Bu yazıda inşaat mühendisliği büro staj defteri örneğini, staj defterinin nasıl yazılacağını, statik büro ve şantiye stajında hangi konulara yer verilmesi gerektiğini, günlük kayıtlar için gün gün örnek içerikleri ve staj defterinde sık yapılan hataları bulacaksınız. Yazının sonunda örnek staj defterini PDF olarak, düzenleyebileceğiniz staj defteri şablonunu ise Word formatında indirebilirsiniz.

Staj Defteri Nedir, Neden Önemlidir?

İnşaat mühendisliği bölümlerinde öğrenciler mezun olabilmek için genellikle iki zorunlu staj yapar: büro (tasarım) stajı ve şantiye (uygulama) stajı. Süreler üniversiteye göre değişmekle birlikte her biri çoğunlukla 20–30 iş günüdür. Staj sonunda öğrenci, stajda yaptığı çalışmaları belgeleyen staj defterini ve işveren tarafından doldurulan staj değerlendirme formunu bölüm staj komisyonuna teslim eder.

Staj komisyonu staj defterini değerlendirirken şu sorulara yanıt arar:

• Öğrenci staj süresi boyunca gerçekten mühendislik işleri yaptı mı?
• Yapılan işler stajın türüne (büro veya şantiye) uygun mu?
• Öğrenci yaptığı işi anlamış ve teknik bir dille anlatabiliyor mu?
• Kayıtlar düzenli, tarihli, imzalı ve kaşeli mi?

Eksik veya özensiz hazırlanan defterler nedeniyle stajın tamamı ya da bir kısmı kabul edilmeyebilir. Bu nedenle staj defterini staj bitince değil, her günün sonunda doldurmak en sağlıklı yöntemdir.

Staj Defteri Nasıl Yazılır? Adım Adım Rehber

1. Üniversitenizin staj yönergesini okuyun

Staj defterinin biçimi, sayfa sayısı, kapak düzeni, el yazısıyla mı bilgisayarla mı doldurulacağı ve teslim tarihleri üniversiteden üniversiteye farklıdır. Bazı bölümler hazır basılı defter verirken, bazıları bölümün internet sitesinden indirilen şablonun doldurulmasını ister. Defteri yazmaya başlamadan önce bölümünüzün staj yönergesini mutlaka okuyun.

2. Kapak ve staj bilgilerini doldurun

Defterin ilk sayfalarında öğrenci bilgileri (ad soyad, numara, sınıf), staj türü, staj yeri bilgileri (firma adı, adresi, faaliyet alanı), staj tarihleri ve staj yeri sorumlusunun bilgileri yer alır. Staj yeri sorumlusunun inşaat mühendisi olması ve oda sicil numarasının yazılması genellikle zorunludur.

3. Staj yerini tanıtın

Günlük kayıtlardan önce firmayı tanıtan kısa bir bölüm yazın: Firmanın kuruluş yılı, çalışma alanları, personel yapısı, kullanılan yazılımlar ve tamamlanan önemli projeler. Şantiye stajında ise projenin adı, yeri, yapı sınıfı, kat sayısı, toplam inşaat alanı, taşıyıcı sistemi, işveren, yüklenici ve yapı denetim firması gibi bilgiler verilmelidir. Bir şantiyedeki görev dağılımını anlatırken şantiye organizasyon şeması yazımızdan yararlanabilirsiniz.

4. Her iş günü için ayrı kayıt tutun

Her günün kaydı; tarih, gün numarası, yapılan işin başlığı ve açıklamasından oluşur. Açıklamada yalnızca “proje çizdim” demek yerine hangi projenin, hangi bölümünün, hangi program ve yöntemle hazırlandığı, karşılaşılan sorunlar ve bunların nasıl çözüldüğü anlatılmalıdır.

5. Çizim, hesap ve fotoğraf ekleyin

Büro stajında kalıp planı, donatı detayı veya hesap tablosu çıktıları; şantiye stajında ise uygulama fotoğrafları, kroki ve metraj tabloları defterin değerini artırır. Ekler numaralandırılmalı ve ilgili gün kaydında “Şekil 3’te görüldüğü gibi” şeklinde atıf yapılmalıdır. Firmanın gizlilik kurallarına uyulmalı, işveren onayı olmadan proje sahibinin bilgileri paylaşılmamalıdır.

6. İmza ve kaşe aldırın

Her sayfa staj yeri sorumlusu mühendis tarafından imzalanıp kaşelenmelidir. İmzaları staj sonunda topluca almak yerine haftalık olarak aldırmak hem eksik kalmasını önler hem de sorumlunun kayıtları kontrol etmesine imkân verir.

7. Sonuç ve değerlendirme bölümü yazın

Defterin sonunda stajdan neler öğrendiğinizi, okulda aldığınız derslerle uygulama arasında nasıl bağlantı kurduğunuzu, sizi en çok zorlayan konuları ve meslek hayatınıza dair kazanımlarınızı özetleyen bir değerlendirme yazın.

Staj Defterinde Kullanılacak Dil ve Biçim

• Anlatım birinci tekil şahıs, geçmiş zaman ile yapılmalıdır: “Kalıp planını kontrol ettim”, “Kolon donatılarının paspayı mesafelerini ölçtük.”
• Teknik terimler doğru kullanılmalı; günlük konuşma dili ve argo ifadelerden kaçınılmalıdır.
• Her kayıt en az bir paragraf, tercihen yarım sayfa uzunluğunda olmalıdır.
• Kopyala-yapıştır günlükler yazılmamalı; aynı iş birkaç gün sürse bile her gün farklı bir aşama anlatılmalıdır.
• İnternetten veya başka öğrencilerin defterlerinden metin kopyalanmamalıdır. Komisyonlar benzer defterleri kolayca fark eder.
• Birimler (kN, MPa, m², m³) ve yönetmelik adları (TS 500, TBDY 2018, TS 498) doğru yazılmalıdır.

Büro Stajında Neler Yapılır?

Büro stajı genellikle statik proje bürolarında, mimarlık-mühendislik ofislerinde, yapı denetim firmalarında veya kamu kurumlarının proje birimlerinde yapılır. Statik büro stajında öğrencinin karşılaşabileceği başlıca çalışmalar şunlardır:

• Mimari projenin incelenmesi ve taşıyıcı sistem önerisi hazırlanması,
• Kolon, kiriş, perde ve döşemelerin ön boyutlandırılması,
• Statik analiz programında (ideCAD, ProtaStructure, SAP2000, ETABS vb.) model kurulması,
• Yük kombinasyonlarının ve deprem parametrelerinin tanımlanması,
• Analiz sonuçlarının yorumlanması, düzensizlik ve göreli kat ötelemesi kontrolleri,
• Temel tasarımı ve zemin etüdü raporunun incelenmesi,
• Kalıp planları, kolon aplikasyon planı ve donatı detaylarının çizilmesi,
• Metraj ve keşif çalışmaları.

Statik projeyi okumayı ve paftalardaki bilgileri doğru yorumlamayı statik proje nasıl okunur yazımızda, mimari projeleri ise mimari proje nasıl okunur yazımızda ayrıntılı olarak anlattık. Statik projenin kontrolünde dikkat edilecek noktalar için de statik proje kontrolü yazımıza bakabilirsiniz.

Büro Staj Defteri Örneği: Gün Gün Kayıtlar

Aşağıda 20 iş günlük bir statik büro stajı için örnek günlük kayıt başlıkları ve kısa açıklamaları verilmiştir. Kendi defterinizi yazarken bu yapıyı rehber olarak kullanabilir, açıklamaları kendi yaptığınız işlere göre ayrıntılandırabilirsiniz.

1. gün – Staj yerinin tanıtımı: Büronun çalışma alanları, personel yapısı ve kullanılan yazılımlar hakkında bilgi aldım. Büroda yürütülen beş katlı betonarme konut projesinin mimari paftalarını inceledim.

2. gün – Mimari projenin incelenmesi: Kat planları, kesitler ve görünüşleri inceleyerek kat yüksekliklerini, döşeme kotlarını ve merdiven konumunu belirledim. Kolon yerleşimine uygun aks sistemini sorumlu mühendisle birlikte değerlendirdik.

3. gün – Taşıyıcı sistem önerisi: Kolon ve perde yerleşimini aks sistemine göre düzenledik. Perdelerin binanın iki doğrultusunda dengeli dağılmasına ve burulma düzensizliği oluşturmamasına dikkat ettik.

4. gün – Ön boyutlandırma: Döşeme kalınlıklarını açıklıklara göre, kiriş yüksekliklerini açıklığın yaklaşık 1/10–1/12’si olarak belirledim. Kolon boyutlarını yük alanı yöntemiyle hesaplayıp TBDY 2018’deki 300 mm en küçük boyut ve 0,40 eksenel yük sınırını kontrol ettim.

5. gün – Yük analizi: TS 498’e göre döşeme kaplama, sıva ve duvar yüklerini hesapladım. Konut için hareketli yükü 2,0 kN/m², balkon ve merdivenlerde 3,5 kN/m² aldım.

6. gün – Deprem parametreleri: AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritaları uygulamasından parselin koordinatlarına göre SS ve S1 değerlerini aldım. Zemin etüdü raporundaki zemin sınıfını kullanarak tasarım spektrumunu oluşturduk; DTS ve BYS değerlerini belirledik.

7. gün – Analiz modelinin kurulması: Statik analiz programında aksları, kat yüksekliklerini, malzeme tanımlarını (C30, B420C) ve kesitleri tanımladım. Kolon, kiriş, perde ve döşemeleri modele yerleştirdim.

8. gün – Yüklerin tanımlanması: Duvar yüklerini kirişlere çizgisel yük olarak atadım. Döşeme yüklerini tanımlayıp yük kombinasyonlarını oluşturdum.

9. gün – Analiz ve kontroller: Modelin analizini yaptık. Göreli kat ötelemelerini, A1 burulma düzensizliğini ve B2 yumuşak kat kontrolünü inceledim. Burulma katsayısının sınırı aşmaması için bir perdenin uzunluğunu artırdık.

10. gün – Kolon tasarımı: Kolonların boyuna donatı oranlarını, sarılma bölgesi uzunluklarını ve etriye aralıklarını TBDY 2018’e göre kontrol ettim. Güçlü kolon–zayıf kiriş koşulunu sağlamayan iki düğüm noktasında kolon kesitini büyüttük.

11. gün – Kiriş tasarımı: Kirişlerin eğilme ve kesme donatılarını inceledim. Kiriş sarılma bölgelerindeki etriye sıklaştırmasının çizimlere doğru aktarılmasını kontrol ettim.

12. gün – Döşeme tasarımı: Plak döşemelerin donatılarını hesapladım; mesnet ve açıklık donatılarını, pilye düzenini inceledim.

13. gün – Temel tasarımı: Zemin etüdü raporundaki zemin emniyet gerilmesine göre radye temel kalınlığını ve zımbalama kontrolünü değerlendirdik.

14. gün – Kalıp planı çizimi: Bodrum ve normal kat kalıp planlarını çizdim. Kiriş ve döşeme isimlendirmelerini, boyutlarını ve kotlarını paftalara işledim.

15. gün – Kolon aplikasyon planı: Kolonların akslara göre konumlarını, boyutlarını ve donatılarını gösteren kolon aplikasyon planını hazırladım.

16. gün – Donatı detayları: Kiriş açılımları, perde ve kolon donatı detaylarını çizdim. Kolon bindirmelerinin orta bölgede gösterilmesine dikkat ettim.

17. gün – Merdiven ve özel detaylar: Merdiven, asansör kuyusu ve çatı detaylarını çizdim. Rıht ve basamak ölçülerini mimari projeyle karşılaştırdım.

18. gün – Metraj: Beton ve donatı metrajını kat kat hesapladım. Program çıktısıyla el hesabını karşılaştırarak farkları inceledim.

19. gün – Proje kontrolü ve revizyon: Sorumlu mühendisin kontrolü sonrası paftalardaki eksiklikleri düzelttim, pafta antetlerini ve açıklama notlarını tamamladım.

20. gün – Belediyeye teslim hazırlığı: Statik hesap raporunun bölümlerini ve teslim edilecek dosyaları düzenledik. Stajın genel değerlendirmesini yaptım.

Şantiye Staj Defteri İçin Örnek Konular

Şantiye stajında yazılacak konular yapım aşamasına göre değişir. Kaba inşaat aşamasındaki bir şantiyede staj defterinde yer verilebilecek başlıca konular şunlardır:

• Şantiyenin tanıtımı, şantiye yerleşim planı, iş güvenliği önlemleri ve şantiye organizasyonu,
• Aplikasyon, kazı ve iksa çalışmaları,
• Grobeton, su yalıtımı ve temel uygulaması,
• Kalıp, donatı ve beton dökümü; beton numunesi alınması ve slump deneyi,
• Kolon, perde, kiriş ve döşeme imalatı ile donatı kontrolü,
• Duvar örülmesi, sıva, ısı ve su yalıtımı gibi ince işler,
• Metraj, hakediş ve günlük şantiye raporlarının hazırlanması.

Örnek olarak şantiye stajındaki birkaç günlük kayıt şöyle yazılabilir:

Örnek gün – Temel donatısı kontrolü: Radye temelin alt ve üst donatı ağlarını statik projeyle karşılaştırarak kontrol ettik. Donatı aralıklarını şerit metreyle ölçtüm, paspayı takozlarının 5 cm beton örtüsünü sağladığını gördüm. Kolon filizlerinin aks ölçülerini aplikasyon planına göre kontrol ettik.

Örnek gün – Beton dökümü: 1. kat döşeme betonunun dökümüne katıldım. Mikserlerin irsaliyelerinden beton sınıfını (C30) ve döküm saatlerini kontrol ettim. Yapı denetim kuruluşunun teknik personeliyle birlikte slump deneyini izledim ve küp numunelerinin alınmasına yardım ettim. Betonun vibratörle sıkıştırılmasını ve döküm sonrası kür uygulamasını gözlemledim.

Örnek gün – Kolon kalıbı ve donatısı: 2. kat kolonlarında etriye aralıklarını sarılma ve orta bölgelerde ayrı ayrı ölçtüm. Etriye kancalarının 135 derece olduğunu, kolon bindirmelerinin kolon orta bölgesinde yapıldığını kontrol ettim. Kalıp düşeyliğini şakülle denetledik.

Örnek gün – Metraj ve hakediş: Şantiye şefiyle birlikte ay sonu hakedişi için tamamlanan beton ve donatı imalatlarının metrajını çıkardık. Metraj cetvelini proje ölçülerine göre hazırladım ve önceki hakedişle karşılaştırdım.

Örnek gün – İş sağlığı ve güvenliği: Sabah yapılan iş güvenliği toplantısına katıldım. Döşeme kenarlarındaki geçici korkulukların ve iskele bağlantılarının kontrolünü izledim; kişisel koruyucu donanım kullanımının önemini öğrendim.

Şantiyede görev alan kişilerin sorumluluklarını şantiyelerde kim ne görev yapar, şantiye şefinin görevlerini ise şantiye şefinin görevleri yazımızda bulabilirsiniz. Metraj çalışmaları için metraj nedir, nasıl yapılır yazımız da staj defterinize kaynak olabilir.

Örnek Sonuç ve Değerlendirme Yazısı

Defterin son bölümü, staj komisyonunun en çok dikkat ettiği kısımlardan biridir. Aşağıdaki örnek metni kendi deneyiminize göre uyarlayabilirsiniz:

“20 iş günü süren büro stajım boyunca beş katlı betonarme bir konut binasının statik projesinin mimari projenin incelenmesinden belediyeye teslimine kadar tüm aşamalarında yer aldım. Okulda betonarme ve deprem mühendisliği derslerinde öğrendiğim TS 500 ve TBDY 2018 kurallarının bir projede nasıl uygulandığını gördüm. Özellikle düzensizlik kontrollerinin taşıyıcı sistem kararlarını nasıl değiştirdiğini ve çizimlerdeki küçük bir hatanın şantiyede nasıl sorunlara yol açabileceğini öğrendim. Statik analiz programını kullanma becerim gelişti; metraj ve detay çizimi konusunda deneyim kazandım. Bu staj, mezuniyet sonrasında proje alanında çalışma isteğimi güçlendirdi.”

Staj Yeri Nasıl Bulunur?

Staj yeri bulmak, özellikle büyük şehirlerde ve yaz aylarında rekabetin yüksek olduğu bir süreçtir. Staj başvurularına en az iki-üç ay önceden başlamak gerekir. Başlıca yöntemler şunlardır:

• Bölümün staj ilanları: Birçok bölüm, anlaşmalı firmaların staj kontenjanlarını öğrencilere duyurur.
• Kariyer merkezleri ve kariyer günleri: Üniversitelerin kariyer merkezleri ve sektör firmalarının katıldığı kariyer fuarları staj bulmanın en etkili yollarındandır.
• Doğrudan başvuru: Statik büroları, müteahhitlik firmaları ve yapı denetim kuruluşlarına kısa bir özgeçmiş ve ön yazıyla doğrudan başvurulabilir.
• Meslek odası ve kamu kurumları: İnşaat Mühendisleri Odası şubeleri, belediyelerin fen işleri ve imar müdürlükleri ile devlet kurumlarının staj programları takip edilmelidir.
• Tanıdık ve mezun ağı: Bölümün mezunları ve öğretim üyelerinin önerileri çoğu zaman en hızlı sonucu verir.

Staja başlamadan önce sigorta işlemleri için gerekli belgelerin (staj kabul formu, SGK bildirimi vb.) bölüme zamanında teslim edilmesi gerekir; sigorta girişi yapılmadan başlanan staj günleri kabul edilmeyebilir.

Staj Değerlendirme Formu ve Komisyon Süreci

Staj defterinin yanında, staj yerinin doldurup kapalı zarf içinde veya doğrudan bölüme gönderdiği bir staj değerlendirme (sicil) formu bulunur. Bu formda öğrencinin devam durumu, çalışma disiplini, mesleki bilgisi ve iletişim becerileri değerlendirilir. Staj komisyonu, defter ve formu birlikte inceler; gerekli görürse öğrenciyle sözlü görüşme (staj mülakatı) yapar. Mülakatta defterde yazdığınız işler hakkında sorular sorulacağı için, defterinizdeki her konuyu anlatabilecek durumda olmanız gerekir. Komisyon, stajın tamamını, bir kısmını kabul edebilir veya reddedebilir.

Staj Defteri ile Staj Raporu Arasındaki Fark

Bazı üniversiteler günlük kayıtlardan oluşan staj defteri yerine konu başlıklarına göre düzenlenmiş bir staj raporu ister. Staj defteri gün gün yapılan işleri kronolojik olarak anlatırken, staj raporu; giriş, staj yerinin tanıtımı, yapılan çalışmalar, teknik konular ve sonuç bölümlerinden oluşan bir teknik rapor biçimindedir. Hangisinin istendiği bölüm yönergesinde belirtilir; bazı bölümler her ikisini birlikte talep eder.

Staj Defterinde Sık Yapılan Hatalar

1. Kayıtları staj bitince toplu yazmak: Ayrıntılar unutulur, defter yüzeysel kalır.
2. Tekrar eden günlük kayıtlar: “Bugün de proje çizdim” gibi ifadeler stajın reddedilmesine yol açabilir.
3. Stajla ilgisiz işler: Fotokopi, evrak takibi gibi mühendislik dışı işler ağırlıklı olarak yazılmamalıdır.
4. Eksik imza ve kaşe: İmzasız sayfalar sayılmaz.
5. Hatalı tarih ve gün sayısı: Resmî tatiller ve hafta sonları staj gününe dahil edilmemelidir.
6. Kaynak göstermeden kopyalama: Yönetmelik veya kitaptan alınan bilgiler kendi cümlelerinizle ve kaynak belirtilerek yazılmalıdır.
7. Kötü görsel düzen: Okunaksız el yazısı, numarasız ve açıklamasız fotoğraflar defterin değerini düşürür.

Staj Sonrası: Staj Defterinden Kariyere

İyi hazırlanmış bir staj defteri yalnızca stajın kabulü için değil, mezuniyet sonrası iş başvurularında da işe yarar. Stajda kullandığınız programları, yer aldığınız projeleri ve öğrendiğiniz teknik konuları özgeçmişinize ve mülakatlarda anlatacağınız örneklere dönüştürebilirsiniz. Mezuniyet sonrası iş arama sürecine dair önerilerimizi yeni mezun inşaat mühendisi nasıl iş bulur, meslek hayatının genel çerçevesini ise inşaat mühendisi ne iş yapar yazılarımızda bulabilirsiniz.

İnşaat Mühendisliği Büro Staj Defteri Örneği (PDF ve Word)

Aşağıdaki bağlantılardan daha önce hazırlanmış bir inşaat mühendisliği statik büro staj defteri örneğini PDF olarak, bu yazıdaki günlük kayıt yapısına göre hazırlanmış düzenlenebilir staj defteri şablonunu ise Word formatında indirebilirsiniz. Şablondaki örnek kayıtları kendi stajınıza göre değiştirmeyi ve bölümünüzün istediği biçim kurallarını uygulamayı unutmayın.

• İnşaat Mühendisliği Büro Staj Defteri Örneği 1 (PDF)
• İnşaat Mühendisliği Büro Staj Defteri Şablonu (Word – düzenlenebilir)

Sıkça Sorulan Sorular

İnşaat mühendisliği stajı kaç gün?

Üniversiteye göre değişmekle birlikte genellikle büro ve şantiye stajı olmak üzere iki staj yapılır ve her biri 20–30 iş günü sürer. Kesin süreler için bölümünüzün staj yönergesine bakmalısınız.

Staj defteri elle mi yazılır, bilgisayarda mı?

Bölümden bölüme değişir. Bazı üniversiteler basılı defterin el yazısıyla doldurulmasını isterken, birçok bölüm bilgisayarda hazırlanan şablonları kabul eder. Yönergede belirtilmemişse bölüm staj komisyonuna danışmalısınız.

Staj defterine fotoğraf eklenir mi?

Evet. Özellikle şantiye stajında uygulama fotoğrafları defterin değerini artırır. Fotoğraflar numaralandırılmalı, altına kısa açıklama yazılmalı ve ilgili gün kaydında atıf yapılmalıdır. Firmanın izni olmadan gizli bilgi içeren görseller eklenmemelidir.

Staj defterini kim imzalar?

Staj defterini staj yerinde öğrenciden sorumlu olan inşaat mühendisi imzalar ve firma kaşesiyle onaylar. Sorumlu mühendisin oda sicil numarası da genellikle istenir.

Statik büro stajı nerede yapılır?

Statik proje büroları, mühendislik ve müşavirlik firmaları, yapı denetim kuruluşları ve kamu kurumlarının proje birimlerinde yapılabilir. Stajın kabul edilmesi için staj yerinde en az bir inşaat mühendisinin bulunması gerekir.

Staj defteri örneğini olduğu gibi kullanabilir miyim?

Hayır. Örnek defterler yalnızca yapı ve içerik fikri vermek içindir. Staj komisyonları kopya defterleri kolayca tespit eder; defterinizi mutlaka kendi stajınızda yaptığınız işlere göre, kendi cümlelerinizle yazmalısınız. Şablondaki başlıkları ve sayfa düzenini kendi defterinizde kullanmak ise tamamen serbesttir.

Staj defterinde günlük kayıt ne kadar uzun olmalı?

Her gün için en az bir paragraf, tercihen yarım sayfa uzunluğunda kayıt yazılması önerilir. Önemli olan uzunluktan çok, yapılan işin teknik olarak doğru ve anlaşılır biçimde anlatılmasıdır.

Bu yazıda İMO oda kayıt belgesi nasıl alınır, İMO’dan online şantiye şefliği belgesi almanın adımları nelerdir, hangi belgeler çevrim içi alınabilir, başvuru için hangi evraklar gerekir ve sistemde sık karşılaşılan sorunlar nasıl çözülür sorularını ekran görüntüleriyle anlatıyoruz.

İMO’dan Online Olarak Alınabilen Belgeler

İnşaat Mühendisleri Odası üye sisteminde “Oda Belgeleri Başvurusu” bölümünden alınabilen başlıca belge türleri şunlardır:

Belge türleri ve ücretleri oda tarafından zaman zaman güncellenir. Güncel liste ve belge ücretleri, sisteme giriş yapıp yeni belge başvurusu ekranında belge türü seçildiğinde görüntülenir. Belge ücreti başvuru sırasında kredi kartı veya banka kartıyla ödenir.

Online sistemle birlikte üyelerin oda kayıt belgesi almak veya şantiye şefliği belgesi almak için şube ya da temsilciliğe gitmesine gerek kalmamıştır. Belgeler elektronik imzalı PDF olarak düzenlendiği için çıktısı alınarak resmî kurumlarda kullanılabilir, kurum gerekirse belgenin doğruluğunu oda sistemi üzerinden kontrol eder.

İMO Üye Girişi: Sisteme Nasıl Girilir?

İMO’nun internet sitesindeki üye girişi bölümünden veya doğrudan oda üye portalı adresinden giriş sayfasına ulaşılır. Giriş için oda sicil numarası (veya T.C. kimlik numarası) ve üyenin daha önce oluşturduğu şifre kullanılır.

Sisteme giriş ekranında sicil numarası ve şifre alanları bulunur. Bilgiler girildikten sonra üye paneline geçilir.

İMO şifresi nasıl alınır?

Daha önce şifre oluşturmamış üyeler, giriş ekranındaki şifre alma bağlantısından kimlik bilgilerini ve odaya kayıtlı cep telefonu numarasını girerek telefonlarına gelen kod ile şifre oluşturabilir. Cep telefonu numarası oda kayıtlarında güncel değilse, şifre alınabilmesi için önce şubeyle iletişime geçilerek iletişim bilgilerinin güncellenmesi gerekir.

İMO’dan Online Şantiye Şefliği Belgesi Nasıl Alınır? (Adım Adım)

En sık alınan belge olan şantiye şefliği oda kayıt belgesi (ruhsatlı) üzerinden başvuru adımlarını inceleyelim. Ekran tasarımı zamanla değişebilir, ancak başvurunun mantığı aynıdır.

Adım 1: Oda Belgeleri Başvurusu bölümünü açın

Sisteme giriş yaptıktan sonra üye panelindeki menüden “Oda Belgeleri Başvurusu” sekmesine tıklayın.

Adım 2: Yeni belge başvurusu oluşturun

Açılan ekranda “Yeni Belge Başvurusu” düğmesine basın. Belge başvurusu yapılabilmesi için başvuru tarihine kadar aidat borcunun bulunmaması zorunludur. Aidat borcu varsa önce sistem üzerinden ödenmeli, aksi halde başvuru tamamlanamaz.

