uzattığı için yumuşak zeminler üzerine inşaa edilmiş yapılar için zararlıdır. Yumuşak zeminlerde deprem izolatörleri konularak yapı periyodunun artırılması durumunda yapıya gelecek deprem yükü artacaktır. Ayrıca bitişik nizam yapılarda sismik izolasyon uygulaması uygun değildir

Deprem İzolatörleri Nerelerde Kullanılır? Sismik İzolatörler Hangi Binalarda Kullanılır?

Deprem izolasyonu sistemleri, deprem ya da diğer yanal etkilere karşı önlem alınması gereken ya da istenen hemen hemen tüm yapılara uygulanabilecektir. Fakat şu an yaygın olarak kullanılan sismik izolatörler, özellikle yüksek periyotlu, yüksek binalarda çeşitli nedenlerden dolayı kullanılamamaktadır. Fakat yüksek yapılar için de izolatörlerden öte farklı sönümleyici araçlar ve yöntemler kullanılarak gerekli önlemler alınabilmektedir.

Türkiye için kullanımı neredeyse yeni başlayan ve sismik izolasyonlar hakkında yoğun araştırma ve geliştirme çalışmaları devam etmektedir. Deprem izolatörleri, gelecekte yapılarda meydana gelen deprem kaynaklı hasarların önlenmesindeki ana çözüm yöntemi olarak düşünülmektedir.

Sismik İzolatör Maliyeti Ne Kadar? Sismik İzolatör Fiyatı

Yukarıda da bahsedildiği üzere sismik izolatörler ülkemiz için yeni sayılacak bir teknolojidir. Her ne kadar geçmiş yıllarda kullanım örneklerine rastlasak da, bu malzemeler geçmişte, hatta şu an hala büyük bir bölümü yurt dışından sağlandığı için maliyetleri yüksekti. Fakat ülkemizde de üretilmeye başlanması, sürekli olarak geliştirme ve iyileştirme işlemlerinin çalışılması nedeniyle her geçen gün sismik izolatör fiyatları düşecek ve her türlü yapı için uygulanabilir bir hal alacaktır.

Bir çalışmada sismik izolatör uygulamasının, taşıyıcı sistem maliyetindeki azalışı bu grafikle belirtilmiş. (İzolatör maliyeti dahil değil). Uygulama sayesinde, yaklaşık karkas maliyetinini ortalama %20’si gibi bir maliyet azalışı elde edilmiş. (Kaynak: Esra ÖZER-GELENEKSEL VE TABAN İZOLATÖRLÜ BETONARME BİNALARIN SİSMİK DAVRANIŞLARININ KARŞILAŞTIRILMASI)

Her yapının ve zeminin kendisine göre bir karakteristiği ve davranışı vardır. Sismik izolatör maliyetlerinden bahsedebilmek için bir genelleme yapmak yanlış olacaktır. Çünkü her yapıya gereken sismik izolatör yöntemi, sayısı ve bu izolatörlerin her birinin özellikleri maliyeti asıl belirleyici unsurlardır. Sayfanın ilerleyen bölümlerinde izolatör çeşitlerinden ayrıca bahsedilecektir. Yapıdaki  kat ve kolon adedi, deprem bölgesi, zemin özellikleri ve birçok diğer özellikler yapıda kullanılacak deprem izolatörü fiyatlarını ve özelliklerini değiştirecektir.

“Sismik izolatör ne kadar?” sorusunun en doğru yanıtı ilgili yapıda yapılacak analiz ve değerlendirmeler sonucu verilebilmektedir. Fakat sismik izolatör maliyetinin direkt bu işleme harcanacak tutar olarak düşünülmesi yanlış olacaktır. Zira yukarıda Sismik İzolatör Ne İşe Yarar? bölümünde de değinildiği üzere, bu yöntemlerin kullanılması sonucu, yapı inşaat malzeme ve işçilik giderleri düşeceğinden, sismik izolatör özelinde düşünmek yerine yapının komple deprem izolatörlü hali ile deprem izolatörsüz hali karşılaştırılmalıdır.

Sismik İzolasyon Yönteminin Uygulamalarındaki Zorluklar

• İzolasyonlu yapının alt ve üst seviyesi arasındaki yer değiştirmelerin yapının servis ömrü boyunca sağlanmalıdır.
• Süneklik oranı yüksek, yapı periyodu yüksek olup rezonans riski taşımayan yapılara uygulanmasının yapıya yeterli etkisi yoktur.
• Yapının yükseklik ve genişlik oranındaki büyük fark devirici momentlerin artmasına ve yapının düşey yönde hareket etme riskini ortaya çıkarmaktadır. Bu durum izolatörlerin yüksek yapılarda kullanımını zorlaştırmaktadır.

Sismik izolatörlü yapılarda beklenen maksimum yer değiştirmeye göre binanın hareket edebileceği boşluk bırakılmalıdır. Toprak altında bırakılacak sismik boşluklarda sistem istinat duvarı ile korunmalı yapının tüm servis ömrü boyunca bu bölgeye su, toprak gibi yabancı maddelerin dolmasını engellemek için gerekli tedbirler alınmalıdır. Ayrıca yapıya dışarıdan bağlanacak olan su, doğalgaz, elektrik ve kanalizasyon gibi sistemlerin ek yerlerinin esnek olarak dizayn edilmelidir.

Sismik İzolatörler Nerelere Yerleştirilir

Yapılarda sismik izolasyon genel itibari ile kolon alt bölgesinden yapılmaktadır. Bu durumda yapının içerisinde bulunan merdiven gibi sistemler servisine devam edebilmektedir. Ancak izolatör kolon ortası ve kolon üstünde uygulandığında bina içi ulaşım sistemlerinde gerekli önlemler alınmalıdır. Aynı şekilde izolasyon seviyesinde bulunan kapı, duvar gibi sistemlerinde alt ve üst yapı arasındaki ötelenmeyi karşılayacak şekilde tasarlanmalıdır. Bunların yanı sıra izolatörlerin görünmeyen bir alanda veya bodrumda konumlandırılması seçeneği vardır. Bu seçenek ile izolatörlerin bakım ve olası değişiminin yapılması kolaylaşır. Ancak bu durum ek kat maliyetine, istinat duvarı maliyetine ve kazı maliyetlerine neden olmaktadır.

Sismik İzolatör Çeşitleri

Sismik izolasyon sistemleri 3 ana başlıkta toplanabilir. Bu ana başlıklar ve alt başlıkları şu şekildedir.

1. Elastomerik mesnetli sismik izolasyon  sistemleri
   1. Düşük sönümlü kauçuk tip mesnetler (LDRB)
   2. Yüksek sönümlü kauçuk tip mesnetler (HDRB)
   3. Kurşun çekirdekli kauçuk tip mesnetler (LRB)
2. Kayma esaslı sismik izolasyon sistemleri
   1. Sürtünmeli sarkaç sistem (FPS)
   2. Esnek sürtünmeli taban izolasyon sistemi (R-FBI)
3. Kauçuk- kayıcı sismik izolasyon sistemleri
   1. Fransa elektrik kurumu sistemleri (EDF)
   2. EERC birleşik sistemleri

Sismik izolatör maliyeti

Ağustos 2022 ayı itibariyle beton fiyatları aşağıda paylaşılmıştır.

Hazır beton fiyatları kuşkusuz inşaat sektörüne yön veren en önemli maliyet kalemlerinden bir tanesidir. Ancak beton metreküp fiyatının birçok faktöre bağlı olarak belirlenebilmesi, zaman ve konuma göre bu fiyatların sürekli olarak değişmesine sebep olmaktadır. Dolayısıya en güncel beton m3 fiyatı, bulunulan konum ve talep edilen miktara göre en yakın santrallerden anlık olarak öğrenilmelidir. Burada detaylı olmayan analizlerde ihtiyaç duyulan ortalama hazır beton fiyatlarını sizinle paylaşıyoruz.

Hazır Beton Fiyatları

“C30 beton fiyatı nedir?”

“C 25 beton fiyatı nedir?”

2022 yılı hazır beton m3 fiyatları aşağıdaki tabloda paylaşılmıştır.

İllere göre C25 ve C30 hazır beton fiyatları sayfanın sonunda liste olarak paylaşılmıştır. Bu fiyatların da yaklaşık ortalama tutarlar olduğu unutulmamalıdır.

Paylaşılan beton fiyatları, 2022 yılı ortalama piyasa fiyatları olup, kesin fiyatlar değildir.

Hazır beton m3 fiyatına KDV dahil olup, nakliye tutarları dahil değildir.

Fiyatlar mikser döküm fiyatları olup pompalı dökümlerde talep edilen m3 miktarına bağlı olarak ek fiyat talep edilmektedir.

İnşaat maliyetlerinde diğer önemli kalemler olan inşaat demiri ve çimento fiyatlarına aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz:

• 2022 Çimento Fiyatları
• 2022 Güncel Demir Fiyatları

2022 İnşaat metrekare maliyetlerine buradan ulaşabilirsiniz.

Grobeton Fiyatı

Grobeton fiyatları yaklaşık olarak aşağıdaki şekildedir. Bu fiyatlara beton fiyatlarında olduğu gibi KDV dahil olup, nakliye ve pompa fiyatları dahil değildir.

Şap Fiyatları

Şap fiyatları Çimento dozajına bağlı olarak değişmektedir. 2022 yılı şap fiyatları ortalama olarak aşağıdaki şekildedir.

Beton Fiyatları Neden Artar?

Hazır beton m3 fiyatı belirlenmesinde en önemli faktörlerden bir tanesi enerji fiyatlarıdır. Dünya genelinde enerji fiyatlarındaki değişimlerin yanında ülkemizdeki dövüz kurları beton metreküp fiyatını doğrudan etkilemektedir. Betonun büyük bölümünü oluşturan çimento ve agrega üretiminde enerji gereksinimi oldukça yüksektir. Ayrıca büyük kütlelerin depolanması için gerekli alanlar ile bu malzemelerin taşınması için gereken araçlar ve yakıtları önemli maliyet kalemleridir. Bunun yanında beton santrallerinde görevlendirilmesi gereken teknik personel ve işçi sayısı oldukça fazladır. Dolayısıyla işçilik giderleri de hazır beton fiyatlarında önemli bir paya sahiptir.

Beton santrali işletme maliyetlerinin yanında, ilk yatırım maliyetleri olan, beton santrallerinin kurulumu ile beton dağıtımı yapacak araç parklarının kurulması için büyük bütçeler gerekmektedir.

“Beton fiyatları neden artar?” sorusunu kısaca yanıtlayacak olursak, beton fiyatlarının malzeme, enerji ve işçilik giderlerine doğrudan bağlı olduğu ve bu fiyatlardaki değişimlerden dolayı artışların yaşanabildiği söylenebilir.

İllere Göre Beton Fiyatları

İllere ait C25 ve C30 beton fiyatları tablo halinde aşağıda paylaşılmıştır. Bu beton sınıfı dışındaki beton sınıflarına ait beton m3 fiyatları yukarıda paylaşılan tablodan oranlanarak hesaplanabilir.

“2022 Beton Fiyatı Nedir?”

“Beton Fiyatı Ne Kadar?”

Ülkemizde beton m3 fiyatı, döviz kurlarındaki değişimlere bağlı olarak sürekli değişmektedir. Dolayısıyla yukarıda paylaşılan beton fiyatlarının yalnızca ortalama inşaat maliyeti hesaplarında kullanılmasını öneririz.

Bu fiyatların güncel tutulmasına yardımcı olmak için bulunduğunuz ildeki;

C 30 beton fiyatı nedir?

C25 beton fiyatı nedir?

ile pompa ve nakliye tutarlarını bizimle yorumlar bölümünden paylaşmanızı dileriz.

ABD’de beton fiyatlarını merak edenler için aşağıdaki video faydalı olacaktır.

Beton Nedir?

Hazır Beton Nedir?

Beton ile ilgili tüm içeriklerimize buradan ulaşabilirsiniz.

İnşaat Demir Fiyatları Ne Kadar?

Güncel Demir Fiyatı Nedir?

Demir Fiyatı – Günlük Demir Fiyatları

Aşağıda illere göre güncel demir fiyatları paylaşılmıştır. Burada paylaşılan fiyatlar 1 ton demir fiyatıdır ve bu fiyatlara kdv tutarları dahildir. Hasır inşaat demiri fiyatlarında ise kdv dahil değildir. (İnşaat maliyeti hesaplarında kullanılan diğer önemli birim maliyetler; (2022 inşaat maliyetleri) (Güncel çimento fiyatları) (Güncel Beton m3 Fiyatları)

İnşaat demiri, yapı türü ve tasarımına bağlı olarak toplam yapı maliyetlerinde yaklaşık %10’u ile %30’u arasında bir paya sahiptir.

Demirin Tonu Ne Kadar? İnşaat Demiri Fiyat

İnşaat demiri 1 ton fiyatlarına yukarıdaki tablodan ulaşabilirsiniz. “Demirin Kilosu Ne Kadar?” diye hesap yapmak gerekirse de 1 tonun 1000 kg’a eşit olduğunu bildiğimizden, yukarıdaki tabloda paylaşılan demir fiyatlarını 1000 kg olarak kabul edebiliriz.

Güncel inşaat demiri ve çelik hasır fiyatları  anlık olarak sürekli olup fiyatların kırmızı olarak gösterilmesi inşaat demir fiyatının bir önceki döneme göre arttığını yeşil olarak gösterilmesi ise inşaat demiri fiyatının bir önceki döneme düştüğünü ifade etmektedir. Mavi renkli gösterimler ise fiyatların sabit kaldığını ifade etmektedir.

Bir inşaat projesinde ne kadar demir kullanılacağı ile ilgili hesap yapmak için demir metrajı işlemi gerçekleştirilmektedir. Demir metrajının nasıl yapıldığı ile ilgili örnekli ve kapsamlı içeriğimize buradan ulaşabilirsiniz.

Bağ Demir Kaç Tondur?

İnşaat demiri maliyeti hesabında “hangi demir kaç kilo?” ve “bir bağ demirde kaç adet demir bulunur?” gibi sorularla sık sık karşılaşılmaktadır. Bu sorulara yanıt olması açısından aşağıda demir tablosu paylaşılmıştır.

İnşaat demiri genellikle bağlar halinde depolanmakta ve satılmaktadır. İnşaat demiri fiyatları sorgulanırken genel olarak ton üzerinden bahsedilse de kimi zaman bağ fiyatı da sorgulanabilmektedir. Dolayısıyla bilinmelidir ki bir bağ demir 2 tondur. Bu tonaj kimi özel durumlarda farklılık gösterse de, genel olarak bağ demir denince 2 ton anlaşılmaktadır.

Bağ Demir Fiyatı Nedir?

Bağ demir 2 tonluk inşaat demirini ifade ettiğinden “bağ demir fiyatı“, 2 tonluk demirin fiyatını belirtmektedir.

Bir Boy Demir Kaç Metredir? Fiyatı Nedir?

İnşaat demirleri 12 metrelik boy demirler olarak üretilmektedir. Bu demirler, ağırlık üzerinden fiyatlandırıldığından, demir çapına göre bir boy demir ağırlığı değişmektedir. Çaplarına göre demir ağırlıkları listesine buradan ulaşabilirsiniz.

Yaşadığınız bölgede aldığınız demir fiyat tekliflerini aşağıda yorumlar bölümünden bizimle paylaşırsanız seviniriz. Böylelikle ilgililerin inşaat demir fiyatı analizlerinde gerçekçi yaklaşımlarda bulunmasına yardımcı olabiliriz.

Doğrudan Temin Limiti Ne Kadar? 2022 Doğrudan Temin Üst Limiti

2021 yılında bu Doğrudan Temin Limitleri 121.405 TL ve 40.443 TL idi.

2020 yılında bu Doğrudan Temin Limitleri 97.008 TL ve 32.316 TL idi.

Büyükşehir Doğrudan Temin Limiti

Belediye Doğrudan Temin Eşik Değeri

Bu doğrudan temin sınırları aşağıdaki işlemlerde geçerlidir;

• Mal Alımı,
• Yapım İşi,
• Hizmet Alımı,
• Danışmanlık Hizmet Alımı

İlgili Diğer Limit ve Eşik Değerlere Aşağıdaki Bağlantılardan Ulaşabilirsiniz;

2022 Diploma İş Deneyim-İş Bitirme Tutarı

2022 KİK Payı-On Binde Beş Limiti

2022 Yılı 21 f Pazarlık Usulü İhale Limiti

2022 İtirazen Şikayet Bedelleri

2022 Doğrudan Temin Limiti

Doğrudan temin yönteminde; ilan yapılmadan, teminat alınmadan, ihale komisyonu kurma ve Kamu İhale Kanununda belirtilen yeterlik kriterlerini arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak temin edilmesi mümkün bulunmaktadır. Fakat bu temin usulüne bazı tutar limitleri getirilmiştir. Doğrudan temin 2022 limitleri-eşik değerleri de bu yıl için belirlenen sınır değerlerdir.

Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen hallerde ihtiyaçların, idare tarafından davet edilen isteklilerle teknik şartların ve fiyatın görüşülerek doğrudan temin edilebildiği usul Doğrudan Temin Usulü olarak belirtilmiştir.

İdarelere doğrudan temin yöntemi ile ihale usulleri gereğince yapılması zorunlu birçok işlemden ve alım süresinden kolaylık sağlanmaktadır.

Doğrudan Temin Eşik Değerleri 2022

Her yıl Kamu Ocak ayında Kamu İhale Tebliği yayınlanarak, o yıl için geçerli olacak doğrudan temin limitleri açıklanmaktadır. Doğrudan temin limitleri 2022 için açıklanan tutarlar yukarıda bahsedildiği üzere 218.395 TL ve 72.752 TL olarak belirlenmiştir. Bu limitler 2023 yılında açıklanacak olan yeni doğrudan temin limitlerine kadar geçerli olacaktır.

Doğrudan Temin Yönteminin Uygulanabileceği Haller

Doğrudan temin ile yapılan iş/alınan hizmet ve danışmanlık Kamu İhale Kanunu’nun şu maddeleri gereğince gerçekleştirilmektedir.

• 22/a -İhtiyacın Sadece Gerçek veya Tüzel Tek Kişi Tarafından Karşılanabileceğinin Tespit Edilmesi
• 22/b -Sadece Gerçek veya Tüzel Tek Kişinin İhtiyaç ile İlgili Özel Bir Hakka Sahip Olması
• 22/c-Mevcut Mal, Ekipman, Teknoloji veya Hizmetlerle Uyumun ve Standardizasyonun Sağlanması İçin Mal ve Hizmet Alınması
• 22/d -İdarelerin Belirli Bir Limiti Aşmayan Harcamaları ile Temsil Ağırlama Faaliyetleri Kapsamında Yapılacak Konaklama, Seyahat ve İaşeye İlişkin Alımlar
• 22/e-İdarelerin ihtiyacına uygun taşınmaz mal alımı veya kiralanması.
• 22/f-Stoklanması Ekonomik Olmayan veya Acil Durumlarda Kullanılacak Olan Sağlık Malzemeleri ile Hastaya Özgü Tıbbi Sarf Malzemeleri, Test ve Tetkik Sarf Malzemeleri Alımları
• 22/g– Milletlerarası tahkim yoluyla çözülmesi öngörülen uyuşmazlıklarla ilgili davalarda, Kanun kapsamındaki idareleri temsil ve savunmak üzere Türk veya yabancı uyruklu avukatlardan ya da avukatlık ortaklıklarından yapılacak hizmet alımları.
• 22/h-8/1/1943 tarihli ve 4353 sayılı Kanunun 22 ve 36 ncı maddeleri uyarınca Türk veya yabancı uyruklu avukatlardan hizmet alımları ile fikri ve sınai mülkiyet haklarının ulusal ve uluslararası kuruluşlar nezdinde tescilini sağlamak için gerçekleştirilen hizmet alımları.
• 22/ı-Türkiye İş Kurumunun, 25/6/2003 tarihli ve 4904 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (b) ve (c) bentlerinde sayılan görevlerine ilişkin hizmet alımları ile 25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun 48 inci maddesinin yedinci fıkrasında sayılan görevlerine ilişkin hizmet alımları,
• 22/i-i) (Ek: 20/11/2008-5812/8 md.; Değişik: 19/11/2013-6504/1 md.) Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi, Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunların halkoyuna sunulması, milletvekili genel ve ara seçimleri, mahalli idareler ile mahalle muhtarlıkları ve ihtiyar heyetleri genel ve ara seçimi dönemlerinde Yüksek Seçim Kurulunun ihtiyacı için yapılacak filigranlı oy pusulası kâğıdı ile filigranlı oy zarfı kâğıdı alımı, oy pusulası basımı, oy zarfı yapımı hizmetleri ile bu seçimlere yönelik her türlü seçim malzemelerinin alımı ile yurt dışı seçim harcamaları, il seçim kurulu başkanlıkları tarafından alınacak oy pusulası basım hizmeti alımı.
  

Kamu İhale Kanununda sayılan hallerde, ihale usulleri olan; açık ihale usulü, belli istekliler arasında ihale usulü ve pazarlık usulünün tabi olduğu hükümlere uyulmaksızın ihtiyacın doğrudan temini mümkündür. Buusulün  gerekçesi, “ihtiyaçların karşılanmasında kolaylık sağlanması”dır.

Doğrudan Temin Eşik Değerlerinin Altında Kalmak Amacıyla Mal veya Hizmet Alımları ile Yapım İşlerinin Kısımlara Bölünmemektedir.

2022 Yılı Doğrudan Temin Sınır Değerler

Doğrudan temin sürecinde, Kamu İhale Kanununun 17. maddesinde sayılan yasak fiil ve davranışların varlığı halinde yasaklama kararı verilmesi mümkün değildir. İhale mevzuatında, işi yapabilecek nitelikteki isteklilerin ihalelere katılımını sağlamak amacıyla, isteklilerin ekonomik ve mali yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliklerinin belirlenmesi için gerekli olan bilgi ve belgeler sayılmıştır.

2022 Diploma İş Bitirme Tutarı

İnşaat mühendisi iş bitirme hesaplama – inşaat mühendisi-mimar diploma iş bitirme

808.172 TL

(sekiz yüz sekiz bin yüz yetmiş iki Türk Lirası)

2021 Mimar Mühendis Diploma İş Bitirme- İş Deneyim Tutarı Ne Kadar? Diploma İş Deneyim Hesaplama

• 5 Yıllık diploma iş deneyim tutarı 5 x 808.172 TL=4.040.860 TL
• 10 Yıllık diploma iş bitirme karşılığı ise 8.081.720 TL

Diplomalar ile, mezuniyet üzerinden geçen yıla bağlı olarak 2022 diploma iş bitirme/deneyim bedeli x yıl kadar en fazla iş deneyimi için gösterilebilmektedir.

Önceki yıllara ait diploma iş deneyim tutarları şu şekildeydi:

• 2019 yılında 334.368 TL
• 2020 yılında 358.977 TL
• 2021 yılında 449.257 TL

2022 Mimar-İnşaat Mühendisi Diploma İş Bitirme Hesaplama

 Diploma iş deneyim bedeli 2022, mimarlık diploması için de aynı olup 808.172 TL‘dir.

Diploma İş Bitirme-Deneyim Hesabında 5 Yıl Şartı

İnşaat mühendisi-mimar diplomasının iş deneyim belgesi olarak kullanılabilmesi için tüzel kişiler için diploma sahibi inşaat mühendisi veya mimarın en az beş yıldır şirketin en az % 51 hissesine sahip olması gerekmekte. Her iki ortağı da inşaat mühendisi veya mimar olan tüzel kişilerde ortakların %50’şer hisseye sahip olmaları durumunda da diplomalar iş deneyim belgesi olarak kullanılamamaktadır.

Şahıs firmaları için inşaat mühendisi veya mimar diplomalarının iş deneyim belgesi olarak kullanılabilmesinde en az 5 yıl şartı “aranmamakta” olup mezuniyet itibari ile yıl-ay-gün hesabı  yapılabilmesi mümkün olarak yıllık yukarıda belirtilen tutar üzerinden iş bitim belgesi / iş deneyim belgesi olmadan teklif verilebilmektedir.
(Ay ve gün hesabının yapılabileceğine dair KAMU İHALE KURULU KARARI Karar No : 2016/DK.D-179)

Benzer iş olarak inşaat mühendisi-mimar diploması yıllık deneyim bedeli, 15 yıl için geçerli olup, 15 yıldan sonra sabit olarak devam etmektedir. Yani diploma deneyim belgesi hesabında 15 x  808.172 TL = 12.122.580 TL‘den yüksek bir tutarkullanılamamaktadır. 15 yıl, 16 yıl ya da 20 yıl için bu tutar sabit olup 15 yıllık 12.122.580 TL tutarındadır.

Diploma ve tamamlanan işler sayesinde alınan iş deneyim belgeleri aynı anda kullanılıp birbirleriyle toplanamamaktadır. Bir şirket veya şahıs firması ya iş deneyim belgesi olarak, ya iş bitirme belgesi ya da bunun yerine diplomasını kullanabilmektedir. Ayrıca şirketler için orakların iş deneyim belgeleri de toplanamamakta olup ancak en yüksek tekil bedel kullanılabilmektedir.

Diploma İş Bitirme 2022 Yılı Mühendis-Mimarlar için belirlenen tutarlar 2022 yılı Ocak ayında tekrar açıklanıncaya kadar geçerli olacaktır.

İlgili Diğer Limit ve Eşik Değerlere Aşağıdaki Bağlantılardan Ulaşabilirsiniz;

2022 KİK Payı-On Binde Beş Limiti

2022 Yılı 21 f Pazarlık Usulü İhale Limiti

2022 Doğrudan Temin Limiti

2022 İtirazen Şikayet Bedelleri

Diploma İş Deneyim Belgesi

Diplomayı iş deneyim belgesi olarak sunmanın dışında iş denetleme veya iş yönetme belgesi de iş bitirme-deneyim belgesi olarak sunulabilmektedir.  İş denetleme veya iş yönetme belgesine sahip olmanın ilk koşulu ise mühendis veya mimar diplomasına sahip olmaktır. İş Denetleme ve İş Yönetme belgeleri mesleki ve teknik yeterliliği gösterir belgelerdendir. Bu belgeler, kamu ihale mevzuatına göre, ilk sözleşme bedelinin en az % 80’i oranında denetleme veya yönetme görevinde bulunan mimar veya mühendislere düzenlenmesi gerekmektedir.

Diploma iş deneyim hesaplama– diploma iş bitirme hesaplama konusundaki görüş ve sorularınızı yorumlar bölümünden bize ulaştırabilirsiniz.

On binde beş olarak anılan KİK Payı Limiti 2022 yılı için açıklandı;

KİK Payı Ne Kadar? 2022 Yılı On Binde Beş Limiti Ne Kadar?

2022 KİK Payı-On Binde Beş Limiti; 1.456.202 TL olarak belirlenmiştir.

2021 yılında bu tutar 809.496 TL, 2020 yılında bu tutar 646.821 TL, 2019 yılında ise 602.479 TL‘idi.

On binde beş tutarındaki KİK Payı, ilgili ihaleyi kazanan yüklenicinin sözleşmeye davet edilmesinden sonra, sözleşme imzalanmadan önce ödemesi gereken Kamu İhale Kanunu tarafından belirlenen paydır.

KİK Payı limiti, yukarıda 2022 yılı için belirlenen üst sınırın üzerindeki sözleşme bedellerinde, sözleşme bedelinin on binde beşi oranında uygulanmaktadır. (5/10000)

İlgili Diğer Limit ve Eşik Değerlere Aşağıdaki Bağlantılardan Ulaşabilirsiniz;

2022 Diploma İş Deneyim-İş Bitirme Tutarı

2022 Yılı 21 f Pazarlık Usulü İhale Limiti

2022 Doğrudan Temin Limiti

2022 İtirazen Şikayet Bedelleri

Bu yıl yapılan 2021 yılı Aralık ayı Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) yıllık değişim oranındaki artış ile 2022 KİK Payı Sınırı 1.456.202 TL olarak belirlenmiş oldu.

21 f Pazarlık Usulü İhale Limiti 2022 yılı için 728.072 TL olarak belirlenmiştir.

• 2021 yılı için bu limit 404.732 TL,
• 2020 yılı için bu limit 323.398 TL,
• 2019 yılı için ise 301.228 TL’idi.

2021 Pazarlık Usulü Limiti bir sonraki dönem yani 2022 yılında yayınlanacak Kamu İhale Tebliği’ne kadar geçerli olacaktır.

Yukarıda belirtilen Pazarlık Usulü 21 f İhale Limiti aşağıda belirtilen pazarlık usulü ihale yapılması durumlarında geçerlidir.

İlgili Diğer Limit ve Eşik Değerlere Aşağıdaki Bağlantılardan Ulaşabilirsiniz;

2022 Diploma İş Deneyim-İş Bitirme Tutarı

2022 KİK Payı-On Binde Beş Limiti

2022 Doğrudan Temin Limiti

2022 İtirazen Şikayet Bedelleri

21 f Pazarlık usulü; Yapım işleri açısından; açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü uygulanması sonucu teklif çıkmaması veya işin özgünlüğü ve karmaşıklığı sebebiyle teknik ve mali özelliklerinin kesin olarak belirlenememesi durumlarında ,

• Açık ihale usulü veya belli istekliler arasında ihale usulü ile yapılan ihaleler sonucunda teklif çıkmaması durumunda,
• Doğal afetler, salgın hastalıklar, can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen veya idare tarafından önceden öngörülemeyen olayların ortaya çıkması üzerine ihalenin acil bir şekilde yapılmasının zorunlu olması durumunda,
• Savunma ve güvenlikle ilgili özel durumların ortaya çıkması üzerine ihalenin acil bir şekilde yapılmasının zorunlu olması durumunda,
• İhalenin, araştırma ve geliştirme sürecine ihtiyaç gösteren ve seri üretime konu olmayan nitelikte olması durumunda,
• İhale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve mali özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenememesi durumunda,
• İdarelerin yaklaşık maliyeti kanunda belirlenmiş sınıra kadar olan mamul mal, malzeme veya hizmet alımları durumunda uygulanmaktadır.

Bu kapsamda; öncelikle yeterliliği idarelerce belirlenen istekliler işin teknik detayları ve uygulama yöntemleri gibi hususları fiyat içermeyecek şekilde sunmaktadır. Sonraki aşamada ise ihale komisyonu uygun teklif sahipleri ile görüşmeler yaparak teknik şartname kesinleştirilmektedir. Son olarak istekliler teklif şartnameye uygun olarak pazarlık usulü fiyat tekliflerini sunmaktadır.

Pazarlık Usulü, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunun “Tanımlar” başlığını taşıyan 4 üncü Maddesinde; “Kanunda belirtilen hallerde kullanılabilen, ihale sürecinin iki aşamalı bir şekilde gerçekleştirildiği ve idarenin ihale konusu işin; teknik detaylarını, gerçekleştirme yöntemlerini ve belli hallerde fiyatını, isteklilerle görüşmek suretiyle belirlediği ihale usulü” olarak tanımlanmıştır.

21 f Pazarlık usulü ülkemizde toplam kamu ihaleleri içinde gerek sayı olarak ve gerekse tutar olarak açık ihale usulünden sonra en fazla kullanılan ihale usulüdür.

Buna göre İtirazen Şikayet Bedelleri 2022 yılı için aşağıdaki şekilde belirlendi;

2022 İtirazen Şikayet Bedelleri Ne Kadar?

İlgili Diğer Limit ve Eşik Değerlere Aşağıdaki Bağlantılardan Ulaşabilirsiniz;

2022 Diploma İş Deneyim-İş Bitirme Tutarı

2022 KİK Payı-On Binde Beş Limiti

2022 Yılı 21 f Pazarlık Usulü İhale Limiti

2022 Doğrudan Temin Limiti

2021 Yılı İtirazen Şikayet Başvuru Bedelleri aşağıdaki şekildeydi;

2020 Yılı İtirazen Şikayet Başvuru Bedelleri aşağıdaki şekildeydi;

2019 Yılı İtirazen Şikayet Başvuru Bedelleri aşağıdaki şekildeydi;

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 54’üncü maddesinde; ihale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday veya istekli ile istekli olabileceklerin kanunda belirtilen şekil ve usul kurallarına uygun olmak şartıyla şikayet ve itirazen şikayet başvurusunda bulunabilecekleri hüküm altına alınmıştır.

“İdareye şikayet başvurusunda bulunan veya idarece alınan kararı uygun bulmayan aday, istekli veya istekli olabilecekler tarafından 55. maddenin dördüncü fıkrasında belirtilen hallerde ve sürede, sözleşme imzalanmadan önce itirazen şikayet başvurusunda bulunulabilir” (KİK, m. 56). Dolayısıyla, idarenin şikayet başvurusu üzerine gerekli incelemeyi yaparak on gün içinde gerekçeli bir karar almaması durumunda başvuru sahibi tarafından karar verme süresinin bitimini, süresinde alınan kararın uygun bulunmaması durumunda ise başvuru sahibi dahil aday, istekli veya istekli olabilecekler tarafından idarece alınan kararın bildirimini izleyen on gün içinde Kuruma itirazen şikayet başvurusunda bulunulabilecektir.

Başvurulara İstinaden Verilebilecek Kararlar

“Başvurular üzerine ihaleyi yapan idare veya Kurum tarafından gerekçeli olarak;
a) İhale sürecinin devam etmesine engel oluşturacak ve düzeltici işlemle giderilemeyecek hukuka aykırılığın tespit edilmesi halinde ihalenin iptaline,
b) İdare tarafından düzeltme yapılması yoluyla giderilebilecek ve ihale sürecinin kesintiye uğratılmasına gerek bulunmayan durumlarda, düzeltici işlem belirlenmesine,
c) Başvurunun süre, usul ve şekil kurallarına uygun olmaması, usulüne uygun olarak sözleşme imzalanmış olması veya şikayete konu işlemlerde hukuka aykırılığın tespit edilememesi veya itirazen şikayet başvurusuna konu hususun Kurumun görev alanında bulunmaması hallerinde başvurunun reddine, karar verilir. Kurumun görev alanında bulunmaması hali hariç, itirazen şikayet başvurusunun reddedilmesi durumunda, başvuru teminatı yatırılan hallerde teminatın gelir kaydedilmesine de karar verilir”

2022 İhale İtiraz Başvuru Bedeli Tutarları bir sonraki yıl yani 2023 yılı Ocak ayında bu tutarlar tekrar açıklanana kadar geçerlidir.

2022 Çimento Fiyatları Ne Kadar?

50 kg torba çimento fiyatı 2021 için perakende olarak ortalama 40 TL’dir.

Birim kg ve 50 kg çimento fiyatları tablo halinde aşağıda paylaşılmıştır. Perakende ve toptan çimento fiyatları değişmekte olup güncel 2021 çimento fiyatları şu şekildedir. (Bu fiyatlara KDV ve nakliye giderleri dahil değildir.)

Çimento Fiyatları (Perakende)

Çimento Fiyatları (Toptan)

Yukarıda verilen çimento ve torba çimento fiyatları çeşitli illerden alınan fiyatlar aracılığı ile oluşturulmuş olup, bu fiyatlar bölgesel ve mevsimsel olarak farklılıklar gösterebilmektedir. Bu çimento fiyatları belirli zaman dilimlerinde güncellenerek piyasa koşullarına paralel tutulmaya çalışılacaktır. Bunun için okuyucularımızın aldığı ve bildiği çimento fiyatlarını da yorumlar bölümünden yazması tüm kullanıcılar için faydalı olacaktır.

Not: Her ne kadar farklı ağırlıklarda çimento paketleri olsa da çimento torba fiyatından kasıt 50 kg’lık çimento torbalarıdır.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayınlanan 2021 İnşaat ve Tesisat Birim Fiyatlarında çimento fiyatları ise şu şekildedir:

• Portland Çimentosu (Torbalı): 270 TL/Ton
• Portland Çimentosu (Dökme): 263 TL/Ton

2021 İnşaat Maliyetleri

2022 İnşaat Malietleri

Çimento Fiyatları Neden Artar?

Çimento sektöründe bölgesel arz/talep ilişkisi, rekabet seviyesi ve taşımacılık masrafları gibi etmenler çimento fiyatlarının belirlenmesinde etkili olmaktadır.

Çimento fiyatları ve sektörü makroekonomik dalgalanmaların etkisini ilk gösterdiği sektörlerden biri olup, ekonomik krizlerden de olumsuz yönde büyük oranda etkilenmektedir. Sektörde talep ülkenin ekonomik koşullarına göre de değişmekte, inşaat sektöründeki dalgalanmalardan da doğrudan etkilenmektedir. Çimentoya olan talep inşaat sektörünün durumuyla doğrudan ilişkilidir. Çünkü yatırımlar arttıkça çimento talebi de artmaktadır. Dolayısıyla inşaat sektöründe durgunluk olması demek, çimento talebinin düşük olması anlamına gelmektedir. Yatırımlar ve inşaat sektörünün durumu ise ülke genelindeki büyüme ve buna ilişkin yatırım planlarıyla ilişkili olduğundan, büyüme ve inşaat yatırım planlarının çimento talebi üzerinde önemli etkisinin olduğu düşünülebilir. Ayrıca faiz oranlarının da konut yatırımlarını ve dolayısıyla çimentoya olan talebi doğrudan etkilediğini söylememiz mümkündür.

Yontulmuş taş kırıntısını ifade eden “Çimento” kelimesinin kökeni Latincedeki “caementum’dan” gelmektedir, günümüzde “bağlayıcı” anlamında kullanılmaktadır.

Çimentolar ile ilgili şu içeriklerimize göz atmak isteyebilirsiniz:

• Çimento Türleri Nelerdir?
• Çimentonun Kalitesi Pratik Bir Şekilde Nasıl Kontrol Edilir?
• Çimentonun Depolanması

Çimento sektörü, ilk kuruluş aşamasında yüksek bir sermaye isteyen maliyetli bir iştir. Bu sebeple Türkiye’de çimento sektörü, uzun bir süre oligopol piyasa özelliği göstermiştir. Yüksek maliyetler nedeniyle sektöre girişin maliyetli olması, çok fazla sayıda şirketin çimento üretmesini engellemiştir. Böylelikle Türkiye’de oligopol piyasa şartlarını sağlayacak çimento üreticisi ve bu üreticilerin kısmen hâkimiyetinde bulunan fiyatlama sistemi ön plana çıkmıştır. Ancak yine de her geçen yıl çimento sektöründe faaliyet gösteren şirketler artmaktadır.