Adım 3: Belge türünü seçin ve uyarıları okuyun

Belge türleri listesinden ihtiyacınız olan belgeyi seçin. İnşaat ruhsatı için belediyeye verilecek belge “Şantiye Şefliği Oda Kayıt Belgesi (Ruhsatlı)”, kamu ihaleli işler için ise “Şantiye Şefliği Oda Kayıt Belgesi (Kamu)” seçeneğidir. Seçim yapıldığında sistem, o belge için uyulması gereken hususları gösterir. Şantiye şefliği belgesi için bu uyarılar genellikle şunlardır:

• 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamında denetçi, kontrol elemanı veya firma ortağı olarak çalışanlardan bu görevlerini sonlandırdıklarını gösteren belge istenir.
• Islak imzalı şantiye şefliği hizmet sözleşmesi yüklenmelidir.
• Şantiye şefi, Şantiye Şefleri Hakkında Yönetmelik’te belirtilen iş sayısı ve alan sınırları içinde görev üstlenebilir.
• Şantiye şefi, ikamet ettiği il sınırları içinde görev üstlenebilir; ikamet ettiği ilin bağlı olduğu şube veya temsilciliğin üyesi olması aranır.

Adım 4: Belge bilgilerini girin

İkinci aşamada yapı ve müteahhit bilgileri girilir: il, ilçe, ada, parsel, yapı sahibi, yapı inşaat alanı, yapı sınıfı, müteahhit unvanı ve yetki belge numarası, sözleşme tarihi ve şantiye şefliği ücreti gibi. Sayfanın örnek doldurulma şekli aşağıdaki görselde gösterilmiştir.

Girilen bilgiler doğrultusunda sistem, müteahhit ve şantiye şefinin imzalamasına hazır bir şantiye şefliği sözleşmesi oluşturur. Bilgileri kaydettikten sonra bu belge indirilir, şantiye şefi ve müteahhit tarafından imzalanır ve tekrar sisteme yüklenir.

Sistemin oluşturduğu dosyada bazı Türkçe karakterler (ü, ş, ğ gibi) kutucuk olarak görünebilir. Böyle bir sorunla karşılaşırsanız sözleşmeyi kendiniz doldurup yükleyebilirsiniz. Bunun için şantiye şefliği hizmet sözleşmesi örneği (PDF ve Word) yazımızdaki boş sözleşmeleri kullanabilirsiniz. Bazı tarayıcılarda indirilen dosya uzantısız görünebilir; bu durumda dosya adının sonuna “.pdf” eklenerek açılabilir.

Adım 5: İmzalı evrakı yükleyin

İmzalanan sözleşme ve istenen diğer belgeler taranarak veya net bir şekilde fotoğraflanarak evrak yükleme alanından sisteme eklenir.

Adım 6: Ödemeyi yapın ve şube onayını bekleyin

Son adımda belge ücreti banka kartı veya kredi kartıyla ödenir ve başvuru şube onayına gönderilir. Mesai saatleri içinde yapılan başvurular genellikle aynı gün, çoğu zaman birkaç saat içinde şube görevlisi tarafından incelenir. Eksik veya hatalı belge varsa başvuru açıklamayla birlikte iade edilir; düzeltme yapılarak yeniden gönderilebilir.

Adım 7: Belgeyi indirin

Onaylanan belge ve ödeme makbuzu, başvuru listesindeki ilgili düğmeler aracılığıyla bilgisayara indirilir.

Sistemden çevrim içi alınan örnek bir şantiye şefliği oda kayıt belgesi aşağıda görülmektedir.

Şantiye Şefliği Belgesi İçin Gerekli Evraklar

Online başvuruyu hızlı tamamlamak için aşağıdaki belgeleri önceden hazırlamanız önerilir:

• Islak imzalı şantiye şefliği hizmet sözleşmesi: Müteahhit ve şantiye şefi tarafından imzalanmış, ruhsat bilgileriyle uyumlu sözleşme.
• Müteahhit bilgileri: Yapı müteahhitliği yetki belge numarası, unvanı ve vergi numarası.
• Yapı bilgileri: İl, ilçe, mahalle, ada, parsel, yapı sahibi, yapı inşaat alanı ve yapı sınıfı.
• Yapı denetimden ayrılış belgesi: Daha önce yapı denetim kuruluşunda denetçi, kontrol elemanı veya ortak olarak çalışanlar için.
• Güncel iletişim bilgileri: Oda kayıtlarındaki adres, telefon ve e-posta bilgilerinin güncel olması.

Belediyeye ruhsat dosyası için verilecek belgeler bununla sınırlı değildir. Oda kayıt belgesinin yanında şantiye şefliği taahhütnamesi, diploma örneği ve SGK işe giriş bildirgesi de istenir.

Şantiye Şefi Aynı Anda Kaç İş Üstlenebilir?

Online sistem, şantiye şefliği belgesi düzenlenirken şantiye şefinin üzerindeki açık işleri de dikkate alır. İş sınırları Şantiye Şefleri Hakkında Yönetmelik’in 7. maddesine göre belirlenir. Mimar ve mühendisler her biri 1.500 m²’ye kadar en fazla dört, 4.500 m²’ye kadar üç veya 7.500 m²’ye kadar iki iş üstlenebilir. 7.500 m²’yi aşan yapılar ve kamu yatırımları başka işle birleştirilemez. 31 Aralık 2026’ya kadar geçici olarak 1.500 m² sınırı 2.500 m², 4.500 m² sınırı 5.000 m² olarak uygulanmaktadır.

Eski tarihli rehberlerde “aynı anda beş iş” gibi bilgilere rastlanabilir; bu sınırlar yönetmelik değişiklikleriyle güncellenmiştir. Üzerinizde kayıtlı işleri kontrol etmek için e-Devlet üzerinden şantiye şefliği sorgulama yapabilirsiniz. İskânı alınmış ancak sistemde açık görünen işler için ilgili idareye başvurularak kaydın kapatılması gerekir.

Online Belge Alırken Sık Karşılaşılan Sorunlar

Oda Kayıt Belgesi Neden İsteniyor?

Oda kayıt belgesi, mühendisin İnşaat Mühendisleri Odası’na kayıtlı olduğunu, aidat borcu bulunmadığını ve mesleki faaliyetten men edilmediğini gösterir. 6235 sayılı TMMOB Kanunu, mesleğini serbest olarak icra eden mühendislerin ilgili odaya üye olmasını öngörür. Belediyeler ve kamu kurumları da şantiye şefliği, proje müellifliği ve teknik personel görevlendirmelerinde bu belgeyi ister. Oda üyeliğinin zorunluluğu konusundaki tartışmalar için İnşaat Mühendisleri Odası’na kayıt olmak zorunlu mu yazımıza bakabilirsiniz.

Mimarlar benzer belgeleri Mimarlar Odası’ndan alır; süreç ve gerekçeler için Mimarlar Odası’na kayıt zorunlu mu yazısı yol gösterici olabilir. Makine ve elektrik mühendisleri ise kendi meslek odalarının sistemlerini kullanır.

Büro Tescil, SİM ve Diğer İMO Belgeleri

Oda kayıt belgelerinin dışında İnşaat Mühendisleri Odası, serbest çalışan üyelerine yönelik başka belgeler de düzenler. Bunların en bilineni serbest inşaat mühendisi (SİM) belgesi ve büro tescil belgesidir. Proje müellifi olarak statik proje imzalamak isteyen mühendisler bu belgelere sahip olmalı ve büro tescilini her yıl yenilemelidir. Statik proje imza yetkisi ve deneyim şartları için statik proje imza yetkisi yazımızı, büro tescil yenilemesi için İMO iş yeri tescil belgesi yenileme yazımızı inceleyebilirsiniz.

Bu belgelerin bir kısmı online sistemden başvurulsa da, ilk başvurularda şubeye evrak teslimi veya mesleki denetim süreçleri gerekebilir. Hangi belgenin tamamen çevrim içi alınabildiğini başvuru ekranındaki açıklamalardan veya bağlı olduğunuz şubeden öğrenebilirsiniz.

İMO’ya Üyelik: Belge Almadan Önce Yapılması Gerekenler

Online belge sistemini kullanabilmek için önce İnşaat Mühendisleri Odası’na üye olmak gerekir. Yeni mezun inşaat mühendisleri, ikamet ettikleri ilin bağlı olduğu şube veya temsilciliğe başvurarak üyelik kaydı yaptırır. Üyelik başvurusunda genellikle şu belgeler istenir: diploma veya geçici mezuniyet belgesinin aslı ya da onaylı örneği, nüfus cüzdanı örneği, vesikalık fotoğraf, ikametgâh bilgisi ve üyelik başvuru formu. Yurt dışında alınan diplomalar için YÖK denklik belgesi de gereklidir.

Üyelik kaydı tamamlandığında üyeye bir oda sicil numarası verilir. Bu numara, online sisteme girişte, belgelerde ve aidat ödemelerinde kullanılır. Üyelik kaydından sonra yapılan ilk girişte şifre oluşturulur ve iletişim bilgileri kontrol edilir. İkamet adresi değişen üyelerin, şantiye şefliği gibi il sınırına bağlı görevlerde sorun yaşamamak için nakil işlemini de zamanında yaptırması gerekir.

Aidat Ödeme ve Borç Sorgulama

Online belge başvurusunun ön şartı aidat borcunun olmamasıdır. Üye panelinde aidat borcu ve geçmiş ödemeler görüntülenebilir, borç kredi kartı veya banka kartıyla ödenebilir. Aidatlar yıllık olarak belirlenir ve genellikle taksitle ödenebilir. Uzun süre ödenmemiş aidatlar nedeniyle üyelik askıya alınmışsa, belge başvurusu yapılmadan önce şubeyle iletişime geçilerek üyelik durumunun düzeltilmesi gerekir.

Aidat ödemesi yapıldıktan sonra sistemin borcu güncellemesi kısa bir süre alabilir. Ödeme sonrasında başvuru ekranında hâlâ borç uyarısı görüyorsanız, oturumu kapatıp yeniden giriş yapmak çoğu zaman sorunu çözer.

Ruhsatlı ve Kamu Şantiye Şefliği Belgesi Arasındaki Fark

Online sistemde iki ayrı şantiye şefliği oda kayıt belgesi bulunur ve doğru olanın seçilmesi önemlidir:

• Ruhsatlı: Belediye veya ilgili idareden yapı ruhsatı alınan özel yapılarda kullanılır. Müteahhit ile şantiye şefi arasındaki hizmet sözleşmesi yüklenir; yapı bilgileri ruhsat dosyasıyla aynı olmalıdır.
• Kamu: Kamu ihalesiyle yapılan yapım işlerinde yüklenicinin şantiye şefi olarak görevlendirilen mühendis için düzenlenir. İhaleyi yapan idare, iş adı ve sözleşme bilgileri girilir. Kamu yatırımlarında şantiye şefi başka bir işle görev birleştiremez.

Yanlış belge türüyle yapılan başvurular şube tarafından iade edilir. Bu nedenle başvurudan önce belgenin hangi kuruma ve hangi iş için verileceğini netleştirmek zaman kazandırır.

Yapı Denetimden Ayrılış Belgesi Neden İsteniyor?

4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun’a göre yapı denetim kuruluşlarında denetçi, kontrol elemanı veya ortak olarak çalışan mühendisler, aynı zamanda şantiye şefliği yapamaz. Bu görevler birbirini denetleyen konumda olduğu için çıkar çatışması doğurur. Bu nedenle daha önce yapı denetim kuruluşunda çalışmış bir mühendis şantiye şefliği belgesi almak istediğinde, bu görevinin sona erdiğini gösteren belgeyi (ilişik kesme veya ayrılış yazısı) sisteme yüklemesi istenir.

Yapı denetim kuruluşundan ayrılan mühendisin kaydının ilgili sistemlerden de düşürülmüş olması gerekir. Kayıt kapanmadan şantiye şefliği başvurusu yapılırsa başvuru iade edilebilir. Yapı denetim sistemi hakkında genel bilgi için yapı denetim nedir yazımıza göz atabilirsiniz.

İhaleler İçin Teknik Personel Belgesi

Kamu ihalelerine katılan firmalar, teklif dosyasında veya sözleşme aşamasında çalıştıracakları teknik personelin listesini ve bu kişilerin meslek odasına kayıtlı olduğunu gösteren belgeleri sunar. Online sistemdeki “Yapım Hizmetleri İçin Teknik Personel Oda Kayıt Belgesi” ve “Etüt Proje ve Danışmanlık Hizmetleri İçin Anahtar Teknik Personel Oda Kayıt Belgesi” bu amaçla kullanılır. Belge, mühendisin oda üyeliğini, mezuniyet tarihini ve mesleki deneyim süresini gösterir.

Teknik personel belgesi alınırken firma unvanı ve ihale bilgileri girilir. Aynı mühendisin farklı ihaleler için ayrı belge alması gerekebilir. Firmanın iş deneyim belgeleri ve mühendislerin diploma ile deneyim belgeleri konusunda yapım işlerinde iş deneyim belgesi ve diploma iş deneyim bedeli hesaplama yazılarımız da işinize yarayabilir.

Belgenin Geçerliliği ve Doğrulanması

İMO’nun online sistemiyle düzenlenen belgeler elektronik imzalıdır. Bu nedenle belgenin çıktısı alınarak resmî kurumlara sunulabilir; ıslak imza veya kaşe gerekmez. Kurumlar, belge üzerindeki doğrulama bilgileriyle belgenin oda tarafından düzenlendiğini kontrol edebilir. Belgeyi e-posta ile gönderecekseniz PDF dosyasını değiştirmeden iletmeniz, elektronik imzanın geçerliliğini korur.

Oda kayıt belgeleri belirli bir iş veya amaç için düzenlenir. Örneğin bir yapı için alınan şantiye şefliği belgesi başka bir yapının ruhsat dosyasında kullanılamaz. Üye tanıtım belgesi gibi genel belgelerde ise kurumlar genellikle son birkaç ay içinde alınmış belge ister; belgeyi kullanacağınız kurumun bu konudaki şartını önceden sormanız faydalı olur.

Başvuruyu İlk Seferde Onaylatmak İçin İpuçları

Şube görevlileri başvuruları incelerken en çok aşağıdaki noktalara dikkat eder. Bu listeye uyarak iade riskini azaltabilirsiniz:

1. Bilgi tutarlılığı: Sistemdeki ada, parsel, yapı inşaat alanı ve müteahhit bilgileri, yüklediğiniz sözleşmedeki bilgilerle birebir aynı olmalıdır.
2. Okunaklı tarama: Sözleşmenin tüm sayfaları yüklenmeli, imzalar ve tarihler net görünmelidir. Telefonla fotoğraf çekiliyorsa sayfa düz bir zeminde, gölgesiz ve kenarları kesilmeden çekilmelidir.
3. İmzaların tamamı: Müteahhit tüzel kişiyse şirket kaşesi ve imza yetkilisinin imzası, şantiye şefinin ise kendi imzası bulunmalıdır.
4. Ücret: Sözleşmedeki şantiye şefliği ücreti, odanın o yıl için belirlediği en az ücretin altında olmamalıdır.
5. Doğru belge türü: Ruhsatlı ve kamu belgeleri ile genel üye tanıtım belgesi birbirinin yerine kullanılamaz.
6. Mesai saatleri: Belgeye aynı gün ihtiyacınız varsa başvuruyu sabah saatlerinde yapın.

Başvurunuz iade edilirse iade açıklamasını dikkatle okuyun; açıklamada genellikle eksik veya hatalı olan kalem belirtilir. Düzeltme yapıldıktan sonra aynı başvuru üzerinden yeniden gönderim yapılabilir ve çoğu durumda ikinci kez ücret ödenmez.

Belgeyi Kullanırken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Şantiye şefliği oda kayıt belgesi, ruhsat dosyasına diğer şantiye şefi evraklarıyla birlikte konur: şantiye şefliği taahhütnamesi, hizmet sözleşmesi, diploma örneği ve SGK işe giriş bildirgesi. Belediye bu belgeleri inceledikten sonra şantiye şefini Şantiye-M sistemine kaydeder. Şantiye şefinin görevden ayrılması veya değişmesi halinde yeni şantiye şefi için de aynı belgeler yeniden alınır.

Yapı ruhsatı alınmadan önce gerekli diğer belgeler için yapı ruhsatı için gerekli belgeler yazımıza, şantiye şefinin görev ve sorumlulukları için ise şantiye şefinin görevleri yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

İMO oda kayıt belgesi nasıl alınır?

İMO üye sistemine sicil numarası ve şifreyle giriş yapılır, “Oda Belgeleri Başvurusu” bölümünden yeni başvuru oluşturulur, belge türü seçilir, istenen bilgiler girilip evraklar yüklenir ve ücret ödenir. Şube onayından sonra belge PDF olarak indirilir.

İMO oda kayıt belgesi ne kadar sürede çıkar?

Mesai saatleri içinde yapılan ve evrakları eksiksiz olan başvurular genellikle aynı gün, çoğu zaman birkaç saat içinde onaylanır. Mesai dışı başvurular bir sonraki iş günü işleme alınır.

Aidat borcu varken belge alınabilir mi?

Hayır. Başvuru tarihine kadar aidat borcunun ödenmiş olması gerekir. Borç sistem üzerinden kartla ödenebilir; ödeme sonrası başvuruya devam edilir.

İMO belge ücreti ne kadar?

Belge ücretleri her yıl oda tarafından belirlenir ve belge türüne göre değişir. Güncel ücret, başvuru ekranında belge türü seçildiğinde görüntülenir.

Online alınan belgeye ıslak imza gerekir mi?

Hayır. Belge elektronik imzalı PDF olarak düzenlenir ve çıktısı resmî işlemlerde kullanılabilir.

Şantiye şefliği belgesi başka ilde alınabilir mi?

Şantiye şefi, ikamet ettiği il sınırları içinde görev üstlenebilir ve bu ilin bağlı olduğu şube veya temsilciliğin üyesi olmalıdır. Farklı bir ildeki iş için belge alınması bu nedenle mümkün değildir.

İMO şifremi unuttum, ne yapmalıyım?

Giriş ekranındaki şifre yenileme bağlantısından kimlik bilgilerinizi girerek odaya kayıtlı cep telefonunuza gelen kodla yeni şifre oluşturabilirsiniz. Telefon numaranız değiştiyse önce bağlı olduğunuz şubeyi arayarak iletişim bilgilerinizi güncelletmeniz gerekir.

Yeni mezunlar online belge alabilir mi?

Evet, ancak önce odaya üyelik kaydının tamamlanmış olması gerekir. Üyelik kaydı şube veya temsilcilik üzerinden yapılır; sicil numarası verildikten sonra şifre oluşturulup online sistem kullanılabilir. Geçici mezuniyet belgesiyle yapılan üyeliklerde diploma alındığında şubeye bildirilmelidir.

Oda kayıt belgesinin geçerlilik süresi var mı?

Belgenin üzerinde düzenlenme tarihi yazar ve kurumlar çoğu zaman yakın tarihli belge ister. Şantiye şefliği belgesi ise belirli bir yapı için düzenlendiğinden o yapının ruhsat işlemlerinde kullanılır; başka bir iş için yeni belge alınmalıdır.

Sistemin hazırladığı sözleşme yerine kendi sözleşmemi yükleyebilir miyim?

Evet. Bilgileri sistemdekiyle aynı olmak koşuluyla, kendi doldurduğunuz ve imzaladığınız şantiye şefliği hizmet sözleşmesini yükleyebilirsiniz.

Not: Ekran görüntüleri sistemin ilk kullanıma açıldığı döneme aittir; arayüz zamanla değişebilir. Belge türleri, ücretler ve başvuru şartları için İnşaat Mühendisleri Odası’nın güncel duyurularını takip etmeniz önerilir.

Bu yazıda şantiye şefi sözleşmesi nedir, sözleşmede hangi bilgiler zorunlu olarak yer almalıdır, şantiye şefi ücreti nasıl belirlenir, sözleşme nasıl feshedilir ve doldurulurken nelere dikkat edilmelidir sorularını cevaplıyoruz. Yazıdaki bağlantılardan iki farklı şantiye şefliği hizmet sözleşmesi örneğini PDF ve Word formatında indirebilirsiniz.

Şantiye Şefliği Hizmet Sözleşmesi İndir (PDF ve Word)

İnşaat mühendisleri, mimarlar ve diğer meslek mensupları ile yapı müteahhitleri arasında kullanılabilecek iki farklı boş sözleşme örneği aşağıdadır. Birinci örnek daha kısa ve sade, ikinci örnek ise tarafların sorumluluklarını daha ayrıntılı düzenleyen bir metindir.

Sözleşmeyi doldururken rehber olması için aşağıda doldurulmuş bir örnek sözleşme görselini inceleyebilirsiniz. Sözleşmeyle birlikte idareye verilecek beyan için şantiye şefliği taahhütnamesi örneğimizi de indirebilirsiniz.

Şantiye Şefliği Hizmet Sözleşmesi Nedir?

Ruhsata tabi her yapıda, yapı müteahhidi adına inşaatı teknik olarak yöneten bir şantiye şefi bulunması zorunludur. Müteahhit gerçek kişi ve şantiye şefi olabilecek bir meslek mensubu değilse, bu görev için bir mimar, mühendis, tekniker veya teknik öğretmenle anlaşır. İşte bu anlaşmanın yazılı belgesi şantiye şefliği hizmet sözleşmesidir.

Sözleşme üç açıdan önemlidir:

• Taraflar arasındaki ilişki: Şantiye şefinin ücretini, görev süresini, çalışma koşullarını ve fesih şartlarını belirler.
• İdare açısından: Ruhsat veren idare, yapıda gerçekten bir şantiye şefinin görevlendirildiğini ve bu kişinin hangi şartlarla çalıştığını sözleşmeden görür.
• Meslek odası açısından: İnşaat Mühendisleri Odası veya Mimarlar Odası, şantiye şefliği oda kayıt belgesini düzenlerken sözleşmeyi esas alır ve ücretin odanın belirlediği en az ücretin altında olmamasına dikkat eder.

Uygulamada bu belgeye şantiye şefi sözleşmesi, şantiye şefliği sözleşmesi, şantiye şefi hizmet sözleşmesi veya şantiye şefi iş sözleşmesi de denir. Hangi adla anılırsa anılsın, yönetmelikteki asgari bilgileri içermesi yeterlidir.

Sözleşmenin Yasal Dayanağı

Şantiye şefliğini düzenleyen temel mevzuat, 2 Mart 2019 tarihli ve 30702 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Şantiye Şefleri Hakkında Yönetmeliktir. Yönetmeliğin 5. maddesi, yapı müteahhidi ile şantiye şefi arasında iş sözleşmesi yapılacağını ve bu sözleşmede en az şu bilgilerin bulunacağını belirtir:

Yönetmeliğin 9. maddesine göre idare, ruhsat aşamasında bu sözleşmeyi isteyebilir. 16 Eylül 2025 tarihli değişiklikle e-Şantiye Şefi sistemi Şantiye-M adını almış, şantiye şefi kayıtları ve elektronik şantiye defteri bu sistemde toplanmıştır. Sözleşmenin tarafları ve süresi de idare tarafından Şantiye-M’e işlenir.

Sözleşme, yukarıdaki asgari bilgilerin dışında taraflarca serbestçe düzenlenebilir. Ancak şantiye şefinin yönetmelikten ve İmar Kanunu’ndan doğan görevlerini kısıtlayan veya müteahhidin talimatlarını mevzuatın önüne koyan hükümler geçersiz olur.

Şantiye Şefliği Sözleşmesinde Bulunması Gereken Maddeler

İyi hazırlanmış bir şantiye şefliği sözleşmesi, ileride doğabilecek uyuşmazlıkların çoğunu baştan önler. İndirdiğiniz örnek sözleşmede aşağıdaki maddelerin yer aldığından emin olun:

1. Taraflar: Yapı müteahhidinin unvanı, yetki belge numarası, vergi numarası ve adresi; şantiye şefinin adı soyadı, T.C. kimlik numarası, mesleği, diploma ve oda sicil numarası.
2. Sözleşmenin konusu: Hangi yapının şantiye şefliğinin üstlenildiği; il, ilçe, mahalle, ada, parsel, yapı inşaat alanı ve yapı sınıfı.
3. Görev tanımı: Şantiye şefinin yönetmelikteki görevleri; ruhsat ve projelere uygun imalat, şantiye defteri, iş sağlığı ve güvenliği bildirimleri.
4. Süre: Görevin başlangıç tarihi ve yapı kullanma izin belgesi alınıncaya kadar devam edeceği.
5. Ücret ve ödeme: Aylık ücret veya toplam bedel, ödeme tarihi, banka hesabı, gecikme halinde yapılacak işlem.
6. Sigortalılık: Şantiye şefinin SGK kaydının kim tarafından ve hangi statüde yapılacağı.
7. Müteahhidin yükümlülükleri: Şantiye şefinin uyarılarını dikkate alma, gerekli malzeme ve ekipmanı sağlama, iş güvenliği önlemlerini alma.
8. Fesih: Tarafların sözleşmeyi hangi hallerde ve hangi bildirim süreleriyle sona erdirebileceği.
9. Tebligat: Tarafların fiziki ve elektronik tebligat adresleri; adres değişikliğinin bildirilmesi.
10. Uyuşmazlık: Yetkili mahkeme ve icra daireleri.

Şantiye Şefi Ücreti Nasıl Belirlenir?

Şantiye şefliği ücreti taraflar arasında serbestçe kararlaştırılır; ancak mimar ve mühendisler için meslek odaları her yıl en az ücret tarifesi yayımlar. İnşaat Mühendisleri Odası ve Mimarlar Odası, şantiye şefliği oda kayıt belgesini düzenlerken sözleşmedeki ücretin bu tarifenin altında olmamasını arar. Tarife genellikle yapının inşaat alanı, yapı sınıfı ve şantiye şefinin aynı anda üstlendiği iş sayısı gibi kriterlere göre hesaplanır.

Ücret belirlenirken şu hususlar göz önünde bulundurulmalıdır:

• Ücretin aylık mı, toplu mu ödeneceği ve inşaat süresinin uzaması halinde ne olacağı,
• SGK primlerinin ücrete dahil olup olmadığı,
• Gelir vergisi stopajı ve damga vergisinin kim tarafından ödeneceği,
• İnşaatın durması halinde ücretin askıya alınıp alınmayacağı.

Meslek odalarının yayımladığı en az ücretler her yıl güncellenir. Güncel tutarı öğrenmek için ilgili odanın web sitesindeki yıllık tarifeye veya şubeye başvurmak gerekir. Proje ve hizmet bedelleriyle ilgili genel bilgi için statik proje bedeli hesaplama yazımıza da göz atabilirsiniz.

Şantiye Şefliği Sözleşmesi Nasıl Doldurulur?