Çimento, bölgesel olarak üretilen, genellikle tüketimi bölgesel yapılan ve nakliyesi oldukça yüksek maliyet gerektiren bir mamuldür. Yükte ağır pahada hafif olan çimentonun ekonomik olarak satılabildiği bölge bir hinterlant oluşturarak belli bir uzaklığı geçmemekte, daha uzağa nakledilmesi halinde, nakliye maliyetinin çok yükselmesi nedeniyle kârlılığın ortadan kalkması söz konusu olabilmektedir. Bu uzaklık tam olarak belirlenmemiş olsa da, yaygın kanaat bu mesafenin 200-300 km‟yi aşmaması gerektiği yönündedir.

Çimento ürünleri genellikle homojen olarak değerlendirilmekte, ancak farklı ihtiyaçlar için farklı içerikte ve türde çimento ürünleri üretilmektedir. Bu anlamdaki ürün farklılaşmasının yanı sıra çimento fiyatları da alıcı türlerine ve alıcıların lokasyonlarına göre farklılaşabilmektedir. Mekânsal fiyat ayrımcılığı olarak adlandırılabilecek bu durum çerçevesinde her alıcı için farklı fabrika çıkış fiyatı belirlenebilmektedir.

Çimento öğütülmüş halde kullanılan inorganik yapı bağlayıcısıdır. Çimentonun temel bileşenleri klinker ve alçı taşıdır. Klinker ve alçı taşına cüruf, tras gibi maddelerin belirli oranlarda eklenmesinin akabinde katkılı çimento türleri elde edilir.  Daha detaylı bir tanımlamayla da çimento; “Silisyum, kalsiyum, alüminyum ve demir oksitleri içeren kalker, kil, marn ve demir cevheri gibi hammaddelerin belirli oranlarda karıştırılarak sinterleşme sıcaklığına kadar pişirilmesiyle elde edilen klinkerin, alçı taşı ile veya alçıtaşı ve katkı maddesi ilavesiyle öğütülmesi ile elde edilen hidrolik bir bağlayıcıdır”

2022 Çimento fiyatları ile ilgili bilgi ve yorumlarınızı aşağıdaki yorumlar bölümünden bizimle paylaşabilirsiniz.

Beton Nedir? Özellikleri ve İlgili Tüm Bilgiler, Avantajları-Dezavantajları

Ülkemizde gelişmiş ülkelerde olduğu gibi karayolu üstyapısı esnek kaplama olarak tasarlanmakta ve uygulanmaktadır. Esnek kaplamalar, daha düşük trafik yoğunluğuna sahip yollar için sathi kaplama, ancak daha yüksek trafiğe sahip yollar için bitümlü sıcak karışım (BSK) kaplama olarak inşa edilmektedir. Bitüm ve agrega karışımından meydana gelen bitümlü sıcak karışım kaplamalar genellikle binder ve aşınma tabakasından oluşmaktadır. Kaplama tabakasının genel olarak düzgün bir yuvarlanma yüzeyi oluşturmak ve üzerine gelen yükleri alt tabakalara iletmek gibi görevleri mevcuttur. Bitümlü sıcak karışım kaplamalar yüksek standartlı yol üstyapısı olarak tasarlanmakta ve genel olarak standart dingil yükü sayısı 3×106 ’dan yüksek olan yollar için uygulanmaktadır

Bitümlü sıcak karışımlar, içerisinde bitüm, agrega ve havanın bulunduğu üç fazlı bir oluşumdan meydana gelmektedir. Bu oluşumda agrega katı fazı, bitüm sıvı fazı ve boşluklar gaz fazı temsil eder. Bu oluşumun içerisindeki bitüm, viskoelastik ve termoplastik bir yapı malzemedir. Viskoelastik yapı malzemelerinde gerilme-şekil değiştirme arasındaki ilişkisi zamana bağlı olarak değişmektedir. Viskoelastik yapı malzemeler yüksek hızdaki yüklemelerde daha yüksek mukavemet ve elastik bir davranış sergilerken, düşük hızdaki yüklemelerde daha düşük mukavemet ve viskoz bir davranış sergilerler. Termoplastik yapı malzemelerinde ise gerilme-şekil değiştirme ilişkisi sıcaklığa bağlı olarak değişmektedir. Termoplastik yapı malzemeleri yüksek sıcaklıkta daha düşük mukavemet, düşük sıcaklıkta ise daha yüksek mukavemet sergilerler. Bitümün kendine has bu yapısı, bitümlü sıcak karışımlara yansıyarak kaplamaların mekanik özellikleri üzerinde önemli değişiklikler yapmaktadır.

Esnek yol kaplamaları farklı yapıya sahip tabakalardan oluşmaktadır. Aşağıdaki şekilde esnek üstyapıyı oluşturan katmanlar görülmektedir. Esnek üstyapıdaki bitümlü kaplama aşınma ve binder tabakası olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır. Aşınma tabakası, binder tabakasının üstünde bulunan ve üstyapının en üst tabakasını teşkil eden bitümlü sıcak karışım tabakasıdır. Binder tabakası, temel tabakası üstünde bulunan bitümlü sıcak karışım tabakasıdır.

Kaplama tabakasının asıl görevi, taşıtlardan gelen yükleri taşımak, trafiğin aşındırma ve iklim şartlarının ayrıştırıcı etkisine karşı koymak ve konforlu bir sürüş sağlamaktır. Şekilde görüldüğü gibi, esnek kaplamanın en üst tabakasını teşkil eden aşınma tabakası, gerilmelerin en yüksek olduğu tabakadır. Bu sebeple aşınma tabakasında kullanılacak malzemelerin diğer tabakalara kıyasla daha iyi fiziksel ve mekanik özellikleri barındırması gerekir. Temel tabakası, alttemelin üstüne hesaplamalarla belirlenen kalınlıkta inşa edilen, belirli fiziksel donanımlara sahip malzemelerle inşa edilen görevleri drenajı sağlamak ve don etkisini engellemek olan bir üstyapı tabakasıdır. Alttemel tabakası ise, taban zemininin üstüne teşkil edilen bir üstyapı tabakasıdır. Temel ve alttemel tabakasının esas vazifesi, yüzeyde oluşan yükleri dağıtmak ve böylece tabanda oluşabilecek kesme ve oturma deformasyonlarını önlemektir.

Bitümlü sıcak karışımlar, agrega ve bitümlü bağlayıcının sıcak olarak asfalt plentinde karıştırılıp yola serildikten sonra belirli bir sıcaklıkta sıkıştırılmasıyla inşa edilirler. Bitümlü sıcak karışımlar; aşınma, binder, bitümlü temel tabakalarında kullanılır. Sıcaklık artırılarak bitümlü bağlayıcı agrega ile karıştırılır. Sonuçta oluşan karışım soğuduğunda oldukça dayanıklı ve katı bir yapı malzemesi olur. Trafik yüklerinin meydana getirdiği gerilmeler ve çevresel faktörlere çok maruz kaldıkları için temel ve alttemel tabakalarına kıyasla daha durabil ve stabil olmaları gerekir. Bu tabakalar ayrıca seyahat esnasında düzgün ve pürüzsüz yüzeyleriyle sürüş konforunu ve sürtünme dirençleriyle sürüş güvenliğinden ödün vermemeli, trafiğin ve çevrenin neden olduğu aşınma ve deformasyonlara direnç göstermelidirler. Bu kaplamalar kalıcı deformasyona izin vermeden yükleri, alt tabakalara ve taban zeminine emniyetle intikal ettirebilmelidir.

Bitümlü Sıcak Karışımların Fiziksel ve Mekanik Özellikleri ile ilgili kapsamlı yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.

Yüksek standartlı otoyollar, karayolları ve havaalanlarında teşkil edilecek esnek kaplamalarda bitümlü sıcak karışımlar (asfalt betonu) uygulanmaktadır. Esnek kaplamalarda kullanılan sıcak karışımlar, üretimdeki agrega gradasyonu ve hizmet gayesine bağlı olarak 4 farklı şekilde sınıflandırılmaktadır.

1. Açık Gradasyonlu Sıcak Karışımlar
2. Kesikli Gradasyonlu Sıcak Karışımlar
3. Yoğun Gradasyonlu Sıcak Karışımlar
4. Harç Tipi Karışımlar

1. Açık Gradasyonlu Sıcak Karışımlar

İçerik olarak ince agregası az ve boşluk oranı fazladır. Poroz (geçirimli) asfalt açık gradasyonlu sıcak karışımlara örnek verilebilir. Poroz asfalt; bitüm, çakıl ve kırma taştan oluşan, içindeki boşluk miktarı fazla olan, yolun yüzeyinde bulunan yağmur suyu veya eriyen kar suyunun drenaj tesisine ulaştıran ya da suyun taban zeminine sızmasından önce üstyapı içinde geçici olarak muhafaza edilmesine olanak veren bir kaplama türüdür. Kaplamada muhafaza edilen sular, kaplama dışına atılmaktadır.

2. Kesikli Gradasyonlu Sıcak Karışımlar

Agrega oranı bazı elek aralıklarında fazla bazı elek aralıklarında çok düşük ya da hiç yoktur. Bu tip sıcak karışımlar pürüzlü bir yüzey meydana getirirler. Bunlara, taş mastik asfalt (TMA) örnek olarak gösterilebilir. Bu tür karışımlarda sağlanan agrega iskeletiyle yüksek mukavemetli, tekerlek izi oluşumuna karşı dirençli bir kaplama elde edilirken uygun sıkıştırılmaları durumunda yüksek bitüm oranı nedeni ile durabiliteleri çok yüksek esnek kaplamalar üretilmiş olur. Boşluk oranı yaklaşık %3-4 civarında olan TMA doğru hesaplanıp üretildiğinde uzun ömürlü, dayanıklı ve stabilitesi yüksek bir kaplamadır.

3. Yoğun Gradasyonlu Sıcak Karışımlar

Agrega gradasyonu az boşluk verecek biçimde süreklilik arz eder. Yoğun gradasyonlu sıcak karışımların boşluk oranı %3-6 arasındadır. Yüzey pürüzlülüğü, yoğun olmasından dolayı düşüktür. Yoğun gradasyonlu sıcak karışımlarda, agrega gradasyonunun sürekliliği olması nedeniyle, agregalar arasındaki boşluk miktarı düşük olmakta, dolayısıyla ince bitüm film tabakası yüzünden durabilite değerleri düşük çıkmaktadır. Ülkemizde binder tabakasında en çok tercih edilen bitümlü sıcak karışım çeşididir.

4. Harç Tipi Karışımlar

İnce agrega oranı fazladır ve kaba agrega ince agregalı bağlayıcı içerisinde dağılmış haldedir. Bu tür karışımlarda boşluk ve pürüzlülük miktarı azdır. Bilhassa köprülerde kullanılan beton veya çelik yapılar üstüne inşa edilen ve neredeyse boşluksuz olan asfalt tabakasıdır. Tüm bu özellikleri onu su geçirmez yapmaktadır. Karışım 200-250°C arasındaki sıcaklıkta uygulanmaktadır. Diğer bir ismi ise mastik asfalt karışımdır. Mastik asfalt karışımında bitüm, kaba agrega, kum, filler ve taş tozu kullanılmaktadır. Mastik karışım köprülere koruyucu tabaka olarak serilir ve böylelikle köprüde kullanılan çeliği elverişsiz hava koşullarından muhafaza eder.

4 farklı sıcak karışım aşağıda görüldüğü gibi dane dağılımı, boşluk oranı, bitüm miktarı ve yüzey dokuları bakımından farklılık arz eder.

Kaynaklar:
Zülfükar AKSAĞAN-ATIK LASTİKLERDEN ELDE EDİLEN SİYAH KARBONUN BİTÜM VE BİTÜMLÜ SICAK KARIŞIMLARA ETKİSİ
Yunus ERKUŞ-ÜÇ FARKLI KATKININ BİRLİKTE KULLANIMININ BİTÜMÜN VE BİTÜMLÜ SICAK KARIŞIMLARIN ÖZELLİKLERİNE OLAN ETKİSİNİN ARAŞTIRILMASI
Abdullah DEMİRBAĞ-FARKLI ELASTOMERLERDEN ELDE EDİLEN MODİFİYE BİTÜMLÜ BAĞLAYICILARIN KISA DÖNEM YAŞLANDIRMADAN ÖNCE VE SONRA REOLOJİK ÖZELLİKLERİNİN İNCELENMESİ

1 Metreküp (m3) Beton Kaç Ton? Kaç Kilo?

1 m3 beton ağırlığı 2200 kg ile 2500 kg arasında değişebilmektedir. Donatı durumuna bağlı olarak değişen bu ağırlıklar aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

1 m3 Hafif Beton ve Ağır Beton Kaç Kilo – Kaç Tondur?

Hafif betonların metreküp ağırlığı 800 kg-2000 kg (0.8 ton-2 ton) aralığında değişmektedir. (TS EN 206:2013+A1)

Ağır betonlar ise m3 ağırlığı 2600 kg (2.6 ton)’dan ağır olan betonlardır. Bu beton ağırlıkları aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.

• Hafif betonlar ile ilgili buradan
• Ağır betonlar ile ilgili buradan

detaylı bilgilere ulaşabilirsiniz.

Bu betonlar dışında farklı içeriğe sahip betonların ağırlıkları şu şekildedir:

• Gözenekli hafi fagregalar kullanılarak ve kuvars kumu katılmaksızın yapılmış 1 m3 beton ağırlığı: 800 – 2000 kg
• Yalnız genleştirilmiş perlit kullanılarak ve kuvars kumu katılmaksızın yapılmış 1 m3 beton ağırlığı: 300 – 1600 kg
• 1 m3 Curuf betonu ağırlığı: 1200 kg
• Gözeneksiz agregalar kullanılarak yapılan hafif betonlar (boşluklu) 1 m3 beton ağırlığı: 1600 – 2000 kg
• Gözenekli hafif agregalar kullanılarak kuvartz kumu katılmadan yapılmış betonlar-1 m3 beton ağırlığı: 600 – 2000 kg
• Yalnız doğal bims kullanılarak ve kuvartz kumu katılmadan yapılmış betonlar-1 m3 beton ağırlığı: 500 – 1200 kg

1 m3 Şap Ağırlığı Kaç Kilo?

1 metreküp şap ağırlığı 2000 kg (2 ton)’dur. Bu ağırlık şap betonu içerisinde bulunan malzeme ve katkılara bağlı olarak değişebilmektedir.

1 Metreküp Harç Kaç Tondur?

Harç ağırlıkları içeriklerine bağlı olarak değişmektedir. Bir m3 harç ağırlığı:

• 1 m3 Alçı Harcı Ağırlığı: 1200 kg (1.2 ton)
• 1 m3 Kireç Harcı Ağırlığı: 1800 kg (1.8 ton)
• 1 m3 Takviyeli Harç Ağırlığı: 2000 kg (2 ton)
• 1 m3 Çimento Harcı Ağırlığı: 2100 kg (2.1 ton)

Kullanılan beton ya da harç özelliklerinden emin olunmadığında ya da daha kesin ağırlıklar konusunda emin olabilmek için ilgili malzeme üreticisinden bilgi alınmalıdır. Burada paylaşılan 1 m3 beton ağırlığı ve 1 metreküp şap-harç ağırlıkları bilgisi genel olarak kabul görmüş ve piyasada sıkça kullanılan ortalama değerlerdir.

“1 (bir) metreküp (m3) beton kaç ton? Kaç kilo?”, “1 m3 Beton ağırlığı” hakkında merak ettiklerinizi sayfanın sonundaki yorumlar bölümünden bize aktarabilirsiniz.

Doğada magnezyum elementi içeren 60’tan fazla mineral bulunmasına rağmen bunlardan sadece birkaç tanesinin ticari önemi bulunmaktadır. Bu fazlardan en önemlisi ve magnezyum kaynağı olarak kullanılan faz manyezit (MgCO3) olup, yaklaşık olarak %28,8 Mg, %14,3 C ve %56,9 O veya %47,8’lik MgO %52,2 CO2 ‘den oluşur ve önemli bir endüstriyel mineraldir. Kalsine edilerek magnesia (MgO) dönüştürülen manyezit bu ürünün kaynağını teşkil eder. Önemli karbonat minerallerinden biri olan manyezit fazının yukarıda verilen ana bileşenlerin yanında kristal yapısında önemli miktarlarda Si, Al, Fe vs. türü elementler de bulunabilir. Magnezyum elementi kendi minerallerinin yanında deniz, tuzlu ve acı göl sularında da önemli miktarlarda bulunmakta olup özellikle metalik magnezyum elde edilmesi için önemli bir diğer kaynağı oluştururlar.

Manyezit mineralinin önemli fiziksel özelikleri şunlardır:

•Renk: kimyasal içerik ve renklendirici elementlerin varlığına bağlı olarak beyaz (saf), gri, sarı veya kahverenginde,
•Parlaklık: camsı (vitröz),
•Kristal şekli: trigonal,
•Dilinim: üç yönde mükemmel,
•Kırılma: konkoidal,
•Sertlik: 3,5–4,5,
•Yoğunluk: 3,0 g/cm3,
•Çizgi rengi: beyaz,
•Beraber bulunan mineraller: kalsit, dolomit, aragonit, stronsiyanit ve serpantin,
•Diğer karakteristik özellikleri: sadece sıcak seyreltik hidroklorik asitle tepkime verir,
•Arazideki ayırt edici özeliği: konkoidal kırılma, karnabahara benzer görünümü ve asitle reaksiyonu.

Manyezitin endüstrideki kullanımı içerdiği Fe, Ca, Al ve Si gibi bileşenlerin miktarına bağlıdır. Doğada özellikle Mn, Fe ile Mg elementlerinin iyon yarıçapları (0,83 ve 0,75 Å) birbirine yakın büyüklükte olmasından kaynaklanan bir beraberlik söz konusudur. Manyezit yataklarında MgCO3 oluşumu esnasında sıkça değişik miktarlarda demir içeren ferroan manyezit mineralleri olarak isimlendirilen Breunnerit (Mg, Fe)CO3, Mesitinspat (Mg, Fe)CO3, Pistomeisit (Mg, Fe)CO3 fazlar ile sadece demir içeren Siderit (FeCO3) bulunmaktadır. Ayrıca bazı ince (kripto) kristalin veya kaba taneli cevherleşmelerde Hematit (Fe2O3) mineraline ince kırmızı pigmentler şeklinde rastlanılır ki, bu durum cevherleşme esnasında ve cevherleşmeyi sağlayan çözeltilerin oksitleyici karakterde olan bir ortamda meydana geldiğine işaret eder. Manyezitin kristal yapısına Ca elementinin girmesi iyon yarıçapı farkı nedeniyle imkânsızdır ancak bazen hammaddenin analizlerinde Ca, Si ve Al elementlerine rastlanılır. Bu bileşenler ve miktarları büyük bir olasılıkla manyezitle beraber oluşan veya bulunan Dolomit, Kuvars, Kalsedon, Talk ile Kil minerallerinden kaynaklanmaktadır.

Manyezit Kullanım Alanları

Manyezit minerali ve bundan oluşan jeolojik malzemenin ham olarak kullanımı yok denecek kadar azdır. Manyezit genellikle magnezyum oksitte (magnesia: MgO) dönüştürülerek kullanılır ve bu dönüşüm hammaddenin değişik ısılara maruz bırakılmasıyla yapılır. Bunlardan birincisi kostik kalsine manyezit (CCM, caustic calcined magnesia) olarak adlandırılan türüdür.

Bu malzemenin üretimi için belirli tane boyutuna getirilmiş ham manyezit 700 ile 1050 °C arasındaki ısılara maruz bırakılarak elde edilir. Bol gözenekli ve reaktif olan bu ürün atık suların ve baca gazlarının (kükürt giderme işlemi) temizlenmesinde kullanılır. 1000-1500°C deki ısıl işlemlere tabi tutularak elde edilen kostik kalsine manyezit biraz daha az gözenekli, daha yoğun ve daha az reaktiftir. Ham manyezitin 1600 ile >2000°C ısıtılması ile sinter manyezit (Sinter magnesia veya DBM dead burned magnesia) elde edilir. Ham veya daha önce sinter manyezite dönüştürülen malzemenin elektrik ark fırınlarında 2800°C’den daha yüksek ısılarda eritilmesiyle elde edilen ürün ise eritilmiş manyezit (FM, fused magnesia) olarak isimlendirilir.

Magnesia ürünün en önemli özellikleri sırasıyla:

• Yüksek ergime sıcaklığına sahip olma (2800°C),
• Bazik cüruflardan etkilenmeme veya kimyasal reaksiyona girmeme,
• Yüksek termal iletkenliğe sahip olma,
• Yüksek termal genleşme katsayısı (13,5*10-6 / °C) sahip olma
• Düşük termal şok direnci göstermedir.

Değişik ısıl işlemlerden geçirilerek elde edilen manyezitin %80’den fazlası demir çelik, çimento ve cam sanayide kullanılan fırınların astarlanmasında (refrakter malzeme ısıya dayanıklı tuğla ve çimento) tüketilir. Bunun dışında Mg-metali Al, Ti elementleriyle beraber hafif metal alaşımların elde edilmesinde tüketilir. Bu iki önemli alan dışında çimento (sorel çimentosu), kâğıt, lastik, plastik, gıda, gübre, kozmetik ve farklı kimyasalların elde edilmesinde de ısıl işleme tabi tutulmuş manyezit kullanılmaktadır. Ayrıca son yıllarda havaya salınan SOx gazlarının desülfürüzasyon ve endüstrileşme sonucu ortaya çıkan baca gazlarının neden olduğu asidik toprakların pH’nın bazikleştirilmesinde de yoğun bir şekilde kullanılmaktadır. Bu tür uygulamaların dışında işlem görmüş olan manyezit son yıllarda endüstrinin ürettiği atık suların temizlenmesinde de kullanılmaktadır. Ülkemizde hem kriptokristalin(jel) hem de iri kristalli (spatmagnesite-sedimanter) cevherleşmeleri bulunmaktadır. Sedimanter tip yataklar Denizli ili sınırları içerisinde bulunurken, cevherleşmelerin büyük bir kısmını oluşturan jel tipi yataklar Konya, Kütahya, Eskişehir, Balıkesir, Bursa, Bilecik, Ankara, Mersin ve Erzincan’da yer almaktadırlar. Konya, Kütahya ve Eskişehir üçgenindeki yataklar hem rezerv açısından hem de kalite açısından (düşük Fe, Si, Ca ve Al içerikli) özellikle sinter manyezit, örneğin bazik fırın tuğlası ve harç üretimi (refrakter malzeme) için uygun özelliktedirler. Doğada değişik şekillerde cevherleşmeler oluşturan manyezit maden yatağında delme ve patlatma yöntemiyle belirli bir boyuta getirildikten sonra, ilk aşamada elle ayıklama (tavuklama ve triyaj) şeklinde zenginleştirilir. Küçük tane boyutuna sahip olan ham manyezitin yan kayacı oluşturan demir içerikli (serpantin vs.) minerallerden ayırma işlemi ise genellikle kuru veya yaş manyetik seperatör yardımı ile gerçekleştirilir.

Doğada Manyezit minerali dışında önemli miktarda Mg elementi içeren mineraller bulunmaktadır. Bunlardan en önemlileri sırasıyla Dolomit CaMg(CO3) agrega, kimya endüstrisinde; Brusit Mg(OH)2 kostik ve sinter manyezit üretiminde; Olivin (Mg, Fe)2SiO4 ısı depolayıcı ürün ile refrakter sanayinde; Talk Mg3Si4O10(OH)2 kozmetik, kâğıt ve plastik sanayinde kullanılan diğer minerallerdir. Manyezit mineralinin veya hammaddesinin önemli kullanım alanları topluca aşağıdaki şekilde verilmiştir.

Horasan olarak adlandırılan, pişirilmiş kilden üretilmiş ve kırılarak agrega haline getirilmiş tuğla, kiremit, çömlek vb. parçacıkların belirli oranlarda hava kireci ve su ile karıştırılmasıyla üretilen harca horasan harcı ismi verilmektedir.

Romalılar ve Bizans döneminde bu harca “Roman harcı” denmiştir. Daha sonralarda renginden ve dokusundan dolayı horasan topraklarına benzediği için Selçuklu ve Osmanlı mimarisinde “Horasan harcı” adıyla anılmıştır. Horasan harcı pişmiş kil kullanılarak hazırlanan bir kireç harcı olarak da tanımlanabilir. Bu yapı malzemesi geçmişte Yunanistan, Anadolu, Filistin, İran gibi bölgelerde yaygın olarak kullanılmıştır. (Horasan harcının tarihi ve Mimar Sinan tarafından kullanımıyla ilgili almak için bu yazımızı inceleyebilirsiniz.)

Horasan harçları hidrolik harçlar grubu içerisinde tanımlanmaktadır. Hidrolik harçlarda kullanılan malzeme su ile kimyasal reaksiyona girerek katılaşmaktadır. Bu tür harçların suya, özellikle deniz suyuna karşı dirençleri oldukça yüksektir.  Hidrolik nitelikleri nedeniyle Horasan harç ve sıvaları; sarnıç, su kuyusu, su kemeri ve hamam gibi yapılarda kullanılmıştır.

Horasan Harcı Yapımı ve Kullanılan Malzemeler

1. Bağlayıcılar

Bağlayıcıların üretimde kullanım amacı sıva ve harçlara hidrolik özellik ve yüksek stabilite kazandırmaktır. Harç içerisindeki agregalar bağlayıcı sayesinde polimerize olmakta ve yapay taş oluşturmaktadır. (Agrega Nedir?) Bu sayede harcın dayanımı artmaktadır. Horasan harcı yapımında bağlayıcı malzeme olarak kireç kullanılır.

2. Kireç

İlk çağlardan itibaren bilinen ve çok yönlü kullanılan bir malzemedir. Kirecin hammaddesi kireçtaşıdır.

3. Puzolanlar

Puzolanlar, kendi başlarına bağlayıcı değeri olmayan, kireç veya çimento gibi bağlayıcı bir malzeme ile karıştırılarak bağlayıcılık özelliği kazanmış yapı malzemeleridir. (Puzolanlar ile ilgili detaylı bilgilere buradan ulaşabilirsiniz.) Horasan harcını ve sıvasını hazırlarken kullanılan tuğlalar puzolanik özellikte olmalıdır. Osmanlı döneminde kullanılan tuğlaların iyi pişirilmesi gerekliliği şartnamelerde yer almıştır. Yapılan analizler ile Roma ve Osmanlı dönemindeki horasan harçlarında agrega olarak kullanılan tuğlaların mullit, kristobalit gibi yüksek sıcaklıkta oluşan mineraller içermediği gözlenmiştir.

4. Dolgu Malzemeleri

Dolgu malzemeleri, doğal ve yapay kaynaklardan elde edilen puzolan, kum, tras, kırılmış taş, mermer ve tuğla parçacıklarıdır. Kullanım amacına göre harç ve sıvalara farklı boyutlarda eklenebilmektedir. (Sıva Çeşitleri) Harçta kullanılacak olan dolgu malzemelerinin, bozulmuş taş, kil, tuz vb. gibi harcın saflığını bozacak maddeler içermemesi gerekir. Dolgu malzemesinin kalitesi ve boyutu harcın veya sıvanın dayanımını önemli ölçüde etkilemektedir.

5. Katkı Malzemeleri

Harç ve sıvaların hazırlanması sırasında kirecin ve harcın fiziksel özelliklerini geliştirmek, karbonatlaşmayı hızlandırmak ya da geciktirmek amacıyla kirece veya harca bazı organik ve inorganik maddeler katılabilmektedir. Tarihi yapılarda harç ve sıvaların dayanımını artırmak için bağlayıcı ve agreganın dışında sık kullanıldığı görülen katkı lifsel malzemelerdir. Erken dönemlerde kullanılan kireç harçlarının özellikle sıvaların çekme mukavemetini arttırmak amacıyla bitkisel lifler, hayvan kılları ve tüyleri kullanılmış, mikro donatı tekniği uygulanmıştır. Yapılan çalışmalarda, bu tür katkılar eklenerek sıva ve harçlarda plastik rötrenin azaltıldığı, işlenebilirliğinin ise artırdırıldığı ve sıva işlemi sırasında dökülmeleri azaltarak maliyeti azalttığı tespit edilmiştir. Örneğin; İstanbul’daki Justinian Kilisesi’nin yapımı sırasında duvar sıvası karışımına karaağaç kabuğu ve sıcak arpa suyu eklendiği görülmüştür

Horasan Harcının Özellikleri

Horasan harcı agrega olarak tuğla, kiremit gibi pişmiş kil malzemelerin kırılarak ve öğütülerek kireç ile karıştırılması sonucu elde edilmiş hidrolik bir bağlayıcıdır. Horasan harcının avantajı, kireç, su ve puzolanik malzemenin reaksiyona girmesiyle ve yavaş bir şekilde sertleşerek duvarla homojen bir yapı oluşturması, kemerlerin, tonozların dayanımını artırması ve iyi bir basınç dağılımı sağlamasıdır.

Horasan harcı makro boyutlu gözeneklere sahiptir. Makro boşlukların yoğunluğu aynı zamanda; harcın ve sıvanın, tuz kristallenme çevirimlerinden ve suda çözünen tuzların hidratlanma-dehidratlanma hareketlerinden meydana gelen iç gerilmelere karşı malzemenin dayanımını arttırmaktadır. Horasan harçları, hidrolik özellikleri, üretimlerinde gözenekli ve puzolanik tuğla agregaların kullanılmış olması ve kalsit kristallerinin tuğla agregaların gözeneklerinde çökelmesi gibi avantajları sayesinde dayanımlarını kaybetmeden günümüze kadar ulaşmıştır.

Horasan harçları içerisinde kullanılan tuğla agregalar diğer agregalara oranla daha düşük yoğunluk değerlerine sahiptir. Bu sebeple horasan harçları hafif olmaktadır. Ayrıca yüksek çekme dayanımına sahip olurlar. Tuğla agregalarının gözenekli yapısı karbonatlaşmış kirecin çözünüp tekrardan çökelmesine imkan tanıyarak bu harç ve sıvaların dayanımını arttırmaktadır

Horasan malzeme olarak geç sertleşen bir malzemedir. Dayanımını çok uzun sürede kazanır. Horasanın bu özelliğini bilen eski mimarlar yapının temelini bitirip uzun yıllar ara verip sonra üst yapıya başlarlardı. Horasan harcının dayanımını arttırmak ve sertleşme sürecini azaltmak için çeşitli katkı maddeleri kullanılabilir.

Tarihi yapılarda horasan harçları üzerine bir çok çalışma yapılmış ve horasan harçlarının fiziksel ve kimyasal özellikleri aşağıdaki şekilde açıklanmıştır:

• Horasan harcı kireç, tuğla parçacıkları ve bazen de kumun homojen karıştırılması ile elde edilir.
• Horasan harcı ağırlıkça kireç/tuğla kırıkları oranı 1/3 olarak hazırlanır.
• Horasan harçlarında kullanılacak tuğla agregalar yüksek oranda kil içermelidir. Bünyesinde SiO2, Al2O3 gibi molekülleri yüksek oranda bulundurmalıdır. Bu agregaların yeni ve hammaddesinin iyi pişmiş olması gerekir. Bu sayede killer amorf yapı kazanacak ve puzolanik aktivite kazanmış olacaktır.
• Kireç bağlayıcısı ağırlıkça yarıdan fazlasını teşkil etmelidir.
• Horasan harçları yüksek gözenekli olmasından dolayı düşük yoğunlukludur.
• Horasan harç karışımının hidrolik özellik göstermesi beklenir.
• Horasan harcı üretiminde puzolan olarak kullanılan tuğla agregaların ince öğütülmesi puzolanik aktiviteyi hızlandırmaktadır.

Roma Betonu Nedir?

1. Dengeli Kırılma

Denge kırılmasında, betonun nihai birim kısama değerine ulaşması (TS500’de bu değer εcu=0.003) ile çekme donatısının akması (εs=εy) aynı anda gerçekleşir. Donatı aktıktan sonra daha fazla uzama imkanı bulamadan beton ezilerek göçme meydana gelir. Göçme meydana gelmeden önce belirgin beton çatlağı da gözlenmez. Dolayısıyla, dengeli kırılma bir çeşit gevrek kırılmadır. Bu tür davranışı meydana getiren donatı miktarına sahip kesit dengeli donatılı kesit olarak isimlendirlir.

2. Çekme Kırılması veya Çekme Kontrollü Kırılma

Çekme kırılmasında, betonun birim kısalması εc=0.003’e erişmeden önce çekme donatısında akma meydana gelir (εs>εy). Donatı aktıktan sonra uzamaya devam ederken betonun birim kısalması, εcu=0.003’e erişir ve göçme gerçekleşir. Göçme meydana gelmeden önce belirgin beton çatlakları gözlenir. Dolayısıyla, çekme kırılması bir çeşit sünek kırılmadır. Bu tür davranışı meydana getiren donatı miktarına sahip kesit denge altı donatılı veya çekme kontrollü kesit olarak isimlendirilir.

3. Basınç Kırılması veya Basınç Kontrollü Kırılma

Basınç kırılmasında, çekme donatısında akma meydana gelmeden önce (εs<εy) betonun birim kısalması εcu=0.003’e erişir ve beton ezilerek göçme gerçekleşir. Donatı doğrusal elastik bölgede kaldığı için çok az şekil değiştirir ve betonda neredeyse çatlama meydana gelmez. Dolayısıyla, basınç kırılması bir çeşit gevrek kırılmadır. Bu tür davranışı meydana getiren donatı miktarına sahip kesit denge üstü donatılı veya basınç kontrollü kesit olarak isimlendirilir.

Çekme donatısının akıp akmadığına, doğrudan donatı birim uzaması hesaplanarak karak verilebilir. Bundan farklı olarak toplam çekme donatısı miktarı, donatının akıp akmamasının bir göstergesi olarak kullanılabilir. Yönetmeliklerde, sünek kırılmanın garanti altına alınması için gerekli kurallar yer almaktadır.

Kavşaklar, iki, üç veya daha fazla yolun kesiştiği yerlerde; trafik akımının sürekliliğinin ve trafik güvenliğinin sağlanması, trafikte kesişim noktalarında azalan hız, artan bekleme ile oluşan kuyruklanmalar ve bunların yanında gelen işletme maliyetlerindeki artış gibi olumsuz durumların giderilmesi maksadıyla teşkil edilen trafik mühendisliği tasarımıdır.

Kavşaklar iki veya daha fazla yolun birleşim noktasındaki trafik akımlarını ve bu yolların birbiri üzerine dönüş hareketlerini kapsarlar. Bu hareketlerin birçoğu, kavşak tipinin bağlı olduğu, ihtiyaca uygun geometrik tasarımlar ve kontrollü trafik ile çözümlenebilir.

Kavşakların düzenlemesiyle ilgili:

• Farklı yönlerden gelen araçların birbiriyle çarpışmasını önlemek,
• Kavşağı kullanacak farklı yöndeki araçların trafikte birbiri üzerindeki etkilerini minimize etmek,
• Hızlanma ya da yavaşlamanın neden olacağı yakıt sarfiyatını ve zaman kaybını azaltmak,
• Farklı yönlerden gelen araçlara güvenli geçiş için yeterli sürenin ve alanın sağlanmasına

dikkat edilmelidir.

Kavşaklar genel itibariyle yoğunluk düzeylerine göre dizayn edilirler; araç yoğunluğunun az olduğu yollarda “eş düzey(hemzemin) kavşaklar”, araç yoğunluğunun fazla olduğu veyahut erişimin mutlak suretle kontrollü olarak yapıldığı yollarda “farklı düzeyli” olarak tasarlanırlar.

Kavşak Türleri

1. Eşdüzey kavşaklar
   1. Kol sayısına göre kavşaklar
      1. Üç kollu kavşaklar
      2. Dört kollu kavşaklar
      3. Çok kollu kavşaklar
   2. Trafik denetleme sistemlerine göre kavşaklar
      1. Denetimsiz kavşaklar
      2. Denetimli kavşaklar
      3. Dönel kavşaklar
2. Farklı düzeyli kavşaklar
   1. Üç kollu kavşaklar
      1. Trompet kavşaklar
      2. Yarım yonca kavşaklar
      3. Direksiyonel ve yarı direksiyonel kavşaklar
   2. Dört kollu kavşaklar
      1. Döngülü kavşaklar
      2. Diamond kavşaklar
      3. Yonca kavşaklar
      4. Dönel Kavşaklar
      5. Direksiyonel ve yarı direksiyonel kavşaklar
      6. Tek nokta kavşaklar
   3. Farklı düzey kavşak kombinasyonları

1. Eşdüzey Kavşaklar

Eşdüzey kavşak nedir?

Değişik yönlerden gelip aynı kotta birleşen trafik akımlarının ortak bir şekilde kullandığı karayolu alanına “eş düzey kavşak” denilmektedir. Bir karayolundaki kesişimlerde bulunan tüm kavşakların farklı düzeyli olarak tasarlanıp inşa edilmesi altyapı yatırım bütçeleri çok fazla olan güçlü ekonomiye sahip ülkelerde bile oldukça zordur. Bundan dolayı hem şehir içi hem kırsal bölgelerdeki karayollarında bulunan kavşakların büyük çoğunluğunun eş düzey olarak tasarlanıp yapılması çokça tercih edilmektedir.

1.1. Kol Sayısına Göre Kavşaklar

1.1.1. Üç Kollu Kavşaklar

Üç kollu T tipi kavşaklar, yönlendirme yapılmadan önce trafik hacminin az olduğu 2×1 şeritli şehir dışı yollarda kullanıldığı gibi şehir içi 2×2 yollarda da kullanım alanı bulmaktadır. Trafik hacminin fazla olduğu anayol yan yol çakışmalarında, döner trafiği kontrol edebilmek ve yeterli dönüş yarıçaplarını ayarlayabilmek amacıyla kanallama yapılarak uygulamaya konulur (AASHTO, 1994).