Sözleşmeyi doldururken en çok yapılan hata, ruhsat dosyasındaki bilgilerle uyuşmayan değerler yazmaktır. Aşağıdaki adımları izleyerek sözleşmeyi hatasız doldurabilirsiniz:

1. Ruhsat başvuru dosyasındaki yapı sahibi, ada, parsel, yapı inşaat alanı ve yapı sınıfı bilgilerini birebir aynı yazın.
2. Müteahhidin yetki belge numarasını ve tam unvanını ticaret sicil kaydındaki gibi yazın.
3. Şantiye şefinin diploma tarihi, numarası ve oda sicil numarasını kontrol edin.
4. Ücreti rakam ve yazıyla belirtin; ödeme gününü ve şeklini açıkça yazın.
5. Her iki tarafın elektronik tebligat adresini ekleyin.
6. Sözleşmeyi en az üç nüsha imzalayın: müteahhit, şantiye şefi ve idare/oda için.
7. Tarafların ıslak imzası ve müteahhit şirketse kaşesi ile imza yetkilisinin adı yer alsın.

Meslek odalarının çevrim içi sistemlerinde oda kayıt belgesi düzenlenirken sistem, girilen bilgilerle sözleşmeyi otomatik doldurup imzaya hazır çıktı olarak da verebilir. Ancak sistemdeki karakter sorunları veya sözleşmenin sisteme girişten önce hazırlanması gerektiği durumlarda, yukarıdaki örnek sözleşmeler doldurulup sisteme yüklenebilir. Adımlar için İMO’dan online belge nasıl alınır yazımıza bakabilirsiniz.

Şantiye Şefinin Görevleri ve Müteahhidin Yükümlülükleri

Sözleşme, iki tarafın birbirine karşı yükümlülüklerini dengeli biçimde düzenlemelidir. Yönetmeliğe göre şantiye şefi; yapının ruhsat ve eklerine, projelere, standartlara ve teknik şartnamelere uygun olarak inşa edilmesini sağlamak, şantiye defterini tutmak, iş sağlığı ve güvenliği önlemleri için müteahhide yazılı bildirimde bulunmak, komşu yapılardaki hasarları ve iş kazalarını derhal idareye bildirmek ile yükümlüdür. 1 Ocak 2026’dan itibaren şantiye faaliyetleri Şantiye-M mobil uygulaması üzerinden elektronik şantiye defterine de işlenmektedir. Görev listesinin tamamı için şantiye şefinin görevleri yazımıza bakabilirsiniz.

Müteahhidin başlıca yükümlülükleri ise şunlardır:

• Şantiye şefinin yazılı uyarılarını dikkate almak ve gereğini yapmak,
• İş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almak, gerekli ekipmanı sağlamak,
• Şantiyede yetki belgeli usta çalıştırmak ve bunları Şantiye-M’e kaydettirmek,
• Şantiye şefinin ücretini ve sigorta primlerini zamanında ödemek,
• Şantiye şefinin görevini yapmasını engelleyecek talimatlar vermemek.

Yönetmelik, müteahhidin engellediği güvenlik önlemlerinden şantiye şefinin sorumlu tutulamayacağını açıkça belirtir. Bu nedenle şantiye şefinin uyarılarını yazılı olarak yapması ve bir örneğini saklaması önemlidir. Şantiye şefinin hukuki ve cezai sorumlulukları hakkında daha fazla bilgi için bu yazımızı okuyabilirsiniz.

Şantiye Şefliği Sözleşmesi Nasıl Feshedilir?

Şantiye şefliği sözleşmesi, yapı kullanma izin belgesi (iskân) alındığında kendiliğinden sona erer. Bundan önce taraflardan biri sözleşmeyi sona erdirmek isterse yönetmelikteki bildirim kurallarına uyulmalıdır:

• Şantiye şefi ayrılmak isterse: Ayrılışını aynı gün içinde ruhsatı veren idareye yazılı olarak, müteahhide ise noter aracılığıyla bildirir. Müteahhide noter yerine tebligata elverişli elektronik adres üzerinden bildirim yapılacaksa bu bildirim en az beş gün önce yapılmalıdır.
• Müteahhit şantiye şefini değiştirmek isterse: Sözleşmedeki fesih hükümlerine göre şantiye şefine bildirimde bulunur ve yeni şantiye şefinin taahhütname, sözleşme ve oda kayıt belgesini idareye sunar.

İdare, şantiye şefinin ayrılışını Şantiye-M sistemine işler ve yeni şantiye şefi atanıncaya kadar inşaatın devamına izin vermez. Bu nedenle fesih sürecinde inşaatın durmaması için yeni şantiye şefinin önceden belirlenmesi önerilir. Ayrılan şantiye şefi, inşaatın son durumunu fotoğraflar ve tutanakla belgelemeli, şantiye defterindeki son kaydı imzalamalıdır.

Şantiye Şefinin Aynı Anda Üstlenebileceği İş Sayısı

Sözleşme imzalanmadan önce şantiye şefinin yönetmelikteki iş sınırlarını aşmadığı kontrol edilmelidir. Mimar ve mühendisler her biri 1.500 m²’ye kadar en fazla dört, 4.500 m²’ye kadar üç veya 7.500 m²’ye kadar iki iş üstlenebilir. 7.500 m²’yi aşan yapılar ile kamu yatırımları başka bir işle birleştirilemez. 31 Aralık 2026’ya kadar geçici olarak 1.500 m² sınırı 2.500 m², 4.500 m² sınırı ise 5.000 m² olarak uygulanmaktadır. Şantiye şefi kendi ilinin dışında iş üstlenemez.

Tekniker ve teknik öğretmenler ise kamu yatırımı olmayan, her biri en fazla 1.500 m² olan ve belirli yapı sınıflarındaki işlerden aynı anda en fazla üçünü üstlenebilir. Üzerinizde kayıtlı işleri e-Devlet üzerinden şantiye şefliği sorgulama ile kontrol edebilirsiniz.

Sözleşme Türü: İş Sözleşmesi mi, Serbest Hizmet mi?

Şantiye şefliği sözleşmeleri uygulamada iki farklı modelle kurulur ve hangi modelin seçildiği ücret, vergi ve sigorta yükümlülüklerini doğrudan etkiler.

Hangi model seçilirse seçilsin, şantiye şefinin “başka bir işte tam zamanlı çalışmama” şartı devam eder. Şantiye şefi aynı anda birden fazla işi yönetiyorsa, genellikle serbest meslek veya büro modeli tercih edilir. Tek bir büyük yapıda tam zamanlı görev yapan şantiye şefleri için ise iş sözleşmesi daha yaygındır. Seçilen modelin sözleşmede açıkça yazılması, SGK ve vergi denetimlerinde doğabilecek tartışmaları önler.

Sözleşmeye Eklenebilecek Özel Maddeler

Asgari maddelerin dışında, şantiyenin niteliğine göre sözleşmeye aşağıdaki maddelerin eklenmesi taraflar için faydalı olabilir:

• Şantiyede bulunma süresi: Şantiye şefinin haftanın hangi günleri ve hangi saatlerde şantiyede bulunacağı; kritik imalatlarda (temel, kolon, döşeme betonu) mutlaka hazır olacağı.
• Beton döküm kontrolü: Beton dökümünden önce donatı kontrolünün yapılacağı, yapı denetim ve şantiye şefinin imzası alınmadan döküme başlanmayacağı.
• Ulaşım, yemek ve konaklama: Şehir dışındaki veya uzak şantiyelerde bu giderlerin kim tarafından karşılanacağı.
• Mesleki sorumluluk sigortası: Varsa sigorta priminin paylaşımı.
• İnşaatın durması: Ruhsat iptali, mahkeme kararı veya finansman sorunu nedeniyle inşaatın durması halinde ücretin askıya alınıp alınmayacağı.
• Gizlilik: Proje ve maliyet bilgilerinin üçüncü kişilerle paylaşılmaması.
• Belge teslimi: Sözleşme sona erdiğinde şantiye defteri, test raporları ve fotoğrafların teslimi.

Bu maddeler sözleşmeyi uzatır gibi görünse de, özellikle büyük ve uzun süreli şantiyelerde taraflar arasındaki iletişimi kolaylaştırır. Beton dökümü ve donatı kontrolü gibi kritik aşamalarda şantiye şefinin rolünü netleştirmek, yapı güvenliği açısından da önemlidir.

Sözleşme, Taahhütname ve Oda Kayıt Belgesi Arasındaki Fark

Şantiye şefi atanırken ruhsat dosyasına üç ayrı belge girer ve bu belgeler sıklıkla birbirine karıştırılır:

• Şantiye şefliği hizmet sözleşmesi: Müteahhit ile şantiye şefi arasındaki iş ilişkisini düzenler. İki tarafın imzası bulunur.
• Şantiye şefliği taahhütnamesi: Şantiye şefinin idareye karşı verdiği tek taraflı beyandır. Mesleki faaliyetten men edilmediğini, iş sınırlarına uyacağını ve görevden ayrılırken bildirim yapacağını taahhüt eder.
• Şantiye şefliği oda kayıt belgesi: Meslek odasının, şantiye şefinin odaya kayıtlı ve faaliyetten men edilmemiş olduğunu, sözleşmenin oda kayıtlarına işlendiğini gösteren belgesidir.

Bu üç belge birbirini tamamlar. Sözleşme olmadan oda kayıt belgesi düzenlenmez; oda kayıt belgesi ve taahhütname olmadan da idare şantiye şefini Şantiye-M sistemine kaydetmez. Teknikerler ve teknik öğretmenler TMMOB’a bağlı odalara üye olmadığından oda kayıt belgesi sunmazlar, ancak sözleşme ve taahhütname onlar için de gereklidir.

Kamu İşlerinde Şantiye Şefi Sözleşmesi

Kamu ihaleleriyle yapılan yapım işlerinde de şantiye şefi bulunması zorunludur, ancak birkaç önemli fark vardır. Kamu yatırımlarında şantiye şefi mimar veya mühendis olmalıdır; tekniker ve teknik öğretmenler bu işlerde şantiye şefi olamaz. Kamu yatırımı niteliğindeki işler başka bir işle birleştirilemez ve aynı ihale veya sözleşme kapsamındaki kamu işleri tek iş sayılır. Ayrıca ihaleyi yapan idarenin şantiye şefi için belirlediği deneyim koşulları uygulanır.

Kamu işlerinde şantiye şefi, yüklenici firmanın teknik personeli olarak ihale dokümanında belirtilen niteliklere sahip olmalıdır. Bu nedenle kamu işlerinde sözleşme genellikle iş sözleşmesi şeklinde kurulur. Şantiye şefinin bu işlerden aldığı görevler, ileride yapım işlerinde iş deneyim belgesi açısından da önem taşıyabilir.

Sözleşme Öncesi Kontrol Listesi

Şantiye şefi adayının sözleşmeyi imzalamadan önce kontrol etmesi gereken başlıca hususlar şunlardır:

• Yapının ruhsat projeleri tamamlanmış mı, statik ve mimari projeler birbiriyle uyumlu mu?
• Yapı denetim kuruluşu belirlenmiş mi, denetim sözleşmesi imzalanmış mı?
• Müteahhidin yetki belgesi geçerli mi, yapı sınıfına uygun mu?
• Şantiyede iş güvenliği uzmanı ve gerekli ise iş yeri hekimi görevlendirilmiş mi?
• Komşu yapılar ve kazı derinliği nedeniyle iksa veya özel temel önlemi gerekiyor mu?
• Ücret ve sigorta konusu yazılı olarak netleşmiş mi?

Bu kontroller hem şantiye şefinin mesleki sorumluluğunu korur hem de inşaatın sağlıklı ilerlemesini sağlar. Şantiyedeki genel görev dağılımı için şantiyelerde kim ne görev yapar ve şantiye organizasyon şeması yazılarımız yol gösterici olabilir.

Ücret Ödenmezse veya Uyuşmazlık Çıkarsa Ne Yapılır?

Şantiye şefliği sözleşmelerinde en sık görülen uyuşmazlık, ücretin zamanında ödenmemesidir. Bu durumda şantiye şefinin izleyebileceği yol, sözleşmenin türüne göre değişir. İş sözleşmesiyle çalışan şantiye şefi, ödenmeyen ücret için önce zorunlu arabuluculuğa başvurur, anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açar. Serbest meslek veya büro modelinde çalışan şantiye şefi ise alacağı için icra takibi başlatabilir ya da ticari nitelikteki uyuşmazlıklarda arabuluculuk şartına uyarak dava yoluna gidebilir.

Ücret ödenmediği için görevi bırakmak isteyen şantiye şefi, ayrılışını mutlaka yönetmelikteki usule göre idareye ve müteahhide bildirmelidir. Bildirim yapılmadan şantiyeye gitmeyi bırakmak, şantiye şefinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; bu dönemde yapılan hatalı imalatlardan da sorumlu tutulma riski doğar. Bu nedenle ödeme gecikmelerinde önce yazılı ihtar çekilmesi, sonuç alınamazsa usulüne uygun ayrılış bildirimi yapılması en güvenli yoldur.

Müteahhit açısından ise şantiye şefinin görevini yapmaması, şantiyeye gelmemesi veya şantiye defterini tutmaması sözleşmeyi haklı nedenle feshetme sebebidir. Bu durumda müteahhit, şantiye şefine yazılı bildirim yaparak sözleşmeyi sona erdirir ve yeni şantiye şefini gecikmeden idareye bildirir. Aksi halde idare, şantiye şefi olmayan bir inşaatın devamına izin vermez ve inşaat mühürlenebilir.

Sözleşme Bittikten Sonra Şantiye Şefinin Sorumluluğu

Şantiye şefliği sözleşmesinin sona ermesi, şantiye şefinin görev yaptığı dönemdeki imalatlardan doğan sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Yapıda sonradan ortaya çıkan ve şantiye şefinin görev döneminde yapılan imalatlardan kaynaklanan kusurlar için hukuki ve cezai sorumluluk gündeme gelebilir. Bu nedenle şantiye şefinin görev süresince tuttuğu kayıtları, beton ve çelik test raporlarını, uyarı yazılarını ve fotoğrafları sözleşme bittikten sonra da uzun süre saklaması önerilir.

Sık Sorulan Sorular

Şantiye şefliği sözleşmesi noter onaylı mı olmalı?

Yönetmelik noter onayı şartı koymaz; tarafların ıslak imzalı adi yazılı sözleşmesi yeterlidir. Bazı idareler ve meslek odası şubeleri imzaların doğrulanması için ek belge isteyebilir.

Şantiye şefi sözleşmesi kaç nüsha yapılır?

Genellikle üç nüsha düzenlenir: biri müteahhitte, biri şantiye şefinde, biri ruhsat dosyasında kalır. Meslek odası için ayrıca bir nüsha veya taranmış kopya gerekebilir.

Şantiye şefi ücreti ne kadar olmalı?

Ücret taraflarca belirlenir; ancak mimar ve mühendisler için meslek odalarının her yıl yayımladığı en az ücretin altında olamaz. Güncel tarife için ilgili odaya başvurulmalıdır.

Şantiye şefliği sözleşmesi ne zaman sona erer?

Yapı kullanma izin belgesi alındığında sona erer. Daha önce sona erdirilecekse yönetmelikteki bildirim kurallarına uyulmalıdır.

Müteahhit aynı zamanda şantiye şefi olabilir mi?

Gerçek kişi müteahhit şantiye şefi olabilecek bir meslek mensubuysa, ayrıca sözleşmeli bir şantiye şefi aranmaz. Tüzel kişi müteahhitlerde şirket ortağı veya çalışanı olan uygun bir mimar ya da mühendis görevlendirilebilir.

Kamuda çalışan mühendis şantiye şefliği sözleşmesi imzalayabilir mi?

Kamuda tam zamanlı çalışan bir mühendis veya mimar, başka bir işte tam zamanlı çalışmama şartı nedeniyle kural olarak şantiye şefi olamaz. Ayrıntılar için kamuda çalışan mühendis şantiye şefliği yapabilir mi yazımızı okuyabilirsiniz.

Sözleşmede yapı inşaat alanı yanlış yazılırsa ne olur?

Ruhsat dosyasıyla uyuşmayan bilgiler oda kayıt belgesi veya ruhsat aşamasında belgenin iadesine yol açar. Ayrıca şantiye şefinin üstlenebileceği iş sayısı alana göre hesaplandığından, yanlış alan yazılması iş sınırı kontrolünü de bozar. Bu durumda sözleşme düzeltilerek yeniden imzalanmalıdır.

Şantiye şefliği sözleşmesi damga vergisine tabi mi?

Belirli bir bedel içeren sözleşmeler kural olarak damga vergisine tabidir. Verginin kimin tarafından ödeneceği sözleşmede belirtilmelidir; güncel oran için Gelir İdaresi’nin yayımladığı tarifeye bakılmalıdır.

Not: Bu yazıdaki örnek sözleşmeler genel kullanım içindir. İdarenin veya meslek odasının kendi formu varsa o form kullanılmalı, özel durumlar için bir hukukçuya danışılmalıdır.

Bu yazıda şantiye şefi taahhütnamesi nedir, hangi yönetmeliğe dayanır, şantiye şefi bu belgeyle neyi taahhüt eder, taahhütname nasıl doldurulur, bir şantiye şefi aynı anda kaç iş üstlenebilir ve yönetmelikte 2024–2025 yıllarında neler değişti sorularını cevaplıyoruz. Yazıdaki bağlantılardan şantiye şefliği taahhütnamesi PDF ve Word örneğini indirebilirsiniz.

Şantiye Şefliği Taahhütnamesi İndir (PDF ve Word)

Aşağıdaki örnek, Şantiye Şefleri Hakkında Yönetmelik’te yer alan taahhüt maddelerine göre hazırlanmış boş bir taahhütnamedir. Word dosyasını bilgisayarınızda doldurup yazdırabilir veya PDF’i çıktı alıp elle doldurabilirsiniz. Ruhsat veren idarenin kendi formu varsa, o formun kullanılması gerekir.

Taahhütname ile birlikte istenen sözleşme için şantiye şefliği hizmet sözleşmesi örneği yazımıza bakabilirsiniz.

Şantiye Şefliği Taahhütnamesi Nedir?

Şantiye şefi, yapının ruhsat ve eklerine, standartlara ve mevzuata uygun olarak inşa edilmesini sağlamak üzere yapı müteahhidi adına şantiyede görev yapan teknik sorumludur. 3194 sayılı İmar Kanunu ve bu kanuna dayanılarak çıkarılan Şantiye Şefleri Hakkında Yönetmelik, ruhsata tabi her yapıda bir şantiye şefinin bulunmasını zorunlu tutar.

İdare, ruhsat aşamasında şantiye şefinin bu görevi yapmaya engeli olmadığını ve iş sınırlarına uyacağını bilmek ister. Şantiye şefi bu bilgileri bir dilekçe ile değil, sorumluluk doğuran bir beyan olan taahhütname ile verir. Böylece beyanın gerçeğe aykırı çıkması halinde şantiye şefinin hukuki ve cezai sorumluluğu doğar. Uygulamada belgeye şantiye şefi taahhütnamesi, şantiye şefliği taahhütnamesi veya şantiye şefi beyan ve taahhütnamesi denir.

Taahhütnamenin işlevini kısaca şöyle özetleyebiliriz:

• Şantiye şefinin mesleki faaliyetten yasaklı olmadığını belgelemek,
• Yönetmelikte belirlenen iş sayısı ve alan sınırlarını aşmayacağını kayıt altına almak,
• Görevden ayrılma halinde idareye ve müteahhide bildirim yapacağını taahhüt ettirmek,
• Sigortalılık ve tam zamanlı başka bir işte çalışmama şartlarını beyan ettirmek,
• Verilen bilgi ve belgelerin doğruluğundan şantiye şefini sorumlu tutmak.

Hangi Yönetmeliğe Dayanır?

Şantiye şefliğini düzenleyen güncel mevzuat, 2 Mart 2019 tarihli ve 30702 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Şantiye Şefleri Hakkında Yönetmeliktir. Yönetmelik yayımından üç ay sonra yürürlüğe girmiş ve 2017 tarihli eski düzenlemenin yerini almıştır. Bu nedenle uygulamada “yeni şantiye şefliği yönetmeliğine göre taahhütname” ifadesi kullanılır.

Yönetmelikte daha sonra önemli değişiklikler yapılmıştır:

Taahhütname metni, yönetmeliğin şantiye şefinin şartlarını ve iş sınırlarını düzenleyen 6. ve 7. maddeleri ile idarenin görevlerini düzenleyen 9. maddesine dayanır. Yönetmeliğe göre idare, ruhsat düzenlenirken mimar ve mühendis şantiye şeflerinden mesleki faaliyetten men edilmediklerine dair taahhütname isteyebilir.

Şantiye Şefi Taahhütnamede Neyi Taahhüt Eder?

Yeni şantiye şefliği yönetmeliğine göre hazırlanan taahhütnamede şantiye şefi aşağıdaki hususları beyan ve taahhüt eder:

1. Oda üyeliği: 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu kapsamında meslek odası üyeliğinin devam ettiğini. Bu madde mimar ve mühendisler için geçerlidir; teknikerler ve teknik öğretmenler için aranmaz.
2. Meslekten men olmama: Mahkeme veya üyesi olduğu meslek odası tarafından süreli ya da süresiz olarak mesleki faaliyetten yasaklanmadığını.
3. İş sınırı: Şantiye Şefleri Hakkında Yönetmelik’te belirtilen iş miktarından daha fazla iş üstlenmeyeceğini.
4. Görevden ayrılma bildirimi: Şantiye şefliği görevinden ayrılması halinde durumu aynı gün içinde idareye yazılı olarak, yapı müteahhidine ise noter aracılığıyla bildireceğini. Müteahhide noter yerine tebligata elverişli elektronik adres üzerinden bildirim yapılması halinde en az beş gün önce bildirimde bulunacağını.
5. Sigortalılık ve tam zamanlı çalışma: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında şantiye şefi olarak sigortalı çalıştığını ve başka bir işte tam zamanlı olarak çalışmadığını.
6. Bilgilerin doğruluğu: Sunduğu bilgi ve belgelerin doğru olduğunu, bunların güncelliğini kaybetmesi halinde yeni bildirimde bulunacağını.

Taahhüt maddeleri idareye göre küçük farklılıklar gösterebilir. Bazı belediyeler yaş sınırı, sağlık durumu veya kamu görevlisi olmama gibi ek beyanlar da ister. Bu nedenle başvurudan önce ruhsat veren idarenin güncel formunu kontrol etmek gerekir.

Kimler Şantiye Şefi Olabilir?

Yönetmeliğin 6. maddesine göre şantiye şefi olabilecek meslek grupları şunlardır: mimar, inşaat mühendisi, makine mühendisi, elektrik mühendisi veya bu bölüme denkliği kabul edilen elektrik-elektronik mühendisi ile bu alanlarda diploma sahibi inşaat, makine, elektrik ve yapı denetimi teknikerleri ve teknik öğretmenler. Ayrıntılar için kimler şantiye şefi olabilir yazımızı okuyabilirsiniz.

Aşağıdaki durumlardaki kişiler şantiye şefi olarak görev alamaz:

• Mahkeme veya meslek odası kararıyla mesleki faaliyetten men edilmiş olanlar, men süresince,
• Başka bir işte tam zamanlı olarak çalışanlar,
• 75 yaşını doldurmuş olanlar veya şantiyede sürekli görev yapmasına engel sağlık durumu bulunanlar.

Kamu kurumlarında tam zamanlı çalışan mühendis ve mimarların durumu sıkça sorulmaktadır. Bu konuyu kamuda çalışan inşaat mühendisi veya mimar şantiye şefliği yapabilir mi yazımızda ayrıca ele aldık. Kamu yatırımlarında ise şantiye şefinin mimar veya mühendis olması gerekir; tekniker ve teknik öğretmenler bu işlerde şantiye şefi olamaz. Kazık, iksa, derin temel ve yıkım gibi özel işlerde ise inşaat mühendisi şartı aranır.

Bir Şantiye Şefi Aynı Anda Kaç İş Üstlenebilir?

Taahhütnamenin üçüncü maddesi olan “yönetmelikte belirtilen iş miktarından fazla iş üstlenmeme” beyanı, yönetmeliğin 7. maddesindeki sınırlara dayanır. Mimar ve mühendis şantiye şefleri için temel kurallar şöyledir:

Bu sınırlarla birlikte bazı ek kurallar da geçerlidir:

• Şantiye şefi, kendi ilinin sınırları dışında iş üstlenemez.
• Tekniker ve teknik öğretmenler, kamu yatırımı olmayan, her biri en fazla 1.500 m² olan ve belirli yapı sınıflarındaki işlerden aynı anda en fazla üçünü üstlenebilir.
• Aynı köy veya mezranın yerleşik alanında hak sahipliğine dayalı işler ile aynı ihale veya sözleşme kapsamındaki kamu işleri tek iş olarak değerlendirilir.
• 6 Şubat 2023 depremlerinden sonra genel hayata etkili afet bölgesi ilan edilen alanlarda, aynı ilçede her biri 250 m²’ye kadar olan işler toplam 1.250 m²’ye kadar tek iş sayılır. Bu geçici kural 31.12.2027’ye kadar uygulanır.
• Belirli büyüklüğün üzerindeki yapılar için yönetmelikte öngörülen deneyim şartının uygulanması geçici madde ile 31.12.2026’ya kadar ertelenmiştir.

Şantiye şefinin üstlendiği işler idareler tarafından Şantiye-M sistemine (eski adıyla e-Şantiye Şefi) işlenir. Bu nedenle sınırı aşan bir görevlendirme sistemde görünür ve ruhsat aşamasında reddedilir. Üzerinizde görünen şantiye şefliklerini e-Devlet üzerinden şantiye şefliği sorgulama ile kontrol edebilirsiniz.

Şantiye Şefliği Taahhütnamesi Nasıl Doldurulur?

Taahhütnameyi doldururken aşağıdaki bilgilerin eksiksiz ve ruhsat dosyasındaki bilgilerle uyumlu olmasına dikkat edin:

1. İlgili idare: Belgenin sunulacağı belediye veya ruhsat veren kurumun adı (örneğin “…… Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğüne”).
2. Yapı bilgileri: İl, ilçe, mahalle, ada, parsel, yapı sahibi, yapı inşaat alanı ve yapı sınıfı.
3. Yapı müteahhidi bilgileri: Unvan ve yetki belge numarası.
4. Şantiye şefi bilgileri: Ad soyad, T.C. kimlik numarası, mesleği, diploma tarihi ve numarası, oda sicil numarası, iletişim ve tebligat adresi, elektronik tebligat adresi.
5. Taahhüt maddeleri: Yönetmelikteki taahhütler, idarenin formunda yazılı olduğu şekilde.
6. Tarih ve imza: Belgenin düzenlendiği tarih ve şantiye şefinin ıslak imzası. Bazı idareler noter onayı veya imza beyannamesi isteyebilir.