Üç kollu Y tipi kavşaklar ana yol ve yan yol çakışmalarında dar açılı bir şekilde birleştikleri için yan yol üzerindeki imar-kamulaştırma sorunları gibi durumlarda kesişimin dik açı ile yapılmasının mümkün olmadığı yerlerde tasarlanırlar (Karayolu Tasarım El Kitabı, 2005).

1.1.2. Dört Kollu Kavşaklar

Dört kollu kavşaklarda ise anayolda dönüşler için hızı düşürme amaçlı cepler tasarlanır (Karayolu Tasarım El Kitabı, 2005). Anayola bağlanacak katılım şeritlerinde en az 60 metre cep uzunluğu uygulanırken anayoldan sapacak ayrılma şeritlerine ise en az 45 metre uzunlukta cepler uygulanmalıdır.

1.1.3. Çok Kollu Kavşaklar

Eş düzey kavşaklarda beş veya daha fazla kolun birleşmesi durumunda bu kavşaklar çok kollu eş düzey kavşaklar olarak isimlendirilirler. Böyle kavşaklar trafiğin düşük yoğunlukta olduğu veyahut dur ihtarının bulunduğu yerlerde teşkil edilirler (Karayolu Tasarım El Kitabı, 2005).

1.2. Trafik Denetleme Sistemlerine Göre Kavşaklar

1.2.1. Denetimsiz Kavşaklar

Denetimsiz kavşaklarda sürücülere diğer araçlarla etkileşim hususunda yardımcı olacak ikaz işaretleri ve trafik levhaları teşkil edilerek trafiğin sağlıklı bir şekilde devam etmesi sağlanır. Kavşağa bağlanan yollardan biri üzerinde diğer yollara göre daha fazla trafik hacmi bulundurduğu için anayol hükmünde sayılacaktır.

1.2.2. Denetimli Kavşaklar

Denetimsiz bir kavşakta trafik akımının hangi sırayla gerçekleşeceğinin sürücüler tarafından açık ve net olarak anlaşılması adına ışıklı özel donanımlar konularak düzenlenen kavşaklara sinyalize veya denetimli kavşaklar denir. Bu tarz kavşaklar, araç yoğunluğunun fazla olduğu yollarda ve genellikle de şehir içinde kullanılır (AASHTO, 2011).

1.2.3. Dönel Kavşaklar

Bir diğer denetimli kavşak tipi ise denetimin sinyalizasyon gibi ışıklı elektronik sistemlerle değil de tamamen kavşağın fiziksel olarak farklı geometride tasarlanması sonucu kavşaktaki trafiğin işleyiş tarzının değiştirilmesi ile oluşturulan dönel kavşaklardır. Dönel kavşakların çalışma prensibi gereğince kavşağa giriş yapan araçlar hızlarını önemli ölçüde düşürmek durumunda kalırlar bu durum kavşağın kapasitesini bir miktar düşürse de kavşaktaki trafik güvenliğini arttırmaktadır (Karayolu Tasarımı El Kitabı, 2005).

2. Farklı Düzeyli Kavşaklar

Farklı düzeyli kavşaklar farklı tiplerde yapılabilir. Kavşağa bağlanan yolların sayısı, yolların yoğunluğu ve yol sınıfları bu kavşakların yapılış tarzında etkili olan durumlardır (Karayolu Tasarımı El Kitabı, 2005). Farklı düzeyli kavşaklar özellikle karşılıklı geçiş manevralarında meydana gelebilecek çakışmaları tamamen devre dışı bırakıp dönüş manevralarındaki çakışma sayılarını ise en aza indirmek için dizayn edilirler.

2.1. Üç Kollu Kavşaklar

2.1.1. Trompet Kavşaklar

Üç kollu yolun kesiştiği yerlerde ‘Trompet Kavşak’ uygulanabilir. Bu tip kavşaklar, düşük yoğunluklu olan tali yolların karayollarına bağlandığı noktalarda ve yüksek yoğunluklu olan otoyol ile karayolunun bağlantı kurduğu noktalarda tasarlanabilir (AASHTO, 1994). Tüm akımların hareketlerini serbest bir şekilde gerçekleştirebildiği bu kavşaklar aynı zamanda tek bir yapı gerektirdiğinden ekonomik olarak da mantıklı tasarımlardır.

2.1.2. Yarım Yonca Kavşaklar

Çift yönlü olarak sola dönüş manevralarının dönel rampalarla gerçekleştirildiği kavşak tipidir. Gerektiğinde tam yoncaya dönüştürülebilir yapıda olan bu tipte tâli yolda geriye dönüş yapılabilmektedir (Karayolu Tasarım El Kitabı, 2005).

2.1.3. Direksiyonel ve Yarı Direksiyonel Kavşaklar

Bu kavşaklar bir ve birden fazla sola dönüşe imkân tanıyan tek yâhut her iki yönlü aynı ya da farklı seviyelerden rampalardan meydana gelen kavşak tipidir. Çok şeritli tasarımları da bulunmaktadır. Bu tasarımlar genellikle şehir çevrelerinde anayol kesişimlerinde veya anayol ile olan bağlantılarda kullanılmaktadır (AASHTO, 2001).

2.2. Dört Kollu Kavşaklar

2.2.1. Döngülü Kavşaklar

Bu tip kavşaklar düşük trafiğin olduğu ayrıca topoğrafik, kamulaştırma sorunu, kültürel ve doğa gibi değişkenlerden dolayı dönüş rampalarının en düşük standartlarda tasarlandığı devlet veya il yolu birleşimlerinde kullanılır (Karayolu Tasarımı El Kitabı, 2005).

2.2.2. Diamond-Elmas Kavşaklar

Bu tip çoğunlukla ana yol ile bu yola paralel bir yapıda dört adet rampadan oluşan ve bütün dönüş manevralarını mümkün kılan kavşak tipidir. Örülme çakışmasının gerçekleşmediği bu tipte katılma ve ayrılma çakışmaları için rampaların yolla ile birleştiği yerlere depolama şeritlerinin ayrılması ve trafiğin mümkün olduğunca kanalize edilmesi kapasite ve güvenliği arttıracaktır.

2.2.3. Yonca Kavşaklar

Dönüşlerde çakışmaların tamamen yok edildiği farklı düzeyli kavşak tipi olup döngü rampaları sola dönüş, dış rampalar ise sağa dönüş için tasarlanmıştır (Karayolu Tasarım El Kitabı, 2005).

2.2.4. Dönel Kavşaklar

Eşdüzey kavşak tipleri içindeki dönel kavşakların farklı düzeydeki bir uygulamasıdır. Birleşen kol sayısı fazla olduğunda sağa, sola ve U dönüşü yapan araçların sayısının fazla olduğu durumlarda güzel bir alternatiftir. Bu kavşak tiplerinde örülme hareketleri yoğun olduğundan kapasite düştüğü için genellikle kullanımını sınırlandırır.

2.2.5. Direksiyonel ve Yarı Direksiyonel Kavşaklar

Farklı düzeyli kavşak tipleri içerisinde tüm yönlerden gelen akım kolları için bağlantıların en uygun şekilde diyagonal bir geometriyle yapıldığı, güvenlik, kapasite, konfor ve hızın tümden bir arada arttığı örülmelerin tamamiyle ortadan kaldırıldığı yüksek nitelikte bir kavşak tipidir (AASHTO, 1990). Çoğunlukla otoyollarda tasarlanan bu kavşaklar üzerlerinde bulundurdukları farklı düzeylerdeki yapılar yüzünden oldukça maliyetlidir (Karayolları Tasarım El Kitabı, 2005).

2.2.6. Tek Nokta Kavşaklar

Kamulaştırma ve arazi kullanım şartlarının getirdiği kısıtlamalar nedeniyle tasarlanmış farklı seviyeli bir kavşak tipidir. Tasarıma esas olarak ana yol akımı kesintisiz bir biçimde devam ederken diğer kollar tek bir noktada kesişirler.

2.3. Farklı Düzey Kavşak Kombinasyonları

Eğer bir veya iki farklı dönüş akımı diğer dönüşlere göre fazlaca trafik hacmine sahipse bu gibi durumlarda farklı kavşak tasarımlarının kombinasyonlu bir biçimde uygulanmasına ihtiyaç duyulabilir (Karayolları Tasarım El Kitabı, 2005). Bu tip kavşaklar genellikle sanayi yapılarının fazla olduğu yerlerde yüksek standartlı yolların birbirine bağlanmasında kullanılmaktadır.

Kaynaklar
Furkan Abdurrahman SARI-KAVŞAKLARDA TRAFİK SİMÜLASYON TEKNİKLERİNİN KULLANILMASI VE SİMÜLASYON PROGRAMLARININ KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ
AASHTO, A Policy on Geometric Design of Highways and Streets. The American Association of State Highway and Transportation Officials.2001”
AASHTO, A Policy on Geometric Design of Highways and Streets. The American Association of State Highway and Transportation Officials, AASHTO Green Book, Washington DC. 2011.
AASHTO., 1965-1994-2001. A policy on Geometric Design of Highways and Streets.
KGM, Karayolu Trafik Güvenliği El Kitabı. Trafik Şubesi Müdürlüğü, Ankara. 2007.

• i. Tuzluluk farkları
• ii. Sıcaklık farkları
• iii. Katı madde konsantrasyonundaki farklılıklar

Aynı zamanda tabakalı akım, bir arayüzle ayrılmış farklı yoğunluktaki iki sıvıdan oluşan bir su kütlesi olarak da tanımlanmaktadır.

Düşeyde heterojen bir yoğunluk dağılımına sahip bir sıvıda daha yoğun olan kısım alt tarafta olma eğilimi gösterir. Derinlik boyunca yoğunluk dağılımındaki söz konusu bu eğilim tabakalaşma olarak adlandırılmaktadır.

Örneğin, İstanbul Boğazı üst tabakada Karadeniz’den Marmara Denizi’ne doğru su seviyesi farkından kaynaklanan, alt tabakada ise Marmara Denizi’nden Karadeniz’e doğru yoğunluk farkından kaynaklanan iki tabakalı bir akım yapısına sahiptir.

Permakültür, sürdürülebilir insan yerleşimleri yaratma amaçlı bir tasarım sistemidir ve amaç kendi ihtiyaçlarını karşılayan, çevresini sömürmeyen veya kirletmeyen, dolayısıyla uzun vadede sürdürülebilir, ekolojik olarak sağlıklı ve ekonomik olarak uygulanabilir sistemler yaratmaktır.

Permakültürün temel felsefesi, “doğaya rağmen değil, doğa ile birlikte çalışmaya, kısa süreli-düşüncesiz bir emek yerine uzun süreli-düşünceli bir gözleme, öğeleri tek ürünlük bir sistem olarak görmek yerine bitkilerle hayvanların tüm işlevlerini birlikte değerlendirmeye” dayalı bir yaklaşım olmalıdır.

Permakültür kavramı, İngilizce “permanent” (kalıcı) ve “agriculture” (tarım) kelimelerinin, latincede ise “perm” (sürmek, devam etmek), “culture” (tarım) kelimelerinin birleşmesi ile oluşmuştur.

Permakültür, insanla doğanın uyumunun temel alındığı, doğayı gözlemleyip taklit ederek, doğaya en az müdahalenin uygulandığı, kendi ihtiyaçlarını karşılayabilen sistem tasarımlarıdır.

2. Permakültür Tasarımın Üç Temel Etik Kuralı

Permakültürde üç bölümden oluşan bir etik anlayış benimsenilir:

1. Dünya’ya özen göstermek,
2. İnsana özen göstermek,
3. Adil Paylaşım

2.1. Dünya’ya özen göstermek

Dünyaya özen göstermek, yeryüzündeki canlı ve cansız tüm varlıklara özen göstermeyi ifade etmektedir. Dünyayı gözlemek, ancak kaynakların akıllıca yönetilmesi ile mümkün olabilecektir. Dünya’ya özen gösterme etiğinin uygulanabilmesi için çeşitli yollardan bahsedilmektedir. Bunlar:

• Eylemlerin uzun vadeli sonuçlarının göz önünde bulundurulması.
• Arazide olabildiğince yerel ya da doğal türlerin kullanılması
• Mümkün olan en küçük toprak parçasının işlenerek, yoğunlaştırılmış sistemlerin kurgulanmaya çalışılması.
• Çok yönlü ve polikültürel (farklı ürünlerin bir arada yetiştirildiği) uygulamalar yapılması.
• Yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanılması.
• Gıda yetiştiriciliğinin şehirlerde yeniden başlatılması.
• Atıkların mümkün olduğunca geri dönüştürülmesi.
• Toprağa verimlilik kazandırmaya ilişkin çalışmalar (ağaçlandırma vs.) yapılması.

2.2. İnsana özen göstermek

İnsan, yaptığı faaliyetlerle dünyanın durumunda ve gidişatında belirleyici role sahiptir. İnsana özen göstermek, insanın ihtiyaçlarını ve gelişimi sağlarken doğa ile uyumlu hareket etmesini içermektedir.

2.3. Adil Paylaşım

Bu etik kuralı, kaynakların tüm insanlar arasında adaletli bir şekilde dağıtılması ve israfın önlenmesini içermektedir. Tüketim sınırlarını belirlemek, esasında diğer etik kurallar olan “dünyaya özen göstermek” ve “insana özen göstermek” in gerçekleşebilmesi için gerekli olan stratejilerin belirlenmesidir.

3. Permakültür İlkeleri

Permakültür ilkeleri:

1. Gözlemleyin ve Etkileşime Girin,
2. Bağıntılı Yerleştirme,
3. Her Ögenin Birden Fazla İşlevi Vardır,
4. Bütün Önemli İşlevler Birden Fazla Öge Tarafından Desteklenmelidir,
5. Enerjiyi Yakalayın ve Muhafaza Edin,
6. Faydalı Çıktı Elde Edin,
7. Kendi Kendinizi Yönetin ve Geribildirimlere Açık Olun,
8. Yenilenebilir Kaynak ve Hizmetleri Kullanın ve Değerlerini Bilin,
9. Atık Üretmeyin,
10. Örüntülerden Ayrıntılara Doğru Tasarım Yapın,
11. Ayırmaktansa Tümleştirin,
12. Küçük Ölçekli Yoğun Sistemler Kurun ve Yavaş Çözümlerden Faydalanın,
13. Çeşitlilikten Faydalanın ve Değerini Bilin,
14. Kenarları Kullanın ve Marjinal Olanın Değerini Bilin,
15. Değişimden Yaratıcı Biçimde Faydalanın ve Ona Cevap Verin

Aşağıdaki şekilde permakültürün uygulama alanları için oluşturulan tasarımda kullanılacak etik kurallar ve ilkeler ileri teknoloji değil doğaya uygun teknoloji ve araçları, kültür ve eğitim, sağlık ve manevi refah, finans ve ekonomi, arazi kullanım hakkı ve toplum, toprak ve doğa yönetimi, yapılı çevre olmak üzere yedi temel konu üzerine kurulmaktadır. Hem bu ilkelerin birbiri ile ilişkisini hem de diğer alt konular ile ilgili ilişkisini de gösterecek örümcek ağı gibi bir sarmal yapı oluşturulmaktadır.

4. Permakültür Projeleri

Permakültür projeleri, hizmet şekline ve amaçlarına göre ayrılan birçok ekoköy ve çiftlikten oluşmaktadır. Bu ekoköy ve çiftliklerde çeşitli faaliyetin yanı sıra permakültür tasarım kursları verilmekte ve permakültür sistemleri uygulanmaktadır. Dünya’da 2485 permakültür projesi bulunmaktadır (permacultureglobal.org, 2018). İlgili kuruluşların internet sitelerindeki bilgilere göre düzenlenen aşağıdaki tabloda Dünya’daki permakültür projelerinden bazı örnekler yer almaktadır.

Kaynaklar:
AYBÜKE FIRAT-TÜRKİYE’DE YER ALAN PERMAKÜLTÜR ALANLARI VE EKOLOJİK YAŞAM ÇİFTLİKLERİNİN
EKOLOJİK SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK KAPSAMINDA DEĞERLENDİRİLMESİ
ELMAS ÜLKÜHAN USTA-PERMAKÜLTÜR BAHÇELERİNDE KULLANIM POTANSİYELİ OLAN Stevia rebaudiana Bertoni ve Hypericum perforatum L. BİTKİLERİNİN KURAKLIK STRESİ ALTINDA BÜYÜME KOŞULLARININ BELİRLENMESİ
Yağmur ÖCAL-KENTSEL YERLEŞİMLERDE PERMAKÜLTÜR TASARIM POTANSİYELİ: BURDUR KARAMANLI ÖRNEĞİ
ŞERİFE CİCİK-TATUTA ÇİFTLİKLERİNDEKİ UYGULAMALARIN PERMAKÜLTÜR GÖNÜLLÜLERİNİN MOTİVASYONLARINA ETKİSİ
N. Nihan PARLAK-EKOLOJİK PEYZAJ TASARIMI VE PERMAKÜLTÜR YAKLAŞIMI
Fevziye GURLAŞ-TRABZONALTERNATİF TURİZM İÇİN SÜRDÜRÜLEBİLİR DENGELİ SKOR KARTIN PERMAKÜLTÜR EKOLOJİK KÖY VE ÇİFTLİKLERİN PASTORAL VADİ ÖRNEĞİ

Arjen Hoekstra tarafından 2002 yılında ortaya atılan su ayak izi kavramı; ürünün sanal su veya gömülü su içeriğini ifade etmektedir. Başka bir deyişle, ürünün üretilmesinden tüketiciye ulaşana kadar geçen süreç için kullanılan suyun, buharlaşma dahil, miktarını ifade etmektedir. Her yetiştirilen/üretilen ürün için su ayak izi değerleri farklılık gösterir. Hatta ürünün satışa hazır hale getirilmesine kadar geçtiği aşamalar, ürünün yetiştirildiği bölge, iklim ve coğrafi koşullar da su ayak izi miktarında ciddi oranda değişikliğe sebep olmaktadır.

Hoekstra su ayak izi kavramını; “sadece bir tüketici veya üreticinin doğrudan su kullanımı değil, aynı zamanda dolaylı su kullanımını da içeren toplam tatlı su kullanımı” olarak ifade etmektedir . Bu tanımdan anlaşılacağı üzere, su ayak izi aslında tüm üretim ve tüketim aşamalarındaki suyu ifade etmektedir.

Hoestra’ya göre su ayak izi kavramı “temiz su kaynaklarının insanoğlunun etkisiyle yani tüketimiyle ilişkili olduğu kabul edilerek, su sıkıntısı ve kirliliği konusunun incelenmesinde üretim ve tüketim sırasındaki kullanılan toplam suyun incelenmesi ile anlaşılacağını” ifade etmektedir. Burada ifade edilmek istenen, bir ürünün üretim sürecinde kullandığı ve tüketim sırasında kullandığı tatlı suyun toplamını ifade eden ürünün su ayak izini oluşturmaktadır.

Su ayak izi, yeraltı ve yerüstü tatlı su kaynakları olarak tanımlanan mavi su, bitki üretimi boyunca gerçekleşen yağış olarak yeşil su; gübreleme veya kullanılan kimyasalların yeraltı suyunu ne kadar kirlettiğini ifade eden su ise gri su olarak üç ayrı şekilde tanımlanır.

Yeşil Su Ayak İzi Nedir?

Yeşil su ayak izi bitkiler tarafından tutulan ve sonra buharlaşma ile tekrar döngüye aktarılan ve tüm yağışlardan gelen suyu ifade etmektedir. Yağışlarla birlikte toprak suya doyar ve bu suyun bir kısmı buharlaşır (evaporasyon) bir kısmı ise bitkiler tarafından kullanıldıktan sonra terleme (transprasyon) yoluyla tekrar döngüye bırakılmaktadır. Bu döngü içerisindeki toplam su miktarı da yeşil su ayak izi olarak ifade edilmektedir. Yeşil su ayak izi genellikle ormancılık bahçe ve tarla tarımı ile ilgilidir.

Yeşil su ayak izi, yeşil su denilen yağışlardan elde edilen bahçe veya tarlada kullanılan su olduğundan genellikle insan kullanımının yoğun olduğu bileşen olarak görülmektedir. Yeşil su ayak izi, yeraltı suyunu kullanmayan veya yeniden yeraltı suyuna eklenmeyen ancak toprakta depolanan veya geçici olarak toprağın veya bitki örtüsünün üzerinde kalan yağışları ifade etmektedir. Yeraltı sularına karışmayan yağışın bu kısmı bitkilerde buharlaşır. Yeşil su, mahsul büyümesini verimli hale getirebilmektedir. Ancak tüm yeşil su mahsul tarafından alınamaz, çünkü her zaman topraktan buharlaşma olacaktır ve yılın tüm dönemleri veya alanları mahsul büyümesi için uygun değildir.

Yeşil su ayak izi, bir malın üretiminde kullanılan toplam yağmur suyudur. Ancak, yeşil su ayak izinde sözü edilen yağmur suyu kaybolmaz ya da yeraltı sularına karışmaz; toprakta ya da toprak üstünde bir süre için saklanır. Yağış miktarı, yeşil su arzını ve talebini etkilediği için, bir bölgenin yeşil su gereksinimi değerlendirilirken iklim değişikliği ve değişkenliği göz önünde bulundurulması gerekmektedir.

Mavi Su Ayak İzi Nedir?

Mavi su ayak izi yeraltı suyu ve yüzey suları tarafından elde edilen suyu ifade etmektedir. Mavi su ayak izi, bir malı üretmek için ihtiyaç duyulan yüzey ve yeraltı tatlı su kaynaklarının toplam hacmi için kullanılır ve geleneksel olarak tatlı su denildiğinde akla gelen su kaynaklarıdır.

Mavi su ayak izi yeraltı suyu ve yüzey suları tarafından elde edilen suyu ifade etmektedir. Tüketiciler tarafından kullanılan mavi su, “Tüketici su kullanımı” olarak ifade edilmektedir. Tüketici su kullanımı aşağıdaki dört durumdan birini ifade etmektedir:

• Yeryüzüne yağış olarak düşen su buharlaşır;
• Ürün yetişme döneminde büyüme için su kullanır ve ürünün bünyesine su katılır;
• Yağışla birlikte su aynı toplama alanına geri dönmez, (Örneğin başka bir havza alanına veya denize deşarj edilir);
• Buharlaşma ve terlemeyle ortamdan uzaklaşan su aynı sürede geri gelmez, (Örneğin, yağışın az olduğu bir dönemde geri çekilir ve yağışın fazla olduğu bir dönemde geri döner).

Gri Su Ayak İzi Nedir?

Gri su ayak İzi, kirliliğe yönelik bir gösterge olup, mevcut su kalitesi standartlarına dayalı olarak, kirlilik yükünün bertaraf edilmesi ya da azaltılması için kullanılan tatlı su miktarını ifade eder. Bu nedenle, gri su kavramı nüfus ve endüstriyel büyüme ile ilişkili olarak ele alınmaktadır.

Gri su ayak izi, bir üretim sürecinde gri su ayak izi, üretim adımı esnasında kullanılan tatlı su kirliliğinin derecesinin bir göstergesidir. “Mevcut ortam suyu kalite standartlarına göre kirleticilerin yükünü asimile etmek için gerekli olan tatlı su hacmi olarak tanımlanmaktadır”. Üretim yapılırken kullanılan tatlı suyun kirlenmesine neden olan kirleticileri, ortamdaki suyun kalitesi üzerinden değerlendirmektedir. Yani ortamda mevcut tatlı su kalitesinin standartların üzerinde kalacak şekilde seyreltmek için gereken su hacmi olarak hesaplanmaktadır.

Su Ayak İzi Neden Ölçülür? Neden Hesaplanır?

Su ayak izi ölçümündeki temel hedef; su ayak izi yüksek çıkan ürünlerde bunun azaltılmasına yönelik çalışmalar yapılarak, yerel su açısından değil küresel anlamda bir bakış açısıyla sürdürülebilir, adil ve verimli su kullanımına katkıda bulunmayı amaçlar. Yeşil su ayak izinin yüksek olduğu alanlarda küresel üretimleri arttırmayı amaçlayarak, su kıtlığı olan alanlarda yoğun mavi su ayak izi çıkan ürünlere olan ihtiyacının azaltılmasının sağlanması ve böylece tatlı su kaynağı üzerindeki baskıların azaltılmasına çalışılır.

Su Ayak İzi hesaplamaları ile suyun bol olduğu ya da kıtlığının yaşandığı yerler olarak değil, ürünün ton başına düşen su ayak izinin doğru üretim ve tüketim şekilleri ile azaltılmasını hedeflemektedir.

Hoekstra bazı ürünlerin su ayak izini hesaplamış ve bu hesaba göre ilginç ve alışılmışın dışında farklı sonuçlar ortaya çıkmıştır. Buna göre, bir kilogram sığır eti üretmek için 16 bin L, bir fincan kahve üretmek için 140 L suya ihtiyaç duyulmaktadır. Bu örnekler gibi Hoekstra günlük hayatta kullandığımız birçok ürünün su ayak izini hesaplamıştır. Aşağıda örnek bir tablo gösterilmektedir

Ahşap lamine elemanlar iki ya da daha fazla katın tutkallanarak ve katların lif yönleri birbirine paralel ya da dik gelecek şekilde birleştirilmesi ile elde edilir. Lif yönlerinin paralel gelecek şekilde düzenlenmesi daha yaygın olarak kullanılmaktadır. Eğer, üretilen ahşap lamine eleman kavisli ise katların lif yönlerinin paralel olarak uygulanması zorunluluğu vardır. Laminasyon da farklı ağaç türü, değişken kat sayısı, farklı boyut, şekil ve kat kalınlıkları uygulanabilmektedir.

Ahşap lamine elemanlar kullanılan kat kalınlıklarına göre farklı şekilde adlandırılmaktadırlar. İnşaat sektöründe kullanılan büyük boyutlu lamine ahşabın (kiriş, kolon, kemer vb.) üretiminde 25,4 mm ile 50,8 mm arasındaki kalınlıklarda masif ağaç malzeme kullanılmakta ve bu özelliklerdeki lamine ağaç malzeme glulam (Glued Laminated Timber) olarak adlandırılmaktadır. İnce kaplamalar kullanılıyorsa LVL (Laminated veneer lumber) ya da MicroLam olarak adlandırılmaktadır. Lâmine elemanların üretiminde kullanılan kaplamalar uygulanan forma göre maksimum 3,2 mm kat kalınlığında olmalıdır. Yan yana sıralanmış ahşap tabakaların kontra şekilde üst üste yapıştırılması ile elde edilen panel sistemi CLT (cross laminated panel system) olarak adlandırılmaktadır. Lif yönleri birbirine paralel olacak şekilde yapıştırılmış kaplama parçalarından oluşturulmuş kerestelere ise PSL (Parallel strand lumber) denmektedir.

Laminasyon tekniğinde direnç özelliklerinin daha iyi olabilmesi için ahşap malzemeyi kusurlarından arındırarak en iyi şekilde kullanmak gerekmektedir. Laminasyon tekniği uygulanmasıyla daha yüksek kalitede ve istenilen formda ürün tasarımı yaparak üretmek mümkün olmaktadır. Bu ürünlerin kullanımı masif ahşap malzemeye göre daha yüksektir ve birçok avantajı vardır. Bu yöntemle, kısa boylu ve dar enli ağaç malzemeden daha uzun ve geniş ağaç malzeme üretilebilmektedir. Kısa boylu ağaç malzemede fire oranı az olduğuna göre bu ürünün maliyetini azaltmaktadır. Sağlam parçalardan üretilen lamine malzemelerde kat kalınlıkları ve ağaç malzemenin rengi farklı olduğu için estetik değeri daha yüksektir.

Lamine Ahşap Malzemelerin Uygulama Alanları

Güzel biçim verilebilmesi, estetik olması, bakımının kolaylığı, montaj süresinin kısalığı nedeni ile lamine malzemeler birçok yerde kullanılmakta olup, en yaygın kullanım alanları aşağıda sıralanmıştır.

• Köprü inşası, hipodrom, gemi kısımları,
• Ahşap evlerin iç taşıyıcı elemanlarında,
• Ahşap evlerin merdiven, tavan, duvar ve yer döşemelerinde,
• Okul, cami, alışveriş merkezi gibi yapılar,
• Spor salonları, kapalı yüzme havuzu, kapalı tribün yapıları,
• Büyük depo ve hangar yapımı, fabrika binaları,
• Sinema, tiyatro, konser, teşhir ve gösteri salonlarının iç mekânlarında,
• Konut, otel, bahçe mobilyası, pergole yapımı,
• Kapı, pencere, pervaz ve lambri üretiminde,
• Vagon ve karavanların duvar, tavan ve yer döşemelerinde,
• Hava ve deniz ulaşım araçlarının iç mekânlarında,
• Doğrama profili olarak,
• Çatı malzemesi,
• Özellikle kullanım yerinde yapılması zor ve ekonomik olmayan makas, kolon gibi yerlerde lamine malzemeler ideal kullanım yeri olarak değerlendirilmektedir.

Lamine Ahşabın Üretimi

Lamine edilecek ahşap elemanlar uygun nem içeriğine sahip olana kadar kurutma işlemine tabi tutulurlar. Lamine ahşap elemanı oluşturacak parçaların tutkallanmasından önce emprenye işlemi gerçekleştirilir. Lamine işlemleri tamamlandıktan sonra da emprenye yapılabilir. Ancak boyutları büyük ve farklı kesitlere sahip elemanların emprenyelenme işlemi zor olabilmektedir. Bu nedenle lamine ahşabı oluşturacak ahşap elemanların önceden emprenye edilmesi en uygunudur. Bu işlem ile ahşabın içerisine su veya yağ bazlı kimyasallar emdirilerek ahşabın zararlı dış etkenlere karşı korunması sağlanır. Emprenye işleminde seçilen yöntem ve malzemelerin cinsi ahşap elemanların tutkal ile yapışma direnci üzerinde etkilidir. Bu yüzden bu işlemde dikkatli olunmalıdır

Lamine ahşap elemanın hangi amaçla kullanılacağını belirlemek için önce görsel olarak derecelendirilmesi yapılır. Hemen ardından elastisite modülünün tespiti için mekanik olarak değerlendirilip sınıflandırması gerçekleştirilir. Sınıflandırıldıktan sonra lamine edilecek parçaları oluşturmak için şekilde görülen en veya boy birleşim yöntemlerinden uygun olan biri seçilir ve bu elemanların her bir uç bağlantı noktaları test edilip birleşimleri yapılır. Daha sonrasında üretimi gerçekleşecek eleman için gereken kalite kombinasyonuna göre lamine uzunluklarının düzenlenmesi gerçekleşir. Her bir lamine katmanı planyalanarak pürüzsüz bir yüzey elde edilir. Aşağıda bazı en ve boy birleştirme çeşitleri verilmiştir.

Lamine katmanları arasına yapıştırıcı sürüldükten sonra preslenerek istenilen konfigürasyonlar elde edilir. Tutkallama işlemi sonrasında laminelerin birleşimlerinden taşan tutkalların temizlenmesi için tekrardan planyalama işlemi yapılır ve lamine ahşap istenilen boyuta göre kesilip kullanıma hazır hale getirilmiş olur.

Aşağıda laminasyon işlem adımları görülmektedir.

Lamine ahşap üretiminde lamine edilecek katların doğru bir şekilde düzenlenmesi özellikle ileri zamanlardaki dayanımı ve dayanıklılığı açısından çok önemlidir. Bu aşamada yapılan bir hatanın daha sonra düzeltilmesi mümkün değildir. Lamine katları yaş halkalarının konumuna göre düzenlenmelidir. Çünkü ahşap malzeme yaş halkalarına teğet veya radyal yönde farklı özellikler gösterir. Lamine katların birleşimlerinde yanlış ve doğru düzenlemelerden bazıları aşağıda gösterilmiştir.

Laminasyonda Kullanılan Tutkallar

Modern endüstriyel ahşap yapımında yapıştırıcılar endüstrinin bir parçası olup önemli bir rol oynamaktadır. Ağaç malzemenin verimli bir şekilde kullanılmasında yapıştırıcı önemli rol oynamaktadır. Öyle ki en küçük boyutlu parçalardan değişik birleştirme teknikleri kullanılarak büyük boyutlu parçalar üretmek mümkün olmaktadır Ahşabın korunmasına yardımcı olan yapıştırıcılar hafif fakat güçlü yapılar inşa etmek ve rutubete bağlı boyutsal değişimini azaltmak için kullanılabilir. Endüstriyel ahşap yapıştırıcıları ahşap endüstrisinin ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde uyarlanmıştır ve sürekli olarak gelişmektedir. Yapıştırıcılar, yapısal ahşap ürünlerin üretiminde kontrollü koşullar altında kullanılır. Laminasyonda kullanılan kimyasal olarak farklı birkaç yapıştırıcı vardır. En yaygın yapıştırıcı tipleri epoksi, fenol bazlı yapıştırıcılar (fenol-formaldehid (PF), fenol-resorsinol-formaldehit (PRF), resorsinol-formaldehid (RF)), amino reçine esaslı (melamin-üre-formaldehit yapıştırıcı (MUF)), nemle sertleşen poliüretan yapıştırıcı (PU veya PUR) ve emülsiyon polimer izosiyonat yapıştırıcısı (EPI). Aşağıdaki tabloda kullanılan bir sıra tutkalların teknik özellikleri verilmiştir.

Laminasyon İşleminin Faydaları

1. Yapı malzemeleri için masif ağaç malzemeden üretilebilecek ürün ölçüleri sınırlıdır. Ancak laminasyon yöntemi ile daha büyük ebatlarda ürünler elde etmek mümkündür.
2. Mimari yapılarda ve iç mekân dekorasyonlarında her stil ve formlarda çalışma imkânı sunmaktadır.
3. Yapı elemanlarının tasarlanmasında, yüke bağlı olarak kesit alanında farklılıklar gerçekleştirmek mümkündür. Örneğin; kavisli elemanlarda yükün geldiği yerde daha büyük boyut uygulanabilmektedir.
4. En ve boy birleştirme yüklerinin uygulanması ile çok küçük boyutlardaki ahşap malzemelerin kullanımına imkân sağladığından fire oranını azaltmaktadır.
5. Ayrıca masif malzeme, bünyesindeki kusurlarından arındırılarak değerlendirilebilmektedir.
6. Aynı lamine malzeme elemanı üzerinde çeşitli katlarda, farklı kalınlık ve renkte ahşabın kullanımına imkân sağladığından daha estetik malzemeler elde edilebilir.
7. Lamine ahşap malzeme, masif ağaç malzemeye nazaran daha az çalışmaktadır. Bunun sebebi, lamine işlemi sırasında katlara sürülen tutkalların su itici özellikte olmaları gösterilmektedir.
8. Geniş ve tek açıklıklı yapılarda, kubbe, piramit, tonoz vb. geometrik strüktür oluşturulmasına imkân sağlamaktadır.

Laminasyonun Sakıncaları

1. Lamine ahşap için katların kesilmesi ve tutkallanması işçilik ve zaman açısından maliyet gerektirmektedir. Ancak masif ahşap hazırlanırken daha az zaman ve işçilik gerekir.
2. Lamine ahşabın direnci, yapıştırmada kullanılan tutkalın kalitesi ile doğru orantılıdır. Dayanımı yüksek tutkalların pahalı olması, ilave maliyet getirmektedir.
3. Lamine ahşap malzemenin üretimi için özel ekipmanlar ve uygun üretim alanı bir diğer dezavantajdır.
4. Lamine ahşabın kalitesinin yüksek olması için, laminasyonun her aşamasında özenli işçilik ve dikkatli üretim gerektirir. Kalifiye işçilerin çalışma ücretleri ek maliyet getirmektedir.
5. Büyük ebatlarda ve kavisli parçaların taşınması oldukça güç bir süreçtir.
6. Lamine edilecek ağaç malzemenin, son ürün olarak kullanılacağı yerdeki rutubete kadar kurutulması gerekmektedir, kurutma işlemi de ayrıca maliyet gerektirir.

Kaynaklar:
Hörü TOKDEMİR-ISIL İŞLEM GÖRMÜŞ BAZI AĞAÇ MALZEMEDEN ELDE EDİLEN LAMİNE AĞAÇ
MALZEMENİN MEKANİKSEL ÖZELLİKLERİNİN BELİRLENMESİ
Dilan ÇANKAL-LAMİNE AHŞAP KİRİŞLERİN LİFLİ POLİMERLERLE GÜÇLENDİRİLMESİNİN SAYISAL YÖNTEMLERLE İNCELENMESİ
Gülten TANDOĞAN-ÇAPRAZ LAMİNE AHŞAP DUVARLAR İLE TEMEL BAĞLANTISINDA KULLANILAN PROFİLLERİN TASARIMI
Mustafa GÜLCEMAL-SARIÇAM VE GÖKNAR ODUNLARINDAN ELDE EDİLEN LAMİNE VE ÇAPRAZ LAMİNE KİRİŞLERİN MUKAVEMETİNİN KARŞILAŞTIRILMASI VE İYİLEŞTİRİLMESİ
TURAN MAHARRAMBAY AHMADLI-KARBON FİBER İLE MODİFİYE EDİLEN LAMİNE AHŞAP YAPI KERESTELERİN BAZI PERFORMANS ÖZELLİKLERİNİN BELİRLENMESİ

Arsa ise arazinin imar işlemine tabi tutularak, üzerinde tesis yapılabilir hale getirilen, yerel yönetim veya çeşitli yetkeler tarafından üzerinde veya altında çalışma yapılmış toprak parçalarıdır. Türk Dil Kurumu arsa kavramını üzerine yapı yapılmak için ayrılmış yer olarak tanımlanmıştır. Diğer bir ifade ile arsa, parsel olarak ayrılmış, arazinin geliştirilmiş hali olan toprak parçalarıdır. Arsa; kanalizasyon, internet, doğalgaz, su ve elektrik hattı gibi altyapı çalışmalarıyla geliştirilmiştir.

Arsa ve arazi farkı konusuna gelecek olursak; bu tanımlamalar ışığında arsa kavramı için insan faaliyetleri ve ihtiyaçlarını karşılamak için arazinin işlevlerinin artırılmış hali tespiti yapılabilir.