Taahhütname tek başına yeterli değildir. Ruhsat dosyasında genellikle şu belgeler birlikte istenir: şantiye şefliği hizmet sözleşmesi, meslek odasından alınan şantiye şefliği oda kayıt belgesi, diploma örneği, nüfus cüzdanı örneği ve SGK işe giriş bildirgesi. Oda kayıt belgesini çevrim içi almak için İMO’dan online belge nasıl alınır yazımızdaki adımları izleyebilirsiniz.

Şantiye Şefliği Taahhütnamesi Örnek Metni

Aşağıdaki metin, boş taahhütnamenin içeriğini göstermek amacıyla verilmiştir:

“…… Belediye Başkanlığına,
İlinizde …… ilçesi, …… mahallesi, …… ada, …… parselde bulunan, yapı sahibi ……, yapı müteahhidi …… olan, …… m² yapı inşaat alanlı yapının şantiye şefliğini üstlenmiş bulunmaktayım. 6235 sayılı Kanun kapsamında oda üyeliğimin devam ettiğini; mahkeme veya üyesi olduğum meslek odası tarafından mesleki faaliyetten men edilmediğimi; Şantiye Şefleri Hakkında Yönetmelik’te belirtilen iş miktarından fazla iş üstlenmeyeceğimi; görevimden ayrılmam halinde durumu aynı gün idarenize yazılı olarak ve yapı müteahhidine yönetmelikte belirtilen şekilde bildireceğimi; 5510 sayılı Kanun kapsamında şantiye şefi olarak sigortalı çalıştığımı ve başka bir işte tam zamanlı çalışmadığımı; sunduğum bilgi ve belgelerin doğru olduğunu, güncelliğini kaybetmesi halinde yeni bildirimde bulunacağımı beyan ve taahhüt ederim. Tarih / Ad Soyad / İmza”

Taahhütname ve Şantiye Şefliği Oda Kayıt Belgesi

Mimar ve mühendis şantiye şefleri için ruhsat dosyasında taahhütnamenin yanında meslek odasından alınan şantiye şefliği oda kayıt belgesi de istenir. Bu belge, şantiye şefinin odaya kayıtlı olduğunu, aidat borcu bulunmadığını ve mesleki faaliyetten men edilmediğini oda kayıtlarıyla doğrular. Yani taahhütnamedeki ilk iki beyan, oda kayıt belgesiyle desteklenmiş olur.

İnşaat mühendisleri bu belgeyi İnşaat Mühendisleri Odası’ndan, mimarlar Mimarlar Odası’ndan alır. Oda kayıt belgesi alınırken genellikle şantiye şefliği hizmet sözleşmesi sisteme yüklenir ve odanın belirlediği en az ücret tarifesi dikkate alınır. Oda üyeliğinin zorunlu olup olmadığı konusundaki tartışmalar için İnşaat Mühendisleri Odası’na kayıt olmak zorunlu mu ve Mimarlar Odası’na kayıt olmak zorunlu mu yazılarımızı okuyabilirsiniz.

Teknikerler ve teknik öğretmenler TMMOB’a bağlı odalara üye olmadıklarından oda kayıt belgesi sunmazlar. Onların yetkileri diploma ve yönetmelikteki alan ve yapı sınıfı sınırlarıyla belirlenir.

Şantiye Şefinin Görevleri ve Sorumlulukları

Taahhütname, şantiye şefinin göreve başlarken verdiği bir beyandır; asıl sorumluluk görev süresi boyunca devam eder. Yönetmeliğin 8. maddesine göre şantiye şefi; yapının ruhsat ve eki projelere, standartlara ve teknik şartnamelere uygun inşa edilmesini sağlamak, şantiye defterini tutmak, malzeme ve imalat denetimlerine katılmak, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınması için müteahhide yazılı bildirimde bulunmak, komşu yapılarda meydana gelen hasar ve iş kazalarını derhal idareye bildirmek ile yükümlüdür. Görevlerin ayrıntılı listesini şantiye şefinin görevleri yazımızda bulabilirsiniz.

16 Eylül 2025 değişikliğiyle 1 Ocak 2026’dan itibaren şantiye faaliyetlerinin Şantiye-M mobil uygulaması üzerinden elektronik şantiye defterine işlenmesi zorunlu hale gelmiştir. İdareler de şantiye şefinin devam eden işlerini yılda en az bir kez denetim formu ile kontrol etmekle görevlendirilmiştir. Taahhütnamede beyan edilen bilgilerin bu denetimlerde gerçeğe aykırı çıkması, İmar Kanunu’ndaki yaptırımların uygulanmasına ve meslek odasına bildirime yol açar.

Şantiye şefinin hukuki ve cezai sorumlulukları da göz ardı edilmemelidir. Ruhsata aykırı imalat, iş kazası veya yapı hasarı durumunda şantiye şefi, müteahhit ve yapı denetim kuruluşuyla birlikte sorumlu tutulabilir. Konuyla ilgili olarak şantiye şefinin hukuki ve cezai sorumlulukları yazımızı inceleyebilirsiniz.

Görevden Ayrılma ve Yeni Şantiye Şefi Atanması

Taahhütnamenin dördüncü maddesi, şantiye şefinin görevden ayrılırken izleyeceği yolu belirler. Şantiye şefi:

• Ayrılışını aynı gün içinde ruhsatı veren idareye yazılı olarak bildirir,
• Yapı müteahhidine noter aracılığıyla bildirimde bulunur; noter yerine müteahhidin tebligata elverişli elektronik adresine bildirim yapılacaksa bunu en az beş gün önce yapar.

İdare ayrılışı Şantiye-M sistemine işler ve yeni şantiye şefi atanıncaya kadar inşaatın devamına izin vermez. Yeni şantiye şefi aynı şekilde taahhütname, sözleşme ve oda kayıt belgesi ile göreve başlar. Bu nedenle ayrılma kararı veren şantiye şefinin, inşaatın hangi aşamada olduğunu, yapılan imalatları ve şantiye defterindeki son kayıtları tutanakla teslim etmesi, sonradan doğabilecek sorumluluk tartışmalarına karşı önemli bir güvencedir.

Şantiye Şefi SGK Kaydı ve Tam Zamanlı Çalışma Şartı

Taahhütnamenin beşinci maddesi, uygulamada en çok soru doğuran maddedir. Şantiye şefi, görev yaptığı süre boyunca 5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olmalıdır. Sigortalılık genellikle yapı müteahhidi tarafından işe giriş bildirgesi verilerek sağlanır; şantiye şefi kendi bürosu üzerinden serbest çalışıyorsa, sigortalılık durumu buna göre belgelenir. Ruhsat aşamasında idare SGK işe giriş bildirgesini veya sigortalılığı gösteren belgeyi isteyebilir.

“Başka bir işte tam zamanlı çalışmama” şartı ise şantiye şefinin şantiyede fiilen bulunabilmesini güvence altına alır. Bir şirkette tam zamanlı çalışan bir mühendisin, mesai saatleri içinde başka bir inşaatta şantiye şefliği yapması bu şarta aykırıdır. Kamu İhale Kurulu da tam zamanlı şantiye şefliğinin aynı zaman diliminde iki farklı şantiyede yürütülemeyeceği yönünde karar vermiştir. Yarı zamanlı çalışma, emeklilik veya kendi bürosunda serbest çalışma gibi durumlarda ise şartın sağlanıp sağlanmadığı her olayda ayrıca değerlendirilir.

Yapı Müteahhidi Şantiye Şefi Olabilir mi?

Yönetmeliğe göre yapı müteahhidi gerçek kişi ise ve şantiye şefi olabilecek meslek mensuplarından biriyse (örneğin inşaat mühendisi veya mimar), kendisi aynı zamanda şantiye şefi olarak görev yapabilir. Tüzel kişi müteahhitlerde ise şirketin ortağı veya çalışanı olan ve şartları taşıyan bir mimar ya da mühendis şantiye şefi olarak görevlendirilebilir. Bu durumda ayrıca sözleşmeli bir şantiye şefi aranmaz, ancak taahhütname yine düzenlenir ve iş sınırlarına uyulur.

Müteahhit ile şantiye şefinin aynı kişi olması, şantiye şefinin müteahhide yazılı uyarı yapma ve idareye bildirimde bulunma görevlerini ortadan kaldırmaz. Yapı denetim kuruluşunun denetim görevi de devam eder. Yapı denetimi kapsamındaki işlerin genel işleyişi için yapı denetim nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Şantiye Şefi ile Yapı Denetim ve Proje Müellifi Arasındaki Fark

Ruhsat dosyasında birden fazla teknik sorumlunun adı geçtiğinden, bu kişilerin görevleri sık sık karıştırılır:

Şantiye şefi, yapı denetim kuruluşunun denetçi mühendisi olarak aynı yapıda görev alamaz. Aynı şekilde yapı denetim kuruluşunda çalışan bir mühendisin başka bir yapıda şantiye şefliği yapması da tam zamanlı çalışma şartına takılır. Şantiye organizasyonundaki görev dağılımını görmek için şantiyelerde kim ne görev yapar yazımızı da okuyabilirsiniz.

Ruhsat Dosyası İçin Şantiye Şefi Evrak Listesi

Belediyeden belediyeye küçük farklılıklar olmakla birlikte, şantiye şefi atanırken ruhsat dosyasına genellikle şu belgeler eklenir:

• Şantiye şefliği taahhütnamesi (bu yazıdaki örnek veya idarenin formu),
• Şantiye şefliği hizmet sözleşmesi (müteahhit ile şantiye şefi arasında),
• Meslek odasından alınan şantiye şefliği oda kayıt belgesi (mimar ve mühendisler için),
• Diploma veya mezuniyet belgesinin onaylı örneği,
• Nüfus cüzdanı örneği ve iletişim bilgileri,
• SGK işe giriş bildirgesi veya sigortalılığı gösteren belge,
• Gerekli hallerde imza beyannamesi veya imza sirküleri.

Belgeler tamamlandığında idare şantiye şefini Şantiye-M sistemine kaydeder ve ruhsat düzenlenir. Ruhsat yapı ruhsatı için gerekli belgeler listesinin tamamı sağlandığında verilir; şantiye şefi evrakı bu listenin yalnızca bir bölümüdür.

Sık Yapılan Hatalar

1. Eski yönetmeliğe göre hazırlanmış formu kullanmak: 2017 tarihli formlar güncel taahhüt maddelerini içermeyebilir.
2. İş sınırını hesaplarken devam eden işleri unutmak: İskân alınmamış ve şantiye şefliğinden ayrılış bildirimi yapılmamış işler sistemde açık görünür.
3. Başka bir işte tam zamanlı çalışırken taahhüt vermek: SGK kayıtları idare tarafından kontrol edilebilir; gerçeğe aykırı beyan sorumluluk doğurur.
4. Ayrılırken yalnızca müteahhide haber vermek: İdareye aynı gün yazılı bildirim yapılmazsa şantiye şefinin sorumluluğu devam eder.
5. Elektronik tebligat adresini yazmamak: Bildirimlerin geçerli şekilde yapılabilmesi için güncel elektronik adres gereklidir.

Sık Sorulan Sorular

Şantiye şefi taahhütnamesi noter onaylı mı olmalı?

Yönetmelik noter onayı şartı koymaz. Ancak bazı belediyeler imzanın şantiye şefine ait olduğunun doğrulanması için noter onayı, imza beyannamesi veya şantiye şefinin belediyede bizzat imza atmasını isteyebilir.

Taahhütname her yapı için ayrı mı düzenlenir?

Evet. Taahhütname belirli bir yapıya ait ruhsat dosyası için düzenlenir; her yeni iş için yeniden hazırlanır.

Teknikerler taahhütnamede oda üyeliği beyan eder mi?

Hayır. Oda üyeliği ve meslek odasınca men edilmeme beyanı mimar ve mühendisler için geçerlidir. Teknikerler ve teknik öğretmenler bu maddeyi doldurmaz.

Şantiye şefi aynı anda kaç iş alabilir?

Mimar ve mühendisler her biri 1.500 m²’ye kadar dört, 4.500 m²’ye kadar üç veya 7.500 m²’ye kadar iki iş üstlenebilir. 31.12.2026’ya kadar 1.500 m² sınırı 2.500 m², 4.500 m² sınırı 5.000 m² olarak uygulanır.

Taahhütnameye aykırı davranmanın sonucu nedir?

Gerçeğe aykırı beyan tespit edilirse idare hukuki ve cezai işlem başlatabilir, durumu meslek odasına ve Şantiye-M sistemine bildirir. Şantiye şefi hakkında İmar Kanunu kapsamında yaptırım uygulanabilir.

Taahhütnamede yapı inşaat alanı nasıl yazılır?

Yapı inşaat alanı, ruhsat ve eki projelerde gösterilen bodrum katlar dahil toplam kapalı alandır. Taahhütnamede ve sözleşmede bu değerin ruhsat dosyasıyla birebir aynı yazılması gerekir; çünkü şantiye şefinin aynı anda üstlenebileceği iş sayısı bu alana göre belirlenir. Projede tadilat yapılıp alan değişirse, taahhütname ve sözleşme de güncellenmelidir.

Emekli mühendis şantiye şefliği yapabilir mi?

Emeklilik tek başına engel değildir. 75 yaşını doldurmamış, sağlık durumu şantiyede sürekli görev yapmaya elverişli ve oda üyeliği devam eden emekli mühendis veya mimarlar şantiye şefi olabilir. Sigortalılık durumu SGK mevzuatına göre ayrıca değerlendirilir.

Taahhütname ile sözleşme aynı belge midir?

Hayır. Sözleşme şantiye şefi ile müteahhit arasındaki iş ilişkisini, taahhütname ise şantiye şefinin idareye karşı beyanını düzenler. Ruhsat dosyasında ikisi birlikte bulunur.

Not: Yönetmelik hükümleri değişebilir. Başvurudan önce ruhsat veren idarenin güncel formunu ve Resmî Gazete’deki son değişiklikleri kontrol etmeniz önerilir.

Bu yazıda inşaat mühendisi statik proje imza yetkisi nasıl alınır, SİM belgesi ve İTB için gereken koşullar ve belgeler nelerdir, şirket ortaklık şartları nasıldır, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’ne göre kat sayısına bağlı deneyim şartları nelerdir, statik proje müellifinin sorumlulukları ve dikkat edilmesi gereken noktalar nelerdir sorularını cevaplıyoruz.

Statik Proje İmza Yetkisi Nedir?

Yapı ruhsatı alınabilmesi için belediyeye veya ilgili idareye sunulan projeler arasında mimari, statik, mekanik ve elektrik projeleri bulunur. Statik proje; yapının taşıyıcı sisteminin deprem, rüzgâr, kar ve kullanım yükleri altında güvenli olduğunu gösteren hesap raporu ile kalıp, donatı ve detay çizimlerinden oluşur. Bu projeyi hazırlayan ve imzalayan inşaat mühendisine statik proje müellifi denir. Müellif, projenin yönetmeliklere uygunluğundan mesleki ve hukuki olarak sorumludur.

İmza yetkisi; diplomanın yanında meslek odası kaydını, serbest mühendislik hizmeti verme belgesini ve bu hizmetin verildiği işyerinin tescilini içeren bir süreçtir. Bu yetki ilk aşamada kat sınırı olmaksızın verilmekteyken, 2023 yılındaki imar yönetmeliği değişikliğiyle yüksek binalar için ek deneyim şartları getirilmiştir.

Statik Proje İmza Yetkisi İçin Gerekenler

Bir inşaat mühendisinin statik proje imzalayabilmesi için izlenmesi gereken temel adımlar şunlardır:

1. İnşaat mühendisliği diploması: Yükseköğretim kurumlarının inşaat mühendisliği bölümünden mezun olmak.
2. İMO üyeliği: Mesleği serbest olarak icra edebilmek için İnşaat Mühendisleri Odası’na kayıt olmak. Bu konudaki yasal çerçeveyi inşaat mühendisleri odasına kayıt olmak zorunlu mudur yazımızda anlattık.
3. SİM belgesi: “Etüt-proje ve danışmanlık hizmetleri” alanında Serbest İnşaat Mühendisliği belgesi almak.
4. İşyeri Tescil Belgesi (İTB): SİM belgesini, kendi işyeri veya bağlı olarak çalışılan bir işyeri üzerinden İTB’ye kaydettirmek.
5. Deneyim şartları (5 kat ve üzeri için): Zemin kat hariç 5 ve daha fazla katlı binalar için Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nde tanımlanan mesleki deneyim koşullarını sağlamak.

İMO’nun Serbest İnşaat Mühendisliği Hizmetleri Uygulama, Tescil, Denetim ve Belgelendirme Yönetmeliği’ne göre SİM, SYD (Serbest Yapı Denetçiliği) ve İTB belgesi bulunmayan, belgesini yenilemeyen veya belgesi Oda tarafından iptal edilen kişi ve kuruluşlar serbest inşaat mühendisliği ve serbest yapı denetçiliği hizmetlerini yapamaz. Bu belgelerin kısaltmaları şu anlamlara gelir:

• SİM: Serbest İnşaat Mühendisliği belgesi
• SYD: Serbest Yapı Denetçiliği belgesi
• İTB: İşyeri Tescil Belgesi

SİM Belgesi Nasıl Alınır?

İMO’ya kaydolduktan sonra statik proje imza yetkisi için atılması gereken ilk adım, “Etüt-proje ve danışmanlık hizmetleri” alanında SİM belgesi almaktır. SİM belgesi alabilmek için aranan genel koşullar şunlardır:

• Oda üyesi olmak ve üyelik borcunun bulunmaması,
• TMMOB veya Oda tarafından mesleki bir kısıtlamaya uğramamış olmak,
• Oda yönetim kurulunca belirlenen SİM belgesi tescil bedelini ödemiş olmak.

Başvuru sırasında genellikle aşağıdaki belgeler istenir:

• Başvuru formu,
• Özgeçmiş,
• Tescil bedeli makbuzu,
• İmza beyannamesi,
• Yetki ve sorumluluklar belirtilerek çalışılan veya bitirilen işlerin listesi ve belgeleri,
• Varsa akademik unvanlara ait belgeler.

Belge türleri, bedeller ve istenen evraklar Oda tarafından dönem dönem güncellenebildiği için başvuru öncesinde bağlı bulunulan İMO şubesinden güncel listenin alınması gerekir. SİM belgesi belirli aralıklarla yenilenir ve yenileme sırasında meslek içi eğitim katılımları gibi koşullar aranabilir.

İşyeri Tescil Belgesi (İTB) Nasıl Alınır?

SİM belgesi alındıktan sonra bu belgenin bir İşyeri Tescil Belgesi altına kaydettirilmesi gerekir. Bunun iki yolu vardır:

1. Mühendisin Kendi Şirketi veya Firması Üzerinden İTB Alması

Tamamı İTB almak isteyen inşaat mühendisine ait olan şahıs firmaları ve ortaksız şirketler, SİM belgesi ve gerekli şirket belgeleriyle İMO’ya İTB başvurusu yapabilir. Ortaklı bir şirket kurulması veya bir şirkete ortak olunması durumunda yönetmelikte belirtilen koşulların sağlanması gerekir. Yönetmeliğe göre işyeri adi ortaklık ise ortaklık hisselerinin tamamının SİM belgeli İMO üyelerine ait olması; işyeri tüzel kişilik ise hisselerin en az yüzde ellibirinin TMMOB’ye bağlı odalara kayıtlı kişilere ait olması ve şu koşullardan birinin sağlanması gerekir:

• Ortaklardan en az birinin, yüzde yirminin altında olmamak üzere hisseye sahip SİM belgeli İMO üyesi olması,
• Tüm ortakların hissesinin yüzde yirminin altında olması durumunda, SİM belgeli İMO üyesinin ortaklık payının en yüksek hisse sahibinden az olmaması.

İTB İçin Şirket Ortaklık Koşullarının Özeti

Uygulamada sık karşılaşılan durumlar şöyle özetlenebilir (tüm durumlarda inşaat mühendisinin İMO’ya kayıtlı olması ve SİM belgesi alması gerekir):

• İnşaat mühendisinin kendi adına bir şahıs firması kurması,
• Hisselerinin tamamı inşaat mühendisine ait bir limited veya anonim şirket kurması,
• İnşaat mühendisinin en az %51 hisseye sahip olduğu ortak bir şirket kurulması,
• Hisselerin en az %51’inin TMMOB’ye bağlı odaların üyelerine ait olduğu ve en az %20 hisseye sahip bir SİM belgeli inşaat mühendisinin bulunduğu ortak şirket,
• TMMOB üyelerinin hissesinin %51’in üzerinde olduğu ve hiçbir ortağın %20 veya üzerinde hisseye sahip olmadığı durumda, en büyük hissenin SİM belgeli inşaat mühendisine ait olması.

2. Başka Bir Şirketin İTB’si Altında Çalışmak

İTB’ye sahip, yani yukarıdaki koşulları sağlayan bir şirket, SİM belgeli bir inşaat mühendisini kendi İTB’si altına kaydettirerek bu mühendis aracılığıyla statik proje hizmeti verebilir. Bu durumda şirketin, mühendisin kendi bünyesinde çalıştığını gösteren belgeleri ve sosyal güvenlik kayıtlarını Odaya sunması gerekir. Mühendisin sigortasının TMMOB’nin belirlediği mühendis-mimar asgari ücretinin altında olmaması da aranan koşullar arasındadır.

İTB Başvurusunda İstenen Belgeler

• İTB başvuru formu,
• Firma iş deneyim formu,
• Firma ekipman, teknik bilgi ve yazılım formu,
• İTB altındaki SİM sahiplerinin katıldığı meslek içi eğitimlerin listesi,
• SİM belgelerinin örnekleri,
• Vergi levhası ve firmanın faal olduğunu gösteren güncel belge,
• İşyeri adres belgesi,
• Şirket yetkililerinin imza sirküleri,
• Ana sözleşmenin yayımlandığı Ticaret Sicil Gazetesi ve güncel sermaye dağılımını gösteren Ticaret Odası kaydı,
• İşyeri bilgi ve kontrol formu,
• Başvuru bedeli makbuzu.

Kat Sayısına Göre Statik Proje Deneyim Şartları (2023 Düzenlemesi)

Uzun yıllar boyunca Türkiye’de SİM belgesi ve İTB’ye sahip her inşaat mühendisi, deneyim süresine bakılmaksızın her yükseklikteki binanın statik projesini imzalayabiliyordu. 12 Mayıs 2023 tarihli ve 32188 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği değişikliğiyle, yönetmeliğin 57. maddesine statik proje müellifleri için kat sayısına bağlı deneyim şartları eklendi. Bu hükümler 1 Temmuz 2023’te yürürlüğe girdi. Yürürlük tarihinden önce yapı ruhsatı başvurusu yapılmış veya ihale kararı alınmış yapılar için bu şartların 31 Aralık 2023’e kadar uygulanmayacağı bir geçiş süresi tanındı.

Proje deneyiminde sayılan alanlar, statik projelendirme sürecinde aktif görev alınan ve yapı ruhsatı alınmış yapılara aittir; bu deneyimin belgelendirilmesi gerekir. 15 katın üzerindeki binalar için aranan lisansüstü eğitim şartı, ilgili hükmün yürürlüğe girdiği tarihte hizmet süresi ve iş deneyimi şartlarını zaten sağlayan inşaat mühendisleri için aranmaz.

Kat sayısı belirlenirken zemin kat hesaba katılmaz; bodrum katların ve çatı katlarının nasıl değerlendirileceği konusunda ise yönetmelikteki tanımlar ve ilgili idarenin yorumu esas alınır. Tereddüt durumunda proje başlamadan önce ruhsatı verecek idareye danışmak, sonradan müellif değişikliği gibi zaman kayıplarını önler.

Bu düzenleme, özellikle 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından yapı güvenliğine ilişkin tartışmaların bir sonucu olarak, yüksek binaların tasarımının deneyimli mühendisler tarafından yapılmasını amaçlamaktadır. Benzer “yetkin mühendislik” uygulamalarının ABD ve İngiltere’deki örneklerini ABD ve İngiltere’de yetkin mühendislik uygulamaları yazımızda inceledik. Mevzuat zaman zaman değiştiği için başvuru öncesinde yönetmeliğin güncel metninin Resmî Gazete ve mevzuat bilgi sistemi üzerinden kontrol edilmesi önerilir.

Yeni Mezun İnşaat Mühendisi Statik Proje Çizebilir mi?

Evet, ancak sınırlı olarak. İMO kaydı, SİM belgesi ve İTB şartlarını sağlayan yeni mezun bir inşaat mühendisi, zemin kat hariç 4 kata kadar binaların statik projelerini müellif olarak hazırlayabilir. 5 kat ve üzerindeki binalar için ise yukarıdaki tabloda verilen deneyim süresi ve proje deneyimi şartlarını sağlaması gerekir. Bu nedenle yeni mezun mühendislerin, deneyimli bir müellifin yanında proje bürosunda çalışarak hem mesleki birikim kazanmaları hem de ileride kullanabilecekleri proje deneyimini belgelemeleri önemlidir. Bu süreçte yardımcı olabilecek bilgiler için yeni mezun inşaat mühendisi nasıl iş bulur yazımıza bakabilirsiniz.

Statik Proje Müellifinin Sorumlulukları

Statik proje imzalamak, önemli mesleki ve hukuki sorumluluklar getirir. Müellif;

• Projenin Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, TS 500, TS 498 ve ilgili diğer yönetmelik ve standartlara uygun olarak hazırlanmasından,
• Zemin etüdü raporundaki parametrelerin projeye doğru yansıtılmasından,
• Mimari proje ile statik projenin uyumundan ve taşıyıcı sistemin mimari kararlarla çelişmemesinden,
• Hesap raporu ile çizimlerin birbirini tutmasından ve uygulanabilir detayların verilmesinden,
• Gerektiğinde inşaat sırasında ortaya çıkan proje sorularının cevaplanmasından ve tadilat projelerinin hazırlanmasından

sorumludur. Projede yapılan hatalar, yapının hasar görmesi veya yıkılması durumunda müellifin hukuki ve cezai sorumluluğuna yol açabilir. Bu nedenle statik proje hizmetinin kapsamının ve tarafların yükümlülüklerinin yazılı bir sözleşmeyle belirlenmesi önemlidir; örnek bir sözleşme için statik proje müellifliği hizmet sözleşmesi yazımıza göz atabilirsiniz.

Proje Deneyimi Nasıl Belgelenir?