Arsa, üzerine yapı yapılabilen, parsellenmiş, tarım yapılamayan, belediye sınırları içerisinde kalan toprak parçasıdır. Başka bir deyişle arsa, belediye ve mücavir alan sınırlarında iskân sahası olarak belirlenmiş yerlerde bulunan arazi parçalarına denir.

Bakanlar Kurulu hangi arazilerin arsa olarak değerlendirileceğini 11.03.1983 tarihli ve 17984 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan 1983/6122 numaralı “Arsa Sayılacak Parsellenmemiş Arazi Hakkında Karar” ile belirlemiştir.

Bakanlar Kurulu’nun kararı incelendiğinde arsa sayılacak arazilerin belirlenmesinde, arazilerin belediye sınırları içerisinde olup olmamasına göre bir ayrıma gidilmiştir. Belediye sınırları içerindeki parsellenmemiş arazilerden hangilerinin arsa sayılacağı BKK’nın 1. maddesinin (a) ve (b) fıkralarında belirtilmiştir;

“Belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde imar planı ile iskân sahası olarak ayrılmış yerlerde bulanan parsellenmemiş arazi ve arazi parçaları arsa sayılacaktır”

“Belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde bulunup da imar planı ile iskân sahası olarak ayrılmamış olmakla beraber fiilen meskün halde bulunan ve belediye hizmetlerinden faydalanmakta olan yerler arasında kalan parsellenmemiş arazi ve arazi parçaları arsa sayılacaktır”

Bakanlar Kurulu Kararı’nın 1. maddesinin (a) ve (b) bendine göre arsa sayılacak arazi ve arazi parçaları için bir istisna getirilmiştir. Buna göre bu arazi ve arazi parçacıkları zirai faaliyette kullanıldıkları takdirde arsa olarak sayılmayacaklardır. Bu tür arazi ve arazi parçacıkların vergisi, arazi vergisi oranlarına tâbi olmaktadır. Belediye sınırları dışında bulunan parsellenmemiş arazilerden hangilerinin arsa sayılacağı BKK’nın 1. maddesinin (c) ve (d) fıkralarında belirtilmiştir;

“Belediye ve mücavir alan dışında olup da konut, turistik veya sınai tesis yapılmak amacıyla, her ne şekilde olursa olsun parsellenen ve tapuya bu yolla şerh verilen arazi ve arazi parçaları arsa sayılır”

“Belediye ve mücavir alan dışında olup da nehir, deniz, göl ve ulaşım yolları kenarında veya civarında bulunması veya sınai veya turistik önemi yahut hızlı şehirleşme faaliyetleri dolayısıyla ve İmar ve İskân Bakanlığının önerisi üzerine Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen alanların sınırları içinde, imar planı ve iskân sahası olarak ayrılan yerlerdeki arazi ve arazi parçaları arsa sayılır”

Gayrimenkul nedir?

Arsa Payı Nedir? Nasıl Belirlenir ve Dağıtılır?

Rant, bir taşınmaz sahibinin, ya hiçbir emek sarf etmeksizin sadece sahiplik hakkından yararlanarak ya da taşınmazın nitelikleri ve bulunduğu yerin sağladığı üstünlükler nedeniyle değerinin artmasından elde ettiği kazançtır.

Rant kelimesi Fransızca bir kelime olan “rente”den türetilmiş olup, Türk Dil Kurumu tarafından “ekonomik anlamda getirim” olarak tanımlanmıştır. Rant, bir mal veya paranın, emek verilmeksizin belirli bir süre içinde sağladığı gelir olarak açıklanabilir. Her ne kadar bu tanımda açıklandığı şekliyle rant, emek verilmeksizin sağlanan fayda olarak açıklansa da ekonomik anlamda üretim sürecinin temelinde yer almaktadır.

Kavramsal olarak baktığımızda rant, bir iktisadi unsurun bir başkasının kullanımına bırakılması karşılığında elde edilen kira gelirini göstermektedir. Buradaki iktisadi unsur toprak yani mekânsal yapıdır. Toprak rantı bu anlamda, sahiplerinin üretimde bulunmaksızın gelir elde etmelerine imkân sağlayan bir biçime dönüşmektedir. Rantın varlığını toprak ve toprağın kıt olması ortaya çıkarır. Eğer herkese yetecek kadar arazi olsa o araziyi kimse almaya ihtiyaç duymayacaktır. Ancak arazinin az olmasıyla, o araziyi kullanacakların da bir bedel ödemesi gerekecektir. (Arsa arazi farkı nedir?) Ödenen bu bedel ödeyen açısından gider, alan açısından gelir olarak nitelendirilir. Rant elde edildiği tabiat kaynağına göre isim alır. Örneğin, verimli toprak rantına diferansiyel rant; arazisi ürün pazarına yakın olanların bu yakınlıktan dolayı aldıkları ranta mevki rantı; toprağında maden olanların elde ettiği ranta maden rantı; şehirde arazisi olup da bundan elde edilen gelire şehir rantı denir.

Rant Elde Etmek Ne Demek?

Rant elde etmek, taşınmazların değerinde gelişen ve emeğe dayanmayan artıştan kazanç elde etmek olarak tanımlanabilmektedir.

Rant kavramını bilim insanları tarafından bir çeşit artı değer olarak ele alınmış ve herhangi bir ilave çalışma ile ortaya çıkmayan bir değer olduğu ifade edilmiştir. Bu anlamda rant, toplam elde edilen hasılattan emek, sermaye ve girişimcilik faktörlerinin gelirleri çıkarıldıktan sonra elde kalan kısımdır.

Rant Çeşitleri Nelerdir?

Kent ekonomisi içinde çok değişik alanlarda rantlar oluşmakla beraber bunlar başlıca iki grupta toplanabilir. Bunlardan birincisi, kent topraklarının arsaya dönüştürülerek, verilen imar hakları nedeniyle oluşan ranttır. İkincisi ise, kentteki değişik hizmet alanlarında çoğunlukla giriş engelleri (bir endüstri veya piyasaya girişin zor ve maliyetli hale getirilmesi) yaratılarak oluşturulan rantlardır. Her iki alanda da kentlerin büyüklüğü ve kentleşme arttıkça oluşturulan rantlar çok büyük değerlere ulaşabilmektedir.

Ekonomi ve İktisatta Rant Ne Demek?

Rant kavramı ortaya çıktığı andan günümüze kadar pek çok dönüşüme uğramış ve farklı tanımlamalar ile anılmıştır. Ancak rant kelime anlamı olarak Fransızca’da ki rente kelimesinden dilimize geçmiştir ve kira anlamına geldiği hususu genel kabul görmüştür. Rantın tanımı, üretim faktörlerinden biri olan toprağın üretime katılmasının sonucundaki getirisi olarak ifade edilebilmektedir. İktisat bilimi ise rantı, toprak rantı olarak gündemine almış
ancak tek bir tanım ile sınırlandırmamıştır.

Gayrimenkul Nedir?

Viskozitenin birimi “puaz” yada “poise”dir.

Bir kenarı 1 cm olan alt yüzü tespit edilmiş küp elemanın üst yüzeyine 1 din’lik kuvvet uygulanması halinde, yüzeydeki moleküller 1 cm/sn hızla hareket ediyorsa bu sıvının viskozitesi 1 poise’dir.

(1 poise= 1 din/cm².saniye, 1/100 poise= 1 centipoise (cp)³ dir).

20°C’deki suyun viskozitesi 1 cp’dir.

Şekilsiz (amorf) malzemelerin ve akışkanların (sıvı malzemeler; su, asfalt, v.b.) molekül yapıları, birbirinden yavaş ve değişmeyen hızla ayrılır. Buna viskoz akma olayı denir. Viskozite katsayısı ne kadar büyükse o sıvının akma kabiliyeti veya hareket etme kabiliyeti o kadar azdır.

Viskoz sıvılar, uygulanan kayma gerilmeleri etkisiyle açısal deformasyonlar yaparlar. Şayet kesme kuvveti aşağıdaki şekildeki gibi sıvıya uygulanırsa, sıvıdaki hız değişimine neden olur.

Hızlı ve yavaş hareket eden düzlemlerin birbirlerini frenlemesinden iki düzlem arasında F sürtünme kuvveti oluşur. F sürtünme kuvvetinin değeri düzlemlerin alanı (A) ve hız gradyeni (dv/dx) ile orantılıdır. Kayma gerilmesi, sürtünme kuvvetinin düzlemin alanına bölünmesiyle bulunur.

Bir akımdaki iki nokta arasında dt zamandan sonra aralarındaki düzlemde dγ kadar açı bozulması olacaktır.

Açısal şekil değiştirme hız değişimi kayma oranına (dγ/dt=γ) eşittir. Kuvvet ve değişim arasındaki orantı faktörü (kayma gerilmesi ile açısal şekil değiştirme hızı) viskozite olarak adlandırılır.

Reolojide en basit viskoz sıvı modeli Newton sıvısı (Newtoniyen) olarak adlandırılır ve bu sıvı:

F/A=τ=ηγ

denklemine uyar. Bu denklem Newton sıvısının bünye denklemidir. Newton yasasına uyan cisimlere Newtoniyen cisimler denir. Newton yasası, viskoz şekil değiştirme hızının kayma gerilmesi ile orantılı olduğunu ifade etmektedir.

Newton sıvısının diyagramı aşağıda gösterilmiştir.

Sabit sıcaklıktaki Newtoniyen akışkanda, akışın özelliklerini tanımlayan viskozite değerinin hesaplanabilmesi için bir deneysel değerin belirlenmiş olması yeterlidir. Çünkü bütün Newtoniyen sıvılar orijinden geçen bir doğru ile temsil edilirler. Doğrunun eğimi viskoziteyi verir. Düzgün (üniform) akan Newton sıvısının temel reolojik özelliği viskozitedir.

Viskozitenin, plastik viskozite (plastik malzemeler için gerinim oranına karşı gerilmenin eğimi) ve diferansiyel viskozite (gerinim oranı ve gerilme ile ilişkili eğrinin eğimi) gibi birkaç tipi vardır. Bundan dolayı elde edilen değerlerin, hangi viskozite değeri olduğunu tanımlamak önemlidir.

Akış davranışının bir kaç tipi bulunmaktadır. Bu davranışlardan en basiti gerilme oranı sıfır iken gerilmesi sıfır olan ve gerilme oranı ile gerilme arasında lineer ilişki bulunan Newtoniyen davranışıdır. Viskozitenin kayma oranı ile değişimi sabitse reoloji, Newtoniyen olarak ifade edilir. Şayet viskozite kayma oranı ile değiştiği zaman reoloji Non-Newtoniyen’dir. Newtoniyen davranış ideal akış davranışıdır ve katılardaki Hooke davranışına benzerdir. Non-Newtoniyen malzemelerde viskozite sabit değildir. Kayma gerilmesinin veya kayma oranının ve mzamanın fonksiyonudur. Non-Newtoniyen malzemeler zamandan bağımsız ise viskozite, η=F(γ veya τ) olacaktır. Bu tür malzemeler; pseudoplastik, dilatant ve plastik olarak adlandırılır.

Akış ilk başladığında kayma oranı sıfır iken akışın başlayabilmesi için belirli bir gerilme değeri bulunan (akma gerilmesi) ve bundan sonra lineer bir davranış gösteren bir çok akışkanın bu davranışına plastik davranış denir (Bingham olarak da adlandırılır). Diğer genel davranış, kayma oranı artarken azalan viskoziteli pseudoplastik davranıştır. Bazen malzemeler dilatant davranışı da gösterebilir, ancak bu süspansiyon için genel değildir.

Ancak birçok Non-Newtoniyen akışkan zamana bağlı davranış gösterir. Zamana bağlı ise viskozite, η= F (γ veya τ ve t) olacaktır. Bu tür malzemeler Tiksotropik ve Reopektik malzeme olarak belirlenir.

Kaynaklar: 
Tolga ZEYBEK-KATKILI BETONUN REOLOJİK ÖZELLİKLERİ VE TERLEME DAVRANIŞININ İNCELENMESİ
Uygunoğlu T., Ünal O., Yücel K.T., “Uçucu Külün Betonun Basinç Dayanimina Etkisi Üzerine Bulanik Mantik Yaklaşimi”
Yazıcı, Ş., 2003. Süper Akışkanlaştırcıların Betondaki Bazı Fiziksel ve Mekanik Özelliklere Etkileri.

İnşaat sektöründeki en önemli birim fiyatlardan olan inşaat metrekare maliyetleri her yıl hesaplanarak analizlerde kullanılmak üzere sunulmaktadır. İnşaat maliyeti hesaplama, farklı malzeme ve işçilikleri içeren detaylı analizleri kapsadığından, inşaat maliyetleri ile ilgili işlemlerde pratik olarak bir fikir elde edilmesi açısından bu birim fiyatlar göz önünde bulundurulmaktadır.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından her yıl açıklanan, lüks, 1. sınıf, 2. sınıf, 3. sınıf, basit inşaatlar ile çelik karkas, betonarme, yığma, gecekondu yapılar ile fabrika, mesken, okul, ticarethane gibi her türlü yapı türüne ait genel ve kapsamlı inşaat maliyet tablosuna (Excel ve PDF) sayfanın sonundaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

2022 inşaat mailyetleri azami, asgari ve ortalama olarak verilmekte olup, genel olarak ortalama değerler göz önüne alınmaktadır. Bu ortalama inşaat birim maliyetlerini önceki yıllara göre değişimi ile beraber paylaşalım.

2022 İnşaat m² Birim Maliyeti Ne Kadar?

Mesken – Konut İnşaat Maliyetleri 2022

Konut maliyetleri 2022 yılı için aşağıdaki tabloda verilmiştir.

1. Sınıf Mesken Yapıların 2022 m² Birim Maliyeti 

Betonarme Yapıların 2022 Metrekare Birim Maliyeti

• 1 m² 1.582,26 TL,
• 2021 yılında 1 m²  1.330,19 TL,
• 2020 yılında 1 m²  1.190,22 TL,
• 2019 yılında 1 m² 1.083,99 TL idi.

Çelik Yapıların 2022 Metrekare Birim Maliyeti

• 1 m² 2.765,53 TL,
• 2021 yılında 1 m² 2.324,95 TL,
• 2020 yılında 1 m² 2.080,31 TL,
• 2019 yılında 1 m² 1.894,63 TL idi.

Yığma Yapıların 2022 Metrekare Birim Maliyeti

• 1 m² 1.288,28 TL,
• 2021 yılında 1 m² 1.083,04 TL,
• 2020 yılında 1 m² 969,08 TL,
• 2019 yılında 1 m² 882,58 TL idi.

Buna göre; 2022 yılı inşaat maliyetleri, 2021 yılına göre yaklaşık %19 artmış oldu, bu artış 2021 yılında %11,7 , 2020 yılında ise %9,8 idi.

Lüks Mesken Yapıların 2022 m² Birim Maliyeti 

Lüks Sınıf Betonarme Yapıların 2022 Metrekare Birim Maliyeti

• 1 m² 2533,65 TL,
• 2021 yılında 1 m² 2130,01 TL,
• 2020 yılında 1 m² 1.905,88 TL,
• 2019 yılında 1 m² 1.735,77 TL idi.

Lüks Sınıf Çelik Yapıların 2022 Metrekare Birim Maliyeti

• 1 m² 4.158,84 TL,
• 2021 yılında 1 m² 3.496,29 TL,
• 2020 yılında 1 m² 3.128,39 TL,
• 2019 yılında 1 m² 2.849,17 idi.

Lüks Sınıf Yığma Yapıların 2022 Metrekare Birim Maliyeti

• 1 m²  1.988,78 TL,
• 2021 yılında 1 m²  1.671,95 TL,
• 2020 yılında 1 m² 1.496,02 TL idi.

2. Sınıf Mesken Yapıların 2022 m² Birim Maliyeti 

2. Sınıf Betonarme Yapıların 2022 Metrekare Birim Maliyeti

• 1 m² 1056,36 TL,
• 2021 yılında 1 m² 888,07 TL,
• 2020 yılında 1 m² 794,63 TL idi.

2. Sınıf  Çelik Yapıların 2022 Metrekare Birim Maliyeti

• 1 m² 1.855,15 TL,
• 2021 yılında 1 m² 1.559,61 TL,
• 2020 yılında 1 m² 1.395,50 TL idi.

2. Sınıf Yığma Yapıların 2022 Metrekare Birim Maliyeti

• 1 m² 839,75 TL,
• 2021 yılında 1 m² 705,97 TL,
• 2020 yılında 1 m² 631,69 TL idi.

Ticarethane – İşyeri İnşaat Maliyetleri 2022

Ticarethane ve işyerleri için inşaat maliyeti hesaplamada kullanılacak birim fiyatlar aşağıdaki tabloda verilmiştir.

İnşaat Maliyeti Hesaplama Tablosu

Tüm yapı türleri için 2022 m² inşaat maliyeti hesaplama tablosuna Excel ve PDF formatlarında buradan ulaşabilirsiniz.

• 2022 inşaat maliyeti Excel tablosu
• 2022 inşaat maliyeti pdf

Önceki yıllara ait maliyetler;

2021 inşaat maliyetlerine buradan,

2020 inşaat maliyetlerine buradan,

2019 inşaat maliyetlerine buradan,

Günlük inşaat demir fiyatlarına ise buradan ulaşabilirsiniz.

Güncel çimeto fiyatlarına buradan ulaşabilirsiniz.

2022 Hazır Beton Fiyatları

2022 Birim İnşaat Maliyetleri Ortalama Tutarlar Özet Tablosu-Tüm Yapı Türleri için

Gayrimenkul, taşınabilir sıfatta olmayan, maddi bir değer ifade eden ve nakde çevrilmesi mümkün olan materyallerdir. Yani olduğu yerden herhangi bir yere taşınmasının imkânı bulunmayan değerli mallardır. Bu konuda istisna olan iki örnek vardır. Gemi ve tekne türü deniz araçları ile prefabrik yapılar taşınmaz olmamalarına rağmen hukuksal olarak gayrimenkul kapsamına girerler.

Gayrimenkul kavramı, taşınabilir özelliği olmayan, ekonomik bağlamda değeri olan ve likiditesi veya para ile ifadesi mümkün olan değerli materyaller, yeryüzünde sabit, aslına zarar vermeksizin taşınması mümkün olmayan eşya, özüne zarar vermeksizin belirli bir yerden farklı bir yere götürülemeyen eşya olarak tanımlanmaktadır.

Taşınabilir özellikte olan, parasal bir anlam ifade eden materyallere menkul denir. Menkul sözcüğü “nakil” sözcüğünden türemiştir. Örnek vermek gerekirse motorlu taşıtlar (araba, motosiklet, kamyon, minibüs, uçak vb.), telefon, televizyon gibi varlıklar birer menkuldür. Arapça kökenli bir sözcük olan gayrimenkul, menkul kelimesinin gayri ön olumsuzluk ekini almış halidir ve taşınmaz anlamına gelmektedir. Gayrimenkullere örnek verecek olursak dükkân, apartman, arsa, plaza, AVM, villa, köşk, fabrika gibi varlıklar birer gayrimenkuldür.

Gayrimenkulün malikine ait hukuki ayrıcalıkları ön plana çıkaran bir başka tanımlamaya göre ise gayrimenkul, mülkiyetinde yer alan çıkarlar, menfaatler ve haklardan oluşan, toprağa kalıcı olarak bağlı olan ve yasal olarak tanımlanan herhangi bir şeyden oluşan malikin sahip olduğu haklar bütünüdür. Gayrimenkul, temelindeki arsa, arazi ve üzerindeki inşa edilmiş her yapı ile birlikte bir bütündür. Uluslararası Değerleme Standartları’na göre ise gayrimenkul, fiziksel bir varlık olan arazi ve bu arazi üzerine insanlar tarafından yapılmış yapılar olarak tanımlanır.

Gayrimenkul Çeşitleri – Gayrimenkul Türleri

Türk Medenî Kanunu, gayrimenkulleri üçe ayırmaktadır:

1. Araziler,
2. Tapu kütüğünde ayrı sayfaya kaydedilen bağımsız ve sürekli haklar,
3. Kat mülkiyeti kütüğüne kayıtlı bağımsız bölümler.

Belirtilen mallar, Türk Medenî Kanunu’nun (TMK) 998. maddesi gereğince tapu siciline taşınmaz olarak kaydedilir.

(Kat irtifakı nedir?)

Gayrimenkul denilidiğinde çoğunluğun ilk aklına gelen konut türü olsa da gayrimenkul türleri 5 farklı ana başlıkta incelenebilmektedir.

1. Konut: Bireylerin barınma ihtiyaçlarını karşıladıkları mekânları kapsar. Konut türlerine müstakil ya da apartman dairesi, yalı, köşk gibi örnekler sıralayabiliriz.
2. Tarımsal Gayrimenkul: Tarım yapmak için kullanılan gayrimenkuldür. Tarla, arazi gibi örnekler verilebilir.
3. Ticari Gayrimenkul: Ticari kazanç elde etmek için kullanılan gayrimenkul türüdür. Yani ticaret yapılmasına yarayan gayrimenkullerdir. Otel binaları, ofisler, pansiyonlar, alışveriş merkezleri, dükkân ve mağazalar ticari gayrimenkul olarak sınıflandırılmaktadır.
4. Endüstriyel Gayrimenkul: Endüstriyel üretim faaliyetlerinin hayat bulduğu her türlü gayrimenkul bu türde yer almaktadır. İmalathaneler, fabrikalar, üretim tesisleri gibi sınai amaçlı kullanılan taşınmazlar örnek olarak verilebilir.
5. Özel Amaçlı Gayrimenkul: Genellikle özel bir kullanım amacına hizmet etmek amaçlı tahsis edilmiş olan gayrimenkullerdir. Okullar, ibadethaneler, hastaneler örnek olarak verilebilir.

Gayrimenkulün Özellikleri

Gayrimenkullerin özelliklerinin üç temel başlık altında toplanması mümkündür. Bu başlıklar:

1. Yasal olma,
2. Ekonomik bir değeri olma
3. Fiziksel yapıya sahip olma olarak sıralanabilmektedir.

Yasal Olma Özelliği

Gayrimenkullerin hukuki şartlarda alım-satım işlemlerinin gerçekleştiriliyor olması ve alım-satım sonrasında tapu siciline işlenmesi gayrimenkulün yasal olma özelliğini ifade eder. Tapu sicili tüzüğünde gayrimenkulün yasal olma özelliği şu şekilde tanımlanmıştır; “Taşınmazlarla ilgili mülkiyet hakkı, sınırlı ayni haklar ve kişisel hakların tapu siciline tescili, değişikliği, terkin ve düzeltme işlemleri ile sicil ve belgelerin arşivlenmesine ilişkin usul ve esaslarını kapsamaktadır”. Gayrimenkul sahipleri vergi dairelerine ve belediyeye beyanname vermeleri zorunludur.

Ekonomik Özellikleri

Gayrimenkullerin ekonomik özellikleri az bulunur olmaları ve ekonomideki gelişmelere katkı sağlamalarıdır. Her gayrimenkul birbirine yakın özellikler taşısa da benzersizlerdir. Bu yönüyle gayrimenkuller sadece belirli bir arsa, arazi, proje veya yatırım ihtiyacına göre yatırımcıyı veya alıcıyı tatmin edici özelliklerine sahip olabilirler. Talebin yoğun olduğu bölgelerde gayrimenkul arzını karşılamak her daim mümkün olmamaktadır. Bu özellikleri bakımından gayrimenkuller az bulunur yapıya sahiptirler.

Gayrimenkuller, yatırım amaçlı veya kullanım amacıyla satın alınan ürünlerdir. Emlak gelir elde etmek amacıyla satın alınabilir. Satın alınan gayrimenkul, kiralanarak düzenli gelir elde edilebilir veya uygun pazar koşullarında, elde edilmek istenilen kar durumuna göre satışı yapılabilir.

Fiziksel Özellikleri

Gayrimenkulün fiziksel özellikleri bakımından sabit şekilde durması, belirli bir standart yapıya sahip olmaması ve uzun ömürlü olması bakımından sınıflandırmak mümkündür.

• Sabitlik Özelliği: Gayrimenkulün belirli bir fiziksel alana bağlı olmaması sebebiyle hareket kabiliyetine sahip olmamasıdır. Doğal olayların etkisiyle ve insanların meydana getirdiği dış etkiler ile görünüşlerinde ve yapılarındaki değişiklikler sabitlik özelliğini değiştirmez.
• Standart olmama özelliği; Gayrimenkuller, birbirleriyle benzer özelikler gösterseler dahi; bölgesel farklılıkları, bulundukları konum veya fiziksel özellikleri sebebiyle birbirlerinden farklılık gösterirler. Ayrıca bulundukları bölgenin yasal veya imar mevzuatlarına göre farklı karakteristik özelliklere sahip olabilirler.

Gayrimenkul Değerleme Nedir?

Taşınmaz değerleme, bahsi geçen taşınmazın piyasa değerinin tespit edilmesi için izlenen adımlar bütünüdür. Bazı kriterler, etik kurallar ve ölçütlerce yapılan bu işlemler dizgisine gayrimenkul değerleme denilmektedir. Başka bir ifadeyle, söz konusu gayrimenkulün gerçek değerinin belirlenmesidir. Bir gayrimenkulün ekonomik anlamda somut bir değere sahip olabilmesi için fiziki koşullarının olması yetmeyip bu özelliklerinin beraberinde fayda, kıtlık ve devredilebilir şartlarına da sahip olması gerekir.

Gayrimenkul Değerleme Uzmanlığı Nedir?

Gayrimenkul uzmanı olan kimse konut, bina, arsa, arazi gibi gayrimenkullerin satış işlemleri, yatırım işlemleri, ipotek veya kredi işlemleri için değer tespitini yapmakla mükelleftir. Değerleme çalışması kendi içinde sıralaması ve düzeni olan faaliyetler zinciri oluşturarak yapılmaktadır. Bu işlemin konu hakkında alanında uzman kişi ya da kişilerce yapılması sağlıklı sonuçlar elde edilmesi açısından önemlidir.

Gayrimenkul Değerleme Kriterleri Nelerdir?

Gayrimenkul değerleme işlemleri yapılırken değerleme uzmanlarının değerleme işlemi için göz önünde tuttuğu belli başlı kriterler vardır. Bu kriterleri aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

• Gayrimenkulün konumu ve çevre özellikleri yani lokasyonu
• Gayrimenkule olan arz talep ve gerçekleşmiş emsal satışlar,
• Gayrimenkulün imar durumu,
• Sürdürülebilir gelir düzeyi,
• Gayrimenkul eğer bağımsız bölümse arsa payı yok eğer değilse de arsa büyüklüğü,
• Gayrimenkulün mimari kullanıma olan elverişliliği,
• Gayrimenkule ait hak ve mükellefiyetler.
• İşçilik kalitesi,
• Yıpranma payı,
• Altyapı özellikleri
• Bayındırlık rayici ve vergi rayiç değerleri,
• Ekonomik koşullar,
• Takyidat durumudur.

Gayrimenkul Değerleme Raporu Nedir?

Belirli bir gayrimenkulün, gayrimenkul değerleme uzmanı tarafından bilimsel metotlar kullanılarak değerinin takdir edildiği ve bu değere etki eden tüm faktörlerin analizinin yer aldığı belgeye gayrimenkul değerleme raporu denir.

Kaynaklar:

Muhammet Ramazan SATICI-GAYRİMENKUL DEĞERLEME YÖNTEMLERİ ve KAPİTALİZASYON ORANI İLE ŞANLIURFA KARAKÖPRÜ İLÇESİNDE GAYRİMENKUL DEĞERLEME
İSMAİL KOCABIYIK-GAYRİMENKUL DEĞERLEMESİNDE ÇOK BOYUTLU PERSPEKTİF
Fatma ER-GAYRİMENKUL DEĞERLEMESİNDE MAKİNE ÖĞRENMESİ TEKNİKLERİNİN KIYASLANMASI
Ömer Faruk KAYA-GAYRİMENKUL SERTİFİKALARININ BLOKZİNCİR İLE ENTEGRASYONU

soyleki.com

Baraj, bir akarsu vadisini kapatarak taşkınlardan koruyan, arkasında su biriktiren ve biriken suyu içme suyu, tarımsal sulama, enerji üretimi vb. ihtiyaçları karşılamak amacıyla inşa edilen yapıdır.

Baraj inşa edildikten sonra suyun set arkasında biriktirilmesiyle göl meydana gelir. Bu göle rezervuar veya baraj gölü denir.  Baraj, su biriktirme amacı ile hazne olusturmak üzere akarsu vadisinin kapatılarak suyun akışının engellendiği yapıdır.  Akarsular üzerine inşa edilen barajlar, içme suyu temini, tarımsal sulama, taşkın kontrolü sağlamak, endüstri suyu temini, elektrik üretimi, rekreasyon aktiviteleri, katı madde hareketinin kontrolü ve balıkçılık faaliyetleri gibi farklı amaçlara yönelik inşa edilmektedir. (Barajların Yapım Amaçları yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.)

Baraj Çeşitleri – Baraj Tipleri

1. Dolgu barajlar
   1. Homojen toprak dolgu barajlar
   2. Geçirimsiz çekirdekli dolgu barajlar
      1. Kil çekirdekli dolgu barajlar
         1. Kil çekirdekli kaya dolgu barajlar
         2. Kil çekirdekli karışık dolgu barajlar
      2. Asfalt çekirdekli dolgu barajlar
   3. Ön yüzü geçirimsiz dolgu barajlar
      1. Ön yüzü beton kaplamalı kaya dolgu barajlar
      2. Ön yüzü asfalt kaya dolgu barajlar
2. Beton barajlar
   1. Beton ağırlık barajlar
   2. Payandalı barajlar
   3. Beton kemer barajlar
   4. Silindirle sıkıştırılmış beton barajlar (SSB)
3. Karışık kesitli barajlar

Baraj tipleri, baraj malzemesine ya da diğer baraj özelliklerine göre sınıflandırılabilir. Baraj tipinin seçiminde, topoğrafya iklim şartları, depremsellik, ekonomik mukayese, temelin özellikleri ve inşaat malzemelerinin mevcudiyeti gibi özellikler önem kazanmaktadır. Baraj mühendisliğinde baraj tipleri birçok parametreye bağlı olarak sınıflandırılabilir.

Büyüklüklerine göre barajlar

Büyüklüklerine göre barajlar büyük baraj veya küçük baraj olarak sınıflandırılabilir. Büyük barajı Uluslararası Büyük Barajlar komisyonu (Internatıonal Commıssıon On Large Dams, ICOLD) “Temelden yüksekliği 15 m’den daha fazla olan barajlar” büyük baraj olarak tanımlanmaktadır. Eğer baraj yüksekliği 10 m ile 15 m arasında değişirse ve aşağıda belirtilen şartlardan en az birini sağlarsa böyle bir barajda yine büyük baraj olarak sınıflandırılır.

• Rezervuar hacmi 1 milyon m³’ten büyük ise,
• Tepe uzunluğu 500 m’den uzun ise,
• Temel inşaatında özel zorluklar varsa,
• Taşkın debisi 2 bin m³/s’den büyük ise,
• Projesi alışılmış türde değil ise,

Bu şartlardan hiçbirini sağlamayan barajlar ise küçük baraj ya da gölet olaraksınıflandırılır.

Dünyanın En Güçlü 10 Barajını buradan inceleyebilirsiniz…

Yüksekliklerine göre barajlar

Barajın yüksekliği 100 m’den fazla ise yüksek baraj, 50 m-100 m arasında ise orta yükseklikte baraj, 50 m’den az ise alçak baraj olarak sınıflandırılabilir.

Yapılış amaçlarına göre barajlar

Tek amaçla inşa edilen barajlar

İçme, kullanma, sulama, enerji üretim, taşkın koruma, başka bir barajın mansap şartlarının düzenlenmesi, atıkların depolanması, balıkçılık vb. şeklinde sınıflandırılabilirler.

Çok amaçla inşa edilen barajlar

Barajlar genelde birden çok amaca hizmet etmek için yapılırlar. Çok amaçlı bir barajda, depolama, taşkından korunma, rekreasyon gibi fonksiyonlar bir arada bulunabilir.

Fonksiyonlarına göre barajlar

Barajlar fonksiyonlarına göre de biriktirme, taşkın geciktirme ve kabartma olmak üzere sınıflandırılırlar.

Gövdenin statik projelendirmesine göre barajlar

Buna göre barajlar, ağırlık baraj, kemer ağırlık baraj, kemer baraj, payandalı baraj, toprak veya kaya dolgu baraj, ön germeli baraj şeklinde sınıflandırılır.

Hidrolik özelliğine göre barajlar

Bu tür barajlar üzerinden su akan baraj ve su akmayan baraj olarak iki şekilde sınıflandırılır.

Düzenleme devresine göre barajlar

Düzenleme yapmayan çevirmeli, mevsimlik düzenleme yapan ve uzun vadeli düzenleme yapan barajlar olarak üç grupta sınıflandırılabilir.

Gövde malzemesine göre sınıflandırma

Gövde dolgu malzemesi olarak kullanılan malzemeye göre dolgu barajlar, beton barajlar ve karışık kesitli barajlar olarak üç kategoriye ayrılabilir. Bu üç ana baraj tipi kullanılan gövde malzemesine ve geçirimsizliği sağlayan malzemelerin çeşidi ve yerine göre kendi içinde sınıflandırılırken çoğunlukla gövde malzemesi dikkate alınmaktadır. Günümüzde ülkemizde yaygın olarak beton ve dolgu barajlar kullanılmaktadır.

Dolgu Baraj Nedir?

Dolgu barajlar gövdelerini asfalt, kaya, kum, kil, çakıl vb. doğal malzemelerin oluşturduğu yapılardır. Ülkemizde şu ana kadar inşa edilmiş barajların büyük bir bölümünü oluşturan dolgu barajlar; tek bir malzemeyle geçirimsizliği tüm gövdede sağlayan homojen dolgu barajlar, geçirimsizliği çekirdekte sağlayan geçirimsiz çekirdekli dolgu barajlar ve geçirimsizliği ön yüzde sağlayan ön yüzü geçirimsiz dolgu barajlar olmak üzere üç gruba ayrılabilir.

Beton Ağırlık Barajlar

Beton ağırlık barajlar, tasarım yüklerine ağırlıkları ve malzeme dayanımları ile mukavemet gösterirler. Kemer barajlarda ise yükleri kemerleme etkisi ile yamaçlara aktarırlar. Beton barajlarda gövdenin tümü ile geçirimsiz olması esastır. Beton ağırlık barajlar, dış yüklerin etkisi ile kaymaya ve devrilmeye karşı kendi ağırlığı ile karşı koyan bir yapıdır. Beton barajlar genellikle, dar vadilerde ve sağlam temel kayaları üzerine inşa edilirler. Dolusavak, dip savak ve su alma yapıları baraj gövdesi üzerinde tasarlanırlar. Sarıyar, Kemer, Boyabat, Çubuk 1 ve Porsuk barajları bu tip barajlardır.

Payandalı Barajlar

Payandalı barajlar, beton ağırlık barajlarının özel şeklidir. Yan yana sıralanmış payandaların memba yüzleri genişletilmek sureti ile veya araları plak, kemer vs. gibi elemanlarla kapatılarak süreklilik sağlanmıştır. Ağırlık barajlara göre daha geniş vadilerde ekonomiktirler.

Beton Kemer Barajlar

Kemer baraj, rezervuardaki su yükü ve kendi ağırlığını kemer etkisi ile mesnetlere aktaran baraj türüdür. Kemer barajlarda yükler ve gerilmeler iyi dağıldığı için kullanılan malzeme miktarı ağırlık barajlara göre daha az olmakta ve maliyet düşmektedir. Bu baraj türünün inşası için vadi dar olmalı ve barajın yerleşeceği temel ve mesnetlerin taşıma gücü yüksek olmalıdır.  Kemer barajlar:

1. çift eğrilikli,
2. ince beton kemer
3. beton ağırlık kemer

olmak üzere üç türden oluşmaktadır.

Oymapınar, Gökçekaya, Ermenek, Deriner, Berke ve Sır barajları çift eğrilikli kemer barajlarımızın örnekleridir. İnce beton kemer barajına örnek olarak Gezende Barajı verilebilir. Karakaya ve Artvin barajları ise beton ağırlık kemer barajlarımızdır.

Silindirle Sıkıştırılmış Beton Barajlar

Silindirle sıkıştırılmış beton barajlar (SSB), düşük oranda karışım suyu ve çimento içeren beton türünün, katmanlar halinde serilerek silindirlerle sıkıştırılması ile inşa edilen yapılardır. Bu özel beton türündeki çimento içerik olarak klasik betonunkinden daha azdır ve benzer malzemelerden beton karışımı oluşturulur. Bu karışım titreşimli silindirlerle sıkıştırıldığı için oluşturulan betona silindirle sıkıştırılmış beton adı verilmiştir. Son yıllarda silindirle sıkıştırılmış beton, baraj gövdelerinde, memba ve mansap batardolarında ve barajların diğer kısımlarında kullanılabilmektedir. Bu barajların memba ve mansap yüzü diğer baraj türlerine göre daha dik şevli yapılabilmekte ve bunun sonucunda daha az malzeme kullanılmaktadır. Dolgu baraja göre daha ekonomiktirler. Çine, Ayvalı, Menge ve Çetintepe barajları ülkemizde silindirle sıkıştırılmış beton barajlara örnektir.

Karışık Kesitli Barajlar

Geniş bir nehirde kaya dolgu, beton, katı dolgu ve silindirle sıkıştırılmış beton gibi çeşitli baraj tiplerinden oluşan karışık kesitli baraj inşa edilebilir. Ülkemizde Dağdelen, Birecik, Keban (beton ağırlık+kil çekirdekli kaya dolgu), Karkamış (beton ağırlık+kil çekirdekli kum ve çakıl dolgu) barajları bu tip barajlardır.

Barajlar Neden Yıkılır?

Kaynaklar:
Haluk BALI-BARAJLARDAKİ DEFORMASYONLARIN GEOTEKNİK CİHAZLAR İLE İZLENMESİ, DERİNER BARAJI ÖRNEĞİ
Can YILDIZ-BARAJ YIKILMASI TAŞKIN RİSK ANALİZİ YEŞİLDERE BARAJI ÖRNEĞİ
Berkant KONAKOĞLU-BETON BARAJLARDA DEFORMASYONLARIN STATİK, KİNEMATİK VE DİNAMİK MODELLER İLE BELİRLENMESİ: ARTVİN DERİNER BARAJI ÖRNEĞİ
KADİR KOÇYİĞİT-SİLİNDİRLE SIKIŞTIRILMIŞ BETON BARAJLARDA AGREGA NEM MİKTARININ MÜHENDİSLİK ÖZELLİKLERİNE ETKİSİ

8’lik Demir Kaç Kilo?

• 1 Metre Ağırlığı 0,395 kg
• 12 Metre Ağırlığı  4,740 kg
  

10’luk Demir Kaç Kilo?

• 1 Metre Ağırlığı 0,617 kg
• 12 Metre Ağırlığı  7,404 kg

12’lik Demir Kaç Kilo?

• 1 Metre Ağırlığı 0,888 kg
• 12 Metre Ağırlığı  10,668 kg

14’lük Demir Kaç Kilo?

• 1 Metre Ağırlığı 1,210 kg
• 12 Metre Ağırlığı  14,520 kg

16’lık Demir Kaç Kilo?

• 1 Metre Ağırlığı 1,580 kg
• 12 Metre Ağırlığı  18,960 kg

18’lik Demir Kaç Kilo?

• 1 Metre Ağırlığı 2 kg
• 12 Metre Ağırlığı  24 kg

20’lik Demir Kaç Kilo?

• 1 Metre Ağırlığı 2,470 kg
• 12 Metre Ağırlığı  29,640 kg

22’lik Demir Kaç Kilo?

• 1 Metre Ağırlığı 2,980 kg
• 12 Metre Ağırlığı  35,760 kg

12’lik demir kaç kg?, 14’lük demir kaç kg?, 16’lık demir kaç kg? gibi bilgiler için en basit yol aşağıda verilen pratik formülden yararlanmaktır. İnşaat demir ağırlıkları pratik olarak 0,00617xD² formülü ile de hesaplanabilmektedir. Bu formüldeki D, demir çapıdır. (mm cinsinden)

İnşaat donatı demir ağırlıklarına metraj hesaplarında sıkça ihtiyaç duyulmaktadır. Hangi demirin kaç olduğu bilgisi elde edildikten sonra statik betonarme projelerde donatı metrajı ve bu kalem için maliyet hesabı yapılabilmektedir.

Daha kapsamlı inşaat demir ağırlıkları tablosuna aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

İnşaat demiri ağırlıkları tablosu

İnşaat maliyeti ile ilgili hesaplarda demir donatı metrajı kadar güncel demir fiyatları da önemlidir. Güncel inşaat demir fiyatlarına buradan ulaşabilirsiniz.

Çökme deneyi-(Slump deneyi) gerek laboratuvarda ve gerekse sahada beton kıvamını ölçebilmek amacıyla sıkça kullanılan pratik bir yöntemdir.

Basit ve kolayca uygulanabilir bir deney yöntemi olmasından dolayı, “çökme deneyi yöntemi” ya da  diğer bir adıyla “slump deneyi” taze betonun kıvamını belirlemek amacıyla kullanılan deney yöntemleri arasında en popüler olanıdır.

Çökme deneyi yöntemi, ASTM standartlarında 1922 yılından bu yana yer alan bir yöntemdir. Bu deney, İngilizce’de çökme anlamına gelen “slump” (slamp olarak okunmaktadır) deneyi olarak adlandırıldığından, Türkiye’de çoğu kez bu isimle anılmaktadır.

Çökme deneyi betonu sadece kıvamını ölçmektedir. Bu nedenle betonun işlenebilirliğini tam olarak belirtememekle birlikte betonun işlenebilirliğine dair çok önemli bilgi edinilebilmektedir.

Çökme-Slump Deneyi Nasıl Yapılır?

Türk standardına göre çökme deneyi için metalden yapılmış alt ve üst uçları açık olan kesik koni şeklindeki bir huni ile koninin içerisine yerleştirilecek betonu şişlemek için ucu yuvarlatılmış bir çelik çubuk kullanılmaktadır.

Çökme hunisi’nin tabanının çapı 20 cm, üst ucunun çapı 10 cm ve yüksekliği 30 cm’dir. Betonu şişlemek için kullanılan çelik çubuğun boyu 60 cm, çapı 1.6 cm’dir.  Alt ucuna yakın kısımda huniye dış yüzeyden bağlantılı karşılıklı 2 adet metal çıkıntı bulunmaktadır. Bu metal çıkıntılar, koninin içerisine beton doldururken koninin yere tamamen yapışmasını ve böylece alttan herhangi bir sızıntı olmamasını sağlamak üzere ayakla basmak için konulmuştur.

Deney başlamadan önce huninin içi nemli bir bezle silinmekte ve huni düz ve su emmez bir yüzey üzerine yerleştirilmektedir.

Hazırlanan taze beton mala yardımı ile huninin içerisini dolduracak beton hacminin yaklaşık üçte bir bölümleri halinde yani 3 tabaka halinde yerleştirilmektedir. Her tabaka şişleme çubuğu ile ayrı ayrı 25’er kez şişlenmektedir. En üst tabakanın şişlenmesi işlemi bittikten sonra kalıbın üstü mala veya şişleme çubuğu ile tesviye edilmektedir.

Bütün bu işlemlerden hemen sonra, huni, yandaki saplarından tutularak yavaşça düşey olarak yukarı çekilmektedir. Kalıbın çekilme işlemi sabit hızla ve 5 ile 10 saniye arasında bir sürede tamamlanmalıdır. Kalıbından kurtulan beton, sululuk derecesine bağlı olarak, az veya çok miktarda bir çökme göstermektedir. Boş huni tamamen çökme yapan beton yığınının yanına konularak ve şişleme çubuğu üzerine yatay olarak yerleştirilerek çubuğun alt seviyesi ile çökme yapmış olan betonun üst yüzünün ortalama yüksekliği arasındaki mesafe en yakın 0.5 cm’ye kadar cetvelle ölçülmektedir. Ölçülen değer betonun çökme değeri olarak ifade edilmektedir.

Çökme hunisinin düşey olarak yukarı kaldırılması ile taze betonun göstereceği çökme miktarı, betonun ne ölçüde ıslak olduğu ile ilgilidir. Aslında taze beton kütlesinin kendi ağırlığı altında akmasına karşı betonun kayma direnci ölçülmektedir.

Taze beton karışımının yapısına bağlı olarak betonun göstereceği çökme aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi değişik tarzlarda yer almaktadır.

• “Hakiki çökme”, kütlenin şeklinde fazla bozulma ve kırılma olmadan meydana gelen, beton üst kestinde aşağı yukarı eşit miktarda yer alan çökmedir. Bu durum betonun yeterli kohezyona sahip olduğunu göstermektedir.
• “Kayma çökmesi”, beton kütlenin bir yanında çok az, diğer yanında çok fazla çökmenin yer aldığı tarzdır. Bu tarz çökme, beton kütlenin yeterli kohezyona sahip olmadığını göstermektedir. Bazen normal karışımlarda da kayma çökmesi görülmekle birlikte genel olarak kayma çökmesi betonun yerleştirilebilirlik özelliğinin iyi olmadığına işaret etmektedir.
• “Tamamen çökme”, genel olarak beton karışımının çok sulu olduğunu, betonda çok az miktarda çimento kullanıldığına işaret etmektedir.

Değişik tip agrega ve değişik malzeme oranları ile hazırlanmış iki ayrı betonun eşit miktarda çökme yapması bu iki betonu mutlaka aynı ölçüde işlenebilirliğe sahip olduğunu göstermemektedir. O bakımdan ek bilgi edinebilmek amacıyla çökme hunisinin yukarı çekilmesinden sonra bir miktar çökme yapmış olan beton kütlenin yan tarafı şişleme çubuğu ile hafif hafif dövülmekte ve beton kütlenin dağılma gösterip göstermediği gözlenmektedir. Hafif hafif dövülmeden dolayı beton kütlede dağılma oluyor ise bu durum betonun yeterli kohezyona sahip olmadığını ve betonda yeterince ince malzeme kullanılmadığına işaret etmektedir.

Deney yapıldıktan sonra çökme gösteren beton kütlenin yan tarafı hafif hafif dövülerek, ne kadar dağılma göstereceği incelenmekte ve beton kohezyonu hakkında bilgi edinilebilmektedir. Ancak, çökme deneyi, çimentosu az olan beton karışımların veya kuru ya da çok kuru beton karışımlarının işlenebilirliği hakkında sağlıklı sonuçlar verememektedir. Buna rağmen, çökme deneyi yöntemi Dünya’da en yaygın olarak uygulanan bir yöntem durumundadır. Türkiye’de çökme deney yönteminin dışında bir başka yöntemin uygulanması yok denecek kadar azdır.

Çökme deneyi ile ilgili olarak belirtilecek bir başka husus da bu deneyin ıslaklığı az olan betonlar için (aşırı kuru, çok kuru ve kuru kıvamdaki betonlar) uygun olmadığıdır. Çökme miktarı 2.5 cm’den daha az olan betonların işlenebilirliğine dair sağlıklı bilgi vermemektedir. Pratikte bu tür betonların sıkıştırılması işleminde vibratör kullanıldığından, kuru kıvamdaki beton karışımların kıvamının veya işlenebilirliğini bulunabilmesi için vibrasyon  esasına dayanan Vebe deney yöntemi gibi bir başka deney yönteminin kullanılması gerekmektedir.

Genel olarak aynı çökme değerine sahip betonların benzer ölçüde işlenebilirlik gösterdiği ve aynı amaçlarla kullanılabilecekleri kabul edilmektedir. O nedenle çökme deneyi betonun üniformitesini ve kalitesini kontrol edebilmek için kullanılabilen çok değerli bir yöntem durumundadır. Aynı kalitedeki bir beton karışımın diğerine göre farklılık göstermesi, çimentoda,  agregada, karışım suyunda veya katkı maddesi de bir değişiklik olduğunu işaret etmektedir ve gereken düzeltme hemen yapılabilmektedir.

TS 802 no’lu  Türk Standardı ve ACI 211 no’lu ABD Standardı gibi beton karışım hesap esaslarını anlatan bir çok ülke standartları, elde edilecek betonun kullanılacağı ortamı göz önünde tutarak, taze betonun ne miktarda kıvama sahip olması gerektiğine dair uygun çökme değerleri tavsiye etmektedir.

Aşağıdaki çizelgede taze beton için uygun görülen çökme değerleri verilmektedir.

Betonların Çökme Değerleri – Kıvam Sınıfları

 Değişik Alanlardaki Betonların Çökme Değerleri

Çökme Deneyi Yöntemi ile İlgili Standartlar

Çökme deneyi yöntemi ile ilgili standartların bazıları şunlardır:

• TS EN 12350-2
• ISO  4109
• ASTM C 143, BS 1881.

Türk standardında, ISO’da ve ASTM’de anlatılan yöntem aynıdır. (İngiliz standardında anlatılan yöntemle diğer yöntemler arasında çok küçük farklılıklar bulunmakla birlikte orada da anlatılan yöntem esas olarak diğerleri ile çok benzerdir. İngiliz standardına göre taze beton, çökme hunisinin içerisine, 4 tabaka  halinde doldurulmaktadır; Türk, uluslararası ve ASTM standartlarındaki yönteme göre, taze beton çökme konisinin içerisine 3 tabaka halinde doldurulmaktadır.)

Şadırvan kelimesi, Farsça kökenli olup çok anlamına gelen “şad” ve akar anlamına gelen “revan” kelimelerinin birleştirilmesi ile oluşturulmuştur.

Şadırvanlar, sudan faydalanmanın yanı sıra estetik amaçlı olarak yapılmış, Anadolu cami, medrese, han, kervansaray gibi dini ve sosyal binaların iç veya dış avlularında yer alan ve ortasında göbekli fıskiyesi, kenarlarında muslukları bulunan, yüksek kenarlı havuzlardır.

Mimari bir terim olarak şadırvanlar, camilerin iç ve dış avlularının orta kısmındaki havuzun, çevresindeki musluk ve göbeğindeki fıskiyeden suların aktığı, üzeri kubbe ile örtülmüş abdest alma bölümlerini ifade ederler.

Klasik bir şadırvanda genellikle bulunan bölümler şunlardır:

1. Su haznesi (havuz)
2. Hazne üzerinde musluklar,
3. Fıskiyeli su lülesi
4. Oturma taşları (yeri),
5. Su yalağı,
6. Hazne üzerinde kafes veya şebeke (koruyucu),
7. Haznenin etrafında revak (tiplere göre olmayabilir),
8. Havuzu dış etkilerden koruyan saçak ve kubbe,
9. Üst örtünün üzerinde alem

Şadırvanlar, camilerde başta olmak üzere medreselerde, meydanlarda, hanlarda görülmektedir. Bazı kaynaklarda tanımı şu şekilde yapılmıştır:

Şadurvan: en çok cami avlularından bulunan, etrafı çok musluklu duvarla çevrili bir su haznesidir.

Şadırvan: üstü çadır şeklinde bir dam ve yahut ahşap bir kubbe ile örtülü yüksek bir mermer bir havuz olup içinde bir fıskiyeden veya bir lüleden akan sular toplanarak dış tarafından sıra ile takılmış musluklardan dışarı akar.

Şadırvan Nedir Kısaca?

Şadırvan, ortasında yüksekçe bir yerden şarıltıyla bol su akan havuz veya çevresi musluklu duvarla çevrilmiş su haznesidir.

Şadırvanları iki grupta incelenmektedir;

1. Konumlarına Göre Şadırvanlar; cami şadırvanları, bir yapıyla birlikte yapılan şadırvanlar ve meydan şadırvanlarıdır.
2. Plan Özelliklerine Göre Şadırvanlar; çokgen planlı şadırvanlar ve dairesel planlı şadırvanlardır.

Şadırvanları biçimlerine göre ise dört grupta toplamak mümkündür:

1. Bir Havuzdan İbaret Şadırvanlar,
2. Üst Örtüsü Havuz Köşelerine Yerleştirilmiş Sütunlarla Taşınan Şadırvanlar,
3. Baldaken Tarzı Şadırvanlar,
4. Münferit Tipteki Şadırvanlar

Emevi saraylarından Hırbet el Mefçer’in ön avlusunda bulunan baldaken planlı üstü kubbe ile örtülü kare havuz İslam mimarlığındaki ilk şadırvan örneği sayılabilir. Anadolu’da bilinen en eski şadırvan örneği ise, Harran Ulu Cami’nde inşa edilen sekizgen planlı şadırvandır.

Şadırvan Ne İşe Yarar? Neden Yapılır? Amacı Nedir?

Şadırvanların amacı, avlusunda bulundukları camide veya medresenin dershane-mescidinde ibadet edeceklerin gerekli abdesti alabilmelerine yardımcı olmaktır. Diğer bir görevleri ise tamamen estetiktir. Etrafı monoton diziler halindeki revaklar ile çevrili avlu ortasındaki boşluğu, zarif ve göz oyalayıcı mimarileri ile gidermektedir. (Revak Nedir?) Üçüncü bir görevi, eski Türk zevkinin her yerde aradığı bir ihtiyacı cevaplandırmaktadır. Bu da sesinin sağladığı dinlendirici huzur ve ruha sükunet veren serinletici ortamdır.

Türk mimarisinde şadırvan, içmek veya temizlik için kullanılan suyun, aynı zamanda sesi ve görünüşü ile zevk verecek, estetik bir biçimde hizmete sunulduğu bir tesis olarak, hemen her türlü yapının içinde veya dışında yer almıştır. Cami, mescit, medrese, tekke gibi dini yapılarda, öncelikle abdest almak için; saray, köşk, hamam gibi sivil yapılarda ise daha çok sesinden, görüntüsünden ve etrafına verdiği serinlikten faydalanmak için şadırvanlar yapılmıştır. İbadetle su, suyun temizliği ve dinlendirici özelliği birleştirilmiştir. İbadet, eğitim, hastane gibi mekanlara giren kişi aynı zamanda su sesleri içinde dinlendirici, huzur dolu bir ortama girmiş olur.

Şadırvan Örnekleri

Volkanik patlamalar sonucu oluşan yüksek gaz basıncı sonucu taneli volkanik kayaçlar meydana gelir. Ahlat taşı da bulunduğu bölgedeki Nemrut yanardağının patlaması sonucu açığa çıkan lavların yayılması ve yeryüzünde soğumasıyla oluşan piroklastik kayaçlardır. Patlama faaliyeti gösteren gaz basıncı yüksek bir magmada, volkan bacasından yeryüzüne çıkan parçalara piroklastik malzeme denilmektedir.

Piroklastik malzemeler tane iriliğine göre inceden iri taneliye doğru kül, tüf, lapilli, bomba veya blok olarak adlandırılır. İgnimbirit, kül (<2 mm) ve lapilli (2-63 mm) boyutundaki tanelerin kaynaşmasıyla oluşan bir tüf çeşididir. Bu parçaların yerde yığılması sonucunda piroklastik taşlar oluşur. İgnimbiritler piroklastik kayaçların en yaygın bulunan türündendir. Bitlis bölgesinde geniş alanlara yayılmış Ahlat taşı da bu sınıfa girmektedir.

Günümüzde Ahlat taşının kullanımı taşın çıkarıldığı bölgede devam etmektedir. Ahlat taşının ocaktan çıkarılmasının geleneksel yöntemlerden uzaklaşarak makineler kullanılarak yapılması maliyetinin artmasına neden olmuş, bu maliyet artışı kullanım alanlarını sınırlandırmaktadır. Geleneksel yapıları sürdürmek ve turizm açısından bölgede Ahlat taşı kullanımına yönelik çalışmalar yapılmaktadır.

Taşların, siyah, açık bej, kırmızı, koyu kahverengi (kestane) ve kül gibi farklı renklere sahip olması kitabe ve cepheleri süslemede avantaj sağlamaktadır. Ahlat taşının başka bir avantajı ise ocaktan çıkarıldığında yumuşak olup kolay şekil verilebilmesidir. Boşluklu yapıya sahip olan taşın su emmesi engellenirse ısıl izolasyon özelliği göstereceği belirtilmiştir.

11 AĞUSTOS 2021 BATI KARADENİZ SEL FELAKETİ ÖN DEĞERLENDİRME RAPORU

1. GİRİŞ

11 Ağustos 2021 tarihinde Batı Karadeniz bölgesinde başlayan yağışlar sonucunda meydana gelen sel afetinin ardından, 16-17 Ağustos 2021 tarihlerinde İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Mühendislik Fakültesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü öğretim üyeleri Doç. Dr. M. Kubilay Keleşoğlu ve Doç. Dr. Rasim Temür tarafından saha ziyaretleri yapılarak tek­nik incelemelerde bulunulmuştur. Bu saha ziyaretleri Kastamonu iline bağlı Abana, Bozkurt ve Çatalzeytin ilçeleri ile Sinop iline bağlı Ayancık ilçesini kapsamıştır. Sahadan elde edilen bulgular değerlendirilerek Prof. Dr. Cevza Melek Kazezyılmaz Alhan, Prof. Dr. İlknur Bozbey, Prof. Dr. Nurdan Memişoğlu Apaydın ve Doç. Dr. Sezar Gülbaz’ın da katılımlarıyla hazırlanan ön değerlendirme raporu aşağıda bilgilerinize sunulmuştur.

2. GÖZLEMLER

1. 1. Meteoroloji Genel Müdürlüğü [1] verilerine ve Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) tarafından [2] yapılan açıklamaya göre 11 Ağustos 2021 tarihinde Kastamonu Küre’ye 198 mm, Pınarbaşı’na 167 mm, Azdavay’a 145 mm, İnebolu’ya 123 mm, Abana’ya 122 mm, Bozkurt’a 117 mm yağış düşmüştür. Ölçülen bu yağış değerleri tipik 100 yıllık tekerrür (tek­rarlanma) aralığına sahip yağış miktarının üzerindedir.
      
      
      
   2. Alanın topoğrafyası incelendiğinde, Bozkurt ilçesinde yer alan ve taşkına maruz kalan yer­leşim alanlarının eski dere yatağında ve taşkın yatağında olduğu görülmektedir. (Taşkın Nedir? Taşkın Nedenleri, Türleri ve Oluşumu)
   3. Kastamonu ili Bozkurt ilçesinde meydana gelen sel afeti Ezine Çayı’nın taşması sonucu oluşmuştur. Ezine Çayı, yaklaşık 375 km2 havza alanına sahip olup Abana’dan Karadeniz’e dökülmektedir (Şekil 1). Sel felaketinin en yoğun yaşandığı Bozkurt ilçesi havzanın çıkış nok­tasına yakındır. Bu durum nedeni ile ilçe sınırları içinde kalan yerleşim alanları havza yüzeyinde meydana gelen maksimum akışa maruz kalmıştır.

      

   4. Sinop ili Ayancık ilçesinde meydana gelen sel afeti ise Ayancık Çayı’nın taşması sonucu oluşmuştur. Ayancık Çayı yaklaşık 670 km2 havza alanına sahip olup doğrudan Ayancık sa­hilden Karadeniz’e dökülmektedir (Şekil 2). Sel felaketinin en yoğun yaşandığı yerleşimlerden biri olan Ayancık ilçesi havzanın çıkış noktasında yer almaktadır. Bu durum nedeni ile ilçe sı­nırları içinde kalan yerleşim alanları havza yüzeyinde meydana gelen maksimum akışa maruz kalmıştır.

      

   5. Islah edilen (düzenlenen) Bozkurt Ezine Çayı’nın (yaklaşık 32 m genişliğinde) yeni yatağının şiddetli yağış sonucunda oluşan akışı taşıyamadığı görülmektedir.
   6. Akış ile birlikte sürüklenen ağaç, sediment vb. kaba malzemenin dereler üzerinde yer alan köprü ve menfez gibi tüm sanat yapılarının akış kesit alanını daralttığı, kesitlerde kapasite kayıplarına sebep olduğu görülmektedir (Şekil 3). Ayrıca, sel suları ile ormandan taşınan ağaç parçalarının ve tomrukların, köprü ayaklarındaki hasarı arttırıcı etkisi olduğu görülmektedir. Köprü geçişlerinin (açıklık ve köprü hava payları) tıkanmasının baraj (set) etkisine neden ol­duğu ve köprünün arkasında biriken suyun dere yatağından meskun mahallere doğru taştığı görülmektedir.
   7. Dere kenarlarına inşa edilen yapıların bir kısmında temel taban kotlarının, olası bir taşkın sı­rasında yükselecek su seviyesine göre hesaplanan, dere kret (üst) kotu seviyesinde ve hatta altında olduğu görülmektedir (Şekil 4).

      

      
      
      

3. GÖZLENEN HASARLAR VE OLASI NEDENLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Arazide hasar görmüş olan mühendislik yapıları başlıca aşağıdaki kategoriler halinde sınıf­landırılabilir;

• Binalar,
• Köprüler ve Menfezler,
• İstinat yapıları,
• Yollar

Bu başlıklarla ilgili değerlendirmelerimiz aşağıda sunulmaktadır.

• Binalarda oluşan hasarların seviyesi dere yatağına olan yakınlıklarına göre çoktan daha aza doğru sınıflandırılabilir. Binalarda oluşan hasarların aşağıdaki farklı nedenlerle oluştuğu değerlendirilmektedir.
  • Binalara yönelik saha çalışmamızın amacı, selin oluşumuna ve gelişimine bağlı olarak alan­daki mühendislik yapılarındaki genel hasarları değerlendirmek olduğu için parsel ya da bina bazında hasar çalışmaları kapsamımız dışında bırakılmıştır, incelenen yıkık ve hasarlı yapıların tamamı dere kenarında ve taşkın yatağında olup, iri blok ve çakıl içerikli kumlu dere alüvyonu üzerine inşa edilmiştir. Islah edilen dere hattını belirleyen ve dereyi içine alan istinat yapıları­nın yıkılması ile duvarların hemen arkasındaki binaların oturduğu zemin, yüksek akış nedeni ile hızlı bir şekilde oyularak ortamdan taşınmıştır. Buna bağlı olarak, temel zemininin yapıyı taşıma kapasitesini tamamen ya da kısmen kaybetmesi sonucu üstyapıda göçmeye varan hasarlar oluşmuştur. Şekil 5 ve Şekil 6’da bu mekanizmayı gösteren saha fotoğrafları ve şe­matik bir çizim verilmektedir.

• • Bozkurt ilçesinde sel suyunun debisi ve suyun yüksek hızı nedeniyle hidrolik kuvvetlerin yüksek olması ve ilave olarak sürüklenen ağaç, tomruk, sediment vb. kaba malzeme se­bebiyle ilçenin doğu kesiminde yer alan pek çok binada taşkın seviyesi altında kalan dış duvarların yıkıldığı gözlenmiştir (Şekil 7). Bu tür hasarın doğu kesiminde görece yoğun olma sebebinin ise batı kesimine göre daha düşük zemin kotuna sahip olmasıdır.

• Selin etkilediği Bozkurt ve Ayancık ilçe merkezlerindeki köprü ve menfezlerde önemli ha­sarlar oluşmuştur. Örneğin, Bozkurt ilçe merkezinde bulunan yedi köprüden altısı yıkılmış biri ise çok ağır hasar görmüştür. Bozkurt ilçesine bağlı ilişi Köyünde bulunan üç köprüden ikisi yıkılmıştır. Köprü ayaklarında düşey ve yatay hareketlere ilaveten burulmalar oluşmuştur. Oluşan aşırı deplasmanlar neticesinde köprü tahliyelerinde ayrılmalar, düşmeler ve köprüler­de toptan göçmeler meydana gelmiştir. Gözlemler neticesinde köprülerde oluşan hasarların aşağıdaki farklı nedenlerle oluştuğu değerlendirilmektedir.
  • Sel afeti yaşanan bölgelerin ormanlık olması nedeniyle, çok sayıda ağacın, büyük hacimli bitkilerin ve orman sanayi ürünü olan tomrukların sel suları ile taşınmış olması köprü hasar­larını artırmıştır.
  • Köprülerde oluşan hasarların büyük bölümü, köprü ayaklarının oturduğu zeminin oyulma­sına bağlı olarak, ayaklardaki stabilite kaybı sonucunda oluşmuştur. Sel sırasında (i) akarsu hızının çok yüksek olması ve buna bağlı olarak (ii) köprü ayaklarının oturduğu zeminin kolayca oyulabilir zemin tipi olması (çimentolaşması sınırlı dere alüvyonu; şilt, kum, kil ve çakıldan oluşan) nedeniyle köprü ayak temellerinde ciddi seviyede oyulmalar ve buna bağlı stabilite sorunları oluşmuştur.
  • Taşkın ile birlikte taşınan büyük ağaçların gövdelerinin ve kütüklerin köprü ayaklarına çarp­ması neticesinde yapısal hasarlar oluşmuştur.
  • Köprü geçişlerinin tıkanması ile oluşan baraj etkisi nedeniyle köprüler üzerinde ilave yatay hidrodinamik basınç oluştuğu tahmin edilmektedir.
  • DSİ’nin mevcut mevzuatına [3] göre meskun mahaller içindeki köprüler 500 yıllık taşkın debisine karşılık gelen su yüksekliği dikkate alınarak boyutlandırılmaktadır. Bu selde zarar gören köprülerin büyük çoğunluğunun, daha önceki mevzuata göre, yaklaşık 40 sene önce ve 100 yıllık taşkın verisine göre tasarlandığı göz önüne alındığında ve ilaveten 11 Ağustos 2021 tarihli yağışların 100 yıllık tekerrür aralığına sahip yağış miktarının üzerinde olduğu de­ğerlendirildiğinde, gerçekleşen taşkın debisi için köprülerin hidrolik kesitlerinin yetersiz kaldığı değerlendirilmektedir.
• Sel bölgesinde büyük zarar gören ve binalardaki hasar seviyesinin büyük miktarda artma­sına neden olan istinat yapıları ile ilgili değerlendirmelerimiz de aşağıda verilmektedir.
  • Dere kenarlarında ıslah amacıyla inşa edilen istinat yapıları incelendiğinde, bu tip duvarların T tipi betonarme duvar ya da trapez kesitli ağırlık tipi yığma duvar oldukları görülmektedir. Duvarların temel derinlikleri kesin olarak bilinmemekle birlikte, bütünlüğünü koruyarak devri­len duvarlarda yapılan görsel değerlendirmelere dayanarak, bu yapıların gömme derinlikleri­nin sığ olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sel sularının debisi ve hızı sebebiyle, dere kenarındaki istinat yapı temellerinin oturduğu alüvyon tabakanın kısmen veya tamamen oyulduğu ve bu oyulma neticesinde istinat yapılarının işlevini ve stabilitesini tamamen kaybettiği anlaşılmak­tadır.
  • Saha gözlemleri neticesinde tespit edilen bu durum hem T kesitli betonarme istinat du­varları hem de dere kenarlarının büyük çoğunluğunda tercih edilen ağırlık tipi istinat yapıları için aynı ölçüde geçerlidir. Duvar tipinden bağımsız olmak üzere, gömme derinliğinin düşük olması nedeniyle oyulma etkisinde kalan tüm duvarlarda stabilitenin tamamen yitirildiği tespit edilmiştir.
  • istinat yapılarında yatay stabilite, düşey stabilite ve devrilmeye karşı stabilitenin sağlanması gerekir. Taşkın sebebiyle tüm bu stabilite değerlerinde büyük değişiklikler oluşmuş ve istinat yapıları bazı yerlerde tamamen, bazı yerlerde kısmen işlevini kaybetmiştir. Oyulma etkisi dı­şında sel durumu için istinat yapıları bakımından olumsuz diğer etkiler aşağıda verilmektedir.
  • İstinat yapılarına etkiyen büyük hidrodinamik basınçları sebebiyle yapılar her yönde sta­bilite sorunu yaşamıştır. Özellikle, sel sularının yüksekliği nedeniyle oluşan yüksek kaldırma kuvvetlerine bağlı olarak, istinat yapıları düşeyde stabiiitelerini kaybetmiş ve temel zemin ile temaslarını kaybederek hareket etmişlerdir.
  • Yine yüksek su seviyeleri nedeniyle temel seviyesinde zeminde efektif gerilme değerlerinde büyük miktarda azalma oluştuğu ve bu nedenle temel zemininin mukavemetini ve rijitliğini kaybetmiş olduğu değerlendirilmektedir.
  • Bazı köprü geçişlerinin tıkanması baraj etkisi oluşturmuştur. Bu etki ile sel sularının dere yatağı dışına taşmasına bağlı olarak bazı istinat yapılarının artan hidrolik kuvvetler sebebiyle yıkılmış olması muhtemeldir. Bozkurt ilçesinin kuzey kesiminde bulunan betonarme konsol istinat duvarlarının enkazı bu görüşü desteklemektedir.

Tüm bu mekanizmaların ayrı ayrı etkileri olmakla birlikte, hangi mekanizmanın hasar ya da göçme üzerinde daha çok etkili olduğu bölgesel olarak değişmektedir. Bu durum, ancak daha detaylı tetkiklerle belirlenebilir.

• Şehirlerarası ve şehir içerisindeki yollarda da hasarlar oluşmuştur. Bu hasarların şiddetli yağışlardan dolayı menfezlerin yetersiz kalması neticesinde oluştuğu tahmin edilmektedir. Yollarda, dolgu şevlerindeki oyulmalar nedeniyle stabilite sorunları oluşmuştur. Şehir içerisin­de dere kenarlarında ıslah amacıyla inşa edilen istinat duvarlarının arkasındaki yollarda, istinat yapılarının yıkılması neticesinde tüm yol dolgusunun kaybolduğu görülmektedir.

4. ÖNERİLER

Ülkemizde gerçekleşen önceki sellerin de etkileri göz önünde bulundurularak zararların azal­tılması için aşağıdaki öneriler sunulmuştur:

• Su Yönetimi Genel Müdürlüğü tarafından Türkiye’deki tüm havzalar için hazırlanmış ve altı yılda bir yenilenecek olan taşkın yönetim planlarına göre özellikle taşkın riski yüksek olan bölgeler için taşkın öncesi, taşkın sırası ve taşkın sonrası alınması gereken önlemlere uygun olarak planlama yapılması ve hayata geçirilmesi büyük önem arz etmektedir.
• Ülkemizde aşırı yağış alan ve taşkın yaşanması muhtemel bölgelerde, özellikle meskun rmahallerdeki mevcut tüm köprülerin hidrolik boyutlarının 500 yıl tekerrürlü taşkın debisine göre gözden geçirilmesi daha sonra karşılaşılacak hasarları azaltması açısından önem arz etmektedir.
• Havzada taşkın debisinin etkisini azaltmaya yönelik yapay gölet ve sel kapanı gibi “En İyi Yönetim Uygulamaları” ve sel ile birlikte taşınan katı maddenin kontrolü için mühendislik ya­pıları planlanmalı ve uygulanmalıdır.
• 500 yıllık tekerrür aralığına sahip yağışlar için Taşkın Tehlike Haritası ve buna bağlı olarak Taşkın Risk Haritası oluşturulmalıdır. Bu haritalar imar çalışmalarının ayrılmaz bir parçası ol­malıdır. Taşkın tehlikesi olan bölgelerde dere ve taşkın yatağındaki tüm yapılar için risk değer­lendirme çalışması ivedilikle başlatılmalı ve gerekli önlemler alınmalıdır.
• Taşkın riski yüksek olan bölgelerde taşkın erken uyarı sistemi kurulması önem arz etmek­tedir.
• Taşkın konusunda halkın bilinçlendirilmesi ve farkındalığın oluşturulması için ilgili kamu ku­rumu ve yerel belediyeler tarafından taşkın öncesi, sırası ve sonrasında yapılması gerekenler ile ilgili duyuru ve seminerler yapılması önerilmektedir.
• Öncelikle meskun mahallerdeki köprülerden başlamak üzere köprü ayak ve temellerinde oyulmayı önleyici tedbirlerin artırılması gerekmektedir.
• Yine meskun mahallerdeki köprülerden başlamak üzere eski ve yeni yapılacak köprülerin yaklaşım dolgularında, oyulmaya karşı gerekli tüm tahkimat yapılarının tesis edilmesi ve ko­ruma altına alınması sağlanmalıdır.
• Tıkanarak baraj etkisine neden olan köprü ve menfezler yeniden planlanarak yeterli hava payını sağlayacak şekilde açıklıkları ve ayak yükseklikleri arttırılmalıdır. Köprülerin tasarımında belli miktar ve ebattaki sürüklenen katı maddelerin geçirilmesi göz önüne alınmakla beraber orman vasfı yüksek olan bu tip bölgelerde akarsu üzerinde inşa edilecek köprülerin, taşkın sırasında gelecek olan suyu ve suyun beraberinde getirdiği yüzen cisimlerinin güvenli bir şe­kilde altından geçirebilecek şekilde boyutlandırılması sağlanmalıdır.
• Akarsu yataklarına inşa edilecek olan köprülerin üst yapılarının kemer-mütemadi tabiiye gibi hiperstatik sistemlerden seçilmesine, köprü dayanım performansını artırabilmek amacıyla, özen gösterilmelidir.
• Özellikle sel riski yüksek olan bölgelerde, dere yatağı ıslahı amacıyla inşa edilen istinat ya­pılarının temel tasarımlarında derin temellerin tercih edilmesi değerlendirilmelidir.
• Taşkın tehlikesi yüksek olan bölgelerden başlanacak şekilde yol altında kalan menfezlerin boyutlarının yeterliliğinin kontrol edilmesi ve menfez içi temizliklerinin düzenli olarak yapılması gereklidir.

Saygılarımızla kamuoyuna duyurulur.

KAYNAKLAR

• C. Tarım ve Orman Bakanlığı Meteoroloji Genel Müdürlüğü, https://mgm.gov.tr/ [Ziyaret Tarihi: 18.08.2021],
• C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, https://www.afad.gov.tr/ bartin-kastamonu-ve-sinopta-meydana-gelen-yagislar [Ziyaret Tarihi: 18.08.2021],
• Devlet Su işleri Genel Müdürlüğü, Taşkın ve Rüsubat Kontrolü Yönetmeliği 2019 https://resmigazete.gov.tr/eskiier/2019/05/20190503-1 .htm[Ziyaret Tarihi: 18.08.2021 ].

2021 Müteahhitlik Karne Katsayıları

Bu karne katsayıları 1 Ocak 2022 tarihine kadar geçerli olacaktır.

Karne Katsayısı Nedir? Ne İşe Yarar? Nerede Kullanılır?

Yapılan işlerden elde edilen iş bitirme tutarlarının güncel karşılıkları, karne katsayıları ile çarpılarak elde edilmektedir. İsteklilerin ilgili ihalede teklif verebilecekleri üst sınır, iş bitirme tutarlarının müteahhit karne katsayısı ile çarpılmış güncel halidir.

Müteahhitlik Karne Katsayısı Nasıl Hesaplanır?

Yukarıda verilen 2021 müteahhit karne katsayıları tablosundan elde edilebilecek katsayı iş bitirme belgesi tutarı ile çarpılmaktadır. Örneğin 2015 yılında alınan 100.000 TL’lik iş bitirme belgesi, 2021 yılı karne katsayısı 2.445 ile çarpılarak; 244.500 TL olarak elde edilir.

Hız tümsekleri (Kasisler) trafik sakinleştirmenin en çok uygulanan yöntemlerinden biridir. Araçların hızlarını azaltmak için tümsekler yol platform genişliği boyunca belirli boyutlarda yapılmaktadır. Sürücüler tümseklerin üzerinden geçerken çarpışma ve titreşim etkilerini en aza indirgemek için hızlarını düşürürler.

Hız tümsekleri, kent içinde trafik yoğunluğunun düşük ve hız yapmaya elverişli olduğu mekânlarda, özellikle çocuk bahçesi, okul, spor, hastane ve konut alanları gibi yaya hareketliğinin yoğun olduğu yol kesimlerinde en sık kullanılan yöntemdir.