Deneyim şartlarında aranan “projelendirme sürecinde aktif olarak yer almış olmak”, mühendisin yalnızca bir büroda çalışmış olmasıyla değil, belirli projelerin hazırlanmasında fiilen görev aldığını gösterebilmesiyle ilgilidir. Bu nedenle mühendislerin, çalıştıkları projelerin adı, yapı ruhsatı bilgileri, kat sayısı, inşaat alanı ve projede üstlendikleri görevle birlikte kayıt altına alınması önemlidir. Bu bilgiler; işveren büro tarafından düzenlenen görev belgeleri, sosyal güvenlik kayıtları, proje kapaklarındaki isimler ve ilgili idarelerin kayıtlarıyla desteklenebilir. Belgelendirme usulü ve kabul edilen belgeler için ilgili idarenin ve meslek odasının güncel uygulaması takip edilmelidir.

Deneyim süresinin hesabında genellikle mezuniyet sonrası mesleki faaliyet süresi esas alınır. Proje bürosunda yardımcı mühendis olarak geçirilen yıllar, ileride daha yüksek binaların müellifliğini üstlenebilmek için en önemli birikimi oluşturur.

İTB ve Statik Proje Hizmetiyle İlgili Dikkat Edilecek Noktalar

• Yazılım: İTB başvurusunda Oda, statik proje hizmeti verecek büroların lisanslı statik analiz ve tasarım yazılımlarına sahip olmasını isteyebilir. Ekipman ve yazılım koşulları dönemsel olarak değişebildiği için güncel koşullar şubeden öğrenilmelidir. Mühendislikte kullanılan yazılımlar hakkında inşaat mühendislerinin bilmesi gereken bilgisayar programları yazımıza bakabilirsiniz.
• Ofis: İTB alacak büronun mesleki hizmete uygun bir işyerine sahip olması beklenir. Konut adresinin işyeri olarak kullanılması Oda tarafından kabul edilmeyebilir; farklı meslek gruplarıyla ortak ofis kullanımı ise genellikle mümkündür.
• Ofis ziyareti: İTB başvurusu sonrasında Oda temsilcileri işyerini ziyaret ederek koşulların sağlanıp sağlanmadığını kontrol edebilir.
• Yenileme: İTB her yıl, SİM belgesi ise daha uzun aralıklarla yenilenir. Yenileme sırasında üyelik aidatlarının ödenmiş olması ve meslek içi eğitim koşulları aranabilir.
• Kat ve alan sınırları: 2023 öncesinde statik projelerde kat veya alan sınırlaması yokken, artık zemin kat hariç 5 kat ve üzerindeki binalar için deneyim şartları uygulanmaktadır.
• Proje bedeli: Statik proje hizmet bedelleri, İMO’nun yayımladığı en az hizmet bedeli esaslarına göre belirlenir. Yapının sınıfı ve alanı bedeli doğrudan etkiler.

Etüt-Proje ve Danışmanlık Hizmetleri Kapsamında Verilebilecek Hizmetler

SİM belgesi ve İTB ile yalnızca statik proje değil, “etüt-proje ve danışmanlık hizmetleri” kapsamında şu hizmetler de verilebilir:

1. Etüt ve fizibilite hizmetleri,
2. Planlama hizmetleri,
3. Projelendirme hizmetleri,
4. Araştırma ve geliştirme hizmetleri,
5. Keşif, şartname ve ihale dosyası düzenleme hizmetleri,
6. Hakediş ve kesin hesap hizmetleri,
7. Mesleki kontrollük hizmetleri,
8. Çevresel etki değerlendirme hizmetleri.

Bu hizmetlerin bir kısmı için ayrıca ilgili mevzuatta tanımlanan belgeler veya deneyim koşulları aranabilir.

Statik Projeye Başlamadan Önce Bilinmesi Gerekenler

İmza yetkisini almak, statik proje hazırlamanın yalnızca yasal boyutudur. İyi bir statik proje için mühendisin deprem yönetmeliğine, betonarme ve çelik yapı tasarımına, zemin mekaniğine ve temel tasarımına hâkim olması; yapı analiz programlarını doğru modelleme ilkeleriyle kullanabilmesi gerekir. Projenin hazırlanma adımlarını statik betonarme projesi hazırlama, tamamlanmış bir projenin kontrolünü ise statik proje kontrolü ve dikkat edilmesi gerekenler yazılarımızda anlattık. Projelerin nasıl okunacağını öğrenmek isteyenler için statik proje nasıl okunur yazımız da faydalı olacaktır.

Statik proje, ruhsat sürecinin bir parçasıdır. Ruhsat başvurusunda istenen diğer belgeler için yapı ruhsatı almak için gerekli belgeler yazımıza; yapı denetimi kapsamı için kaç metrekare altı yapılarda yapı denetime gerek yoktur yazımıza bakabilirsiniz.

Statik Proje Hazırlama Süreci Adım Adım

İmza yetkisini alan bir mühendisin bir statik projeyi ruhsat aşamasına getirmesi genellikle şu adımlardan oluşur:

1. Mimari projenin incelenmesi: Kat planları, kesitler ve görünüşler üzerinden taşıyıcı sistem için uygun aks düzeni, kolon ve perde yerleri belirlenir. Bu aşamada mimar ile koordinasyon çok önemlidir; düzensiz taşıyıcı sistemler deprem davranışını olumsuz etkiler.
2. Zemin etüdü verilerinin değerlendirilmesi: Zemin sınıfı, zemin emniyet gerilmesi, yeraltı suyu ve sıvılaşma riski gibi bilgiler temel tipinin seçiminde ve deprem hesabında kullanılır.
3. Ön boyutlandırma ve modelleme: Döşeme, kiriş, kolon ve perde boyutları belirlenir; yapı analiz programında model oluşturulur, yükler tanımlanır.
4. Analiz ve tasarım: Deprem ve düşey yük analizleri yapılır; düzensizlik, göreli kat ötelemesi, ikinci mertebe etkileri ve eleman dayanımları kontrol edilir.
5. Çizimler ve detaylar: Kalıp planları, kolon ve perde aplikasyonları, kiriş ve döşeme donatı çizimleri, temel planları ve uygulama detayları hazırlanır.
6. Hesap raporu: Kabuller, yükler, analiz sonuçları ve kontroller okunabilir bir rapor hâlinde düzenlenir.
7. Onay süreci: Proje, yapı denetim kuruluşu ve ilgili idare tarafından incelenir; istenen düzeltmeler yapılarak onaya sunulur. Projeler birçok idarede elektronik ortamda ve elektronik imzayla sunulduğu için müellifin nitelikli elektronik sertifikaya sahip olması gerekir.

Bu süreçte projenin yalnızca yönetmeliklere uygun olması değil, şantiyede uygulanabilir olması da gözetilmelidir. Okunaklı çizimler, açık detaylar ve tutarlı donatı tabloları, uygulamadaki hataları büyük ölçüde azaltır.

Yurt Dışında Statik Proje İmza Yetkisi

Pek çok ülkede yapı projelerini imzalama yetkisi, mezuniyetten sonra belirli bir süre denetimli mesleki deneyim kazanılmasına ve sınavla belgelendirilmeye bağlıdır. ABD’de mühendisler önce temel mühendislik sınavını geçip belirli bir süre lisanslı bir mühendisin yanında çalıştıktan sonra profesyonel mühendislik (PE) sınavına girer; bazı eyaletlerde yüksek ve önemli yapılar için ayrıca yapı mühendisliği (SE) lisansı istenir. İngiltere’de de “chartered engineer” unvanı meslek kuruluşlarının değerlendirmesiyle verilir. Türkiye’de 2023 düzenlemesi, kat sayısına bağlı deneyim koşulları getirerek bu yaklaşıma doğru atılmış bir adım olarak değerlendirilebilir; ancak sınavlı bir yetkin mühendislik sistemi henüz bulunmamaktadır.

Sık Sorulan Sorular

İnşaat mühendisi statik proje imzalamak için ne yapmalı?

İnşaat Mühendisleri Odası’na kayıt olmalı, “etüt-proje ve danışmanlık hizmetleri” alanında SİM belgesi almalı ve bu belgeyi kendi işyeri veya bağlı çalıştığı bir işyeri üzerinden İşyeri Tescil Belgesi’ne kaydettirmelidir. Zemin kat hariç 5 kat ve üzeri binalar için ayrıca deneyim şartlarını sağlamalıdır.

SİM belgesi nedir?

SİM, Serbest İnşaat Mühendisliği belgesidir. İMO tarafından, serbest mühendislik hizmeti verecek inşaat mühendislerine verilir ve statik proje imza yetkisinin ön koşullarından biridir.

İTB nedir?

İTB, İşyeri Tescil Belgesidir. SİM belgeli mühendislerin hizmet verdiği şahıs firması veya şirketin İMO’ya tescilini gösterir. Statik proje hizmeti bir İTB altında verilir ve belge her yıl yenilenir.

Yeni mezun inşaat mühendisi kaç katlı binanın statik projesini çizebilir?

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’ne göre deneyim şartı aranmaksızın zemin kat hariç 4 kata kadar binaların statik projesi hazırlanabilir. 5–7 kat için en az 3 yıl deneyim ile toplam 10.000 m² ve 4 farklı yapıda proje deneyimi gerekir.

15 katın üzerindeki binalar için hangi şartlar aranır?

7 yıldan fazla mesleki deneyim, en az biri 8–15 katlı olmak üzere toplam en az 20.000 m² ve 8 farklı yapıda proje deneyimi ile yapı ana bilim dalında veya deprem mühendisliğinde lisansüstü eğitim aranır. Yürürlük tarihinde diğer şartları sağlayan mühendisler için lisansüstü eğitim şartı aranmaz.

Statik proje deneyim şartları ne zaman yürürlüğe girdi?

12 Mayıs 2023 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan yönetmelik değişikliğiyle getirilen şartlar 1 Temmuz 2023’te yürürlüğe girdi. Bu tarihten önce ruhsat başvurusu yapılmış veya ihale kararı alınmış yapılar için 31 Aralık 2023’e kadar geçiş süresi uygulandı.

SİM belgesi ve İTB kaç yılda bir yenilenir?

İTB her yıl yenilenir. SİM belgesi ise daha uzun aralıklarla yenilenir ve yenileme sırasında üyelik borcunun bulunmaması ve meslek içi eğitim gibi koşullar aranabilir. Güncel süreler ve bedeller için bağlı bulunulan İMO şubesine danışılmalıdır.

Statik proje müellifi projeden sonra da sorumlu mudur?

Evet. Müellif, hazırladığı projenin yönetmeliklere uygunluğundan yapının ömrü boyunca sorumludur. Projedeki bir hatanın sonradan ortaya çıkması durumunda hukuki ve cezai sorumluluk doğabilir. Bu nedenle proje dosyalarının, hesap raporlarının ve yazışmaların düzenli olarak arşivlenmesi önerilir.

Kamuda çalışan inşaat mühendisi statik proje imzalayabilir mi?

Kamu görevlilerinin serbest meslek faaliyeti yürütmesi, ilgili personel mevzuatıyla sınırlandırılmıştır. Bu nedenle kamuda çalışan mühendislerin serbest olarak statik proje müellifliği yapması genellikle mümkün değildir. Konuya benzer bir örnek olan şantiye şefliği için kamuda çalışan inşaat mühendisi şantiye şefliği yapabilir mi yazımıza bakabilirsiniz.

Bu yazıda fayın elemanlarını, fay hareketlerinin nasıl sınıflandırıldığını, sağ yanal atımlı fay ne demek ve sol yanal atımlı fayın nasıl ayırt edildiğini, normal ve ters fayların hangi gerilme ortamlarında oluştuğunu, Türkiye’deki başlıca fay sistemlerini ve fay hareketlerinin yapılar üzerindeki etkilerini anlatıyoruz.

Fay Nedir?

Faylar, kaya bloklarının farklı yönlerde hareket ettiği yerlerdeki kırıklardır. Yer kabuğu levha hareketleri nedeniyle sürekli gerilme altındadır. Kayaçlar bu gerilmeye bir süre elastik olarak dayanır; dayanımları aşıldığında kırılır ve kırık boyunca kayarlar. Kırık oluştuktan sonra da gerilme birikmeye devam eder ve fay belirli aralıklarla yeniden kayar. Her ani kayma bir depremdir.

Bir kırığın fay sayılabilmesi için iki yanındaki blokların kırık düzlemine paralel olarak birbirine göre yer değiştirmiş olması gerekir. Bloklar arasında hareket olmayan kırıklara ise çatlak veya eklem denir.

Fayın Elemanları

Fay hareketlerini tanımlarken kullanılan temel kavramlar şunlardır:

• Fay düzlemi: Blokların üzerinde kaydığı kırık yüzeyi.
• Fay hattı (fay izi): Fay düzleminin yeryüzünü kestiği çizgi.
• Doğrultu: Fay düzleminin yatay düzlemle kesişme çizgisinin yönü.
• Eğim: Fay düzleminin yatayla yaptığı açı. Eğimi 90°’ye yakın faylar düşey, küçük açılı faylar yatık faylardır.
• Asılı blok (tavan bloğu): Eğimli bir fay düzleminin üstünde kalan blok.
• Taban bloğu: Fay düzleminin altında kalan blok.
• Atım: Fay boyunca daha önce bitişik olan iki noktanın hareket sonrası birbirinden uzaklaşma miktarıdır. Atımın fay doğrultusundaki bileşenine doğrultu atımı (yanal atım), fay düzleminin eğimi yönündeki bileşenine eğim atımı, toplam yer değiştirmeye ise net atım denir.

Fay Hareketleri Nasıl Sınıflandırılır?

Faylar, fay düzlemi boyunca gelişen kaymanın yönüne göre dört ana grupta değerlendirilir:

1. Eğim atımlı faylar (dip-slip): normal fay, ters fay ve bindirme fayı
2. Doğrultu atımlı faylar (strike-slip): sağ yanal atımlı fay ve sol yanal atımlı fay
3. Verev atımlı faylar (oblique-slip): hem eğim hem doğrultu bileşeni olan faylar
4. Rotasyonal (pivotal, burulma) faylar: kayma miktarının fay doğrultusu boyunca hızla değiştiği faylar

1. Eğim Atımlı Faylar

Eğim atımlı faylarda bloklar fay düzleminin eğimi doğrultusunda, yani yukarı veya aşağı doğru hareket eder. Hareketin yönüne göre normal ve ters fay olarak ikiye ayrılır.

Normal Fay

Normal fay hareketinde asılı blok, taban bloğuna göre fay düzlemi boyunca aşağı doğru kayar. Yukarıdaki şekilde 1 numaralı asılı blok, 2 numaralı taban bloğuna göre aşağı yönlü hareket eder. Normal faylar yer kabuğunun gerildiği (çekme rejimi) bölgelerde oluşur; kabuk uzar ve bloklar birbirinden uzaklaşır. Fay düzlemlerinin eğimi genellikle 45°–70° arasındadır.

Normal fayların karşılıklı çalışmasıyla aradaki blok çökerse graben (çöküntü havzası), yükselmiş blok kalırsa horst oluşur. Türkiye’nin batısındaki Gediz, Büyük Menderes ve Küçük Menderes grabenleri bu şekilde oluşmuş havzalardır.

Ters Fay ve Bindirme Fayı

Ters faylanma, kayaçların sıkışma (basınç rejimi) altında birbirine çarpmasıyla gelişir. Normal fay hareketinin tersine, asılı blok taban bloğuna göre fay düzlemi boyunca yukarı doğru hareket eder. Yukarıdaki şekilde 3 numaralı asılı blok, 4 numaralı taban bloğuna göre yukarı yönlü hareket eder. Bu hareket yer kabuğunu kısaltır ve kalınlaştırır.

Ters faylar fay düzleminin eğim açısına göre farklı isimler alır: eğimi 45°’den küçük olanlara küçük açılı ters fay, 45°’den büyük olanlara büyük açılı ters fay, yaklaşık 10°–35° arasında olanlara bindirme fayı (thrust), eğimi çok küçük olan ve yaşlı kayaçları kilometrelerce genç kayaçların üzerine taşıyan faylara ise örtü fayı veya nap (overthrust, nappe) denir. Himalaya ve Alp dağ kuşakları büyük bindirme faylarıyla oluşmuştur. Türkiye’nin güneydoğusundaki Bitlis–Zagros kenet kuşağı da bir bindirme kuşağıdır.

2. Doğrultu Atımlı Faylar

Doğrultu atımlı faylarda hareket yönü fay doğrultusuna paraleldir; bloklar yatay olarak ve birbirine zıt yönde kayar. Fay düzlemi genellikle düşeye yakındır ve düşey yer değiştirme çok azdır. Yukarıdaki şekilde 2 ve 3 numaralı bloklar fay doğrultusu boyunca hareket etmektedir.

Doğrultu atımlı faylar hareket yönüne göre sağ yanal atımlı ve sol yanal atımlı olarak adlandırılır. Sağa doğru yer değiştirmenin ağırlıkta olduğu faya sağ yanal atımlı fay (dekstral), sola doğru yer değiştirmenin ağırlıkta olduğu faya ise sol yanal atımlı fay (sinistral) denir.

Sağ Yanal Atımlı Fay Ne Demek?

Bir fayın sağ yanal mı sol yanal mı olduğu, gözlemcinin hangi blokta durduğundan bağımsız olarak şu basit kuralla belirlenir: Fayın bir tarafında durup fayın karşı tarafına bakın. Karşı blok size göre sağa doğru hareket etmişse fay sağ yanal atımlıdır; sola doğru hareket etmişse sol yanal atımlıdır. Gözlemci karşı bloğa geçip geri bakarsa da sonuç değişmez; bu nedenle tanım her iki taraftan da aynı sonucu verir.

Örneğin bir sağ yanal atımlı fayı dik açıyla kesen bir yol, deprem sonrasında fay hattında kesilir. Yolun bir ucunda durup fayın öbür yanına bakan kişi, yolun devamını kendi sağında görür. Sol yanal atımlı fayda ise yolun devamı solda kalır.

Kuzey Anadolu Fayı (KAF) sağ yanal atımlı, Doğu Anadolu Fayı (DAF) sol yanal atımlı bir faydır. Kaliforniya’daki San Andreas Fayı da sağ yanal atımlı doğrultu atımlı fayların dünyadaki en bilinen örneğidir.

3. Verev Atımlı Faylar

Verev atımlı faylarda hareket fay düzlemine göre eğik olarak gelişir; hareket ne yalnızca doğrultuya ne de yalnızca eğime paraleldir. Yani hem doğrultu atımı hem de eğim atımı bileşeni vardır. Doğada tamamen saf eğim atımlı veya saf doğrultu atımlı fay azdır; birçok fay bir miktar verev bileşen içerir. Bu faylar baskın bileşenlerine göre “normal bileşenli sağ yanal fay” veya “sol yanal bileşenli ters fay” gibi adlandırılır.

4. Rotasyonal (Pivotal, Burulma) Faylar

Rotasyonal faylanma, bir bloğun diğeri üzerinde bir eksen etrafında dönme hareketi yaptığı faylanmadır. Bu faylarda atım miktarı fay doğrultusu boyunca hızla değişir: fayın bir ucunda atım yok denecek kadar azken diğer ucunda büyüktür. Dönme ekseninin iki tarafında hareketin yönü tersine dönebilir; eksenin bir yanında normal fay gibi davranan fay, öbür yanında ters fay gibi davranabilir.

Fay Nasıl Kırılır? Elastik Geri Sekme Kuramı

Fayların neden ani olarak kaydığını açıklayan temel kuram, 1906 San Francisco depreminin incelenmesiyle ortaya konan elastik geri sekme kuramıdır. Bu kurama göre fayın iki yanındaki bloklar levha hareketleri nedeniyle sürekli olarak birbirine göre hareket etmek ister; ancak fay yüzeyindeki sürtünme onları kilitli tutar. Bu sırada fayın çevresindeki kayaçlar, bir yay gibi yavaş yavaş elastik şekil değiştirir ve içlerinde enerji birikir. Biriken gerilme fayın sürtünme dayanımını aştığında fay ani olarak kayar, kayaçlar eski şekillerine “geri sekerek” yeni konumlarına oturur ve biriken enerjinin bir bölümü sismik dalgalar olarak yayılır.

Bu süreç bir fay üzerinde tekrar tekrar yaşanır; buna deprem döngüsü denir. Bir fay segmentinin uzun süre büyük deprem üretmemesi, o segmentin güvenli olduğu anlamına gelmez; tersine, uzun süredir kırılmamış segmentlerde biriken gerilme daha fazla olabilir. Bu nedenle bilim insanları, son depremlerin kırmadığı fay parçalarına sismik boşluk adı verir ve bu bölgeleri yakından izler.

Fay Uzunluğu, Atım ve Deprem Büyüklüğü

Bir depremin büyüklüğü, fay üzerinde kırılan alanın büyüklüğü ve bu alandaki ortalama atımla doğrudan ilişkilidir. Kırılan fay uzunluğu arttıkça hem atım miktarı hem de açığa çıkan enerji büyür. Dünyadaki deprem verilerinden elde edilen ampirik ilişkilere göre büyüklüğü yaklaşık 6 olan bir deprem genellikle on kilometre mertebesinde, büyüklüğü 7 olan bir deprem birkaç on kilometre, büyüklüğü 8’e yaklaşan depremler ise yüzlerce kilometre uzunluğunda fay kırılmasıyla oluşur. Moment büyüklüğündeki bir birimlik artış, açığa çıkan enerjide yaklaşık 32 katlık bir artış anlamına gelir.

Bu ilişkiler, bir fayın uzunluğundan hareketle üretebileceği en büyük depremin tahmin edilmesinde ve deprem tehlike haritalarının hazırlanmasında kullanılır. Deprem büyüklük ölçekleri hakkında Richter ölçeği ve deprem ölçekleri yazımıza bakabilirsiniz.

Diri Fay Nedir?

Diri fay (aktif fay), jeolojik olarak yakın dönemde hareket etmiş ve gelecekte de deprem üretme olasılığı bulunan faydır. Genellikle son yaklaşık on bin yıl içinde hareket ettiğine dair izler taşıyan faylar diri kabul edilir. Diri faylar; yüzeydeki morfolojik izler, ötelenmiş dere yatakları ve sırtlar, fay sarplıkları ve tarihsel deprem kayıtlarıyla belirlenir.

Fayların geçmişte ne sıklıkla ve hangi büyüklükte deprem ürettiğini anlamak için paleosismoloji çalışmaları yapılır. Bu çalışmalarda fay hattını dik kesen hendekler açılır ve hendek duvarlarındaki ötelenmiş katmanlar incelenerek geçmiş depremlerin zamanı ve atımı belirlenir. Türkiye’de diri fayların haritası Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanır ve güncellenir.

Büyük faylar tek bir düzgün kırık değil, birbirine yakın birçok kırıktan oluşan fay zonları halindedir. Fay zonları da çoğu zaman birbirinden basamaklarla, büklümlerle veya boşluklarla ayrılan segmentlere bölünür. Bir depremde genellikle bir veya birkaç segment kırılır; çok büyük depremlerde ise ardışık birçok segment birlikte kırılabilir.

Fay Hareketleri ve Gerilme Rejimleri

Bir bölgede hangi tür fayın oluşacağını, o bölgedeki asal gerilmelerin yönleri belirler:

Sismologlar bir depremin hangi tür faylanmayla oluştuğunu, kayıt istasyonlarındaki ilk dalga hareketlerinden elde edilen odak mekanizması çözümüyle belirler. Bu çözümler haritalarda “plaj topu” olarak bilinen siyah-beyaz dairesel sembollerle gösterilir.

Türkiye’deki Başlıca Fay Sistemleri

Türkiye, Avrasya, Afrika ve Arap levhalarının etkileşim alanında yer alır. Arap levhasının kuzeye ilerlemesi Anadolu’yu sıkıştırır ve Anadolu bloğu kuzeyde KAF, doğuda DAF boyunca batıya doğru kaçar. Bu hareket ülkemizde dört ana tektonik rejim oluşturur:

• Kuzey Anadolu Fay Zonu: Doğuda Karlıova’dan batıda Saros Körfezi’ne kadar uzanan, dünyanın en aktif sağ yanal doğrultu atımlı faylarından biridir. 1939 Erzincan ve 1999 Kocaeli (Gölcük) ile Düzce depremleri bu fay üzerinde oluşmuştur.
• Doğu Anadolu Fay Zonu: Karlıova’dan güneybatıda Hatay’a kadar uzanan sol yanal doğrultu atımlı fay sistemidir. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri bu fay zonunda oluşmuş, yüzeyde yüzlerce kilometre boyunca metrelerce yanal atım gözlenmiştir.
• Batı Anadolu genişleme bölgesi: Doğu–batı doğrultulu grabenleri sınırlayan normal fayların egemen olduğu bölgedir.
• Güneydoğu Anadolu sıkışma bölgesi: Arap levhasının Anadolu’ya çarptığı, ters ve bindirme faylarının yaygın olduğu bölgedir.

Ülkemizdeki faylar hakkında ayrıntılı bilgi için Türkiye deprem tehlike haritaları ve Türkiye deprem tehlike haritası yazılarımıza bakabilirsiniz.

Fay Hareketlerinin Yapılara Etkisi

Fay hareketleri yapıları iki farklı yolla etkiler:

• Yer sarsıntısı: Fay boyunca kayma, her yöne yayılan sismik dalgalar üretir. Yapı hasarının büyük çoğunluğu bu sarsıntıdan kaynaklanır. Sarsıntının şiddeti depremin büyüklüğüne, faya uzaklığa, zemin koşullarına ve yapının dinamik özelliklerine bağlıdır.
• Yüzey faylanması: Büyük depremlerde fay kırığı yeryüzüne kadar ulaşır ve fay hattı üzerinde yer kalıcı olarak metrelerce kayabilir. Doğrudan fay izi üzerinde bulunan bina, yol, boru hattı, köprü ve tüneller bu kalıcı yer değiştirme nedeniyle kesilir veya yıkılır. Hiçbir sıradan yapı, temelinin altında oluşan metrelerce yer değiştirmeye dayanacak biçimde ekonomik olarak tasarlanamaz.

Faya çok yakın bölgelerde ayrıca yakın fay etkisi görülür: kırılmanın ilerleme yönünde, kısa süreli ve çok büyük hızlı “darbe” biçimli yer hareketleri oluşabilir. Bu hareketler özellikle uzun periyotlu yapılar, köprüler ve yalıtımlı yapılar için tasarımı zorlaştırır.

Bu nedenlerle:

• Diri fay haritaları ve jeolojik etütlerle fay izlerinin konumu belirlenmeli, fay zonları imar planlarında dikkate alınmalıdır.
• Fay hattına yakın parsellerde ayrıntılı zemin etüdü yapılmalı, fay izi üzerine yapı yapılmamalıdır.
• Faylardan geçmek zorunda olan boru hatları, tüneller ve köprüler, beklenen fay atımını karşılayabilecek esnek birleşimler ve özel detaylarla tasarlanmalıdır.
• Binalar deprem yönetmeliğinin sahaya özel deprem parametrelerine göre tasarlanmalı ve denetlenmelidir.