Kasislerin uygulandığı yerler genellikle; meskûn mahaller, yaya geçitleri ve özel sürüş dikkati gerektiren benzer bölgelerdir. Kasislerin, ana yollarda ve birincil acil durum aracı güzergâhlarında kullanılmaması gerekmektedir.

Kasis eğimleri %8 i geçmemelidir. Kasis geometrik olarak, parabolik, dairesel ya da sinüzoidal şekillerde uygulanabilirken, tepe noktası yüksekliği yerden 5 santimetreden 15 santimetreye kadar değişebilir. Kasislerin yapımında uygulanan genel eğilim, yola paralel uzunluğun artmasıyla, tepe noktasının yüksekliğinin düşürülmesi yönündedir.

Kasislere yaklaşırken genel olarak bir trafik işareti ile uyarı yapılır.

Kasislerin fark edilmesinin kolaylaşması için, kasislerin üzerine zikzak, sıralı diş ya da zebra şeklinde işaretler yapılır.

Seri olarak kasis uygulanmış yollarda, kasisler arası ortalama hızların %20 ile %25 arasında azaldığı kaydedilmiştir.

Kasislerin-Hız Tümseklerinin Avantaj ve Dezavantajları

Kasislerin-Hız Tümseklerinin Avantajları

• Kasisler, uygulandıkları bölgede trafiği daha güvenli hale getirirler,
• Kasis uygulaması kolay ve ekonomiktir,
• Hız tümsekleri trafik hızını, trafik yoğunluğunu ve kazaları azaltmaktadır,
• Kasisler, yayaların karşıdan karşıya geçişlerini kolaylaştırır.

Kasislerin-Hız Tümseklerinin Dezavantajları

• Kasisler, sürücülerin ani fren yapmasına neden olabildiğinden, bu araçlara arkadan çarpma riski ortaya çıkmaktadır.
• Kasisten geçen araçlarda meydana gelen titreşim ve sarsıntılar, araçlara zarar verebilmektedir.
• Hız tümsekleri ambulans, itfaiye ve polis araçları gibi acil müdahale araçlarında gecikmelere neden olur.
• Aracın hızının azaltılmas ve tekrar hızlanması yakıt tüketimini artırır. Dolayısıyla hava ve gürültü kirliliğine neden olur.
• Kasisler SUV araçlarını istenilen seviyede etkilememektedir.

Hukuk âleminde, idarenin, olağanüstü durumlarda kişilere bir takım yükümlülükler getirme yetkisi olarak tanımlanan1 istimval, “mal” sözcüğünden türeyen ve kökeni Arapça olan bir kelimedir. Fransız doktrininde bir görüşe göre, istimval, taşınır malların geçici olarak kullanımını veya mülkiyetini, taşınmazların ise sadece geçici olarak kullanımını veya kişileri hizmet yükümlülüğü altına sokmayı sağlayan zorlayıcı idari bir işlem olarak tanımlanır.

Tanımdan da anlaşılacağı üzere istimval, yalnızca olağanüstü dönemlerde kullanılabilen bir usuldür. Bunun yanı sıra, istimval yetkisinin kullanılabilmesi, bu hususun özel kanunlarda düzenlenmiş olmasına bağlıdır. Kamulaştırmanın aksine istimvali düzenleyen tek bir kanun yoktur. İstimval çeşitli kanunlarda düzenlenmiştir.

İdare, kural olarak ihtiyaç duyduğu taşınır malları genel hukuk kuralları çerçevesinde, satın alma usulüyle elde etmektedir. Ancak deprem, sel gibi doğal afetler neticesinde veya ağır ekonomik bunalımlar gibi olağanüstü durumlarda, taşınır mallara acil bir şekilde ihtiyaç duyulabilir. Şüphesiz böyle bir durumun varlığı halinde, ihtiyaç duyulan, birbiri yerine kolayca konulabilen taşınır malın olağan usul yöntemiyle sağlanmaya çalışılması, gecikmesinde sakınca olması dolayısıyla kamu yararına uygun olmayabilir. Bu nedenle, idareye kamu gücünü kullanarak daha hızlı biçimde ihtiyaç duyduğu taşınırı elde etme imkânı tanınmıştır.

Kamulaştırma normal zamanlarda uygulanabilen bir yöntem iken istimval olağanüstü zamanlarda uygulanır. Yine, istimval özel mülkiyete tâbi taşınır malın mülkiyetinin veya kullanma ve intifa hakkının devri için uygulanan bir usul iken, kamulaştırma işleminin konusunu özel mülkiyete tâbi taşınmaz mülkiyetinin devri oluşturur. Bununla beraber, istimvalde de kamulaştırmada olduğu üzere, malın bedeli adli yargıda, işlemin hukuka uygunluk denetimi ise idari yargıda karara bağlanır.

Buna göre istimval, idarenin olağanüstü durumlarda, felakete uğrayanların birtakım ihtiyaçlarını karşılamak adına gerçek ve tüzel kişilerinden mal ve hizmet edinmesi olarak tanımlanabilir.

İstimval, istisnai bir yetki olması nedeniyle günümüzde sıkça başvurulan bir müessese değildir. Ancak, her ne kadar günümüzde uygulanabilirliği az olsa da kimi durumlarda idare tarafından kullanılması gereken yetkidir. Keyfi olarak kullanılması durumunda çok ağır sonuçlar doğuracak olan bu müessese, idarenin diğer her bir işlemi gibi, kanuni düzenlemelerde belirtilen esas ve usullere binaen tesis edilmesi gerekmektedir.

İstimval, özel yararın kamu yararına feda edilmesi düşüncesinin bir ürünü olduğu için idare, bu müessese kapsamında getirdiği yükümlülüklerin parasal karşılığını, yükümlülere ödemesi gerekir. Yine, tesis edilmesiyle çalıştırılan kişilere ve mallarına bir takım zararlara yol açabildiği için idarenin yükümlülere, uğradıkları hak kaybına karşılık haklı bir tazminat vermesi gerekmektedir.

İstimval, idareye yalnızca özel mülkiyete ait taşınmaz malların geçici olarak kullanma hakkını ile taşınır malların mülkiyetine el koyma veya geçici olarak kullanma hakkını vermez. Başka bir deyişle, istimvalin konusunu sadece mal yükümlülüğü oluşturmaz. İdare, bu müessese ile kişilere, ayrıca para ve çalışma yükümlülüklerini getirme yetkisini de haiz olur. Çünkü istimval müessesi, olağanüstü nitelik arz eden kimi durumlarda ihtiyaç duyulan mal ve hizmetlerin karşılanmasını amaçlar. Örneğin, idare, meydana gelen deprem nedeniyle enkaz altında kalanların kurtarılması için özel mülkiyete ait iş makinelerine de el koyabileceği gibi yine iş makinelerini kullanan kişilere enkaz çalışmalarına katılmaları için çalışma yükümlülüğü getirebilir. Çünkü istimval kapsamında sadece iş makinelerine el koyulması enkaz çalışmalarının yürütülmesi bakımından bir fayda sağlamaz. Bu makinelerini kullanmak uzmanlık gerektiren bir iş olduğu için bunları kullanabilen kişilere de çalışma yükümlülüğünün getirilmesi gerekir. Keza, ekonomik bunalım zamanlarında ekonominin iyileştirilmesi için kişileri belirli alanlarda çalıştırabileceği gibi gerektiğinde kişilerin paralarına da idare tarafından el konulabilir. İşte, mal yükümlülüğü gibi aynı amaca yönelik olarak aynı zamanda ve aynı usullerle getirilen para ve çalışma yükümlülüklerini farklı hukuki kavramlar çerçevesinde değerlendirmek hukuk mantığı açısından isabetli değildir.

Trampa Nedir?

Taş mastik asfalt karışımının ikinci bileşeni ise ince agrega, stabilizör, filler ve bitümlü bağlayıcıdan meydana gelir. (Asfalt Nedir?) Yeterli miktarda ve özellikte fillerin kullanılması işlenebilirliğin; bağlayıcı madde kullanımı, karışımın dayanımının artmasına sebep olur. İnce agrega kullanılmasının ana nedeni, kaba agrega daneleri arasında bulunan boşlukları doldurmak, diğer bir nedeni olarak kaba agrega danelerinin arasındaki etkileşime katkı sağlamaktır. Taş mastik asfalt karışımlarında, klasik asfalt karışımlara göre daha yüksek oranda bitümlü bağlayıcı kullanılması sebebiyle, depolama-nakil-serme-sıkıştırma işlemleri esnasında bitüm malzemesinin süzülmesini önlemek amaçlı stabilizör (polimer, fiber vb.) kullanılır. Taş mastik asfalt karışımının bileşenleri aşağıdaki şekildedir. (Bitümlü Sıcak Karışım Nedir?) 

Taş Mastik Asfaltın genel yapısı;

• Kaba Agrega %70-80
• İnce Agrega %20-30
• Bitüm %6-7
• Selülozik elyaf

Taş Mastik Asfaltta kullanılan agregalar aşağıdaki çizelgede belirtilen limitlere uygun olmalıdır.  Agregalar sağlam, temiz daneli kırmataş, kırma çakıl veya bu malzemelerin birleşiminden oluşmalıdır. Agrega kil topakları, organik madde ve karışıma zarar verecek maddeler içermemelidir. Taş mastik asfaltı oluşturacak agregalar, içinde filler’inde bulunduğu en az dört farklı dane grubunun belirli oranlara göre karıştırılması sonucu oluşur. Agrega bitümlü malzeme ile karışınca üniform bir hal alır.

Karışım gradasyonu için gerekli olursa agrega içine mineral filler eklenebilir. Eklenen mineral filler olarak sönmüş kireç veya taş tozları kullanılır. Mineral filler malzemesi tamamen kuru olmalı kil, organik madde, topak ve başka zararlı madde içermemelidir.

Taş Mastik Asfalt Uygulama Alanları

Taş Mastik Asfalt tüm yüzey tabakalarında uygulanabilir. Ancak anayol projelerinde daha çok uygulanmaktadır. Taş mastik asfalt, asfalt betonuna kıyasla daha maliyetli olmasına rağmen, proje ömrü ve maliyeti açısından daha uygundur. Taş mastik asfalt yol ve anayol üstyapıları projelerinde daha çok uygulanmakta ve kabul görmektedir. Taş mastik asfalt türünü seçerken maksimum dane boyutunu küçük seçmek uygundur. Maksimum dane boyutu aralığı 5-8 mm ile 11 mm seçme nedenleri aşağıda özetlenmiştir.

1. Birim maliyet kalınlıktan dolayı daha azdır.
2. Trafik yükü altında az gürültü gözlenmektedir.
3. Kayma direnci diğerlerine göre daha iyidir.
4. Dane boyutunun büyük olması nedeniyle daha kalın bir yüzey tabakası ve akabinde daha maliyetli olmaktadır.

Dane boyutunun büyük olması ayrıca daha fazla gürültü oluşturmasına neden olmaktadır. Son zamanlarda taş mastik asfalt, kaplamaları havaalanlarında kullanımı yaygınlaşmıştır. Örnek verecek olursak, Fraport Havaalanında yılda aş mastik asfalt, kaplaması ile 200.000’ den fazla uçak başarılı bir şekilde kalkış-iniş gerçekleştirmektedir. Türkiye’de 1999 yılından itibaren taş mastik asfalt, kaplamalar kullanılmaktadır. 1999 yılında Karayolları Genel Müdürlüğü’ nün yapmış olduğu ön çalışmalar sonucunda taş mastik asfalt başarılı sonuçlar vermiştir. İlk zamanlarda yüksek maliyet ve ürünün temin edilmesindeki zorluklar birim maliyetlerin yüksek olması gibi sorunlar meydana getirmiş ve yaygın olarak kullanılmasına engel olmuştur.

Taş Mastik Asfaltın Avantajları

Yüksek kayma direnci: Kaba agreganın yüzey dokusunun boşluklu cilalanma direncinin yüksek olması sonucu yüksek kayma direnci elde edilir. Taş mastik asfalt yüzeyleri yüksek sürtünme direncine sahiptir. Asfalta göre daha kalın bağlayıcı filmi oluşturmaktadır. İlk aylarda kayma direnci daha düşük sonra asfaltın aşınmasıyla üstündeki film tabakası azalmaktadır.

Üstyapı Performansı: Taş mastik asfaltta taşın taşa temas etmesi ve akabinde bağlayıcı harcının eklenmesi ile dayanımın artması prensibine dayamaktadır. Taş mastik asfalt tabakası yapıda aşınma ve kalıcı bozunmalara daha fazla dirençli, dayanımlı, geçirimsiz ve homojen olması sebebiyle daha kaliteli bir aşınma tabakası olarak kullanılmaktadır. Taş mastik asfaltta kullanılan kırmataş agregası boşluklu yapıya sahip olduğundan diğer karışımlara oranla içsel kilitlenme direnci daha fazla olmakta ve tekerlek izi sonucu oluşan aşınmalara karşı daha sağlam bir yapıda olmaktadır. Klasik aşınma tabakalarına kıyasla içeriğinde fazla oranda asfalt olması sebebiyle daha kalın bir film tabakası oluşmakta ve agrega boşlukları fazla miktarda bağlayıcı madde ile dolmasına bağlı olarak dayanımı artmaktadır.

Görünürlük: Taş mastik asfalt yüzeyi daha yoğun dane yapısına sahip olduğundan daha fazla su tutar ve görünürlüğü diğerlerine nazaran daha fazladır.

Gürültü düzeyinin düşük olması: Taş mastik asfalt kaplamaları diğer kaplamalara göre yüzey pürüzlülüğü biraz fazla olsa da yapılan ölçümler sonucu gürültü seviyesinin 2 ile 5 dB kadar azaldığı belirlenmiştir

Çevresel faydaları: Uzun hizmet ömrü nedeniyle bakım ihtiyaçlarının azalması, uzun vadede yolun daha az trafiğe kapanmasına bağlı olarak hava kirliliği azalmakta ayrıca gürültü kirliliği azalmaktadır. Sürüş konforu ve güvenliği artmaktadır.

Taş Mastik Asfaltın Dezavantajları

Taş mastik asfaltların kendine özgü karışım oranları nedeniyle nakliye, üretim, serme vb. konulardan dolayı olumsuz tarafları vardır. Yüksek oranlı bağlayıcı fillerden dolayı maliyeti yüksektir, fazladan eklenen filler sebebiyle de plent verimliliği düşüktür. 40°C’ye kadar soğuma olmadan trafiğe açılmaması gerektiğinden yolun trafiğe açılma süreci uzayacaktır. Üretim, nakliye ve serme işlemlerinde bitümün süzülmesine neden olabilir bu önlemek için elyaf kullanılır ve buna bağlı daha fazla operasyonel sorunlar ortaya çıkabilir. TMA geleneksel karışımlara göre daha sert ve işlenebilirliği daha düşük ayrıca çok sıcak bitümlü karışımdır (karışım sıcaklığı 170-190°C)

Poroz Asfalt Nedir?

Kaynaklar:
Hüseyin KARA-TAŞ MASTİK ASFALT VE BETON YOL KAPLAMA İNŞASINDA BOR ATIKLARININ KULLANILABİLİRLİĞİ
Şanlıer İ, Pamuk İ, 2017. Kuzey Marmara Otoyolu Projesi Kapsamında Taş Mastik Asfalt (TMA) Uygulamaları ve Performanslarının Karşılaştırılması.
Karayolları Teknik Şartnamesi, 2013.
İzol E, 2020. Taş Mastik Asfalt Yapımında Mineral Filler Olarak Mermer Tozunun Kullanılması
Altan F, 2018. Taş Mastik Asfaltta Elektrik Ark Fırını Cürufunun Agrega Olarak Kullanılabilirliğinin Araştırılması Ve Doğal Agrega İle Karşılaştırılması

Klasik yol kaplama sistemlerinde genellikle geçirimsiz bir tabaka istenir. Serme ve sıkıştırma işlemlerinden sonra yaklaşık boşluk oranı %3-5 civarında olur. Geçirimsiz tabaka isteğinden dolayı kullanılan iri agrega oranı poroz asfalt uygulamalarına göre daha azdır.

Poroz Asfalt Uygulama Amaçları ve Avantajları

Poroz asfalt karışımları tercih etmenin dört temel sebebi bulunmaktadır. Bunlar;

• yol güvenliğinin artırılması,
• trafik gürültüsünün azaltılması,
• gerekli drenajın sağlanması
• yeraltı sularının beslenmesidir.

Poroz asfalt kaplamalar, şehirde yoğun yağışlar sonucu oluşabilecek sel baskınlarını engellemek, yüksek trafik gürültüsünü azaltmak, kaplama yüzeyini daha güvenli hale getirmek ve yeraltı sularını doğrudan beslemek için tercih edilmektedir.

Yol Güvenliği

Poroz asfalt, geçirimli bir kaplama olduğu için yol yüzeyinde su birikmesi engellenmektedir. Su birikmesi sonucu kızaklama olmaz. Bu sayede trafik güvenliğine katkı sağlamaktadır. Yüksek boşluk oranı sayesinde kaplama yüzeyindeki su, hava boşluklarından poroz asfalt kaplama içerisine aktarılır. Ayrıca yol yüzeyine su birikmesi engellendiğinden su sıçraması vb. olaylar azaltılmış olur. Görüş mesafesi kolaylıkla sağlanır. Gece yolculuklarında ıslak yüzeyden kaynaklı ışık yansımaları en aza indirilmiş olur. Kaplama içerisine sızan sular uygun bir drenaj sistemi ile kaplama dışına nakli gerçekleştirilir. Poroz asfalt kaplamada tekerlek ile yol yüzeyi arasındaki sürtünme diğer kaplamalara göre daha iyi durumdadır. Bu durum trafik kazalarını önemli oranda azaltır ve yüksek hız için güvenli seyahat imkânı sağlar.

Gürültünün Azaltılması

Poroz asfalt kaplamaların sahip oldukları yüksek boşluk oranı sayesinde yol yüzeyinde oluşan gürültü, kaplama tarafından emilir. Gürültüdeki azalma miktarı yaklaşık olarak 1,5 dB ile 4 dB civarındadır. Belirtilen değerler farklı bir kaplama yüzeyine göre %25-50 arasında gürültünün engellendiğini gösterir.

Yeraltı Sularının Beslenmesi

Yağış sularının kaplama yüzeyinden, kaplama içerisine hareketi sağlanır. Kaplama içerisinde oluşturulan drenaj sistemi ile sular, uygun depo yerlerine nakledilir. Örneğin otoparklarda kullanılan poroz asfalt kaplamalar sayesinde toplanan sular yeraltı sularına iletilebilir.

Drenaj

Poroz asfalt kaplamalar yol yüzeyine gelen suları içerisine alır. Kaplama içerisindeki sular drenaj sistemleriyle geçici ve kalıcı depolara iletilir. Bu sayede yolun temeli sudan etkilenmez. Poroz asfalt kaplama uygulamasıyla hem yeraltı hem de yer üstü drenaj yapılmış olur.

Poroz Asfalt Kaplamaların Dezavantajları

Poroz asfalt kaplamalar iklim ve hava koşullarının ağır geçtiği bölgelerde tercih edilmez. Don olaylarının görüldüğü bölgelerde, gözenekli yapı içerisinde kalan sular donma-çözülmeye maruz kalır. Bu olay sonucu gözenekli yapı zarar görür. Kar yağışı ve düşük sıcaklıklar sonucu gözeneklerde biriken suyun donması sonucu, daha kaygan ve tehlikeli bir yüzey oluşturur. Donan su genleşip hacmi büyür, bu olaya mantarlaşma denir. Mantarlaşma sonucu donan gözenekler yol yüzeyini daha da tehlikeli hale getirir. Buzla mücadelede kullandığımız tuz ve solüsyonlar etkisiz hale gelir. Bu durum, kar ve buzla mücadele çalışmaları için gerekli maliyetlerin artmasına sebep olur.

Poroz asfalt kaplamaların sahip olduğu gözeneklere katı partiküllerin girmesi sonucu, kaplama yüzeyi zarar görebilir. İşlevini kaybeden sistem sık sık yenileme ve bakım gerektirebilir. Dolayısıyla maliyetlerin artmasına sebep olur.

Poroz asfalt kaplamaların ilk yapım maliyetleri, normal asfaltlara göre daha fazladır. Poroz asfalt kaplamalarda tercih edilen malzemeler özenle seçilmelidir. Agregaların; cilalanmaya, aşınmaya ve deformasyonlara karşı daha dirençli olması gerekir. Ayrıca agregaları birbirine bağlamak için kullanılan bitüm özenle seçilmelidir.

Poroz asfalt kaplamalarda yol işaretlemelerinde kullanılacak çizgi, işaret vb. malzemelerin maliyetleri normal kaplamalara göre daha fazladır. Poroz asfalt kaplamaların bakımları daha sık yapılmalıdır. Açık kanalların temizliği oldukça önemlidir. Serbest malzemelerin sistemi tıkaması engellenmelidir.

Poroz Asfalt Kaplama Tabakaları

Poroz asfalt tabakası, asfalt çimentosunun bağlayıcılık görevini üstlendiği, açık gradasyona sahip iri agregalardan oluşur. Yol yüzeyine gelen suyun, yol eğimiyle hareketi sonucu kaplama tabakasında bulunan boşluklardan içeri alınması prensibiyle çalışır. Kaplama altında bulunan boşluk hacmi, kaplama içerisinde bir geçici havuz görevi yapar. Kaplama gövdesinde depolanan su drenaj kanallarına veya kaplamanın alt tabakalarına iletilir.

Poroz Beton Nedir?

Taş Mastik Asfalt Nedir?

Kaynaklar:
Yusuf Kemal KÖSE-POROZ ASFALT KARIŞIMLARIN PERFORMANS VE YÜZEY ÖZELLİKLERİ BAKIMINDAN İNCELENMESİ
Arrieta, S. V., Maquilon, J. E. C., 2014. Resistance to degradation or cohesion loss in Cantabro test on specimens of Porous Asphalt friction courses.
Yang, B., Zhang, H., Xie, N., Zhou, H., 2019. Laboratorial investigation on effects of microscopic void characteristics on properies of porous asphalt mixture.
Jiao, Y., Zhang, Y., Fu, L., Guo, M., Zhang, L., 2019. Influence of crumb rubber and tafpack super on performances of SBS modified porous asphalt mixture.

Bir işletmenin icra ettiği faaliyetlerin ve bu faaliyet süreçlerinin sonuçlarının ahlakilik ölçütüyle değerlendirilmesi iş ahlakı olarak ifade edilmektedir. İş ahlakı, iş yaşamında var olan bütün doğru ve yanlış davranışları ele alan bir kavramdır. Bu kavram, karşılıklı yapılan mübadelelerde dürüst olmayı, saygılı olmayı, sözünde durmayı, hakça davranmayı ve yapılan haksızlıklara karşı gelmeyi kapsamaktadır.

İş ahlakı; iş dünyasındaki ekonomik olaylarda dürüstçe davranarak, güven, saygı, adalet ilkelerine göre hareket etmeyi ilke edinmektir.

İşletmelerde ahlak, ortak karar alma durumunda değerlerin yansıtılma miktarı olarak tanımlanmaktadır. Bu bağlamda bu kavramın temelini anlamak önemli olmaktadır. Bu durumda iş ahlakı, gerekirse, ödülü önemsemeksizin gerek kadın gerekse erkek her çalışanın bazı temel inançlarını ve temel moral değerlerini yaptıkları çalışmalara yansıtmalarıdır şeklinde tanımlayabilmektedir.

İş hayatında karşılaşılan tüm ahlaki sorunları inceleyen iş ahlakı, uygulamaya dayanan bir ahlak bilgisidir. Bu sorunlar çalışanlar arasında, işverenle çalışan arasında, işletmeler arasında ya da çalışanlarla müşteriler arasında olabilecek çevresel faktörler olabilir. İş ahlakı iş yerinde kibar ve nazik davranmaktan ibaret olmayıp genel ahlak kurallarını iş yerinde de benimsemek esasına dayanır. İş ahlakıyla ilgili karşımıza çıkan bir önyargı, iş ahlakıyla ilgili iş dünyasında uygulanan farklı ahlak kurallarının olması inancıdır. Örnek olarak bir spor hekimliği mesleği nasıl ki hekimlik mesleğinden ayrılamazsa, iş ve meslek ahlakı da ahlak felsefesinin bir paçası olup bundan ayrı düşünülemez.

Maksimum kara odaklanan işletmelerin kural tanımaz ve vurdumduymaz uygulamaları; toplumun, tüketicilerin ve çevrenin zarar görmesi iş hayatının ahlaki temellerin olması gerektiğini gündeme getirmiştir. Bu gereklilik, iş hayatının ahlaki ilkelere dayandırılarak işletmelerin kural tanımaz uygulamalarına karşı önlem alınması ve kamusal bir faydanın sağlanması bakımından önem taşımaktadır.

İş yaşamının her alanında ahlaki sorunlarla karşılaşmak mümkün olmaktadır. İş ahlakı kişi, işletme ve toplum üçgeninde oluşan davranışların temel kurallarıyla ilgilenmektedir. İş ahlakı kuralları ortaya çıkabilecek sorunları ve bu durum karşısında nasıl bir yol izleneceği konusunda yol gösterici nitelikte kurallardır. İş ahlakının kilit noktası olan dürüstlük, yardımlaşma, saygı ve adaletli olma iş ilişkilerinde taraflara yol gösteren temel değerleri kapsamaktadır.

İş Ahlakı Neden Önemlidir? Neden Gereklidir?

• Giderek artan dünya nüfusuyla beraber istihdam ihtiyacı da aynı oranda büyümektedir. Yeni iş sahaları oluşturulmadığı durumlarda işsizlik artacak ve yoksullaşan birey sosyal ve siyasal şiddete başvuracak bu da medeniyeti tehdit edecektir.
• Geliştirilen teknolojiler (Asgari, biyolojik) iş dünyasının kontrolündedir bunlara belirli sınırlamalar getirilmediği takdirde dünyayı yok edecek tehdit ve tehlike söz konusu olacaktır.
• Küreselleşmeyle birlikte çok uluslu işletmelerde çalışan kişilerin birbirlerinin kültürlerine saygı gösterilmeli ve ahlak deformasyonu engelleyici önlemler alınmalıdır.
• İş hayatında ayrımcılık (etnik köken, dil, din, cinsiyet) yapılmamalıdır.
• Çevre kirliliği, iş dünyasının önemli konuları arasında olup bu konuda önlemlerin alınması gerekmektedir.
• Farklı dinlerin iş dünyasındaki kültür ve değerleri nasıl etkilediği de iş ahlakı disiplini tarafından araştırılmalıdır.
• Temiz bir ekonomik hayat için gelişmekte olan ülkeler yolsuzlukla mücadele vermek durumundadır

İş Etiği Nedir?

Belirli bir iş grubu mensubiyeti bulunan üye veya çalışanların uyması gereken ilkelere iş etiği denilmektedir.

Dünya genelinde meslek ve çalışma alanlarıyla ilgili gelişmeler, uluslararası platformdaki sözleşmeler, kabul edilmiş birtakım ilkeler iş etiği kapsamı ve işlevini etkilemektedir. Örneğin sağlık çalışanları ile hastalar arasındaki ilişkiler, kültürler arasında farklılıklar taşımaktadır. Ancak bir hastanın kişisel ve özel bilgileri özelinde değerlendirilen hastalığının, hastanın rızası dışında üçüncü kişilerle paylaşılmaması kuralı evrensel bir nitelik taşımaktadır. Bu kural dünya genelinde kabul edilen etik ilkelerden biri olarak görülmektedir.

Çalışanların içinde bulundukları durumun özelliklerini bilerek doğru olanı yapmaya yönelik eğilimleri iş etiği kapsamında değerlendirilmektedir. İş hayatındaki davranış biçimlerini yönlendiren, bu davranışlara rehberlik eden etik ilke ve kuralların birleşimi iş etiği olarak tanımlanmaktadır. İş hayatında bir eylemin etik olup olmadığı insanların kişisel değerlendirmeleri dışında çıkar grupları, kitle iletişim araçları ve diğer işletmeleri de kapsayan genel toplum algısı tarafından değerlendirilmektedir.

İş çevresinde çalışma hayatında sıklıkla ihtiyaç duyulan adil, dürüst, şeffaf ilkeli yönetimin iş etiği kurallarından geçtiği bilinmektedir. Verginin tam ödenmesi, çevreye duyarlı olunması, emekçinin karşılığının tam olarak ödenmesi, müşteriye kaliteli mal ve hizmet sunma çabasında olunması iş etiğinin üzerinde durduğu konular arasındadır.

İş Etiği İlkeleri

İş etiği ilkeleri iş hayatındaki uygulama ve ilişkilere temel oluşturan değerler, standartlar, kurallar ve ahlaki ilkelerden oluşmaktadır. İşletmelerin belirttikleri ve uymayı taahhüt ettikleri etik ilkeler, bir takım kurumsal esaslara dayanmaktadır. Bu esas temeller Küresel İlkeler Sözleşmesi, Kurumsal Yönetim İlkeleri ve kuruma özgü ilkeler olarak kabul edilmektedir. Serbest piyasa ekonomisinin gelişimi ve yeni çalışma modelleri etik kural ve ilkelerin kapsamını sürekli genişletmekte ve güncellemektedir. Özellikle teknolojik gelişmeler bazı meslek ve iş süreçlerinin yapısında köklü değişmelere neden olmuştur.

İş Etiği Neden Önemlidir? Neden Gereklidir?

Günümüzde iş etiğinin iş hayatının vazgeçilmez bir öğesi olmasının dört temel nedeni bulunmaktadır. Bu nedenler şu şekilde sıralanmaktadır:

• İyi sonuçlanan işin, iyi ahlakla aynı manada değerlendirildiğinin bilinmesi.
• Üst yönetim açısından iş ahlakı konusunun bir eleştiri kaynağı olmaktan ziyade daha iyi ürün ve hizmet sunma sürecinin bir uzantısı olarak kabul görmesi.
• İşletme paydaşları ve çıkar gruplarının ihtiyaçlarının dengelenme sürecinin önem arz etmesi.
• Örgütler ve bireyler arasındaki ilişkilerin karşılıklı çıkar ilişkisine ve güvene dayalı bir zemine oturtulması düşüncesi.

İş Ahlakı ile İş Etiğinin Farkı Nedir?

İş etiği düşünce ve felsefe temelli iken; iş ahlakı kavramı dini öğreti ve inanç sistemlerine dayanmaktadır. İş etiğinin referans kaynağı hukuk felsefesi iken iş ahlakının referansı ahlak felsefesidir. İş etiği ve iş ahlakı kavramlarının, birtakım benzerlikleri de bulunmaktadır. Bu benzerlikler iş hayatındaki fonksiyonları açısından; dürüstlük, saygı, güven oluşturma, ilişki geliştirme, koordinasyon ve bütünleşme, denetleme, iş barışının geliştirilmesi ve eşitlik kavramları olarak ifade edilmektedir.

İş etiği kavramının iş ahlakından daha yaygın ve kabul edilmiş bir kullanımının olmasının sebebi, uygulamadan çok kurallarla ilgili olması ve çok farklı kaynaklardan besleniyor olmasıdır. Bu kaynaklardan bazıları; bilimsel makaleler, ülke mevzuat ve yasaları, insanların ahlaki birikimi, küreselleşme, iletişim olanakları, ticaret hacmi artışı olarak sıralanabilir.

Kaynaklar
Fadime AYTAR-BİST 100'DE BULUNAN ŞİRKETLERİN ETİK TAAHHÜTLERİ ÜZERİNE BİR İÇERİK ANALİZİ
Havvanur BAKAN-ÖRGÜT KÜLTÜRÜ VE İŞ AHLAKI TEMELİNDE AHİLİK KÜLTÜRÜNÜN GÜNÜMÜZ ÖRGÜTLERİNDE UYGULANMA DÜZEYİNİN ÖLÇÜLMESİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA
Kudret ÖZGÜN-İÇSEL PAZARLAMANIN, ÖRGÜTSEL BAĞLILIK VE İŞ AHLAKI ÜZERİNE ETKİSİ

Biyofili, yaşam ve canlılara karşı duyulan sevgi anlamına gelen biyofili (biophilia) “yaşamı sevmek”, ‘‘yaşam sevgisi’’ veya “canlıyı sevmek” olarak tanımlanmaktadır.

Sözlükte ‘‘Bio’’ ön eki canlı, yaşam ve hayat gibi anlamlara gelen, yaşam ve canlıyla ilgili olandır. ‘‘Philia’’ eki ise sevme, hoşlanma, bir şeye karşı duyulan sevgi anlamındadır. Bu iki ek birleşerek biyofili (biophilia) kelimesini oluşturmaktadır.

Biyofili (biophilia) kavramı, bitki yetiştirmek, hayvanat bahçelerini ziyaret etmek, evcil hayvan beslemek, yeşil alanlarda ve doğal alanlarda doğayla iç içe huzurla gezebilmek gibi doğaya karşı hissedilen olumlu duyguları açıklamaktadır. Örneğin, insanların yaban hayatı ve doğa fotoğraflarına hayranlık göstermelerinin temelinde de biyofili vardır.

Biyofili kavramı, insanların doğal süreçlere karşı duyduğu doğuştan gelen (kalıtsal) eğilimdir ve bu eğilim hayatta kalmanın bir parçasıdır.

Edward O. Wilson (1984)’a ait olan ‘‘Biophilia’’ adlı kitabı ve ekolojist Kellert ile birlikte yazdığı “Biyofili Hipotezi” isimli kitaplarıyla biyofili kavramının yaygınlaşmasını sağlamıştır. Bu kitaplar içerisinde “yaşama karşı duyulan doğuştan gelen doğal eğilim”, “insanoğlunun diğer canlı organizmalara karşı sahip olduğu duygusal bağı” (Kellert ve Wilson 1993) şeklinde açıklamalar ile biyofilinin insanlığın özünde yer edindiğinden ve insanların tüm canlılara olan bağlılığından söz etmektedir. Wilson (1994), insanlar tarafından yaşama ve yaşam benzeri süreçlere karşı duyulan bağ; güven, hayranlık ve bazen de korkuya neden olan bir bağ olarak tanımlamıştır.

Biyofili; mimarlık, iç mimarlık, kentsel tasarım gibi uygulama alanlarına insanın doğaya bağlanma arzusuyla adapte edilebilen psikoloji, felsefe ve biyolojinin çalışma alanına giren bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Yeni bir kavram olan biyofili pratikte insanoğlunun varoluşuna dayanmaktadır. İnsanın evrimsel gelişimine fiziksel ve zihinsel açıdan bakıldığında çevresindeki doğal süreçlerle etkileşimine bağlamaktadır.

Biyofili Hipotezi Nedir?

Biyofili hipotezi, geçmişten gelen izlerin modern zamanda yaşayan insanı nasıl etkilediği, insanların doğaya yakın hissetmeleri ile birlikte yaşam ortamları oluşturmasıyla ilgilenmektedir. En kolay anlamda neden doğaya yakınlık hissediyoruz sorusunun cevabını biyofili hipotezi ile anlamaktayız.

Biyofili hipotezine göre fiziksel ve ruhsal sağlık ile üretkenliğin sürdürülebilmesi, doğal süreçte evrimleşen insan vücudu, zihni ve ruhunun sağlıklı oluşu, insanın doğayla olan etkileşiminin kalitesine bağlıdır.

Biyofili Hipotezi, eski çağlardan beri insanların kentler yerine doğayı tercih etmelerini desteklemektedir. Tarih öncesinde mağara resimlerine ve eski Mısır’daki mezar resimlerine bakıldığında bitki, hayvan ve insan figürlerinin birlikte görülmesi insanların diğer canlı organizmalarla olan bağını eskilere dayandığını göstermektedir. Örneğin; Pompei’deki kalıntılara bakıldığında 2.000 yıl önce de insanların evlerinde ve bahçelerinde bitki yetiştirdikleri görülmektedir. Bir başka örnek Mısırlılarda vefat eden insanların kedileriyle birlikte gömüldükleri bilinmektedir.

Biyofilik Tasarım

Biyofilik tasarım, temellerini doğaya karşı duyulan, doğuştan gelen kalıtımsal eğilim olarak tanımlanan, bu eğilimin sürdürülebilir olmasını savunan biyofili hipotezinden almaktadır.

Biyofilik tasarım yaklaşımının temellerini oluşturan biyofili hipotezi insanın diğer tüm yaşam sistemlerine içgüdüsel olarak bağlı olduğunu ve bu bağın sürdürülmesi gerektiğini iddia etmektedir. Her canlı gibi ekosistem içerisinde yerini alan insanoğlu, canlı ve cansız çevreye ekolojik olarak bağlıdır. Ancak zamanla doğadan kopmuş ve kentleşmenin artmasıyla kendi yaşam alanlarını diğer canlılardan ve doğadan ayrıştırmıştır. Hızlı modernleşme süreci sonunda biyolojik kodlarıyla çelişen mekânlarla çevrelenen insan, fiziksel ve zihinsel açıdan tepkiler vermeye başlamıştır. Yaşanan bu sıkıntılar sonucu geliştirilen biyofilik tasarım yaklaşımı, biyolojik bir organizma olan insanlar için yapılı çevrede iyi bir yaşam alanı yaratmayı amaçlamaktadır.

Biyofilik tasarım, insanın evrimsel dönüşümü boyunca hayatta kalma başarılarının, doğa ile kurdukları bağ ile ilgili olduğu, her insan için bu bağın ortak bir duygu olduğunu savunan tasarım yaklaşımıdır. Gün ışığına maruz kalmak, hayvanlar, ağaçlar, çiçekler, sular, kuşlar vb. doğal süreçleri barındıran yaşam ortamlarında yakın temasta bulunmak ve doğal yaşam ortamlarında kendini daha iyi hissetme olgusu biyofilik tasarım yaklaşımını şekillendirmiştir. Bu yaklaşım, çağdaş yapılarda ve çevre düzenlemelerinde insan ve doğa arasında kazançlı etkileşimi teşvik etmektedir.

Biyofilik tasarım, “kendisinin oluşturduğu kentsel yaşam ortamlarının mimarı insan ve doğa arasındaki bozulan bağın yeniden kurulmasını sağlayarak, insanların psikolojik ve fiziki anlamda sağlıklı olmalarını sağlayan, refah düzeylerini arttırmayı amaçlayan yaklaşım” olarak tanımlanmaktadır.