Fay Hareketleri ve Zemin Kaynaklı Hasarlar

Büyük depremlerde yapı hasarının bir bölümü, sarsıntının doğrudan etkisinden değil, sarsıntının tetiklediği zemin hareketlerinden kaynaklanır. Fay hareketiyle ilişkili başlıca zemin kaynaklı hasarlar şunlardır:

• Sıvılaşma: Yeraltı su seviyesinin yüksek olduğu gevşek kumlu zeminlerde sarsıntı sırasında boşluk suyu basıncı artar ve zemin taşıma gücünü geçici olarak kaybeder. Binalar oturur, devrilir veya yan yatar. Sıvılaşma hakkında sıvılaşma çeşitleri ve analizi yazımıza bakabilirsiniz.
• Heyelan ve kaya düşmesi: Dik yamaçlarda deprem sarsıntısı şevlerin dengesini bozarak heyelanları ve kaya düşmelerini tetikleyebilir. Ayrıntılar için heyelan nedir yazımızı okuyabilirsiniz.
• Yanal yayılma ve oturma: Kıyı ve dere kenarlarında sıvılaşan zemin yatay olarak kayabilir; dolgu alanlarda ise büyük oturmalar oluşabilir.
• Zemin büyütmesi: Yumuşak ve kalın zemin tabakaları, kayadan gelen sismik dalgaları büyüterek yüzeydeki sarsıntıyı artırır. Aynı depremde birbirine yakın iki mahallede çok farklı hasar görülmesinin nedeni çoğu zaman zemin farkıdır.

Bu tehlikelerin önceden belirlenmesi için yerleşim alanlarında mikro bölgeleme çalışmaları ve parsel ölçeğinde zemin etütleri yapılmalıdır.

Fay Hattına Yakın Bir Yerde Konut Alırken Nelere Dikkat Edilmeli?

Türkiye’nin büyük bölümü deprem tehlikesi altında olduğu için yalnızca faya uzaklık değil, binanın kendisinin depreme dayanıklılığı belirleyicidir. Faya çok yakın ama iyi tasarlanmış ve doğru inşa edilmiş bir bina, faydan uzak ama kötü yapılmış bir binadan çok daha güvenlidir. Yine de konut seçerken şu noktalara dikkat etmek gerekir:

• Fay izinin konumu: Yapının, haritalanmış bir diri fay izinin tam üzerinde veya hemen yakınında olup olmadığı belediye, MTA haritaları ve jeolojik etüt raporlarından öğrenilebilir.
• Zemin koşulları: Gevşek, suya doygun kumlu zeminler depremde sıvılaşabilir; yumuşak zeminler ise sarsıntıyı büyütebilir. Binanın zemin etüdü raporu incelenmelidir.
• Yapım yılı ve yönetmelik: Bina hangi deprem yönetmeliğine göre tasarlandı? 2000 sonrası ve özellikle 2019 sonrası ruhsat alan binalar daha güncel kurallara göre projelendirilmiştir.
• Taşıyıcı sistem: Perde duvarlarının varlığı, kolon ve kirişlerin düzeni, yumuşak kat ve kısa kolon gibi düzensizliklerin bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.
• Yapı denetimi ve malzeme: Yapı denetim belgeleri, beton sınıfı ve donatı kalitesi araştırılmalıdır. Eski binalarda gerekirse deprem performans raporu hazırlatılmalıdır.
• Sonradan yapılan değişiklikler: Kolon kesilmesi, perde delinmesi, kat ilavesi veya zemin katın dükkâna dönüştürülmesi gibi müdahaleler binanın deprem güvenliğini ciddi biçimde azaltır.

Bir binanın depreme dayanıklılığının nasıl değerlendirildiğini binanın depreme dayanıklı olduğu nasıl anlaşılır yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.

Sık Sorulan Sorular

Fay hareketleri nelerdir?

Fay hareketleri; normal fay, ters fay (bindirme fayı), sağ yanal atımlı fay, sol yanal atımlı fay, verev atımlı fay ve rotasyonal (burulma) fay olarak sınıflandırılır.

Sağ yanal atımlı fay ne demek?

Fayın bir tarafında durup karşı tarafa bakan gözlemciye göre karşı bloğun sağa doğru hareket ettiği doğrultu atımlı faydır. Kuzey Anadolu Fayı sağ yanal atımlıdır.

Sol yanal atımlı fay ne demek?

Karşı bloğun gözlemciye göre sola doğru hareket ettiği doğrultu atımlı faydır. Doğu Anadolu Fayı sol yanal atımlıdır.

Normal fay ile ters fay arasındaki fark nedir?

Normal fayda asılı blok taban bloğuna göre aşağı kayar ve kabuk uzar. Ters fayda asılı blok yukarı çıkar ve kabuk sıkışarak kısalır.

Bindirme fayı nedir?

Fay düzleminin eğimi yaklaşık 10°–35° arasında olan, asılı bloğun taban bloğu üzerine itildiği küçük açılı ters faydır.

Hangi fay türü daha tehlikelidir?

Tehlike fay türünden çok depremin büyüklüğüne, faya uzaklığa ve yapıların kalitesine bağlıdır. Her fay türü büyük ve yıkıcı depremler üretebilir; ters faylar, asılı blok üzerinde kalan bölgelerde yer hareketini büyütebilir.

Diri fay ne demek?

Diri fay, jeolojik olarak yakın dönemde (genellikle son yaklaşık on bin yılda) hareket etmiş ve gelecekte deprem üretme olasılığı bulunan faydır. Türkiye’nin diri fay haritası MTA tarafından hazırlanır.

Fay hattı üzerine bina yapılır mı?

Yüzey faylanmasının oluşabileceği fay izinin tam üzerine yapı yapılmamalıdır; çünkü hiçbir sıradan bina temelinin altında oluşan metrelerce kalıcı yer değiştirmeye dayanacak biçimde ekonomik olarak tasarlanamaz. Faya yakın alanlarda ise ayrıntılı zemin etüdü ve yönetmeliğe uygun tasarım şarttır.

Fay atımı ne demek?

Fay atımı, fay boyunca daha önce bitişik olan iki noktanın hareket sonrası birbirinden uzaklaşma miktarıdır. Doğrultu atımı, eğim atımı ve net atım olarak bileşenlerine ayrılır.

İlgili konular: fay ve fay hattı nedir, Richter ölçeği, heyelan nedir, rijitlik nedir, deprem kavramları ve terimleri.

Kaynaklar: Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA), Türkiye Diri Fay Haritası. Şengör, A. M. C. vd. (2005), The North Anatolian Fault: A New Look, Annual Review of Earth and Planetary Sciences. Fossen, H., Structural Geology. AFAD, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri Raporu.

Bir işletmenin icra ettiği faaliyetlerin ve bu faaliyet süreçlerinin sonuçlarının ahlakilik ölçütüyle değerlendirilmesi iş ahlakı olarak ifade edilmektedir. İş ahlakı, iş yaşamında var olan bütün doğru ve yanlış davranışları ele alan bir kavramdır. Bu kavram, karşılıklı yapılan mübadelelerde dürüst olmayı, saygılı olmayı, sözünde durmayı, hakça davranmayı ve yapılan haksızlıklara karşı gelmeyi kapsamaktadır.

İş ahlakı; iş dünyasındaki ekonomik olaylarda dürüstçe davranarak, güven, saygı, adalet ilkelerine göre hareket etmeyi ilke edinmektir.

İşletmelerde ahlak, ortak karar alma durumunda değerlerin yansıtılma miktarı olarak tanımlanmaktadır. Bu bağlamda bu kavramın temelini anlamak önemli olmaktadır. Bu durumda iş ahlakı, gerekirse, ödülü önemsemeksizin gerek kadın gerekse erkek her çalışanın bazı temel inançlarını ve temel moral değerlerini yaptıkları çalışmalara yansıtmalarıdır şeklinde tanımlayabilmektedir.

İş hayatında karşılaşılan tüm ahlaki sorunları inceleyen iş ahlakı, uygulamaya dayanan bir ahlak bilgisidir. Bu sorunlar çalışanlar arasında, işverenle çalışan arasında, işletmeler arasında ya da çalışanlarla müşteriler arasında olabilecek çevresel faktörler olabilir. İş ahlakı iş yerinde kibar ve nazik davranmaktan ibaret olmayıp genel ahlak kurallarını iş yerinde de benimsemek esasına dayanır. İş ahlakıyla ilgili karşımıza çıkan bir önyargı, iş ahlakıyla ilgili iş dünyasında uygulanan farklı ahlak kurallarının olması inancıdır. Örnek olarak bir spor hekimliği mesleği nasıl ki hekimlik mesleğinden ayrılamazsa, iş ve meslek ahlakı da ahlak felsefesinin bir paçası olup bundan ayrı düşünülemez.

Maksimum kara odaklanan işletmelerin kural tanımaz ve vurdumduymaz uygulamaları; toplumun, tüketicilerin ve çevrenin zarar görmesi iş hayatının ahlaki temellerin olması gerektiğini gündeme getirmiştir. Bu gereklilik, iş hayatının ahlaki ilkelere dayandırılarak işletmelerin kural tanımaz uygulamalarına karşı önlem alınması ve kamusal bir faydanın sağlanması bakımından önem taşımaktadır.

İş yaşamının her alanında ahlaki sorunlarla karşılaşmak mümkün olmaktadır. İş ahlakı kişi, işletme ve toplum üçgeninde oluşan davranışların temel kurallarıyla ilgilenmektedir. İş ahlakı kuralları ortaya çıkabilecek sorunları ve bu durum karşısında nasıl bir yol izleneceği konusunda yol gösterici nitelikte kurallardır. İş ahlakının kilit noktası olan dürüstlük, yardımlaşma, saygı ve adaletli olma iş ilişkilerinde taraflara yol gösteren temel değerleri kapsamaktadır.

İş Ahlakı Neden Önemlidir? Neden Gereklidir?

• Giderek artan dünya nüfusuyla beraber istihdam ihtiyacı da aynı oranda büyümektedir. Yeni iş sahaları oluşturulmadığı durumlarda işsizlik artacak ve yoksullaşan birey sosyal ve siyasal şiddete başvuracak bu da medeniyeti tehdit edecektir.
• Geliştirilen teknolojiler (Asgari, biyolojik) iş dünyasının kontrolündedir bunlara belirli sınırlamalar getirilmediği takdirde dünyayı yok edecek tehdit ve tehlike söz konusu olacaktır.
• Küreselleşmeyle birlikte çok uluslu işletmelerde çalışan kişilerin birbirlerinin kültürlerine saygı gösterilmeli ve ahlak deformasyonu engelleyici önlemler alınmalıdır.
• İş hayatında ayrımcılık (etnik köken, dil, din, cinsiyet) yapılmamalıdır.
• Çevre kirliliği, iş dünyasının önemli konuları arasında olup bu konuda önlemlerin alınması gerekmektedir.
• Farklı dinlerin iş dünyasındaki kültür ve değerleri nasıl etkilediği de iş ahlakı disiplini tarafından araştırılmalıdır.
• Temiz bir ekonomik hayat için gelişmekte olan ülkeler yolsuzlukla mücadele vermek durumundadır

İş Etiği Nedir?

Belirli bir iş grubu mensubiyeti bulunan üye veya çalışanların uyması gereken ilkelere iş etiği denilmektedir.

Dünya genelinde meslek ve çalışma alanlarıyla ilgili gelişmeler, uluslararası platformdaki sözleşmeler, kabul edilmiş birtakım ilkeler iş etiği kapsamı ve işlevini etkilemektedir. Örneğin sağlık çalışanları ile hastalar arasındaki ilişkiler, kültürler arasında farklılıklar taşımaktadır. Ancak bir hastanın kişisel ve özel bilgileri özelinde değerlendirilen hastalığının, hastanın rızası dışında üçüncü kişilerle paylaşılmaması kuralı evrensel bir nitelik taşımaktadır. Bu kural dünya genelinde kabul edilen etik ilkelerden biri olarak görülmektedir.

Çalışanların içinde bulundukları durumun özelliklerini bilerek doğru olanı yapmaya yönelik eğilimleri iş etiği kapsamında değerlendirilmektedir. İş hayatındaki davranış biçimlerini yönlendiren, bu davranışlara rehberlik eden etik ilke ve kuralların birleşimi iş etiği olarak tanımlanmaktadır. İş hayatında bir eylemin etik olup olmadığı insanların kişisel değerlendirmeleri dışında çıkar grupları, kitle iletişim araçları ve diğer işletmeleri de kapsayan genel toplum algısı tarafından değerlendirilmektedir.

İş çevresinde çalışma hayatında sıklıkla ihtiyaç duyulan adil, dürüst, şeffaf ilkeli yönetimin iş etiği kurallarından geçtiği bilinmektedir. Verginin tam ödenmesi, çevreye duyarlı olunması, emekçinin karşılığının tam olarak ödenmesi, müşteriye kaliteli mal ve hizmet sunma çabasında olunması iş etiğinin üzerinde durduğu konular arasındadır.

İş Etiği İlkeleri

İş etiği ilkeleri iş hayatındaki uygulama ve ilişkilere temel oluşturan değerler, standartlar, kurallar ve ahlaki ilkelerden oluşmaktadır. İşletmelerin belirttikleri ve uymayı taahhüt ettikleri etik ilkeler, bir takım kurumsal esaslara dayanmaktadır. Bu esas temeller Küresel İlkeler Sözleşmesi, Kurumsal Yönetim İlkeleri ve kuruma özgü ilkeler olarak kabul edilmektedir. Serbest piyasa ekonomisinin gelişimi ve yeni çalışma modelleri etik kural ve ilkelerin kapsamını sürekli genişletmekte ve güncellemektedir. Özellikle teknolojik gelişmeler bazı meslek ve iş süreçlerinin yapısında köklü değişmelere neden olmuştur.

İş Etiği Neden Önemlidir? Neden Gereklidir?

Günümüzde iş etiğinin iş hayatının vazgeçilmez bir öğesi olmasının dört temel nedeni bulunmaktadır. Bu nedenler şu şekilde sıralanmaktadır:

• İyi sonuçlanan işin, iyi ahlakla aynı manada değerlendirildiğinin bilinmesi.
• Üst yönetim açısından iş ahlakı konusunun bir eleştiri kaynağı olmaktan ziyade daha iyi ürün ve hizmet sunma sürecinin bir uzantısı olarak kabul görmesi.
• İşletme paydaşları ve çıkar gruplarının ihtiyaçlarının dengelenme sürecinin önem arz etmesi.
• Örgütler ve bireyler arasındaki ilişkilerin karşılıklı çıkar ilişkisine ve güvene dayalı bir zemine oturtulması düşüncesi.

İş Ahlakı ile İş Etiğinin Farkı Nedir?

İş etiği düşünce ve felsefe temelli iken; iş ahlakı kavramı dini öğreti ve inanç sistemlerine dayanmaktadır. İş etiğinin referans kaynağı hukuk felsefesi iken iş ahlakının referansı ahlak felsefesidir. İş etiği ve iş ahlakı kavramlarının, birtakım benzerlikleri de bulunmaktadır. Bu benzerlikler iş hayatındaki fonksiyonları açısından; dürüstlük, saygı, güven oluşturma, ilişki geliştirme, koordinasyon ve bütünleşme, denetleme, iş barışının geliştirilmesi ve eşitlik kavramları olarak ifade edilmektedir.

İş etiği kavramının iş ahlakından daha yaygın ve kabul edilmiş bir kullanımının olmasının sebebi, uygulamadan çok kurallarla ilgili olması ve çok farklı kaynaklardan besleniyor olmasıdır. Bu kaynaklardan bazıları; bilimsel makaleler, ülke mevzuat ve yasaları, insanların ahlaki birikimi, küreselleşme, iletişim olanakları, ticaret hacmi artışı olarak sıralanabilir.

Kaynaklar
Fadime AYTAR-BİST 100'DE BULUNAN ŞİRKETLERİN ETİK TAAHHÜTLERİ ÜZERİNE BİR İÇERİK ANALİZİ
Havvanur BAKAN-ÖRGÜT KÜLTÜRÜ VE İŞ AHLAKI TEMELİNDE AHİLİK KÜLTÜRÜNÜN GÜNÜMÜZ ÖRGÜTLERİNDE UYGULANMA DÜZEYİNİN ÖLÇÜLMESİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA
Kudret ÖZGÜN-İÇSEL PAZARLAMANIN, ÖRGÜTSEL BAĞLILIK VE İŞ AHLAKI ÜZERİNE ETKİSİ

Görüldüğü üzere bir şantiyede gerçekleştirilen işlere ve organizasyona bağlı olarak farklı şefler ve sorumlular bulunması gerekmektedir. Şantiyede görevli bu sorumlu personeller kimdir, ne iş yapar inceleyelim.

Proje Müdürü Kimdir? Ne iş Yapar?

Mal sahibi ile iletişimi sağlar. İş programım organize eder. Mal sahibi ile beraber nakit akışım sağlar ve mal sahibini bilgilendirir, inşaatta kullanılacak malzemeleri temin eder ve anlaşmasını yapar. Mal sahibini projenin ilerleyişi hakkında bilgilendirir. Yapılacak işleri önceden mal sahibine anlatarak onayını alır ve uygulatır.

Şantiye Şefi Kimdir? Ne İş Yapar?

Şantiyelerin kontrol edilmesi ve inşaat projelerinin yürütülmesi sorumluluğu vardır. Günlük olarak inşaat işlemlerini denetleyerek, işin zamanında, bütçe kapsamında, doğru kalite standartlarında ve güvenli bir biçimde yürütülmesini temin eder. Şantiye şefliğinin kapsamı ve sorumluluğu ayrı bir başlık olarak incelenmesi gerekecek kadar geniştir. Bu konuyla ilgili “Şantiye Şefi Nedir? Ne iş Yapar? Görevleri Nelerdir?” yazımızı inceleyebilirsiniz. Şantiye şefinin  sorumlulukları ile ilgili ise “Şantiye Şefinin Hukuki ve Cezai Sorumlulukları” içeriğimizi inceleyebilirsiniz.

Şantiye Sekreteri

Şantiye binasında şantiye şefine her türlü yardımı sağlayabilen kısmen teknik işlere aşina olabilen ifade ve temsil becerisine sahip personeldir. Gerektiği zaman şantiye şefinden gelen talimatla şantiye şefi namına alt birimlerde çalışan personeli yönlendirecek, gün boyunca şantiye binasında yönetim faaliyetlerini yapabilecek vasıfları olan minimum ön lisans eğitindi kişilerdir.

Saha Şefi Nedir? Ne İş Yapar?

Saha şefi, şantiye şefinin yardımcısı olup uygulamadan sorumlu kişidir. Alanda yapılan bütün üretimlerin idarenin direktifleri ve proje sözleşme şartname şartlarına göre yapılması adına gereken organizasyon, denetim ve çalışmadan sorumludur.

İş Güvenliği Mühendisi -Uzmanı Kimdir? Ne İş Yapar?

6331 sayılı İSG Kanunu’nun 3. Maddesinde iş güvenliği uzmanı  “Usul ve esasları yönetmelikte belirlenen, İSG alanında görev yapmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş, iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip, Bakanlık ve ilgili kuruluşlannda çalışma hayatını denetleyen müfettişler ile mühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakültelerin mezunlan ile teknik elemanı” şeklinde tanımlanmaktadır. İş güvenliği uzmanları yukarıda belirtilen tanıma uygun olarak şantiyede iş güvenliği konusunda gerekli önlem ve çalışmaları gerçekleştirirler. İş güvenliği gözetimcisi, iş güvenliği formeni, iş güvenliği süpervizörü, iş güvenliği teknikeri, iş güvenliği uzmanı, işgüvenliği müdürü ve iş güvenliği koordinatörü gibi farklı görevliler de şantiye kapsamına göre bu konuda görev alan diğer sorumlu kişilerdir.

Topograf Kimdir? Ne İş Yapar?

Topograflar projelerin sahaya uygulanmasında yer gösterici temel personellerdir. Aplikasyon işlerinden sorumlu topograflar şantiyedeki her türlü arazi ve ölçüm işlemlerinde görev alırlar. Toporgaflar ve yardımcıları ölçüm için kullanılan özel cihazları ile şantiyenin her alanında bulunarak imalatların konumlandırılmasında sürekli aktiftirler.

Şantiye İdari Grup Şefi Ne İş Yapar?

Şantiye şefi idaresinde şantiyeye ait idari birimler olan sosyal tesisler, personel, muhasebe, depo ve satın alma bölümlerinin diğer birimlerde bulunan personele verdiği hizmetlerin aksaksız biçimde yapılması adına gereken organizasyon ve çalışmayı yerine getirir.

Muhasebe Şefi

Muhasebe şefi, idari grup şefliğine ilave olarak şantiyeye ait muhasebe kayıtlarının genel merkezle irtibatlı şekilde yapılması, şantiye şefinden gelen talimatlarla gereken mal ve para teminlerinin yapılması ve şantiyeye ait harcamaların muhasebeleştirilmesi işlemlerine yerine getirmektedir.

Personel Şefi

Şantiyede iş görecek çalışanların işe alınmalarına ilişkin gereken resmi izleklerin gerçekleştirilmesi işçilerle ilgili şahsi dosyaların iş kanunu doğrultusunda düzenlenmesi, işten ayrılan personelle ilgili dokümantasyonun noksansız yapılması, günlük şantiye personelini puantörleriyle yerinde ve günde minimum iki defa denetleyerek puante etme işlemlerini yerine getirmektedir.

Şantiye Satın Alma Şefi Nedir? Ne iş Yapar?

Şantiye bölgesinden tedarik edilmesi mecburi olan gıda maddeleri, inşaat malzemeleri ve öteki sarf malzemeleri gibi materyallerin tedariki adına gereken piyasa araştırmalarının yapılmasından sorumludur.

Şantiye Sosyal Tesisler Şefi

Şantiyedeki gazino, yatakhane, kantin ve yemekhane gibi çalışanların gereksinimleri amacıyla tesis edilmiş mahallerin işletilmesi, bunlara ilişkin gereken malların talep ve tespit edilmesi, bu mahallerde işgören personelin kontrol edilmesi ve hizmetlerin aksamaması adına işleri gören personeldir.

Depo Şefi Nedir? Ne İş Yapar?

Şantiyede faydalanılacak materyalin depolanması adına tesis edilen kapalı ve açık depoların yönetim kontrolünü yapan, depoya giren ve çıkan materyalin kayıtlarını tutan, devamlı yararlanılan malzemelerin stok vaziyetlerini şantiye şefine rapor eden ve bitmesi öncesinde tedarikini temin eden kimsedir.

Şantiye Güvenlik Şefi

Şantiyeye karşı olası tehlikeler karşısında giriş ve çakışlarının kontrol altına alınması bilhassa gece vakitlerinde şantiyedeki malzeme ve ekipmanların çalınmasına meydan verilmemesinden sorumlu kişidir.

Makine Şefi

Şantiyede imalat ve üretimlerin yapılması amacıyla bulundurulan iş makinelerinin şantiye şefinin talimatlarına göre idaresinin ve şevkinin yapılması, makine verimlilikleri adına gereken personel temini, bakını ve onarım konularının organizasyonunda gereken çalışmaları yapan, iş makineleriyle ilgili tecrübeli kişidir.

Makine Bakım Onarım Birimi

Şantiyedeki iş makineleri arızalarının giderilmesi, iş makinelerinin düzenli bakım ve onarımlarının yapılması, makinelerin çalışma yerlerinde kontrol edilmesi, iş bitiminden sonra makinelerin bir sonraki gün için mesaiye hazırlanmaları konularından sorumlu kışıdır.

Önceki yıllardaki mühendis-mimar asgari ücretleri şu şekildeydi;

TMMOB’a bağlı odalara sahip, dolayısıyla minimum-asgari ücretin uygulanacağı meslekler:

• Bilgisayar Mühendisleri,
• Çevre Mühendisleri,
• Elektrik Mühendisleri,
• Fizik Mühendisleri,
• Gemi Makinaları İşletme Mühendisleri,
• Gemi Mühendisleri,
• Gıda Mühendisleri,
• Harita ve Kadastro Mühendisleri,
• İçmimarlar,
• İnşaat Mühendisleri,
• Jeofizik Mühendisleri,
• Jeoloji Mühendisleri,
• Kimya Mühendisleri,
• Maden Mühendisleri,
• Makina Mühendisleri,
• Metalurji ve Malzeme Mühendisleri,
• Meteoroloji Mühendisleri,
• Mimarlar,
• Orman Mühendisleri,
• Petrol Mühendisleri,
• Peyzaj Mimarları,
• Şehir Plancıları,
• Tekstil Mühendisleri,
• Ziraat Mühendisleri,

şeklindedir.

TMOBB belirlediği bu asgari ücretler için;

Odalarınca belgeli çalışmanın koşul olduğu uzmanlık alanlarında, mesleki deneyimin arandığı alanlarda, şantiye şefliği, sorumlu müdürlük, iş güvenliği uzmanlığı, yapı denetim elemanı, daimi nezaretçi, uzak yol kaptanlığı vb. hizmetlerde asgari ücret uygulanmayacağını, bu durumda olan mühendis, mimar, şehir plancılarının ücretlerinin alınan sorumluluk gereği belirlenen asgari ücretinin üzerinde olması

gerektiğini belirtmiştir.

2021 yılı inşaat mühendisi, mimar asgari ücreti-en az maaş tutarı brüt 5.750 TL’dir.

Müşavir

Müşavirlik kavramı genel olarak iki ana yaklaşımla açıklanabilmektedir. İlk yaklaşımda müşavirler, geniş bir iş tecrübesi olan ve gerekli yerlerde talep eden kişi ya da kuruluşlara sözel yardımda bulunan kişilerdir; ikinci yaklaşıma göre ise müşavirlik, sözleşmelerle yürütülen bir danışmanlık hizmetidir. Mesleki eğitim almış kalifiye insanlar (müşavirler), sözleşme imzaladıkları firmalara objektif ve bağımsız bir şekilde, problemi belirleyip çözümle ilgili yollar üreterek ve istendiği takdirde çözümlerin uygulanmasında da yardımcı olarak hizmet vermektedirler.

En genel tanımıyla müşavirlik, konusunda uzman bir kimsenin (bir profesyonelin), bir organizasyonun yeni yatırım sahalarının belirlenmesinde ve gerçekleştirilmesinde, yeni uygulanacak teknoloji için gereken eğitiminin verilmesinde, pazar sahasındaki değişikliklerin gerçekleştirilmesinde ya da organizasyonel yapıda değişiklikler yapılmasında, müşterinin ortaya çıkan problemi tek başına çözümleyemediği ve sistem dışı yardıma ihtiyaç duyduğu her durumda hizmet vermesidir.

Müşavirlikte, müşteriden gelen talebe göre tanımlanan problemler üç başlık altında toplanmaktadır:

• Düzeltici Problemler: Kötüleşmiş bir durumu düzeltmeyi, tasfiye etmeyi gerektiren problemler,
• İlerici Problemler: Mevcut bir durumu geliştirmeyi gerektiren problemler,
• Yaratıcı Problemler: Tamamen yeni bir durum yaratmayı gerektiren problemler

Teknik Müşavirlik

Türk Müşavir Mühendis Mimarlar Birliği’nin tanımına göre “teknik müşavir, bilgi ve deneyimi doğrultusunda, doğal veya inşa edilmiş çevre üzerinde teknolojiye dayalı olarak fikirsel hizmet veren kişi ya da kuruluştur”.

Teknik müşavirlik sektörünün dünyada temsil gücü yüksek birçok kurumsal temsilcisi vardır. Bu temsilcilerin her biri teknik müşavirlik hizmetlerini farklı şekilde tanımlamaktadır. Uluslararası teknik müşavirlik sektörünün en önemli temsilcisi konumundaki Müşavir Mühendisler Uluslararası Federasyonu (FIDIC- Internatıonal Federation of Consulting Engineers) teknik müşavirlik firmalarını belirli bir ücret karşılığında teknoloji bazlı fikir hizmeti veren ve karşılığında kâr amacı güden kuruluşlar olarak tanımlamaktadır. FIDIC’e göre teknik müşavirlik kapsamında müşterilerine  sunacağı hizmetleri; araştırma, inceleme, raporlama, tasarım, sözleşmelerin hazırlanması, inşaat sırasında verilen tüm hizmetler, kesin hesap planları olarak sıralayabiliriz.

FIDIC’in Avrupa’daki temsilcisi olan Avrupa Müşavir Mühendis Birlikleri Federasyonu’nun (EFCA – European Federation of Engineering Consultancy Associations) tanımına göre, teknik müşavirler sanayi, altyapı, üstyapı, inşaat gibi faaliyetlerin projelerini tasarlar, yönetir ve denetler. Amaçları, ürettikleri eserlerin kalıcılığının yüksek olmasını sağlamaktır. Bu amaçlar, ürettikleri eserlerin çevresel unsurları göz ardı etmeden çevreyi de koruyarak üretmektir. Ayrıca projelerin fizibilitesini yaparak kâr-maliyet analizinin yapılması, sözleşmelerin hazırlanması ve inşaatların kontrol edilmesi temel görevleri arasındadır.

Ülkemizde teknik müşavirlik ve mühendislik sektörünün temsilcisi olan Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği’nin (TMMMB) tanımı aşağıdaki gibidir.

“Müşavir mühendis ve mimarlık hizmeti;

• a. Mühendislik ve mimarlığın bir veya birkaç dalında tecrübesi, yeterli teorik ve pratik bilgisi olmayı, doğal veya inşa edilmiş çevre üzerinde teknolojiye, bilgi ve düşünceye dayalı fikir hizmeti vermeyi,
• b. Teknik Müşavirlik çalışma konularını kapsayan alanlardaki görevleri üstlenmeyi,
• c. Bağımsız müşavir mühendislik ve mimarlık mesleğinin gerek ulusal, gerekse uluslararası düzeyde tanınmış olan meslek ahlakı kurallarına uygun olarak bağımsız müşavir mühendislik ve mimarlık yapmayı, kapsar.

Bağımsız teknik müşavir mühendislik ve mimarlık hizmeti yapanlar ise “müşavir” olarak tanımlanırlar.”

Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği Hizmet Alanları

PROJE ÖNCESİ PLANLAMA HİZMETLERİ

1. Proje tanımlanması
2. Yatırım öncesi etüdler
3. Fizibilite etüdleri-değerlendirme
4. Proje ekspertizi
5. Yatırım ekspertizi

PROJE DESTEK HİZMETLERİ

1. Mimarlık
2. Haritacılık
3. Bilgi işlem hizmetleri
4. Kontamine alan değerlendirme
5. Maliyet planlaması
6. Yer Bilimleri
7. Çevresel etki değerlendirmesi
8. Tetkik-değerlendirme
9. Finansal etki etüdleri
10. Piyasa araştırmaları
11. Model testleri
12. Deniz bilimi
13. Fotogrametri
14. Bölgesel-kentsel-kırsal planlama
15. Uzaktan algılama-GIS
16. Kaynak etüdleri
17. İnşaat alanı değerlendirme
18. Teknik etüdler
19. Topografi

PROJE HAZIRLAMA HİZMETLERİ

1. Taslak ve ön tasarımlar
2. Finansman-satın alma danışmanlığı
3. Teknik ekspertiz
4. Detay projeleri
5. İhale dokümanı-teklif değerlendirme

İNŞAAT UYGULAMA HİZMETLERİ

1. Muhasebe ve hesapların incelenmesi
2. İnşaat yönetimi
3. Saha mühendisliği
4. Kontrollük
5. Malzeme testi
6. Tedarik hizmetleri
7. Ürün belgeleme
8. Proje yönetimi
9. Kalite güvence denetimi
10. İnşaat denetimi

İNŞAAT SONRASI HİZMETLER

1. İşletmeye alma
2. İşletme yönetimi
3. İşletme ve bakım
4. İşletme eğitimi

YASAL DESTEK HİZMETLERİ

1. Tahkim hakemlik
2. Sözleşmeler
3. Hasar değerlemesi
4. Bilirkişilik
5. Nihai hukuki ihtilaf çözümlemesi

Müşavir ile Danışmanın Farkı

Şirketlere ve kişilere ihtiyaç duydukları durumlarda dış destek sağlayanlar ve hizmet verenler sadece müşavirler değildir. Danışmanlar da bu tür görevlerde yer almaktadırlar. Ama her danışman bir müşavir değildir.
Danışman kendi karar verme yetkisi olmayan ve karar verme yetkilisine doğru yolu göstermeye çalışan kişidir. Hâlbuki bir müşavir, danışmanlığın çok üstünde, karar veren ve sorumluluk taşıyan kişidir. Bir danışman ve müşavir arasında ayırt edici olan bir başka faktör ise danışmana mevcut problem, müşteri tarafından tanımlanıp yansıtılırken, müşavirin görevi müşterinin ihtiyaç, şikâyet ve isteklerini dinleyip problemi tanımlamak ve talep ediliyorsa çözüm yoları ile beraber bunu müşteriye sunmaktır. Dolayısıyla, danışmanlık, bir müşavirin müşteriye sunduğu hizmetler arasında yer almaktadır. Bir başka deyişle, bir teknik danışman hiçbir zaman çözüme yönelik çalışmaları formüle etmede ya da çözümü uygulamada ya da konuyla ilgili karar almada görev almamaktadır. Hizmeti sadece fikir aşamasındadır ve karar verecek kişiye yol gösterme amacındadır. Hâlbuki müşavir mimar ya da mühendisler, danışmanlığın çok üstünde karar veren ve yaptıkları ya da kontrol ettikleri işle ilgili sorumluluk taşıyan kişilerdir.

Kaynaklar:
Sadık YILMAZ-İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİNDE ULAŞTIRMA PROJELERİNİN MALİYET YÖNETİMİ YÖNÜNDEN İNCELENMESİ VE ÖRNEK BİR UYGULAMA
Lenar VALİEV-KENTSEL DÖNÜŞÜM UYGULAMALARINDA, MÜTEAHHİT VE MÜLK SAHİBİ ARASINDAKİ UZLAŞMA PROBLEMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ ‘’FİKİRTEPE ÖRNEĞİ’’
Övünç AYDIN-ESER SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİNDE İŞ SAHİBİ VE ALT MÜTEAHHİT ARASINDAKİ İLİŞKİ

Sit alanları araştırmacılar tarafından, eğer jeolojik – jeomorfolojik olarak önem arz ediyorsa jeosit, arkeolojik açıdan önem arz ediyorsa arkeolojik veya kültürel sit, biyolojik özellikleri bakımından önem arz ediyorsa biyolojik sit olarak sınıflandırılmıştır.

Jeositler; farklı oluşum özelliklerine göre;

• fosil sit alanları,
• yapısal (stratigrafik) sit alanları,
• tektonik sit alanları,
• sedimantolojik sit alanları,
• magmatik (volkanik) – metamorfik sit alanları,
• mineralojik ve ekonomik sit alanları,
• petrografik sit alanları,
• jeomorfolojik sit alanları (jeomorfosit),
• hidrojeolojik sit alanları

olarak alt başıklarda kategorize edilebilmektedir.

Yerbilimlerinin bütün alanlarını kapsayacak şekilde, jeositleri on ayrı kategori veya grup içinde toplanmıştır;

1. stratigrafik,
2. ortamsal,
3. volkanik-metamorfik-tortul petroloji, dokular ve yapılar, olaylar ve provensler,
4. mineralojik, ekonomik,
5. yapısal,
6. jeomorfolojik yapılar, aşınma-depolanma süreçleri, yer şekilleri, arazi görünümleri,
7. göktaşlarına ilişkin olaylar,
8. kıta ve okyanus ölçeğindeki olaylar, levha ilişkileri,
9. deniz altı,
10. tarihi ve kültürel jeositlerdir (http://www.progeo.ngo/).

Yukarıdaki tanımlardan da anlaşılacağı üzere jeositler; geçmişte veya günümüzde jeolojik bir olayı, süreci veya özelliği karakterize eden, bilimsel değeri bulunan jeolojik (kayaç, mineral, fosil, yapı, vb) veya jeomorfolojik (yer şekilleri) unsurlardır. Jeositlerde boyut ve ölçek sınırlaması yoktur.

Jeolojik miras ise önemli bilimsel veya estetik ile görünüm değeri olan, doğal veya insan eliyle yok olma tehdidi altındaki jeosittir. Jeosit ve onun daha özel hali olan Jeolojik Miras kayaç, fosil, mineral, istif, yapı vb. somut objeler olup, yerkürenin geçirdiği önemli olayların ürünleri veya belgeleridir.

Jeositler, oluşumları ve görüntüleri ile ilgi çekici olan, ender bulunan ve bu nedenle korunma altına alınması gereken oluşumlardır. Korunma kapsamında farklı başlıklara dâhil edilse de jeositler, jeoturizm potansiyeli yüksek olan ve ekonomik olarak kazanç sağlayan oluşumlardır.

Röleve üç boyutlu bir strüktürün iki boyutlu çizimler olan planlar, kesitler, cepheler ve detaylar ile ifade edilebilmesi için yapılan bir ölçü alma işlemidir. Çizimler uygulama projesinin benzeridir, ancak strüktürün inşa edilmesinden yıllar sonra yeniden ölçülerek elde edilirler. Bunun için rölöve yapının ölçüldüğü zamandaki durumunu yansıtır, orijinal yapının değişiklikleri, ilaveleri, yıkılmış kısımları aynen ölçülerek çizimlerde belirtilir.

Bu işlemler sonucu elde edilen ürüne “rölöve projesi” değil “rölöve çalışması” denir. Çünkü proje, Fransızcası “project”, İngilizcesi “design”, bir tasarım olgusunu anlatır. Rölövede tasarım ve fikir ürünü yoktur, bunun için proje değil çalışmadır. Bir proje hazırlamak tümevarım ise, bir röleve hazırlamak tümdengelim olarak tanımlanır.

1.1. Rölöve – Releve – Röleve Ayrımı

Rölöve Fransızca bir kelimedir. Fiil hali “relever”, isim hali “releve“dir. “Re” ön eki Latin kökenlidir ve tekrar anlamındadır. “Lever” ise kaldırmak demektir. Fiil hali olarak “relever” tekrar ayağa kaldırmak anlamına gelse de, mimarlıkta “mevcut bir yapının yeniden ölçülerek çizimlerinin, plan, kesit, görünüş olarak elde edilmesi” anlamına gelir. Her iki halinin de Türkçe okunuşu “rölöve”dir. Bizde karşılığı olmadığı için kelime dilimize aynen girmiştir, ancak Fransızca isim halinin yazılışından dolayı bazı kişilerce “releve” ya da “röleve” olarak okunmaktadır ki bu yanlış telaffuzdur.

2. Rölöve Neden Yapılır?

Röleve eski  bir yapının, arkeolojik kalıntının, kent dokusunun incelenmesi, belgelenmesi, araştırılması, arşivlenmesi, restitüsyon veya restorasyon projesinin hazırlanması için kişi ya da kurumun isteği üzerine yapılır ve genellikle Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurumu’na, tescil veya onay amacıyla takdim edilir. Bunun için röleve bir amaç değil daima bir araçtır. Ayrıca mimari restorasyon konusu dışında, yapıların mevcut durumlarında farklı amaçlar için bilgi toplanması işlemleri de rölöve olarak adlandırılır. (Örneğin statik rölöve-Tarihi Yığma Yapıların Performans Analizi)

3. Rölöve Çeşitleri

Alınan ölçüler, ölçü alma şekli ve kullanım amacına göre 3 çeşit rölöve vardır. Bunlar;

1. Yalnız plan şeması ve kaba ölçüleri bilmek açısından çok hızlı yapılmak durumunda olan rölöve: bu türde ölçüm, adım, ayak ve hatta karış ile yapılabilir. Bu rölöve arşivlemek veya üzerinde çalışmak amacıyla kullanılabilir. Kurula takdim edilemez.
2. Binanın bakımı, onarımı, belgelemek veya arşivlemek için yapılan rölöve, plan, kesit ve görünüş rölövelerini kapsar. Oldukça hassas bir çalışma gereklidir. Ancak yalnız onarımda kullanılacağı veya arşivleneceği ve plan şeması başka bir işte kullanılmayacağı için hızlı bir şekilde yapılan rölövedir. Kurula ancak tescil amacıyla takdim edilebilir.
3. Bir eski eserin yıkılarak yeniden yapılması projesinde veya yıkılmadan restitüsyon verestorasyon projesi hazırlanması işinde kullanılacak rölövenin çok hassas ve dikkatli ölçülerek yapılması ve ayrıca detay ölçülerinin de alınması gereklidir. Bu rölöve detaylarıyla beraber kurula takdim edilecek çalışmadır.

4. Rölöve Ön Araştırması

Bir rölöve çalışmasına başlamadan önce o bina, bölge ve çevre ile ilgili ön araştırma yaparak faydalı olabilecek bilgilerin toplanması gereklidir. Yapılması gereken araştırmalar şunlardır.

4.1. Mevcut Durumun İncelenmesi

Mevcut durumun incelenmesi, tüm binayı ve çevresini gezerek yapılır. Bu incelemede mevcut veriler toplanır ve değerlendirilir. Örneğin sıvalı duvardaki düzgün çatlaklar, örülmüş bir pencere veya kapı açıklığı, silemlerde değişme veya kesilmeler, hacimlerin bölünmüş olduğunu, toprak altında kalmış temeller, daha önce burada başka bir binanın varolduğunu, düzgün olmayan tuğla ve taş derzleri veya değişik tuğla rengi ve boyutu bu duvarların sonradan yapıldığını, döşemenin durumu, binanın yaşını belirleyebilir. Gereksiz delikler, duvarlardaki yazılari boyalardaki değişiklikler veya döküntülerin hepsi bina hakkında birer ipucu olabilir. Bu ve benzeri tüm veriler toplanır, not edilir, gerekiyorsa fotoğraf ile tespit edilir. Bu inceleme aynı zamanda binanın statik açıdan sağlam, çürük, tamire muhtaç olup olmadığını, tesisat sistemini, pis su bağlantısını, elektrik sisteminin durumunu da kapsar.

Bundan başka rölöve çalışması esnasında hangi ölçüm aletlerinin kullanılacağı, yüksekliklerin nasıl ve ne tür aletle alınacağı, ne tür fotoğraf malzemesi gerektiği, ışık ve güneş durumu, ulaşım olanakları, trafik durumu, otopark sorunu vb. incelenerek çözümleri bulunur ve ancak bundan sonra çalışmaya başlanabilir.

4.2. Tarihi Kaynak Araştırması

Rölövesi yapılacak binaya ait, kitap, eski kitap, mimarlık tarihi kitapları, eski dergi, gazete, film, eski fotoğraflar, minyatür, gravür, eskizler, suluboya resimler, eski harita, vaziyet planı, daha önce yapılmış mimari çizimler, krokiler, tapu, çap, röpreli kroki, kot-kesit, yazılı kaynak, satış belgeleri, koruma kurulu kararları vb. olup olmadığı araştırılır. Bu tür dökümanların bazılar doğrudan kullanılamazlar. Ölçekleri yanlış olabilir, çizimler yanlış veya hatalı olabilir, bu bakımdan daima doruluklarını kontrol etmek gereklidir. Çizimler, başlamak için kroki olarak çok faydalıdır.

Bina veya bina grupları hakkında ilk yapım, sonraki değişmeler, ilk ve sonraki sahipleri, yapılan ondarımlar, orijinal malzemeler, muhdes kısımlar vb hakkında bilgi edinilir. Bu bilgiler daha sonra restitüsyon projesinin hazırlanmasında çok yararlı ve şarttır.

Tarih araştırması daha çok bir arşiv araştırmasıdır ve bilgi toplanabilecek kaynaklar şunlardır;

• Osmanlı arşivleri,
• Bakanlık arşivleri
• Vakıf arşivleri,
• Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu arşivi,
• Rölöve bürosu arşivi,
• Yerel belediyeler,
• Müzeler,
• Mimar-Mühendis Odaları,
• Yazma ve fotoğraf kütüphaneleri,
• Özel kütüphaneler,
• Kişisel özel koleksiyonlar,
• Tapu kayıtları,
• Eski haritalar,
• Özel kişiler (Bu özel kişiler, bina sahibi, mimar, müteahhit, kalfa, ustabaşı, mahalle sakini olabilir.)

5. Rölöve Çalışmasının Kapsamı

Bir kişi veya kurumun isteği üzerine yapılan Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu’na tescil ve onay amacıyla sunulacak bir rölöve çiziminde şunlar bulunur.

5.1. Belgeler

Yapı ile ilgili tapu, çap, imar durumu, röperli kroki, kot kesit, inşaat istikamet rölövesi, imar planı örneği, kadastral pafta, ağaç revizyon paftası vb. resmi belgelerdir.

5.2. Çizimler

5.2.1. Tanıtım Paftası

Binanın ismi, yeri, ölçenlerin ve çizenlerin kimler olduğu, pafta, ada, parsel numaraları ve genel bilgiler bulunur.

5.2.2. Yerleşim Paftası

Mevcut durumun belgelenmesi olarak parsel sınırları, bahçe duvarları, bina veya binaların parsel içindeki konumları, önemli komşu yapılar, kuyu, çeşme, müştemilat, avlu, bahçe girişleri, trafik yolları, yaya yolları, topografyai ağaçlar ve türleri, bitkiler ve türleri, yol, arazi ve köşe kotları, kuzey yönü planda belirtilir. Ayrıca bina sokak ilişkisini gösteren arazi kesiti ve sokak silüeti çevre binalarla beraber çizilir. Ölçek genelde 1/200, çevre büyükse 1/500 olur.

5.2.3. Kat Planları

1/50 ölçeğinde tüm kat planları ölçülü olarak çizilir.

5.2.4. Tavan Planları

1/50 Ölçeğinde tavanlardaki süslemeler çizilir, en-boy ölçüsü verilir.

5.2.5. Çatı Planı

1/50 Ölçeğinde ölçülü olarak çizilir. (Çatı çeşitleri ile ilgili yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.)

5.2.6. Kesitler

1/50 ölçeğinde binanın 3. boyutunu ifade eden, katlar arası ilişkiyi gösteren, biri merdivenden geçen en az iki kesit çizilir.

5.2.7. Cepheler

1/50 ölçeğinde, binanın tüm cepheleri çizilir, nivolar verilir.

5.2.8. Sistem Detayı

Binanın sistemini ifade eden en az 2 sistem detayı, plan, kesit ve görünüş olarak çizilir. Ayrıca gerekirse başka sistem detayları da çizilir. Ölçek 1/20 olur.

5.2.9. Detaylar

Bina içinde bulunan kapı, pencere, balkon korkuluğu, çeşme gibi özelliği olan mimari elemanların nokta detayları çizilir. Ölçek 1/5, 1/2, 1/1 olabilir.

5.3. Fotoğraf Albümü

Binayı ve bina gruplarını dışarıdan ve içeriden tanıtmaya yarayacak fotoğraflardan yapılacak albümdür.

5.4. Rölöve Analiz Raporu

Bu raporda binanın tarihsel, kültürel, sosyal, mimari vb tanımı yapılır; yapıya ait fiziksel sorunlar, yapısal bozulmalar değerlendirilir ve müdahale biçimleri önerilir.

Bu sette yer alan resmi belgeler genellikle mal sahibi tarafında temin edilir. Diğerleri mimar tarafından hazırlanır. Çizimlerin, fotoğraf albümünün ve raporun hazılanabilmesi mimarın iki türlü çalışma yapmasını gerektirir; alan çalışması ve masa çalşıması

5.4.1. Alan Çalışması

Alan çalışması kroki yapmak, fotoğraf çekmek ve ölçü almak aşamalarını kapsar

5.4.2. Masa Çalışması

Masa çalışması kurşun kalem ön çizim yapmak, temiz çizim yapmak ve ölçülendirmek, fotoğraf albümü hazırlamak ve rölöve raporu hazırlama aşamalarını kapsar.

Rölöve mevcut fakat çizimleri bulunmayan bir binanın planlar, kesitler, cepheler ve detaylar ile ifade edilebilmesi için yapılan bir ölçü alma işlemi olduğuna göre öncelikle binanın katlarının kesitlerinin, görünüşlerinin ve detaylarının krokisini yaparak bu kroki üzerine ölçülerin yazılması ve bu işlemin fotoğraflarla desteklenmesi gerekir. Bu bakımdan rölöve alan çalışması “kroki yapmak”, “fotoğraf çekmek” ve ölçü almak aşamalarını kapsar.

6. Rölövede Kullanılan Aletler

Rölöve yaparken kullanılan aletler son derece çeşitlidir. Bir kısmı, kalem, kağıt, metre gibi bilinen aletlerdir, bir kısmı rölövecinin o anda aklına gelir, çünkü rölövecilik yaratıcılık gerektirir. Rölövede kullanılan aletler;

1. Çizim Aletleri
2. Ölçüm Aletler
3. Yardımcı Aletler

olarak sınıflandırılabilir.

6.1. Çizim Aletleri

Kalem: Yumuşak ve ince uçlu (b kalem, 0,5 uç kalınlığı) bir kalem eskiz krokileri yapmak, not almak için gereklidir,

Silgi: Yumuşak, doğal ve leke bırakmayan bir silgi daima elde bulundurulmalı, yanlış yazılanlar karalanmadan silinerek doğrusu yazılmalıdır.

Altlık: Üzerinde çalışılan ve eskiz yapılan altlık A4’ten büyük ve sert olmalıdır. En basiti 25×35 cm kesilmiş bir düralit olabileceği gibi daha iyisi süt beyaz renginde ışık geçiren pleksi glass bir parçadır. Bununla ışığa tutarak benzer katların plan krokilerinin ve kesit krokilerini kopyalama olanağı vardır; veya daha iyisi bunun için ince bir ışıklı kutu yapılabilir ve kopya yapılacağı zaman ışığı yakılarak, eskiz yapılacağı zaman ışıksız kullanılabilir.

Gönye: +5 derecelik ve 30/60 derecelik iki gönye çizim yapmak dışında dik açı kontrolünde kullanılır. Bundan başka 22,5/67,5 ve 15/75 derece gönyeler de geometrik desen çiiminde çok yararlıdır.

Desimetre: Ölçekli çizim yaparken bilinen şekilde kullanılır

Pergel: Çizim yaparken köşegenleri, daireleri ve kemerleri çizmek için kullanılır.

Nokta pergeli: Çizim yaparken küçük daireleri çizmek için kullanılır.

T cetveli: Yapılmış olan krokiyi çizmek için gereklidir.

6.2. Ölçüm Aletleri

Katlanır tahta metre (2 metrelik): Planda tek tek, kesitte yükseklik ölçüsü almaya yarar. Kolunu kaldırmış bir insan tahta metre ile 4 metre yüksekliğe kadar ölçü alabilir. Düğüm noktalarının her biri 20 cm olduğundan uzaktan okuma yapılabilir. 20 cm, 40 cm veya en fazla 60 cm kırılıp L haline getirilerek planda uzanılamayan ölçüler, kesitte erişilemeyen çıkıntı veya girinti ölçüleri alınabilir. (Uzunluk Ölçme Araçları)

5 Metre Şerit: Tektek plan ölçüleri veya devamlı okuma plan ölçülerinde kullanılır. Şerit metrenin çabuk kırılmasından ötürü en fazla 3,5-4 metreye kadar yükseklik ölçüsü alınabilir. Ayrıca merdiven boşluğundan uzatılarak kat yüksekliği alınabilir.

20 Metre Şerit: Devamlı okuma plan ölçülerinde ve köşegen ölçülerinde, dış cephe devamlı ölçülerinde, yukarıdan sarkıtmak üzere iç yükseklik ölçülerinde kullanılır veya aynı şekilde dış cephe yükseklik ölçülerinde kullanılır. Eski 20 metre şeritler çelikten yapılmıştır. Bunlar hem ağırdır hem de dış cephe yükseklik ölçülerinde bazı durumlarda çok tehlikelidir. Metrenin sarkıtılacağı yerde elektrik teli olmamasına çok dikkat etmek gerekir. Yeni metreler iletken olmamaları için plastikten ya da teflondan yapılmıştır.

Teleskopik Metre: Birbiri içinden çıkan ve boyu 10 metreye kadar uzanan teleskobik metreler çok lüzumlu ve faydalıdır. Bu metreler de iletken olmayan fiberden yapılmıştır. Özellikle kubbe yüksekliklerinin ölçülmesinde çok gerekli ve faydalıdır.

Elektronik Metre: Bu aletler planda erişilemeyen noktaları, kesitte ise erişilemeyen yükseklikleri ölçmede yararlıdır. Ancak çok dikkatli kullanılmalı, doğruluklarından emin olmak için birkaç ölçü alınmalıdır. Metre ile ölçmenin olanaksız olduğu yerde tercih edilmelidir.

Nivo: Sehpa üzerine takılıp kot ölçümleri ile yatay açıları ölçmeye yarar, teodolit nivonun da işini yapabilir.

El Nivosu: Sehpa üzerine takılmadan elde kullanılır. Üzerine monte edilmiş açıölçer sayesinde açı değerleri verir. Esas nivo kadar hassas değildir.