Biyofilik tasarımın ilkeleri:

1. Sürdürülebilirlik ilkesi, doğayla arasında bağın sürekliliği
2. İyileştirici güç ilkesi, doğanın iyileştirici gücünden yararlanarak insanoğlunun daha iyi hissetmesini sağlamak
3. Bağ kurmak ilkesi, yaşanılan ortam ve mekanlara duyulan bağ
4. Bağlılık ilkesi, birbirleriyle bağlı ve bütünleşik mimari çözümlerin varlığı
5. Etkileşim ilkesi, insan ve diğer canlı organizmaların arasında sorumluluk ve yakın olma hislerinin yayılmasını sağlamak

Biyofilik tasarım uygulamaya aktarılırken kullanılacak tasarım parametrelerinin seçimi, projenin şartlarına, bina işlevine, peyzaj kullanımlarına, proje büyüklüğüne, değişen ekonomik ve lojistik faktörlere, kültürel ve ekolojik koşullara bağlı olarak değişmektedir. Biyofilik tasarımın etkin bir şekilde uygulanması, yukarıda belirtilen ilkelere bağlı kalmayı gerektirir. En önemlisi de tasarım parametrelerinin parça parça veya bağlantısız uygulanmaması, aksine birbirini karşılıklı olarak güçlendirecek ve tamamlayacak şeklinde uygulanmasıdır.

Biyofilik tasarım yaklaşımının uygulamada etkin bir şekilde kullanılması, yukarıda belirtilen ilkelere bağlıdır. Uygulamada kullanılacak tasarım parametreleri seçimine bakıldığında; başta ekolojik koşullara daha sonra alansal kullanımlara, alan şartlarına ve işlevine, alan büyüklüğü ve ekonomik faktörlere, kültürel ve sosyolojik faktörlere bağlı olarak değişmektedir. Tasarım parametreleri birbirinden kopuk şekilde uygulanmamalı hatta birbirini güçlendirebilecek şekilde uygulanmalıdır.

Biyofilik tasarım, modern yapılı çevrede doğayla ilgili bu içsel adaptasyonları tatmin etmeyi ve bunu yaparken insanların fiziksel ve zihinsel açıdan sağlığını ve zindeliğini geliştirmeyi amaçlamaktadır.

Biyofilik Tasarımın 14 Modeli

1. Doğayla Görsel Bağlantı
2. Doğayla Görsel Olmayan Bağlantı
3. Ritmik Olmayan Duyusal Uyarı
4. Termal ve Hava Akışı Değişkenliği
5. Suyun Varlığı
6. Dinamik ve Diffüz Işık
7. Doğal Sistemlerle Bağlantı
8. Biyomorfik Formlar ve Desenler
9. Doğa ile Malzeme Bağlantısı
10. Karmaşıklık ve Düzen
11. Olasılık
12. Sığınak
13. Gizem
14. Risk – Tehlike

Biyofilik Tasarım Elemanları ve Özellikleri

1. Çevresel Özellikler

• Renk
• Su
• Hava
• Gün ışığı
• Bitkiler
• Hayvanlar
• Doğal malzemeler
• Manzaralar
• Cephe yeşillendirmesi
• Jeoloji ve peyzaj
• Habitat ve ekosistem
• Ateş

2. Doğal Şekil ve Biçimler

• Bitkisel motifler
• Ağaç ve dikey taşımalar
• Hayvan motifleri
• Deniz kabuğu ve spiraller
• Oval ve yuvarlak biçimler
• Kemerler, tonozlar, kubbeler
• Düz-dik açılı olmayan formlar
• Doğal özelliklerin benzeşimi
• Biyomorfoloji
• Jeomorfoloji
• Biyomimikri

3. Doğal Örüntü ve Süreçler

• Duyusal çeşitlilik
• Enformasyon zenginliği
• Yaşlanma, değişim, zaman izi
• Büyüme ve üreme
• Merkezi odak noktası
• Sınırlandırılmış mekanlar
• Geçiş mekanları
• Bağlantılı seri ve zincirler
• Parçanın bütüne entegrasyonu
• Birbirini tamamlayan zıtlıklar
• Dinamik denge ve gerilim
• Fraktaller
• Hiyerarşik oran ve orantı

4. Işık ve Mekân

• Doğal ışık
• Filtrelenmiş ve yaygın ışık
• Işık ve gölge
• Yansıyan ışık
• Işık havuzları
• Sıcak ışık
• Biçimsel ışık
• Genişlik
• Mekânsal çeşitlilik
• Biçimsel mekân
• Mekânsal armoni
• İç – dış mekân ilişkisi

5. Yerel (Bağlamsal) İlişkiler

• Mekanla coğrafi bağ
• Mekanla tarihsel bağ
• Mekanla ekolojik bağ
• Mekanla kültürel bağ
• Yerel malzemeler
• Peyzaj yönelimi
• Yapı formunu tanımlayan peyzaj özellikleri
• Peyzaj ekolojisi
• Kültür ve ekolojinin entegrasyonu Mekânın ruhu
• Mekansızlıktan kaçınmak

6. Evrimsel İnsan-Doğa İlişkileri

• Görüş alanı ve sığınak
• Düzen ve karmaşa
• Merak ve heyecan
• Değişim ve metamorfoz
• Güvenlik ve koruma
• Hakimiyet ve kontrol
• Sevgi ve bağlılık
• Çekicilik ve güzellik
• Keşif ve buluş
• Enformasyon ve biliş
• Korku ve hayranlık
• Derin saygı ve manevilik

Kaynaklar:
Hilal KAYA-BİYOFİLİK TASARIM VE İYİLEŞTİREN MİMARLIK: ÇOCUK HASTANELERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
İZEL GÖKTEN-ANKARA İMRAHOR VADİSİ VE İNCESU DERESİ ALAN KULLANIM KARARLARININ BELİRLENMESİ VE BİYOFİLİK TASARIM YAKLAŞIMI İÇİNDE DEĞERLENDİRİLMESİ

“Beton”, agrega, çimento, su ve gerektiğinde bazı katkı maddelerinin birlikte karıştırılması ile elde edilen önemli bir yapı malzemesidir. Beton, günümizde büyük küçük birçok yapıda kullanılmakta olan en önemli ve popüler yapı malzemelerindendir.

Beton agregaları minerallerden oluşmuş taneli malzemelerdir.  Kum, çakıl ve kırma taş normal ağırlıklı beton yapımında en çok kullanılan agrega cinsleridir. (Agrega Nedir?) Türk Standartlarının tanımlamasına göre elendiğinde 4 mm göz açıklıklı kare delikli elekten geçebilen boyutlardaki agregaya ince agrega ve bu elek üzerinde kalan agregaya iri agrega denilmektedir. Agregalar beton hacminin dörtte üçünü oluştursa da, betonun aktif bileşeni çimento macunu olup, betonun özellikleri ve performansı büyük ölçüde çimentonun özellikleri tarafından belirlenmektedir. Çimentolar ise bağlayıcı özelliğe sahip malzemelerdir.  Çimentonun sağlayabileceği bağlayıcılık özelliği, bu malzemenin su ile birlikte karıştırılması sonucunda elde edilmektedir. (Çimento Türleri, Bileşenlerine Göre Çeşitleri ve Özellikleri)

Beton üretiminde amaç mümkün olduğu kadar boşluksuz ve yüksek mukavemetli bir beton elde etmektir. Bunun yanı sıra fiziksel ve kimyasal dış etkilere dayanıklılığı belirleyici parametreler arasındadır. Bir yapı malzemesi olarak kullanılan betonun göz önünde bulundurulan en önemli fiziksel özellikleri mukavemeti, gözenkliliği, geçirgenliği, yoğunluğu, elastikliği ve termal özellikleridir.

Türk beton standarttı TS 11222 Şubat 1994’ de kabul edilmiştir. Bu standart Türkiye’ de beton konusunu doğrudan doğruya kapsayan ilk standarttır. Daha sonra Avrupa standartları kapsamında yenilenmelere giderek TS EN 206 olarak revize edilmiştir.

Günce Hazır Beton m3 Fiyatlarına Buradan Ulaşabilirsiniz.

Çimento Hamuru Nedir?

Çimento ve su karışımından meydana gelen malzeme, “çimento hamuru” olarak isimlendirilmektedir. Betonda çimento hamurunun işlevi;

• agrega tanelerinin yüzeyini kaplamak,
• agrega taneleri arasındaki boşlukları doldurmak,
• agrega tanelerini bir arada tutacak şekilde bağlayıcılık sağlamaktır.

Bu bakımdan beton, “çimento hamurundan ve agregalardan oluşan kompozit bir malzeme” olarak da tanımlanabilmektedir. (Betonun içeriği ve karışımı) (Güncel çimento fiyatları)

Harç Nedir? Beton Harcı

Çimento, su ve ince agreganın karışımından oluşan malzemeye harç denilmektedir. Harç içerisinde iri agrega bulunmayan beton türüdür. Çimento ve suyun birleştirilmesi ile elde edilen çimento hamuru, başlangıçta, plastik (yumuşak ve şekil verilebilir) bir malzeme durumundadır. Ancak, çimento ve su arasında hemen başlayan ve devam etmekte olan kimyasal reaksiyonların (hidratasyonun) etkisiyle,  çimento hamurunun başlangıçtaki plastik özelliği zaman ilerledikçe azalmaktadır. (Hidratasyon Nedir?)  Böylece,  bir veya birkaç saat içerisinde çimento hamuru katılaşmakta ve daha sonra da tamamen sertleşmiş bir duruma gelmektedir.

Çimento hamurunun ilk zamanlarda plastik özellik göstermesi nedeniyle beton,  ilk karıştırılldığı zamanı takip eden bir veya birkaç saatlik süre içerisinde plastik yapısını korumaktadır.  O nedenle,  elde edilen plastik durumdaki taze betonun, istenilen şekildeki bir kalıba yerleştirilebilirmesi, sıkıştırılabilmesi ve yüzeyinin düzeltilebilmesi mümkün olmaktadır. Çimento hamurunun zaman ilerledikçe daha katı ve sert bir özellik kazanması nedeniyle, betonda da sertleşme ve dayanım artışı meydana gelmekte,  istenilen boyutlarda ve şekilde taş gibi sert bir malzeme elde edilebilmektedir.

İnsanların yaşadıkları evlerin, çalıştıkları iş yerlerinin, eğitim gördükleri okulların, spor yaptıkları tesislerin, arabalarını park ettikleri park yerlerinin ve garajların büyük bir bölümünün yapımında beton kullanılmaktadır. Üzerinde yürünen kaldırımlar, seyahat edilen veya insanların ihtiyacı olan malların getirilip gönderildiği karayollarının, demiryollarının, havaalanlarının ve limanların yapımında da beton kullanılmaktadır. İçme suyunun veya atık suların depolandığı tanklar ve bu suların taşındığı borular betondan yapılmaktadır. Enerji üretimi için kurulan barajların ve atom veya reaktörlerinin bir bölümünde ve enerji nakli için kullanılan direklerin yapımında yine beton kullanılmaktadır. Betonun bu gibi kullanım alanlarına örnekleri daha da artırmak mümkündür.

Taze Beton Nedir?

Betonun plastikliğini koruduğu süredeki durumuna, yani, malzemelerin karıştırılması ile elde edilen plastik durumun, çimento ve su arasındaki kimyasal reaksiyonlar nedeniyle giderek azalıp, katılaşmanın başladığı ana kadarki haline taze beton denilmektedir.

Sertleşmiş Beton Nedir?

Betonun katılaşma sonrasındaki durumu sertleşmiş beton olarak anılmaktadır.

Yapıda istenilen şekil ve boyutlarda betondan yapılmış elemanların kullanılması için,  önce o şekil ve boyutlarda kalıplar hazırlanmakta ve içerilerine taze beton yerleştirilmektedir. Kalıpların içerisindeki beton yeterince sertleşip dayanım kazandıktan sonra da kalıplar sökülmektedir. Betonun sertleşmesi ve dayanım kazanması kalıpların sökülmesinden sonra da devam etmektedir. Bazen istenilen şekil ve boyutlardaki kalıplar kullanılarak, içerisinde çelik donatı bulunmayan veya çelik donatı ile takviye edilmiş beton elemanlar bir fabrikada önceden üretilmekte ve sertleşmiş durumdaki bu elemanlar yapının bulunduğu yere taşınarak kullanılmaktadırlar.  Beton bloklar,  direkler,  borular, panel duvarlar, kirişler, döşemeler gibi elemanlar, önyapımlı, (önüretimli, prefabrike)  elemanlara örnek olarak belirtilebilir. (Prefabrik Yapıların Avantajları ve Dezavantajları)

Betonun Özelliklerini Etkileyen Faktörler

Gerek taze betonun ve gerekse sertleşmiş betonun tüm özellikleri,  beton karışımının oluşturulmasında kullanılan çimentonun,  agreganın,  suyun ve katkı maddelerinin özellikleri ve karışım içerisinde yer almış oldukları oranlar tarafından etkilenmektedir. Sertleşmiş beton taze betonun katılaşmasından sonraki safhadaki durumu olarak tanımlandığı için, sertleşmiş betondan beklenilen performans, önemli ölçüde taze betonun özelliklerine bağlı olmaktadır. Sertleşmiş betonun özelliklerini çok etkileyen başka faktörler de bulunmaktadır. Bunlar:

• taze betonun uygun tarzda taşınması,
• betonun yerine yerleştirilmesi,
• sıkıştırılması,
• yüzeyinin düzgünleştirilmesi
• hidratasyonunun sağlıklı şekilde gerçekleştirilebilmesi için betonun kür edilmesi (bakım)

işlemleridir.

Betonun Avantajları ve Dezavantajları

Diğer yapı malzemelerine göre betonun avantajları ve dezavantajları şu şekilde sıralanabilir.

Betonun Avantajları

Betonun çok değişik yapılarda çok değişik amaçlarla kullanılan önemli ve popüler bir yapı malzemesi olmasının nedenleri, bu malzemenin sahip olduğu üstün özelliklerden ileri gelmektedir. Betonu diğer yapı malzemelerinden daha elverişli kılan özellikleri, betonun avantajları olarak adlandırmak mümkündür.

Betonun avantajları aşağıdaki şekilde sıralanabilir:

1.  Taze betonun plastik özelliği nedeniyle, istenilen şekil ve boyutlardaki beton elemanlar kolayca üretilebilmektedir. Taze betonun plastik bir yapıya sahip olması ve bu özelliğini birkaç saat süreyle koruyabilmesi nedeniyle, taze betonu istenilen şekil ve boyutlardaki kalıpların içerisine kolayca yerleştirebilmek mümkündür. Betonun yeterince sertleşmesinden sonra kalıpların sökülmesiyle de istenilen şekil ve boyutlarda sertleşmiş beton elemanlar elde edilebilmektedir.
2. Sertleşmiş beton elemanlar yapıdaki yerinde üretilebildiği gibi bir fabrikada da önceden üretilebilmektedir ve yapıya sertleşmiş beton elemanları olarak getirip kullanılabilmektedir. Projesine uygun şekil ve boyutlardaki beton elemanların üretilmesi işlemi, genellikle yapıdaki yerinde yapılmaktadır. Bunun için yapıdaki yerinde hazırlanan kalıpların içerisine taze beton yerleştirilmekte ve beton yeterince sertleştikten sonra kalıplar sökülmektedir. (Hazır Beton ve Üretimi) Öte yandan, beton bloklar, borular, direkler, kirişler, duvarlar gibi bazı elemanlar bir fabrikada önceden üretilebilmektedir ve sertleşmiş durumdaki bu ön yapımlı elemanlar yapıdaki yerlerine taşınarak kullanılabilmektedir. (Prefabrik Taşıyıcı Sistemler Nelerdir?)
3. Beton yerleştirme yöntemlerinde çeşitlilik ve kolaylık bulunmaktadır. Taze betonun plastik özelliğe sahip olması nedeniyle yapının bulunduğu yerdeki erişilmesi güç noktalara bu malzemenin pompalanarak taşınabilmesi veya değişik eğimli yüzeylere püskürtülerek yerleştirilebilmesi mümkündür. (Püskürtme Beton (Shotcrete Beton) Nedir?)
4. Sertleşmiş beton oldukça yüksek basınç dayanımına sahiptir. Uygun malzemelerle ve uygun yöntemlerle üretilen betonların basınç dayanımları basur doğal taşların basınç dayanımlarına  yakın değerler gösterebilmektedir. (Beton Basınç Dayanımları)
5. Sertleşmiş beton, hizmet gördüğü süre boyunca çevrede oluşan yıpratıcı etkenlere karşı diğer yapı malzemelerinin çoğundan daha dayanıklıdır. Bakım işlemleri ve masraf gerektirmemektedir. (Betonarme Binaların-Yapıların Ömrü Ne Kadardır?)
6. Beton, ahşap gibi kolayca yanmamakta, çelik gibi kolayca korozyona uğramamaktadır. (Korozyon Nedir?) Dışarıyla temasta bulunan ahşap malzemeye bir süre sonra verniklemek veya boyamak ya da çelik malzemeyi korozyondan koruyabilmek amacıyla boyamak gerekirken, sertleşmiş beton için bu tür bakım önlemleri gerekmemektedir.
7. Beton çelik donatılarla çok iyi aderans (kenetlenme) özelliğine sahiptir. (Aderans Nedir?) Betonun çekme ve eğilme dayanımları düşük olduğundan, beton elemanların çekme ve eğilmeye maruz kalacak bölgelerinde çelik çubuklar yerleştirilerek, bu tür yükler çelik tarafından taşıtılmaktadır. Beton ve çelik çubuklar arasında çok iyi bir aderans olması, bu iki malzemenin tek bir malzemeymiş gibi davranmasını sağlamaktadır. Ayrıca beton ve çeliğin ısısal genleşme katsayılarının çok farklı olmaması, sıcaklık değişiklikleri nedeniyle bu iki malzemenin çok farklı davranmasını önlemektedir. (Betonun Isı Genleşme Katsayısı ve Isı Geçirgenliği)
8. Beton, diğer yapı malzemelerine göre daha ekonomiktir. betonu oluşturan malzemeler arasında enerji harcanarak fabrikada önceden üretilmiş olanı sadece çimentodur. Beton hacminin yaklaşık dörtte üçünü oluşturan agregalar, çimentoya göre çok daha ucuzdur. Ayrıca agregalar su ve gerektiğinde beton yapımında kullanılan ince taneli mineral katkılar, yapının bulunduğu bölgeden temin edilebilmektedir. Bölgesel malzemelerin kullanılması betonun ekonomik olmasına yol açabilmektedir. Beton üretiminde ve kullanımında yeterli bilgiye ve deneyime sahip mühendis veya teknik adamlara ihtiyaç olmakla birlikte, iş hacminin büyük bir bölümü kalfalar veya düz işçiler tarafından yürütülmektedir. Bu durum da ekonomiklik sağlayabilmektedir.
9.  Beton, estetik amaçlarla kullanılmaya uygun özellikte bir malzemedir. Beton elemanları istenilen şekil ve yüzey dokusu verilebilmekte, renklendirici katkı maddelerinin yardımıyla istenilen renkte beton üretilebilmektedir. (Brüt Beton)

Betonun Dezavantajları

Mükemmel bir yapı malzemesi olarak nitelendirilebilecek olan betonun, diğer yapı malzemelerine göre bazı eksik yanları da mevcuttur. Bu eksiklikler betonun dezavantajları olarak adlandırılabilmektedir. Aslında betonun dezavantajı olarak belirtilebilecek özelliklerin hiçbiri, betonun kullanımına engelleyecek nitelikte değildir. Ancak, betonun dezavantajlarının bilinmesi ve bu eksiklikleri giderebilecek önlemlerin alınması gerekmektedir.

Betonun dezavantajları aşağıdaki gibi sıralanabilir

1. Sertleşmiş  betonun çekme dayanımı düşüktür. Beton çekme veya eğilme yükleri altında kolayca çatlayabilmektedir dolayısı ile beton elemanların çekmeye veya eğilmeye maruz kalabilecek bölgelerinde çelik donatıların yerleştirilmesi ve bu elemanların betonarme veya öngerilmeli beton elemanlar olarak kullanılması gerekmektedir.
2.  Sertleşmiş beton gevrek özelliğe sahiptir. Betonun gevrek bir malzeme olması, darbe yükleri karşısında yeterince dayanıklı olmamasına yol açmaktadır. Metallerle karşılaştırıldığında, betonun darbe dayanımı ve tokluk kapasitesi oldukça düşüktür.
3. Beton, çevreden maruz kalabileceği ıslanma kuruma veya sıcaklık değişiklikleri karşısında bir miktar hacim değişikliği gösterebilmektedir. Taze beton koruma nedeniyle büzülmektedir; sertleşmiş beton, ıslandığı takdirde az da olsa genleşmektedir. (Rötre-Büzülme) Çevre sıcaklığının artması ve içerisindeki suyun bir bölümünü kaybetmesi (kuruması) ile de zamanla betonda büzülme oluşabilmektedir. O nedenle, yol, park yeri, havaalanı ve benzeri yapılarda, beton bloklar arasında derz denilen kısa bir aralık bırakmak ve böylece çatlamaları kontrol altında tutmak gerekmektedir. (Beton Neden Çatlar?)
4. Beton birçok yapı malzemesi gibi sabit yükler altında zamanla kalıcı deformasyon gösterebilmektedir. Normal servis koşullarında beton, taşımakta olduğu sabit yüklerin etkisiyle zamanla bir miktar kalıcı deformasyon (sünme) gösterebilmektedir. Öngerilmeli beton elemanlardaki betonun sünme göstermesi, önceden gerilmiş durumda olan çelik donatılar üzerindeki gerilme etkisini azaltabilmektedir. O nedenle, proje hesaplarının, betonun büzülme veya sürme özellikleri göz önünde tutularak yapılması gerekmektedir.
5. Beton, mükemmel bir geçirimsizliğe sahip değildir; içerisine bir miktar su veya zararlı maddeler içeren sular sızabilmekte ve betonun dayanıklılığını azaltabilecek olaylara neden olabilmektedir. Betonun içerisine su sızması ve bu suyun donması betonun çatlamasına yol açabilmektedir. Ayrıca betonun içerisine sülfatlı veya asitli suların sızması durumunda, genleşme meydana gelmekte ve sertleşmiş betonun çatlamasına neden olabilmektedir. (Betonda Karbonatlaşma Nedir? Nasıl Oluşur?) Betonun su geçirimsizliğini artırmak için beton karışımının hazırlanmasında su/çimento oranının düşük tutulmasına dikkat edilmektedir. Sık sık ıslanma ve donma koşullarına maruz kalacak betonlar hava sürüklenmiş beton olarak yapılmaktadır. (Betonun Su-Nem İçeriğinin Önemi)
6. Betonlardaki dayanım/ağırlık oranı metallerde olduğu kadar yüksek değildir. Yüksek değerdeki yüklerin taşınabilmesi için metallere göre daha büyük boyutlarda beton elemanların kullanılması gerekmektedir.

Betonun Mukavemeti

Betonun mukavemetini belirleyen temel faktörler; agrega cinsi ve granülometrisi, çimento cinsi ve dozajı, su/çimento oranı ve betonun sıklığını belirleyen kompasitesidir. Mukavemetin maksimum seviyede olması için hedeflenmesi gereken özellik, betonun yoğunluğudur. Mümkün olduğu kadar yüksek yoğunlukta beton elde etmek amaçlanır. Beton yoğunluğunun büyük olması için ince ve kaba agreganın granülometrisi çok önemlidir.

Beton karışımında teorik olarak tüm koşullar yerine getirilmiş olsa bile, betonun nakli ve yerleştirilmesi sürecinde dengenin bozulmaması için, etkili bir işlenebilirlik özelliğine sahip olması gerekir. Beton mukavemetine etki eden en önemli özelliklerden birisi de çimentonun cinsi ve özellikleridir. Bu etki hidratasyon sürecinin hızlı veya yavaş ilerlemesiyle birebir ilişkilidir. Hidratasyonun hızlı ilerlemesi durumunda betonun mukavemeti kısa zamanda artar.

Beton ile ilgili tüm içeriklere buradan ulaşabilirsiniz.

Kaynaklar:
Beton-Genişletilmiş 2. Baskı- Turhan Y. ERDOĞAN-ODTÜ Yayıncılık
Melih ÖZDURAN-POLİKARBOKSİLAT ESASLI SU KESİCİ/KIVAM KORUYUCU BETON KATKI MALZEMESİNİN ÜRETİMİ VE BETON ÜZERİNE ETKİSİNİN İNCELENMESİ
Akçansa, T. N. (2012). Çimentonun Hidratasyonu.
TS-EN 934-2. (2002). Kimyasal katkılar—Beton, harç ve şerbet için—Bölüm 2: Beton katkıları—Tarifler, özellikler, uygunluk, işaretleme ve etiketleme.

Priz hızlandırıcı katkı maddeleri kısaca, kullanıldıkları betondaki katılaşmanın katkısız betondakine kıyasla daha hızlı oluşmasını sağlayan katkı maddeleridir. Priz süresini hızlandıran katkı maddeleri genellikle başlangıçtaki hidratasyon ısısını arttırırken, sertleşmeyi çabuklaştırıp erken dayanım sağlayabilirler. Hidratasyon ısısının artması aynı zamanda antifriz işlevi görmelerini mümkün kılar. Dolayısı ile bu tür katkılar soğuk havalarda dökülen betonlarda, kalıp sökme sürelerinin kısaltılmasında, prefabrikasyon beton eleman üretiminde, hidrolik basınca karşı tıkama işlerinde yararlı olur. Olumsuz yan etkileri arasında plastik rötreyi ve klorür içermeleri halinde, betonarmede çelik donatı korozyon riskini arttırmaları sayılabilir.

Soğuk havada katkısız betonun priz süresi daha uzun olmakta ilk zamanlarda kazanılan dayanım daha az olmakta ve buna bağlı olarak kalıpların sökülme zamanı uzamakta ve betonun kürü için daha uzun zaman gerekmektedir. Priz hızlandırıcı katkı maddelerinin kullanılması durumunda bu gibi olumsuzlukları telafi etme imkanı elde edilebilmektedir.

Bu tür beton katkı maddeleri betonda ilk zamanlarda yer alan hidratasyonu daha hızlı olmasını sağlamakta daha hızlı dayanım kazanılmasına yol açmaktadır.

Priz hızlandırma amacıyla kullanılan çok değişik türde katkı maddeleri bulunmaktadır.  Bazıları portland çimentosunun hidratasyonu ile doğrudan ilişkili olmamakla beraber çok hızlı priz yaratabilmektedir.

Bu tür katkıların kullanıldıkları betonların priz başlama süresi 1 ile 4 dakika priz sona erme süresi 3 ile 10 dakika arasında olabilmektedir.

Çok hızlı priz yaratan katkılar ise yapıdaki su kaçağını durdurmak için betondaki bir deliğin tıkanması işinde, betondaki bir bölümün yama yapılarak tamiri işinde veya benzeri durumlarda kullanılmaktadır.

Priz hızlandırıcı katkı maddeleri suda çözünebilen organik veya inorganik tuzlar dan elde edilebilmektedir.Suda çözünebilen organik tuzlar arasında priz hızlandırıcı olarak en çok kullanılanları triethanolamine ve kalsiyum formattır.  bunların bir miktar su azaltıcı etkileri de olmaktadır. Diğer organik tuzlar olarak kalsiyum asetat kalsiyum propiyonat laktik asit formaldehit gibi maddeler sıralanabilir.

Klorürler, bromitler, fluoridler, karbonatlar, nitratlar ve alkali hidroksitler suda eriyebilen organik tuzlardır. Priz hızlandırmada en etkili tuzlar kalsiyum tuzlarıdır.

Priz hızlandırıcı katkı maddelerinin avantajları nelerdir? Neden kullanılırlar?

Priz hızlandırıcı katkı maddeleri beton özelliklerine olumlu etkileri şu şekildedir;

Priz hızlandırıcı katkı maddeleri taze betonun priz süresini kısaltmaktadır. O nedenle,

• Beton yüzeyinin düzeltilmesi işlemi daha kısa sürede tamamlanmaktadır,
• Kalıplardaki hidrostatik basınç azalmaktadır,
• İlk zamanlarda betondaki dayanım artışı daha hızlı olmaktadır,
• Kalıplar daha erken sökülebilmektedir,
• Taze betonun kürü için gerekli süre azalmaktadır,
• Soğuk havanın yarattığı yavaş hidratasyon nedeni ile oluşabilecek olumsuzluklar önlenebilmektedir,
• Yapı veya yapıdaki tamir işlemi daha kısa sürede tamamlanabilmektedir.

Priz hızlandırıcı katkıların kullanılması durumunda taze betonun taşınması yerleştirilmesi sıkıştırılması ve yüzeyinin düzeltilebilmesi için gereken sürenin çok iyi ayarlanması doğru programlama yapılması özellikle önemlidir.  Fazla miktarda kullanılan katkı maddeleri ani prize yol açabilmektedir.  Ayrıca priz hızlandırıcılar ilk günlerdeki beton büzülmesinin biraz daha fazla betonu nihai dayanımının ise biraz daha az olmasına neden olabilmektedir.

Mansard çatı uygulaması, binanın çatı katında yapıya eğim verilerek oluşturulmaktadır. Mansard ilavesi ile çatı katındaki alanın kullanım alanına dönüştürülmesi ve böylece kullanım alanının artırılması amaçlanmaktadır.

Mansard çatılar, beşik ya da kırma tipi çatıların iki farklı eğimde uygulanmış şekilleridir. Konut ve depo gibi alanlarda kullanıma elverişli alanların oluşturulması sebebiyle tercih edilmektedir. Çatının alt kısmı dik eğimli, üst kısmı ise neredeyse yatay eğimli olarak yapıldığından bu çatılarda, çatı katı alanının maksimum kullanımı sağlanmaktadır.

Mansard çatı, ismini 16. yüzyılda yaşamış mimar François Mansart’dan almıştır. François Mansart, barok mimarinin öne çıkan temsilcilerinden biridir.

Mansard çatının diğer ismi de Fransız çatıdır. Mansard çatıların, Fransız çatı olarak adlandırılmasının nedeni, 3. Napolyonun 1850’lerde Paris’te başlattığı yapılaşma kampanyasında bu çatı tipine sahip anıtsal yapılar inşa edilmesidir. Geleneksel bir görünüm oluşturan mansard çatı tipi Avrupa’da ilk dönemlerde ise daha çok ahırlarda tercih edilmiştir.

Mansard ve Gambrel tipi çatılar, yüzeylerinde eğimli bölgelerin bulunduğu çatı tipleri için kullanılan terimlerdir. Mansard çatının dört yüzeyi eğimli iken, Gambrel tipi çatıların iki yüzeyi eğimlidir. Bu çatıların farkı aşağıdaki şekilde gösterilmektedir.

Mansard Çatıların Avantajları

Mansard çatıların en önemli avantajı, kullanıldığı binaların enerji performansını artırmalarıdır. Bunun yanında;

• Yapılar içerisinde daime ek alanlara ihtiyaç duyulmaktadır. Yüksek eğim avantajıyla mansard çatılar maksimum alan kullanımına olanak sağlamaktadır.
• Kentsel ve kırsal alanlarda kullanımı uygundur.
• Mansard çatı pencereleri, doğal ışığın girmesine izin verecek şekilde, eğimin tam uzunluğu boyunca uzandıkları için gün ışığı ve güneş kullanımında avantaj sağlamaktadır
• Klasik, şık ve zarif bir çatı biçimi olduğundan yapılarda önemli görsel değerler oluşturabilmektedir.
• Isı tasarrufu nedeniyle yapı kullanım ömrü boyunca enerji tasarrufu sağlarken yalıtım özellikleriyle de yapı sağlığının korunmasına yardımcı olur. Bu sebeple uzun vadede ilgili maliyetlerde önemli avantajlar sağlar.
• Binanın servis ömrünü uzatır,
• Kent alanını kaplayan binanın toplam alanını artırır.

Mansard Çatıların Dezavantajları

Mansard çatıların avantajları yanında çeşitli dezavantajları da bulunmaktadır. Bunlar;

• Mansard çatıların kullanımı için yerel yasaların ya da ilgili yerel idarelerin izin alınması gerekebilir. Bu çatı tipinin sağladığı ek alanlar toplam yapı-inşaat alanına dahil olacağından ilgili vergi ve masraflarda artışa sebep olabilmektedir.
• Yerel yönetmeliklerde çatı yüksekliği ile ilgili uygulamalara uyulması gerekliliği bu çatı tipinin kullanımını sınırlandırabilmektedir.
• Dik eğimi nedeniyle kurulumu diğer çatılara göre daha zor ve karmaşık olduğundan inşaası için nitelikli işçilik ve zamana ihtiyaç duyulmaktadır. İlk kurulum maliyetleri de bu sebeple diğer çatı tiplerinden yüksek olabilmektedir.
• Yanal dik eğimleri nedeniyle ağır hava koşullarından daha fazla etkilenebilmektedir. Ayrıca üst bölümdeki düz eğim, kar ve su birikimine olanak sağladığından nemlenme, sızıntı gibi problemler ortaya çıkabilmektedir.

Almanya ve Fransa’da hem mansard hem de gambrel çatılar mansard çatı ismi ile anılmaktadır. Dik stil ve çift yönlü stiller mansard çatılarının iki ana stilidir. Su ve kar drenaj sistemi bu iki tarz arasındaki ayrımı ortaya koymaktadır. İki yüzey arasındaki eğimler ne kadar uzun, keskin ve dik olursa drenaj sistemi de o kadar iyi olmaktadır. Çift yönlü stilde ise bir öncekine göre daha makul bir drenaj sistemi oluşturulmaktadır.

Arapça kökenli bir kelime olan “maksim” kelimesi “suyun kollara ayrıldığı yer” manasına gelmektedir.

Kalıplaşmış bir şekli olmayan maksemler büyük veya küçük olabilmektedir. Maksemlere gelen su tekne veya sandık adı verilen küçük bir havuza alınır. Havuzun düşey duvarlarının üstünde fazla suyun taşınması için savaklar yapılmıştır. Savakların bulunduğu düşey mermer plağın üzerine su seviyesinden eksenleri 96 milimetreden aşağıda olan çeşitli çaplarda pirinçten yapılmış lüle adı verilen kısa borular yerleştirilmiştir. İç çapı 26 milimetre olan borudan akan suyun debisine de lüle denilmektedir. Lülelerin iç çapları da akıttıkları debiye göre değişir. Debileri 36,7 milimetre olanlar çift,45 milimetre olanlar üçlü, bu ölçülerden daha büyük olanlar sekizli ve onlu lüle olarak adlandırılmışlardır. Debiler, çapları küçüldükçe kamış, masura, çuvaldız ve hilal olarak adlandırılır.

İstanbul’daki maksemlerin en büyüğü Eğrikapı Maksemi diğer bir adıyla da Savaklar Maksemi’dir. Kırkçeşme su tesislerinin isale hatlarının son bulduğu yerde Mimar Sinan tarafından yaptırılmıştır. İç ölçüleri 5,95×5,95metre olan maksemin çatısı piramit şeklindedir. İstanbul’un Anadolu yakasında bulunan önemli maksemlerinden biride Üsküdar, Doğancılardaki Damat İbrahim Paşa Maksemi’dir. Günümüzde harap vaziyette bulunan maksemin üzerinde ta’lik bir hatla yazılmış şair Nedim’e ait bir kaside bulunur.

İstanbul’da bulunan Maksemler içerisinde günümüze kadar sağlam bir şekilde ulaşan Taksim Maksemi, I. Mahmut tarafından 1732 yılında Taksim su tesisleriyle birlikte yapılmıştır. Fransız konsolosluğunun karşısında bulunan 8 köşeli güzel bir yapı olan maksemin çatısı da 8 köşeli piramit şeklindedir. Maksemin kapısının sağ tarafında Taksim sokağı tarafına bakan, I. Mahmut tarafından yaptırılan kitabesiz çeşmesinin üzerinde “her şeye su ile hayat verdik” anlamına gelen ayet yazılıdır. İstiklal Caddesi üzerinde yer alan maksemin giriş kapısının üzerinde 4 pencere bulunur. Cephedeki pencerelerin üst kenar hizalarının iki tarafında kuş yuvaları bulunan, maksemde toplam 24 lüle bulunmaktadır. Maksemlerin küçük birer örnekleri de şehir içinde bulunan su terazilerinin tepelerine yapılmıştır. Bu yapılar sayesinde maksemlerdeki gibi su ölçülerek çeşitli yerlere dağılır. İstanbul’daki Süleymaniye Kütüphanesi’nin duvarının üzerinde bu yapının bir örneği bulunmaktadır.

 Kaynak: Nur SATIR-OSMANLI’DA SU TERİMLERİ VE SUYLA İLGİLİ MATERYALLER

Bu bağlamda ekosistem belirli bir alan üzerinde bulunan canlı veya cansız çevre bileşenleri tarafından oluşturulan ve devamlılık içeren ekolojik sistemler bütünüdür. Ekosistem içindeki tüm varlıkların işlevinin olması, ekosistemi dört ana bileşenden meydana gelen bir sistem bütünü haline getirmiştir. Aşağıda belirtilen dört ana bileşen ekosistemin yaşam ve enerji döngüsünün devamlılığını sağlamaktadır.

1. Cansız varlıklar (inorganik ve organik maddeler),
2. Primer üreticiler (yeşil bitkiler ve ototroflar),
3. Tüketiciler (bitkisel ve hayvansal maddeleri yiyenler ve hetotroflar),
4. Ayrıştırıcılar (bakteri ve mantarlar ve saprofitler).

Ekosistemin ve ekolojik yaşamın sorunsuz devam edebilmesi için bu bileşenlerin aralarındaki dengenin ve uyumun kusursuz çalışması gerekmektedir. Doğal ekosistem dengesinin bozulması beraberinde ekolojik sorunlara, sürdürülebilir yaşamın özelliklerinde sıkıntıların meydana gelmesine sebep olmaktadır. Ortaya çıkan sorunlar neticesinde, mevcut ekosistem dengesinin bozularak ortadan kalkması ve bozulan bu ekosistemin yerine yeni bir ekosistemin olması olayına ise “süksesyon” (sıralı değişim) denilmektedir. Her bir ekosistemin kendine ait özellikleri, yaşam süreleri ve yaşam alanları bulunmaktadır. İnsanların dünya üzerindeki alanların neredeyse tamamına sahip olması; ekosistemlerin bozulmasına ve değişimlerin meydana gelmesine neden olmaktadır. Hızlı nüfus artışı, bilinçsiz sanayileşme, düzensiz şehirleşme, doğal kaynakların bilinçsiz kullanılması, nükleer silahlar ve nükleer santral patlamaları, barajlarda yer alan biriktirilmiş suların kimi zaman taşkınlara neden olması, orman tahribatı ve doğal olay gibi olumsuz nitelikteki olaylar; ekosistemin doğal dengesi üzerinde insan eliyle yaratılan olumsuzluklardır. Tüm bu zarar verici durumlar, başta çevre kirliliği olmak üzere ekosistemler üzerinde çeşitli tahribatlar ortaya çıkarmaktadır. İnsanların icra ettiği faaliyetler ve yaşam alanlarında oluşturdukları kalite potansiyeli, ekosistem ile birbirine bağlıdır. Ekosistem içerisindeki canlı ve cansız varlıklar karşılıklı olarak etkilenmektedir ve bu etkiler ekolojik çevreye yansıyarak sistem içerisindeki her varlık üzerinde farklı şekillerde yansımaktadır. Ekosistemin tehdit edici bir hale gelmesi, insan topluluğunun sağlığını da etkilemektedir. Ekosistemlerin iyileştirilmesi ise canlı ve cansız varlıkların yanı sıra insanların da fiziksel ve ruhsal sağlıkları üzerinde olumlu etkiler yaratacaktır. Bu nedenle ekosistemi bir bütün olarak ele almak ve bozulmalar karşında meydana getireceği her etkinin, canlılar üzerinde farklı sonuçlara yol açacağı hususlarına dikkat etmek gerekmektedir.

Sağlıklı ekosistemlerin insan yaşamı için sağladığı faydalar

Ekosistemin karakteristik yapısını biyotik ve abiyotik faktörler ortaya koymaktadır. Bu faktörler, ekolojik yapı ve ekolojik sistem hakkında bilgi vermektedir. Bu karakteristik yapıya ait izlenimler ise çevrenin değerlendirilmesi, çevredeki problemlerin tanımlanması, çevresel sorunların ne tür çözümlerle giderilebileceği hakkında yol gösterici ipuçları vermektedir.

Kentin yoruculuğundan bunalan insanlar kendilerine binalarla yaşam alanları oluşturmuşlardır. Sonrasında fiziksel ve ruhsal terapi yöntemi olarak doğayı kullanmak istemişler ve bundan faydalanırken çoğu zaman korumayarak tahrip edici girişimlerde bulunmuşlar ve önce ekolojik yaşam alanlarında sonrasında ekosistemde tahribatlar yaratmışlardır. Giderek artan nüfus ve beraberinde getirdiği tahribatın etkisiyle; doğal ve özgün nitelikte olan alanların üzerinde ciddi bir baskı söz konusu olmuş ve doğanın karşılıklı kullanım uyumu bozularak ekosistem bozulmaları meydana gelmiştir.

Ekosistemde her öğe ayrı ayrı görevini yerine getirerek ve birbirini tamamlayarak uyumlu bir kullanım döngüsü meydana getirmektedir. Ekosistemdeki öğeler, zaman içinde kendi kendini yenileyebilme ve belirli bir dereceye kadar onarabilme yeteneğine sahiptir. Ekoloji ve ekosistem kavramları bu bağlamlar doğrultusunda incelendiğinde; aslında birbirleriyle iç içedir. Bunun yanı sıra çevre bilinci üzerinde sürdürülebilirlik açısından önemli bir noktada yer alan ve insan etkisiyle tahribatın giderek arttığı düzeyde çevreye birtakım faydalar sağlayabilecek alternatifler sunarak ortaya çıkar. Bu alternatifler rekreasyonel olarak ele alınıp planlandığında, doğanın dengesini bozmadan doğada var olan her etmeni geri dönüşüm çalışmalarıyla doğaya kazandırmayı ön plana çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu yaklaşımlarla hareket edildiğinde ise insan ve çevre odaklı çalışılan bu süreçte kaybedilen zaman ve enerji doğaya tekrar sunarak, ekoloji ve ekosistemin dengesinde meydana gelen bozulmalar onarılmaktadır. Bu onarımların yarattığı etki canlı, cansız bütün varlıkları etkilemektedir ve ekosistemdeki tüm sistem karşılıklı fayda ile bu sürece olumlu katkı sağlamaktadır. Bu sağlanan fayda insan sağlığını da doğrudan etkilemektedir. Aslında insanın ekosistemle iş birliği içinde ve önceliğinin her zaman çevre olduğunu dikkate alarak hareket ettiği durumlarda; hem ekosisteme zarar verilmeyerek doğaya katkıda bulunulacak, hem de alternatif sürdürülebilir yaşam alanları oluşturulacaktır.

• Sulama suyu amacıyla: Dünyanın ekilebilir alanının %18’i sulanan topraklardan oluşmaktadır. Sulama ile mahsul üretimin %40’ı karşılanmakta ve kırsal alanlardaki nüfusun %30’una istihdam sağlanmaktadır. Nüfusun sürekli artmasıyla beraber tarımsal ürünlere ve istihdama olan ihtiyaç artacağından sulamaya olan gereksinimde artmaktadır. Sulama suyu genellikle akarsular üzerine insa edilen baraj ve göletlerden sağlanmaktadır.
• Hidroelektrik enerji üretimi: Su kaynaklarından ekonomik olarak faydalanmada hidroelektrik enerji üretiminin payı oldukça önemlidir. Dünyada ki elektriğin %24’ünü üreten hidroelektrik santrallerin her yıl 2,3 trilyon kilovat-saat elektrik üreten 675000 megawatt kapasitesi mevcuttur. Dünyanın en büyük yenilenebilir enerji kaynağı hidroelektrik santrallerdir. Dünyadaki yenilenebilir elektriğin tamamına yakını (%90’dan fazlası) barajlardaki hidroelektrik santrallerden üretilmektedir.
• Şehirlerdeki kullanma ve içme suyu ihtiyacı: Artan nüfus ve refah seviyesininyükselmesi ile birlikte yerlesim yerlerinin içme ve kullanma suyu talepleri de artmaktadır. İnsanların içme suyu ve başka doğal ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla (temizlik, yıkama vb.) kullandığı suyu temin etmeye sağlar.
• Endüstriyel yapıların su ihtiyacının temini: Sanayi üretim için mutlaka suya ihtiyaç duyar. Çeşitli ihtiyaç malzemelerinin üretimini sağlayan sanayi yapılarının su ihtiyacının büyük bir kısmı baraj veya göletlerden elde edilir.
• Su ürünlerinin üretimi: İmalatı tamamlanan barajların oluşturduğu su havzalarında balıkçılık yapılarak önemli bir gelir elde edilir. Ziraat Mühendisleri Odası’nın raporuna göre (2018); ülkemizde su ürünleri üretiminde 200’e yakın doğal göl, 300’den fazla baraj gölü, 750’ye yakın gölet ve 33 adet büyük akarsu bulunmaktadır. Ülkemizde yaklaşık olarak 100 çeşit ekonomik açıdan değerli su ürünü bulunmaktadır.
• Mesirelik kullanım: Barajlar inşa edildikleri bölgenin çevresini değiştirmekte, oraya canlılık kazandırmaktadır. Barajın çevresinde inşa edilen rekreasyon alanları, yeşil alanlar vb. burada yaşayan veya gezi amaçlı gelen insanlar tarafından mesirelik olarak kullanılmaktadır.
• Erozyon ve birikintileri önleme: Barajların, sellerin yol açacağı erozyonu ve nehirlerdeki sediment, ağızlarda kil ve kum birikintileri oluşmasını önlemek gibi faydalı bir işlevi de vardır.

Baraj kelimesi, XX. Yüzyılın ortasından sonra Fransızca’dan dilimize geçmis olup sözlükte engel anlamına gelmektedir.

(Baraj Nedir? Baraj Tipleri ve Çeşitleri)

Barajlar genelde birden çok amaca hizmet etmek için yapılırlar. Çok amaçlı bir barajda, depolama, taşkından korunma, rekreasyon gibi fonksiyonlar bir arada bulunabilir.

“Barajlar Neden Yapılır?” konusu ile ilgili yorumlar kısmından siz de bilgi verebilirsiniz.

Dünyanın En Güçlü 10 Barajı

Baraj yıkılmaları gövdenin tümden göçmesi veya kısmi oyulma görülmesi gibi çeşitli sebeplerle gerçekleşebilmektedir. Meydana gelen baraj yıkılmaları incelendiğinde aşağıda belirtilen nedenlerin bir ya da birkaçının bu yıkıma sebep olduğu söylenebilir:

1. Uzun süreli yağışlar ve taşkınlar
2. Yetersiz dolusavak kapasitesi
3. Borulanmayı ve sızmayı tetikleyen içsel aşınmalar
4. İşletme aşamasında baraj ekipmanlarının yetersiz bakımı
5. Uygun olmayan tasarım veya malzeme kullanımı
6. Baraj gövdesinden suyun aşmasına neden olan yer kaymaları
7. Baraj havzasının akış yukarısında bulunan başka bir barajın yıkılması
8. Terörist saldırılar
9. Baraj gövde üst kesimi boyunca çatlaklara neden olacak deprem oluşumları
10. Baraj rezervuarının aşırı akım alması
11. Yetersiz ve hatalı filtre malzemesi seçimi
12. İnsan, tasarım ve bilgisayar hataları.

(Baraj Nedir? Baraj Çeşitleri)

(Barajlar Neden Yapılır?)

Baraj yıkılma sebepleri üç ana gruba ayırabilir:

a) Baraj gövdesi üstünden su aşması

Baraj gövdesi üzerinden suyun aşması, birçok nedenden dolayı olabilir ama genellikle dolusavak kapasitesinin yetersiz olmasından kaynaklanmaktadır. Ayrıca yeterli dolusavak kapasitesinin katı maddeler ile dolmasından da meydana gelmektedir. Böylece baraj gövdesinden aşan su aşınmaya neden olur ve barajın yıkılmasına sebep olur.

b) Temel hataları

Baraj yıkılmasına neden olan temel hataları, temelin özelliklerinden kaynaklanacağı gibi yapım esnasında yapılan yanlış iyileştirmelerden de kaynaklanabilmektedir. Farklı oturmalar, çatlaklar, su sızıntıları gibi nedenler baraj temelinde hataların olduğunun belirtisi olabilmektedir. Ayrıca, tasarım aşamasında yanlış seçilen ve uygulanan temel malzemeleri de ciddi sorunların oluşmasına neden olmaktadır.

c) Baraj gövdesinde meydana gelen borulanma

Dolgu barajlarda geçirimsizliği sağlayan geçirimsiz zonda, sızan suların ince malzemeyi taşıması ile oluşan boşluklar zamanla boru gibi görev görmektedir. Su akımları bu boşluklardan geçerek zamanla boşlukların genişlemesine ve barajın yıkılmasına sebep olmaktadır.

Tarihteki Baraj Yıkılma Olayları

“Barajlar Neden Yıkılır?” konusuyla ilgili bilgi vermek ya da yorum yapmak için sayfanın alt bölümündeki yorum bölümünü kullanabilirsiniz.

Dünyanın En Güçlü 10 Barajı

Yapının bulunduğu zemin, bölge ve yapı özelliklerine bağlı olarak birçok farklı karakteristiğe sahip olan bu yüklerin yapı tasarımlarında dikkate alınabilmesi için bazı yönetmelikler yayınlanmıştır.

Ülkemizde yüklerle ilgili yönetmelikler;

1. TS 500: Sıcaklık değişimi, büzülme ve sünme etkilerine ilişkin değerler,
2. TS 498: Rüzgar, kar ve zemin basınçlarına ilişkin hareketli yük değerleri,
3. TS-EN 1991-1-3: Kar yükü değerleri,
4. TBDY: Deprem yükü değer ve hesaplamaları,
5. TS ISO 9194: Yapılarda kullanılan malzemelere ilişkin yoğunluk değerleri

Yapılara etkiyen önemli düşey yükler “Ölü Yükler” ya da “Sabit Yükler” olarak isimlendirilebilen “Kalıcı Yükler” ile “Hareketli Yükler”dir. Yapıların deprem hesabına esas kütlelerinin belirlenmesinde de bu yükler esas alınmaktadır. (G+nQ)

Sabit Yükler – Ölü Yükler- Kalıcı Yükler

Kullanım ömürleri boyunca yapı üzerinde sürekli olarak bulunacak yükler sabit yük, kalıcı yük ya da ölü yükler olarak isimlendirilir. Sabit yükleri oluşturan yapı elemanları;

• Taşıyıcı sistemin kendi ağırlıkları (kolon, kiriş, döşeme, perde, temel),
• Çatı (kiremit, çelik, ahşap malzemeler),
• Duvarlar,
• Sıvalar,
• Kaplama malzemeleri,
• Tesviye harçları, şap,
• Dolgu malzemeleri,
• Elektrik, su tesisat elemanları,

şeklinde sıralanabilir.

Ömürleri boyunca yapılara etkiyen farklı yükler arasında sabit yükler, gerçeğe en yakın şekilde öngürülebilen yüklerdir. Yukarıda sıralanan yapı elemanlarının boyutları aracılığıyla hacimleri hesaplanmakta ve bu değerler malzeme yoğunlukları ile çarpılarak kütleleri elde edilmektedir. Bilindiği gibi kütlenin yerçekimi ivmesi ile çarpılması ile de ağırlıklar elde edilir ve ilgili hesaplarda kullanılmak üzere yük değerleri elde edilmiş olur. Sabit yükler, yük kombinasyonlarında genellikle “Dead Load”u temsil eden “D” harfi ile gösterilmektedir. (Örn. 1.4G+1.6Q)

Sabit yüklerin hesabında kullanılan malzeme birim yoğunlukları;

Diğer malzeme yoğunluklarına “TS ISO 9194-YAPILARIN PROJELENDİRİLME ESASLARI-TAŞIYICI
OLAN VE OLMAYAN ELEMANLAR DEPOLANMIŞ MALZEMELER-YOĞUNLUK” Standardından ulaşılabilir.

Hareketli Yükler

Kullanım ömrü boyunca yapı üzerinde sabit olarak bulunmayan, bazen bulunup bazen bulunmayan yükler hareketli yükler olarak sınıflandırılmaktadır.

Hareketli Yükler,

• Yapı üzerinde bulunana canlılar,
• Eşyalar,
• Depolama malzemeleri,
• Makineler,
• Araç ve gereçler,
• Vinçler,
• Taşıtlar,
• Yağmur,
• Kar (Deprem etkisi hesabında ayrı tanımlanmaktadır), (Kar Yükü Hesabı)

Hareketli yükler çok farklı etkenlerden kaynaklanabileceğinden yapıya etkiyecek net hareketli yük değerlerinin kesin olarak hesaplanması imkansızdır. Dolayısıyla bu yük değerleri belirli kabuller çerçevesinde belirli yaklaşıklıklarda ele alınmaktadır. Hareketli yük değerleri TS 498 Standardında aşağıdaki şekilde verilmiştir.

TS498′ e Göre Hareketli Yük Değerleri

NOT – Merdiven basamakları için verilen hareketli yük değerlerinin hesaplarda geçerli olabilmesi için, yükün düzgün yayılı şekle dönüşmesini sağlayan bir konstruksiyon yapılmış olmalıdır. Mesela, her basamağın rıht ile bağlantısı sağlanmalı veya sahanlıkları birleştiren kirişe oturmalı veyahut merdiven boşluğu duvarlarına ankastre edilmelidir.

Hareketli yükler ilgili yönetmelikler ve programlarda “Q” harfi ile temsil edilmektedir.

Toplam üç kattan daha fazla kata sahip ağır sanayi atöyleleri, imalathaneler ve depolar dışındaki yapılarda, bütün katların aynı anda tam hareketli yükle yüklü bulunması ihtimalinin az olduğu düşünülerek kolon, bağ kirişi ve perde duvar gibi yapı elemanlarının hesabında ve buna eşdeğer zemin basıncının belirlenmesinde gerekli olan hareketli yük değerlerinde azaltma yoluna gidilebilmektedir.

Rüzgar yükü ve hesabı ile ilgili yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.

Yapıların projelendirilmesinde, yapıların maruz kaldığı kuvvetleri yeterli mukavemet ile karşılayabilmesi hedeflenir. Dolayısıyla binalarda uygun yük aktarımı tasarlanan elemanlar aracılığı ile sağlanıp yapı zeminine aktarılacaktır. Gerçeğe en uygun yük kombinasyonlarının oluşturulmasında yukarıda açıklanan ölü ve hareketli yüklerin öngörülmesi başlangıç ve temel adımları oluşturmaktadır.

Mağaralar Nasıl Oluşur?

Mağaralar, oluşum şekillerine göre 2 farklı gruba ayrılmaktadır.

1. Yapay Mağaralar

Yapay mağaralar, insan eliyle oluşturulan kaya mezarlar, depo, su tünelleri, sığınak veya yer altı şehirleri gibi yapılardır. Bu yapılar özellikle ilk insan yerleşim ve yaşamlarına ilişkin çeşitli ipuçları veren kemik, iskelet, atık, arkeolojik şekil ve yazıları bulundurmaktadır ve ülkemizde oldukça fazladır. Kapadokya bölgesi ve çevre illerde erken Hristiyanlık dönemine ait birçok yapay mağara bulunmaktadır.

2. Doğal Mağaralar

Doğal mağaralar, karbonat, sülfat ve klorür yapıdaki ana kayaçların oluşurken ya da oluştuktan sonra yaşanan fizikokimyasal olaylarla yer altı sularının da etkisiyle aşınarak oluşan mağaralardır.

Doğal şekilde oluşan mağaralar farklı şekillerde oluşmaktadırlar:

2.1. Çözünme (Solution)

Çözünme yoluyla oluşan mağaralar kendi içinde ikiye ayrılır:

Epijenik Mağaralar: Dış etkilerin ve asitlerin etkileriyle oluşan mağaralardır. Epijenik şekilde oluşan mağaralar doğada var olan mağaraların neredeyse %90’lık bir kısmını oluşturur. Kireçtaşının, dolomitlerin veya mermer gibi karbonat yapısı bulunan kayaçlardaki kırık, tabaka veya fayların kimyasal ve fiziksel güçlerle aşınması sonucu oluşurlar.

Hipojenik Mağaralar: Yeryüzünün derinliklerindeki su, asit ve hidrotermal etkilerle oluşan mağaralar. Bunlar, yüzeyden akan asitli sulardan farklı olarak, tamamen yeraltından gelen etkilerle kayaçları aşındırırlar ve tüm çözünme mağaraların % 5 – 10’u kadardır.

2.2. Aşınma (Erosion)

Bu şekilde oluşan mağalar türü fark etmeksizin her türlü kayaçta oluşabilir. Aşınma, birçok farklı dış etkenle gerçekleşebilir. Su, rüzgâr veya rüzgârın taşıdığı bir kum tanesi bile olabilir.

2.3. Buz Mağaraları

Buzulların erimesi sonucu oluşan mağaralara buzul mağaraları denmektedir. Buzul sularının buzulların altında veya kayalarda hareketi sonucu oluşan bu mağaralar tüm yıl boyunca donmuş durumdadırlar.

2.4. Lav Mağaraları

Bir yanardağdan akan lavın üst kısmının soğuyarak katılaşması, buna karşılık bu katı kısmın altından lav akmaya devam etmesi ile oluşan, çoğunlukla tüp şeklinde olan mağaralardır. Volkanik mağaralar içsel ve dışsal olmak üzere 2 çeşittir. İçsel mağaralar daha çok pasaj ve yer altı salonlarını içeren yapılara sahipken, dışsal mağaralar kaya altı sığlıklarından fazla derinliğe sahip olmayan yer altı boşlukları olarak tanımlanır.

2.5. Kumtaşı Mağaraları

Özellikle kuru iklime sahip ve kumtaşı oluşumunun yoğun olduğu bölgelerde, kumtaşının içinde taşıdığı su moleküllerinin zaman içinde buharlaşması sonucu oluşan kovuklara verilen isimdir. Bu işlem sırasında rüzgârın aşındırma etkisi ve erozyon da etken olabilmektedir.

2.6. Deniz Mağaraları

“Litoral Erozyon” da denilen bu tür mağara oluşumu, dalgaların sahilde nispeten daha yumuşak buldukları kayaç türünü fiziksel aşınma ile oyması sonucu gerçekleşir. Tatlı su – deniz suyu temas yüzeyinin karanın iç kısımlarına doğru deniz düzeyinin altına inmesi sonucu deniz mağaraları oluşmaktadır.

2.7. Talus Mağaraları

Çökmeler ve kaya düşmeleri ile bir kırığın üstünün zaman içinde kapanması sonucu oluşan mağaralardır.

Mağara Yapıları

Sphelothem

Sphelothem, genellikle mağaralardaki dikit, sarkıt vb. gibi kalsiyum karbonat yapılara verilen genel bir addır. Mağaralardaki kalsiyum, karbonat iyonları, karbondioksit gibi birinci derecedeki minerallerin reaksiyona girerek oluşturdukları ikinci derecedeki mineral depolarıdır.

Akmataşı (Flowstone)

Akmataşı, sphelothem tiplerinden biridir. Kalsiyum karbonat veya diğer minerallerin basamak veya duvar gibi yapıların üzerinden akarak, su akıntısı şeklinde görünen yapılarıdır.

Sarkıt Nedir?

Sarkıt terimi “damlayan” anlamındaki Yunanca “stalaktos” kelimesinden türemektedir. Mağaraya ulaşan suların oluşturduğu ilk yapılar sarkıtlardır.

Sarkıtlar Nasıl Oluşur?

Tavan çatlaklarındaki ara kısımlardan damla halinde sızan sulardaki CO2 serbest hale geçer ve damlanın çevresinde ince bir halka şeklinde karbon trioksit (CO3) çökelir. Zamanla oluşan çökelek sertleşir ve yapı silindirik olarak büyür. Yeni su damlacıkları bu silindirik yapının ortasından geçer. Böylelikle ince ve uzun yapıda gördüğümüz sarkıtlar meydana gelmektedir. Bu kanalda bir tıkanma olması durumunda su, iç kısımdan akmak yerine dış kısma yönelir. Böylece aşağı yönde uzama ve yan kısımlarda kalınlaşma meydana gelmektedir. Bu tip sarkıtlar görsel olarak havuca benzetilmektedir.

Düzensiz Sarkıtlar (Heliktit): Bükülmüş, kıvrılmış ya da helezon şeklinde hal almış, yerçekiminin tersine gelişim gösteren kalsiyum karbonat yapılara verilen isimdir. Mağaraların rüzgardan etkilenen alçak tavanlı kısımlarında ve dar girintilerinde görülebilir.

Dikit Nedir?

Dikit, mağara tabanlarında sarkıt yapılara karşılık gelen formudur. İngilizce ismi “Stalagmite” Yunanca “düşme” anlamına gelen “stalagma” kelimesinden türemiştir.

Dikitler Nasıl Oluşur?

Dikitler, mağaranın tavanından akan ya da damlayan suyun kalsiyum karbonat biçiminde mağara zemininden yükselmesidir. Dikitler, sarkıtlara oranla daha büyüktür fakat sarkıtlardaki gibi ortasından suyun geçtiği bir kanal sistemine sahip değildir. Sarkıtlar ve dikitler gelişimlerine devam ettiklerinde birleşerek “sütun” ve “kolon” gibi yapıları oluştururlar.

Sütun

Sütun, sarkıt ve dikitlerin birleşmesi sonucu oluşan sert kalsiyum karbonat yapıya verilen isimdir.

Bir bölgenin coğrafik özellikleri ve kayaların birbirlerine olan uzaklıkları ile nehir, göl veya deniz seviyeleri mağaraların şekillerinde etkili olabilmektedir. Mağaraların şekilleri itibarı ile suyun girişinin olup olmadığı, hava akımlarının azlık veya çokluğu, mağaranın sıcaklığı ve mağara içinde yaşayan canlıların varlığı gibi sebepler, mağara ekosistemlerini anlamak için başlıca göz önünde bulundurulması gereken parametrelerdir.

Ekoloji nedir çok kısa bilgi?

Ekoloji kavramı, insanın doğayla ilişkisinin yeniden biçimlendirilmesi ve insanla doğa arasındaki metabolik ilişkinin doğaya uygun biçimde düzenlenmesi anlamını taşır.

Ekoloji kavramı söz konusu olduğunda sistemin içerisine hayvanların ve bitkilerin yanı sıra insanlar da girmektedir. Tüm canlı sistem bu bağlamda birbirini etkileyen, değiştirebilen, çevreyi geliştirebilen niteliklere sahip olmaktadır.

Ekoloji, etimolojik olarak Eski Yunancadan gelmektedir. Eski Yunancada “ev” anlamına gelen “oikos” ile kelam, yasa, düzen, bilgi, bilim gibi çeşitli karşılıkları olan “logos” sözcüğünden türemiştir. ‘Ecology’ kelimesi ilk defa doğa felsefecisi Henry David Thoreau’nun 1858 yılında kuzeni George Thatcher’a yazdığı mektupta kullanılmıştır. Ancak Alman zoolog Ernst Haeckel’in ekoloji terimini tanımlayarak kavrama hayat verdiği konusunda ortak bir kanaat söz konusudur.

“Çevre” ve “ekoloji” kelimeleri sıklıkla birbirinin yerine kullanılmaktadır. Ancak “Çevre”, merkezinde insan ihtiyaçlarının yer aldığı, bu ihtiyaçlara göre şekillenen bir doğa anlayışının temsilidir.

Ernst Haeckel, ekoloji kelimesini 1866 yılında felsefe ve biyoloji üzerine yazdığı ‘Genel Morfoloji’ adlı kitabında kullanmış ve ekolojinin tanımını yapmış, terimin anlamını ise şu şekilde ifade etmiştir: “Ekoloji deyiminden, doğanın ekonomisi ile ilgili olan bilgiler topluluğunu anlıyoruz. Bu bilgiler hayvanların organik ve inorganik çevresi ile olan tüm ilişkilerinin incelenmesini kapsamaktadır. Bu ilişkiler hayvanlar ve bitkiler arasında ister dostça, ister düşmanca olsun; ister dolaylı, isterse doğrudan doğruya bağıntılı bulunsun, bu bilim dalı hepsini kapsamına almaktadır. Kısa bir ifade ile ekoloji, Darvin’in “yaşam için savaş” koşulları olarak ifade ettiği tüm karmaşık ilişkilerin incelenmesi ve araştırılmasıdır”. Haeckel bu tanımlamayı yaparken Darwin’in doğal seçilim teorisinden etkilenmiştir. Ekolojinin bu biyolojik tanımı yine Darwin’in ortaya koyduğu teorilerin 1940’larda genetik biliminde tekrardan önem kazanmasıyla, ekolojinin biyolojinin bir alt dalı olarak bilim sıfatını kazanmasının önünü açmıştır.

Ekoloji, doğa bilimlerinin bir alt dalı olarak ortaya çıkmış olsa da sosyal bilim disiplinleri için, son yıllarda etkileri toplumsal alanda daha çok hissedilen küresel ekolojik krizle birlikte ekolojik farkındalık bu disiplinlerin temel paradigmalarına geç kalınmış bir şekilde dahil edilmeye başlanmıştır.

Ekolojik yaşamın sürdürülebilir olmasının hayati önem taşıdığı belirtilmektedir. Özellikle çevre koşullarının, ekolojik denge ve sistemlerinin son yüzyıl içinde hızla bozulduğu ve bu bağlamda meydana gelen bozulmanın canlı yaşamını tehdit altında bıraktığı; doğal kaynakların tükenmesi, çevre kirliliği, küresel ısınma, buzulların erimesi gibi çevresel ve ekolojik sorunların ise dünya için tehlike çanlarının çalmasına sebep olduğu düşünülmektedir.

Ekolojinin temel ilkeleri nelerdir?

Ekolojinin temel ilkeleri aşağıdaki şekilde sıralanmaktadır:

Doğanın bütünlüğü ilkesi; besin zinciri örneğindeki gibi doğadaki tüm canlıların birbirlerine bağımlılığını vurgular.

Doğanın sınırlılığı ilkesi; nüfus artışı, sanayileşme, kirlilik gibi sorunlarla ekosistemlerin taşıma kapasitelerinin aşılmasına karşı bir uyarıdır.

Doğanın özdenetimi ilkesi; ekosistemlerde genel bir kural olarak artan canlı nüfusu sistemin sınırlarını zorlamaya başladığında, doğal etkenlerin devreye girerek nüfusu dengelemesidir.

Doğanın çeşitliliği ilkesi; doğayı oluşturan canlı ve cansız öğeler arasında görülen çevre sorunlarına bütüncül yaklaşımla çözüm bulunması gerektiğinin ifadesidir.

Doğada hiçbir şey yok olmaz ilkesi; temelde “madde ve enerjinin yok olmadığını, sadece bir şekilden ötekine dönüştüğünü” ifade eden birinci termodinamik kanununa dayanır.

Doğaya karşı elde edilen her başarının bedeli vardır ilkesi; ikinci termodinamik kanununa göre, her enerji dönüşümünde enerjinin bir kısmının dağılarak işe yaramayacak hale gelmesinden yola çıkar.

Doğanın geri tepki verme ilkesi; doğanın yapılan her müdahaleye olumlu ya da olumsuz bir tepki vermesinden kaynaklanır. Örneğin, zararlı olduğu gerekçesiyle bir ekosistemdeki bazı bitki veya hayvan türlerinin insanlar tarafından yok edilmesi, o ekosistemdeki diğer canlıların besin zincirini etkiler; bir göl ya da bataklığın kurutulması su döngüsünü bozar. Tüm bunlar o bölgedeki insan yaşamını da olumsuz etkiler.

En uygun çözümü doğa bulur ilkesi; milyarlarca yıllık doğal süreç içerisinde, canlıların evrimsel değişimleriyle birlikte sağlanan doğal ve ekolojik uyumu ifade eder. Bu uyum, insanların yol açtığı aşırı kirlenme ve aşırı kullanım sonucu bozulma tehlikesi ile karşı karşıyadır.

Kültürel evrim ve geleneksel ekolojiye saygı ilkesi; bilimsel ve teknolojik gelişimin yanı sıra, insanların nesiller boyunca yaşadıkları deneyimler ve geçirdikleri kültürel evrimle yakaladıkları ekolojik uyuma saygı gösterilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Doğa ile birlikte gitmek ilkesi; günümüz toplumlarının doğaya üstünlük yerine, onunla uyum içerisinde olmaları gerektiğini ifade eder.

Ekolojik sistem; çevre içerisindeki canlı ve cansız varlıkların birbiri ile ilişkilerinden meydana gelen bitki ya da hayvanların güneş, toprak gibi cansız varlıklarla etkileşimini incelerken bir yandan da çevresel sorunlarla mücadele kapsamında uğraş vermektedir.

Derin Ekoloji Nedir?

Derin ekoloji, insanın doğadan ayrı ve üstün tutulduğu insanmerkezci düşünceye temelden karşı çıkarak insan ve doğanın bütünsel bir ilişki içinde olduğunu savunur. Derin ekolojiye göre doğada var olan canlı ve cansız organizmaların hiyerarşik bir düzeni yoktur, her canlının yaşama hakkı vardır ve bir canlının hayatı diğer canlıdan üstün olamaz. Dolayısı ile insan doğada bir karıncadan veya titreyen bir yapraktan daha değerli değildir. Bu yüzden derin ekoloji, insanmerkezciliğin karşısına ekomerkezcilik veya biyomerkezcilik kavramlarını koyar. (Biyomerkezcilik İnsanmerkezcilik ve Ekomerkezcilik Nedir?) Ekomerkezcilik, doğanın korunmasının yalnızca insanın faydasına olmadığı ve doğanın kendi başına da bir değer taşıdığı anlamına gelir.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 2020 İnşaat ve Tesisat Birim Fiyatları Listesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

2021 Birim Fiyat Listesi

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı birim fiyatlarına Bakanlığın kendisine ait aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirisiniz;

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı İnşaat ve Tesisat Birim Fiyatları 2021 Yılı

1. 2021 Yılı Listelerine Yeni Giren Rayiç ve Birim Fiyatlar
2. 2021 Yılı Listelerinde Tanımı/Tarifi/Analizi Değiştirilen Rayiç ve Birim Fiyatlar
3. 2021 Yılı Listelerinden Çıkartılan Rayiç ve Birim Fiyatlar

2021 Birim Fiyat Listesi Excel

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ilgili birim fiyatların kendileri ya da anlaşmalı olduğu kurumlar aracılığı dışında dağıtılmasına izin vermemektedir. Dolayısıyla 2021 birim fiyatları Excel formatında paylaşılamamaktadır.

2021 Birim Fiyat Listesi Pdf

Yukarıda verilen bağlantılardan ulaşabileceğiniz pdf formatında birim fiyat listelerinde aşağıdaki içerikler bulunmaktadır.

Sıra  Sayfa No:

1. İnşaat Birini Fiyatlarına Esas İşçilik-Araç ve Gereç Rayiç Listeleri 1-148
2. İnşaat Birini Fiyat Tarifleri Eki Fiyat Listesi 149-206
3. Sıhhi Tesisat Birim Fiyat ve Tarifleri 207-233
4. Isıtma Sistemleri Tesisatı Birim Fiyat ve Tarifleri 234-270
5. Müşterek Tesisat Birim Fiyat ve Tarifleri 271-329
6. Havalandırma ve Klima Tesisatı Birim Fiyat ve Tarifleri 330-362
7. Otomatik Kontrol Tesisatı Birim Fiyat ve Tarifleri 363-372
8. Mutfak ve Çamaşırhane Tesisatı Birim Fiyat ve Tarifleri 373-392
9. Hastane Tesisatı Birim Fiyat ve Tarifleri 393-397
10. Yangından Korunma Donamın ve Tesisatı Birim Fiyat ve Tarifleri 398-413
11. Kuvvetli Akmı İç Tesisatı Birim Fiyat ve Tarifleri 414-471
12. Zayıf Akmı İç Tesisatı Birim Fiyat ve Tarifleri 472-546
13. Telefon Santralleri Tesisatı Birim Fiyat ve Tarifleri 547-553
14. Asansör Tesisatı Birim Fiyat ve Tarifleri 554-575
15. Diesel Elektrojen Grupları ve Tesisatı Birim Fiyat ve Tarifleri  576-578
16. Yıldırımdan Korunma Tesisatı Birim Fiyat ve Tariflen 579-580

Önceki yıllara ait birim fiyat listelerine ise buradan ulaşabilirsiniz.

Presiyometre deneyi zeminlerin deformasyon ve mukavemet özellikleri aynı zamanda belirlenebilen, sondaj kuyusu içerisinde gerçekleştirilen bir deneydir. Bu deney sondaj için açılmış olan delikteki iç çeperlere silindir biçimindeki ölçüm hücresinin basınç uygulanması esasına dayanır. Presiyometre deneyinin amacı yanal basınç ile oluşan deformasyon arasındaki ilişkiden zemin rijitliğini bulmak ve malzeme dayanımını hesaplamaktır.

Deney verilerinden birçok parametre tahmininde doğrudan ve dolaylı olarak yararlanılmaktadır. TS EN ISO 22476-4 standardına göre öncelikle zemine basınç verilerek zeminde deformasyon oluşmasını sağlayan prob, sondaj kuyusuna deneyin yapılacağı seviyeye kadar indirilmektedir. Daha sonra deney başlatılıp basıncı sağlayan sıkıştırılmış hava tüplerinden plastik borular aracılığıyla basınç iletilmektedir. Prob’a eşit aralıklarla arttırılarak 1, 2, 3 kg/cm2 dairesel basınçlar verilmektedir. Her basınç kademesi için 15, 30, 60 saniyelerinde oluşan hacimsel değişmeler not edilmektedir. Her bir deney zonuna en az 10 kademelik basınç verilmektedir.

Presiyometre deneyi kuyu içinde gerçekleştirilen yerinde bir deneydir. Çapsal olarak genişleme özelliğine sahip silindirik bir sonda kullanılarak, kuyu içinde gerçekleştirilir. Çapsal genişlemeye neden olacak basınç kuyu duvarlarına uygulanır. Esasen deney kuyu çeperlerinde yer alan zeminin gerilme-deformasyon özelliğini ortaya koyar.

Presiyometre deneyinin üç çeşidi vardır;

1. Menard Tipi Presiyometre Deneyi
2. Kendiliğinden Delgili Presiyometre Deneyi
3. İtmeli Presiyometre Deneyi

Presiyometre deney aleti; dairesel basınç verilerek zeminde dairesel deformasyon oluşturan silindir şeklinde bir sonda (prop) ve buna kabloyla bağlı kumanda panosundan oluşan bir cihazdır. Cihaz; Menard tarafından geliştirildiği için cihaza Menard tipi presiyometre aleti denilmektedir. Kullanılan sondaların çapları zemin özelliğine göre değişir. Sonda çeşidine göre kuyu çapları 46 mm, 66 mm veya 76 mm olmaktadır.

Presiyometre Deneyinde; sondaj kuyusunda belirli aralıklarla kuyu içine yerleştirilen sonda ile kuyu duvarına kademeli olarak radyal basınç verilir ve kuyu cidarında oluşan deformasyonlar 15-30-60 saniye aralıklarla ölçülür. Buna göre x – ekseni basınç seviyelerini (kg/cm²), y-ekseni’ de bu seviyelerde oluşan hacim değişimlerini (cm³) gösterecek şekilde Basınç-Deformasyon grafikleri çizilir. Bu grafikler sonucunda zeminin her seviyesi için Menard Elastik Modülü ve Limit Basınç değerleri saptanır. Bu değerlere dayanılarak Menard formülasyonları kullanılarak taşıma gücü ve oturma miktarları her kuyu ve civarı için ayrı ayrı hesaplanır.