Lazerli Gönye: 45 derecelik gönyeye monte edilmiş oynar bir lazer ışınıdır. Bir noktaya nişanlanarak o noktanın yatay düzlem ile yaptığı açının bulunmasını sağlar. Yükseklik, çatı eğimi gibi ölçümlerde yararlıdır. Hassasiyeti el nivosu kadardır.

Teodolit: Sehpa üzerine takılıp yatay açı, düşey açı ve bu doğrultuda yükseklik ölçüsü almaya yarayan bir alettir. Makinadan binaya olan uzaklığın ölçülmesi ve yüksekliğin yaptığ açının okunması ile yükseklik %1 hata ile bulunabilir. Teodolit, devamlı değil, gerektiği aman götürülüp bütün yüksekliklerin birden alınmasını sağlar. Ayrıca çatı eğimlerinin ve baca yüksekliklerinin ölçülmesinde kullanılabilir. Artık elektronik olanları da vardır. Bu aletleri kullanmak için ölçümün planlanması ve gerektiğinde yerine götürülüp bütün ölçülerin bir seferde alınması gerekmektedir.

Su Terazisi: Su terazisi bir yüzeyin dikliğini veya yataylığını saptamakta kullanılır. Düz tutarak üzerinden okuma yapmaya veya uzak mesafede metre üzerinde işaretleme yapmaya yarar.

Lazer Işın Lambası: Lazer tüpü, ışığı hiç sapmadan ve dağılmadan çok uzaklara (100m) ulaştırabilir. Bunun için su terazisi ile beraber kullanılıp bir mekanı teraziye alma, ip çekme, terazi hattını bir mekandan öbürüne taşıma gibi işlerde çok gereklidir. Su terazisinin yaptığı işi çok daha hassas şekilde yapar.

Hortum Terazi: Hortum terazi 1 cm çapına ince, şeffaf plastik, 10-12 metre uzunluğunda bir hortumdur. İçine su doldurulup, bileşik kaplar prensibinden yararlanılarak 2, 3, 5 veya daha fazla noktaya teraziye alma işinde kullanılır. Taban döşemesi düz olmayan mekanlarda yükseklik ölçüsü almak için çok yararlıdır.

Lazer Terazisi: Bir kutu üzerine monte edilmiş, dönerek lazer ışınını gönderen alettir. Yatay ve düşeyde bir mekanı teraziye almak için kullanılır.

Şakül: Dikey hat elde etmek veya duvarların düşeyliğini kontrol etmek veya üç ayak sehpanın istenilen noktaya konulduğunu kontrol etmek için kullanılır.

Lazerli Şakül: Şakül dikeyde, yukarıdan aşağıya sarkıtılarak kullanılır. Lazerli şakül, aşağıdan yukarıya dikey lazer ışını göndererek yukarıda erişilemeyen elemanların ölçüsünü almakta kullanılır.

Balık Oltası: İğneleri çıkarılmış, yalnızca ucunda kurşunu bulunan ince misinalı olta ve mekanizması uzanamadığımız yerlerden şakül indirerek ölçü almamıza yarar. Örneğin saçak genişliği almak için son kat penceresinden saçak ucuna dayayıp aşağı sarkıtacağımız kurşunlu misina, yer seviyesinde saçak genişliği almamızı sağlar.

Pusula: Binanın yön durumunu tespit etmeye yarar.

Kanallı Gönye: Bu alete “ayarlı gönye” veya “falso gönye” de denir. İç ve dış duvarların birbirine yaptıkları açıları ölçmeye yarar.

Profil Tarağı: 1/1 profil ölçüsü almak için kullanılır.

6.3. Yardımcı Aletler

Çırpı İpi: Çırpı ipi çok esneyen bir ip olmamalıdır. Teraziye alınan yerlerde, terazi hattını belirlemek, boşlukta geçen ve rölöve için bize gerekli olan çizgileri belirlemek için kullanılır. Duvarda bir iz bırakmak için istenilen iki nokta arasında ip gerilir. Renkli bir tebeşirle ip tozlandırılır. Sonra gergin ip çekilip bırakılınca duvarda iz bırakır.

Çivi: Terazi hattı belirlenen yerde ip çekebilmek için kullanılır. Binaya zarar vermeyecek 3’lük veya 4’lük çivi yeterlidir.

Çekiç: Çivileri çakabilmek için 250 gr’lık hafif bir çekiç yeterlidir.

El Feneri: Karanlık yerlerde çalışabilmek, görünmeyen bir bölgeyi aydınlatmak veya son anda hava kararırken eksik kalan birkaç ölçüyü alabilmek için kullanılır. Bir de pleksi glass altlık kullanıldığında tekrar eden plan veya kesit eskizlerinin kopya edilebilmesi için yeterli ışık yoksa bu işlem el feneriyle alttan aydınlatılarak yapılabilir.

Tebeşir: Gerekli noktaların işaretlenmesi ve çırpı ipinin tozlandırılmasında kullanılır.

Karbon Kağıdı: Karbon kağıdını rölief yapan bir elemanın (rozet, yazı, şebeke vb) 1/1 ölçüsüne almak istendiğinde kullanılır. Bu eleman üzerine konulacak bir temiz kağıdın üzerine bastırarak karbon kağıdını söktüğümüzde elemanın kontürlerini belirgin olarak kağıda çıkarır. Eğer karbon kağıdı yoksa herhangi  bir kağıdı toprak ile çamurlandırarak veya kirli bir yerde tozlandırarak aynı amaçla karbon kağıdı yerine kullanabiliriz.

Çakı: Kalem açmak, malzeme yüzeyi kazımak için gereklidir.

Kıskaç: Kroki yaparken kağıdı altlığa tespit etmek için kullanılır.

Sehpa: Üç ayaklı yüksekliği ayarlanabilen seviye düzeçli bir sehpa fotoğrah makinası, lazer düzeneği, nivo, teodolit takmak için gerekli bir alettir.

Fotoğraf Malzemesi: Fotoğraf bir rölöve çalışmasının ayrılma parçasıdır. Fotoğraf olmadan bir rölövenin tamamlanması düşünülemez. Rölöve için gerekli fotoğraf aksamı şunlardır; kamera, geniş açı objektif, tele objektif, flaş.

Bir röleve işinde kullanılan malzemeler yukarıda sayılardan daha değişik olabilir. Gerekli olacak malzeme rölöve sırasında rölövecinin yaratıcı düşüncesine bağlıdır.

Mimarlar hangi çalışmaları yapar hangi projeleri çizer?

Bir arsaya bina yapılması, eklenmesi, mevcut binanın büyütülmesi için mimari taslak-ön projenin hazırlanması, satın alınacak ya da yatırım yapılacak bir arsaya yapılacak binanın sınır ve özelliklerinin belirtilmesi/raporlanması gibi hizmetler temel olarak mimarların çalışma alanlarıdır.

Mimari proje konusunda Mimarlık Hizmetleri Sözleşmesinde, mimari proje ve mesleki uygulama hizmetleri aşağıdaki şekilde sıralanmıştır;

• Hazırlık ve Ön Etüd Çalışmaları
• Ön Proje Çalışmaları
• Kesin Proje Çalışmaları
• Uygulama Proje Çalışmaları
• Uygulama Projeleri
• Sistem ve Montaj Detayları
• İmalat Detayları

Bu hizmetlerin detaylarına MİMARLAR ODASI MİMARLIK HİZMETLERİ ŞARTNAMESİ VE EN AZ BEDEL TARİFESİ‘nden ulaşabilirsiniz.

Ayrıca mimari tasarım hakkında bilgi almak için “Mimari Tasarım Nedir? Yaratıcı Bir Mimari Nasıl Tasarlanır?” yazımızı inceleyebilirsiniz.

Mimari projeyle birlikte gereken statik projenin ücretini statik proje bedeli hesaplama sayfamızdan öğrenebilirsiniz.

Mimari Proje Çizdirmek için Gerekli Evrak ve Bilgiler

Bir mimara proje çizdirmek için başvurulduğunda bu çalışmaların detayına da bağlı olarak ilgili hizmetin alınabilmesi için arsa, planlanan yapı ve sahiplik durumları gibi çeşitli bilgilerin mimara sağlanması gerekmektedir. Bir mimari projenin çizilebilmesi için gereken temel evraklar ;

• İmar Durum Belgesi-(İmar Çapı),
• Ölçü Krokisi,
• Arsa Aplikasyonu,
• Tapu Kaydı

şeklindedir.  Ayrıca planlanan yapının temel özelliklerini belirleyecek en önemli faktörün bu işe harcanacak bütçe olması sebebiyle, yatırım bütçesinin ve sınırlarının mimara bildirilmesi gereklidir. Ancak ilgili kurumlardan ön onay alınması, diğer proje aşamalarına geçilmesi ve inşaat ruhsatının alınması için sahiplik ve uygunluk ile ilgili hukuki belgeleri de içeren birçok belge gerekmektedir. Bu kapsamlı evraklarla ilgili  “Yapı İnşaat Ruhsatı Almak İçin Gerekli Belgeler” içeriğimizi inceleyebilirsiniz.

Taslak-Ön Proje Aşaması

Gerekli bilgi ve evraklar sağlandıktan sonra mimari taslak-ön proje aşamasına geçilir. Bu aşamada mimarlar, planlanan yapı türü, özellikleri ve tasarım fikirlerine göre çeşitli taslaklar hazırlayıp bu alternatifleri yapı sahibine sunar. Diğer proje müelliflerinin de (İnş. müh, Mak. Müh, Elk. Müh. vb.) görüşü alınıp uygulanacak proje yapı sahibinin onayı ile kararlaştırılır. Ayrıca bu aşamada hazırlanan ön proje ilgili kurumlara (belediye, itfaiye vs.) da incelettirilip kurumlardan ön onay alınır.

Kesin Proje- Uygulama Projesi Aşaması

Taslak projesine karar verilen ve ön onayı alınan projenin uygulama projesine dönüştürülmesi, statik, mekanik, elektrik gibi diğer projelerle paralel şekilde yürütülür. Yapının temel özellikleri ve sınırlarının mimari proje ile belirlenmesi sebebiyle, mimari projenin diğer projelerden bir kaç adım önde ilerlemesi gerekmektedir. Ancak diğer projeler ile ilgili geri bildirimler sonucu mimari projenin sık sık revize edilmesi de gerekecektir. (Örnek mimari ve statik projeler)  Bu çalışmaların tamamlanması ile mimari uygulama projesi netleşip, yapı inşaat ruhsatına başvuru yapılarak imalat aşamasına başlanır. (Mimari Proje Nasıl Okunur? Bölümleri ve Detayları Nelerdir?)

Mimari Proje Çizdirilmesi ve Mimari Hizmetler ile İlgili Sık Sorulan Sorular

Mimari danışmanlık, mimari tasarım hizmeti ile yapı projelendirme süreçlerinin işleyişi ile ilgili sıkça karşılaşılan sorulara ve belirtilmesi gereken hususlara değinmek gerekmektedir.

Mimara danışmak, taslak çizdirmek, arsa ve yapı hakkında bilgi almak ücretli/paralı midir?

Yukarıda bahsedilen çalışmaların tamamı ve bu konulardaki her türlü danışmanlık konuları, avukatlık, doktorluk, mühendislik, kuaförlük ya da finans yönetimi hizmetlerinde olduğu gibi ücrete bağlıdır. Bu konu her ne kadar arsa/yapı sahipleri ya da yatırımcılar tarafından garipsense de, kimi mimar ya da mimari bilgiye sahip kişiler tarafından uygulanmasa da bu hizmetlerin bir bilgi birikimi, deneyim gerektirmesi ve bu süreçte bir emek harcanması, bir bedelinin olması gerekliliği için yeterlidir.

Mimari taslak, ön proje, avan proje, uygulama projesi ve diğer hizmetlerin fiyatları-bedelleri nedir?

Mimari proje bedelleri her yıl belirlenen “Mühendislik Mimarlık Hizmet Bedellerinde Kullanılan Yapı Yaklaşık Birim Maliyetleri”ne göre yenilenmektedir. Hizmet detayı ve yapı bilgilerine bağlı olarak Mimarlar Odası’nın hazırladığı güncel mimari proje bedeli hesaplama aracına şuradan ulaşabilirsiniz; http://www.mimarlarodasi.org.tr/enazbedel/index.cfm

Rastgele bir mimarın kapısını çaldığımda ücret ödeyerek çizim aldığımda onu beğenmezsem ne olacak?

Bir mimardan alınacak hizmetin büyüklüğü ve önemi ile mimar seçimi ile ilgili harcanacak zaman ve emek tabii ki orantılı olmalıdır. İmar yönetmelikleri ya da belediyelerin belirli bölgelerdeki uygulamaları ile ilgili konularda hemen hemen her mimar eşdeğer bilgiler verebilecekken (çoğu doktora başvurulduğundaki gibi), detaylı taslak çizimleri, tasarım fikirleri, özel tasarım konuları (otel, iş merkezi, müze vb.), detaylı görselleştirme çalışmaları vb. hizmetler için (hayati öneme sahip konularda doktorların araştırıldığı gibi) mimarlar ve daha önce yaptığı çalışmalar araştırılmalı, referanslarla görüşülmeli, mimarlarla yüz yüze görüşme yapılıp teklif ve çalışmaları ile ilgili sunum istenmesi gibi yollara gidilebilir.

“Sen çiz ben beğenirsem ücretini ödeyeyim” gibi, araştırarak kendi emek vermek yerine başkasının emeklerini değersiz gören yaklaşımlar ne etik ne de hakkaniyetli olacaktır. Ancak bu, belirtildiği şekilde çalışan mimarların bulunamayacağı anlamına da gelmemektedir. Emeğini değerli görmeyen mimarlar olduğu gibi, “istediğinizi çizdirin beğendiğinizi satın alın” tarzı özel olarak hazırlanmış web siteleriyle bile karşılaşılmaktadır. Fakat, alınacak hizmetin kalitesi ve yapılacak işe mimarın vereceği dikkat ve önemin bu işe ödenen bedel ile orantılı olacağı unutulmamalıdır.

Bir mimara ücretli/ücretsiz taslak/ön proje çizdirdim. Bu projeye başka bir mimar devam edebilir mi? projeyi tamamlayabilir mi?

Tasarım ve fikir eserleri diğer alanlarda olduğu gibi mimari proje konusunda de eser sahibinin hakları, ilgili kanun ve telif hakları ile korunmaktadır. Dolayısıyla uygulanmış ya da uygulanmamış herhangi bir proje ile ilgili her türlü işlem, tasarım sahibinin iznine bağlıdır. Hak sahibinin izni olmadan değiştirilemez, kullanılamaz.

Dalgalı, akışkan, organik formları ustalıkla kullanan Hadid, 1988 yılında MoMA-New York’ta düzenlenen Dekonstrüktivist Mimarlar Sergisi ile mimarlık dünyasına adım atmıştır. O yıllarda inşa edilmiş hiçbir projesi olmayan Hadid, sergide 1983 yılında katıldığı yarışma projesi “The Peak” ile yer bulmuştur. Hong Kong’da Kowloon tepelerinde özel bir sağlık klübü için tasarlanan projede, topoğrafya ve yapı ilişkisine yeni bir yorum getirilmiştir.

Yatay bir gökdeleni andıran tasarım hiçbir zaman inşa edilmemiş olmasına karşın, Zaha Hadid’in mimarlık dünyasına girişinin simgesi olmuştur 1993 yılında, inşa edilen ilk yapısı olan Vitra Yangın İstasyonu’nda parçalanma, soyutlanma, yapısızlık, tekrarlama, kitle üretimi gibi dekonstrüktivizm teknikleri göze çarpmaktadır.

Zaha Hadid Architects’in İç Mimarlık Direktörü olan Kar-HwaHo, Zaha Hadid’in modeller ve çizimlerle denemeler yaparak, sürekli projenin sınırlarını zorlamaya teşvik ettiğini ve eserlerinin Hadid’den ayrı değerlendirilemeyeceğini, ona özgü olduğunu söylemektedir. Küratör Hans Ulricht Obrist, Hadid’in eskiz yaparken yaptığı hataların kendisine yeni şeyler görmesini sağladığını ve bu yüzden eskizi, bir tasarım yöntemi olarak kullandığını açıklamaktadır.

Dünya çapında birçok ikonik işe imza atan Hadid, 2004 yılında Pritzker Ödülünü, 2016’da RIBA (Royal Institute of British Architects) altın madalyasını kazanmıştır. Pritzker ödülünü kazanan ilk ve tek kadın mimar olan Hadid, Forbes’in “Dünyanın En Güçlü Kadınları” listesinde yer almıştır

Dinamik temsil araçlarının binalarda kullanılması gerektiğine inanan Zaha Hadid, karmaşık geometrileri birbirine bağlamakta konstrüktivizm ilkelerinden yararlanmıştır. MoMA sergisinden sonra, çok sayıda proje siparişi alan mimarın, kullandığı formları sadeleştirdiği bilinmektedir. 1980 sonrasında inşa edilen birçok yapısında pruva formunu kullandığı görülmektedir. İlk yapılarında kullandığı keskin köşeler, farklı açılar ve asimetrik düzlemler ile beklenmedik mekânlar yaratan Hadid’in son projelerinde geometrik formları azalttığı, organik formlara yöneldiği dikkat çekmektedir

Zaha Hadid gerek yapım gerek dijital teknoloji ve olanaklarını tasarımlarında sonuna kadar kullanmaktadır. Autodesk Maya, 3ds Max, Revit gibi üç boyutlu modelleme programları ile Zaha Hadid’in projelerinde kullandığı formlar değişebilmiş, parametrik tasarımlarının hayata geçirilmesinde etkili olmuştur. Teknolojide yaşanan devrim Hadid’e yer çekimine karşı koyan yapılar tasarlayabilme imkânı vermiştir.

Zaha Hadid’in tasarımlarında mekânların yatay olarak genişletilmeye çalışıldığı, yatay bir gökdelen formunun mimarlık dünyasına kazandırıldığı göze çarpmaktadır. İlkesel olarak yatay gelişen mimarinin daha az ikonik karaktere sahip olacağı düşünülse de Hadid’in elinden çıkan bu yeni form, 21.yüzyıl mimarlık ortamına sayısız ikonik karakterli proje kazandırmıştır. Hadid’in mimarisi, arazide ortaya çıkan kuvvetlerin serbest bırakılmasına dayanmaktadır

Zaha Hadid, mimarlık dışında birçok alanda sahip olduğu tasarım yeteneğini sergilemiştir. Endüstriyel tasarım, şehir planlama, iç mekân tasarımı gibi alanlarda da ikonik işlere imza atan Hadid’in bu alanlarda da malzemenin sınırlarını zorladığı, alışılagelmedik formları hayatımıza soktuğu görülmektedir. Küresel tanınırlığı olan birçok markayla iş birliği yapmayı benimsemiş, bu markaların reklam yüzü olarak kullanılmak, kendi markasını daha da tanınır kılmıştır.

Mimarlığın solo bir hareket olmadığını, dünyayı etkileyen işlerinin arkasında mükemmel bir takım çalışması olduğunu söyleyen Zaha Hadid’in Londra ve Pekin ofislerinde, 55 farklı ulustan 400 personel çalışmaktadır. Uzun yıllar boyunca kuruluş ofisleri olan Londra’dan hizmet veren ofis, yakın zamanda Pekin şubesini açmıştır ve açılışından bugüne kadar dünyanın farklı bölgelerindeki 44 ülkeye 950 farklı proje tasarlamıştır.

Dünyaca ünlü diğer mimarlık ofislerinden farklı olarak Zaha Hadid Architects’in sadece Londra ve Pekin’de ofisi bulunmaktadır. İncelenen diğer küresel marka mimarlık ofislerinin aksine ofis sayısını arttırmayan Zaha Hadid Architects‘in, dünya çapında çok fazla uluslararası projeye sahip olması küresel şirketler tarafından öncelikli olarak tercih edilen bir mimarlık markası olduğu göstermektedir. Zaha Hadid’in yaratmış olduğu marka değeri, bu çekimi açıklamaktadır.

Kaynaklar;
Zaha Hadid Architects- https://www.zaha-hadid.com/
Emine OĞUZ-KÜRESELLEŞME MİMARLIK İLİŞKİSİ VE UZAKDOĞU UYGULAMALARI
DUYGU MERVE BULUT-PATRIK SCHUMACHER’İN PARAMETRİSİZM MANİFESTOSUNUN ZAHA HADID ESERLERİ ÜZERİNDEN İRDELENMESİ

Restorasyon; kültürel değerleri taşıyan ve yansıtan tarihi yapılara, en az müdahale ile en iyi bakımı yapak adına gerçekleştirilen geniş kapsamlı, detaylı ve hassas çalışmaların bütünüdür.

Restorasyon; malzemenin, taşıyıcı sistem olarak da adlandırılan strüktürün ve yapının bulunduğu zeminin iyileştirilmesi, yapı elemanlarının eksilen kısımların bütünlenmesi, eskimiş, işlevini yitirmiş elemanların yenilenmesi ile, ortadan kalkmış kısımların ya da artık işlevini gerçekleştiremez duruma gelmiş yapıların yeniden inşaasına kadar farklı düzeylerde gerçekleştirilen yeniden değerlendirme yöntemidir.

2.Restitüsyon Nedir?

Restitüsyon; zaman içerisinde görünüş ya da işlevleri farklılaşmış, bir bölümü ya da tamamı yıkılmış yapıların, inşa edildikleri dönemdeki biçimleri ile daha sonra yaşadıkları değişiklikleri göstermek amacıyla hazırlanan, yapı planı, kesiti, görünüş ve perspektiflerini içeren rapor ve projelerin bütünüdür.

Restitüsyon rapor ve çizimleri yapının mevcut durumunda taşıdığı özellikler, elemanlar, izler ve malzemeler ile yapı yakınında bulunan diğer benzer dönem yapılarının özelliklerinden faydalanılabilir. Restitüsyon çalışmalarında benzer dönem yapıları ile ilgili daha önce hazırlanmış çalışmalar da göz önünde bulundurulur. Güvenilir kaynaklardan elde edilen sözlü kaynaklar da değerlendirilir. Yapılan tüm bu çalışmaların hassasiyeti ve güvenilirlik derecesi ilgili raporlarda belirtilerek kayıt altına alınır.

3.Rölöve Nedir?

Rölöve; tarihi yapıların mevcut hallerinin plan, kesit ve görünüşleriyle sanal ortam ya da kağıt üzerine geçirilmesi işlemidir. Bu işlem kaba elle ölçüm işlemlerinden özel lazer tarama işlemlerine kadar farklı hassasiyetlerde gerçekleştirilebilir. Tarihi yapının mevcut durumunun proje düzlemine aktarılması 1/50, 1/10, 1/5, 1/2, 1/1 gibi farklı ölçeklerde uygulanabilmektedir. Analitik rölöve ise rölövenin detaylandırılmış versiyonlarıdır. Yapıda kullanılan malzemeler ve özellikleri, kullanım ömrü boyunca yaşadığı değişiklikler, aldığı hasarlar, yapım süreçleri ve teknikleri gibi detaylı analizlerin işlendiği analitik rölöve işleminde detaylı inceleme yapının özelliği ve durumuna bağlı olarak derinleştirilir.

Örnek restorasyon raporu ve projesi ile örnek restitüsyon raporu ve projesine sayfanın sonundaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.

Tarihsel bir dokunun bakımı, onun en iyi şekilde korunması ve hasar görmesini engellemek ile sağlanır. Onarım ve restorasyon çalışmaları ise tarihsel bir yapının bakımının iyi yapılmamasıyla karşılaştırılmamalıdır. Çürüyen ve derin hasar görmüş çatılarda yapılan onarımlar, temizlik çalışmaları, yerinden çıkmış parçaların tamiratı, yapılan restorasyon ve bakım işlemlerinden birkaçıdır. Çatı olukları ele alınarak açıklanırsa; bakım; periyodik kontrol ve oluk temizliğini içerir. Restorasyon içeren onarım yerinden çıkmış olukların takılmasıdır. Rekonstrüksiyon içeren onarım ise; bozulmuş olukların yenileri ile değiştirilmesidir.

Restorasyon terimi yalnız tarihi yapı ve sanat eserleri için değil ormanlık alanlar için de kullanılmaktadır. İnsanın doğaya yaptığı etkilerin anlaşılması ve buna göre gerekli planlama önlemlerinin alınmasını kapsayan restorasyon çalışmalarının disiplinlerarası bir konu olduğu kabul edilerek, ormanlardaki restorasyon çalışmaları günümüzde peyzaj düzeyinde bir boyut kazanmıştır. Peyzaj mimarlığı alanında ve orman alanları için restorasyon; orijinal ormanın strüktür özelliği, verimliliği ve tür çeşitliliğinin geri kazandırılmasıdır.

4.Mimari Restorasyon Neden Yapılır?

Restorasyonun amacı öncelikle; tarihi mirasları, en az müdahale ile ayakta tutmak, özgün tasarımları korumak, ayrıntıları bozmamak, olabildiğince dönemin özelliklerini yansıtır şekilde devamlılığını sağlamaktır.

Zamanla aşınmış, yıpranmış belki de terk edilmiş yapıların restorasyonunun yapılarak, yeni işlevlerin yüklenmesiyle gerek ülkemizde gerek Dünya’da bir çok tarihi değer günümüze kazandırılmaktadır. Bunların bir kısmı başarısız olurken bir kısmı son derece başarılı olup kentin ve kentlinin yaşamını pozitif etkilemektedir

5.Restoratör Nedir? Kimdir? Ne iş Yapar?

Restoratör gerçek anlamda eski eser doktorudur. Sanat eserine mimari elemanlara veya ayağa kaldırılan yapılara uygulanan olumlu, olumsuz çalışmaların sonuçları, restoratörün eğitiminde görmüş olduğu ve benimsediği pratik bilgi ve teorilerin doğruluğuna bağlıdır. Her eserin oluşumunda kullanılan malzemenin kalitesine göre uzun veya kısa bir süre sonra bulunduğu ortamın şartlarına bağlı olarak yok olması önlenemez. Fakat sürenin azlığı ve çokluğu, restoratörün kullanmış olduğu malzemeye, tatbik ettiği uygulamaların doğruluğuna ve değer vermesine bağlıdır.

6.Restorasyon Teknikleri Nelerdir?

Restorasyon teknikleri;

• Sağlamlaştırma,
• Bütünleme (reintegrasyon),
• Yenileme-Yeniden İşlevlendirme (Renovasyon),
• Tarihi ve Çağdaş Ekler,
• Yeniden Yapım,
• Temizleme -(Liberasyon)
• Taşıma olarak sıralanabilir.

6.1.Sağlamlaştırma

Sağlamlaştırma etkinliği bir restorasyon türünden ziyade bilimsel bir müdahale, minimum restorasyonun kendisidir. Yapıya yapılan en az müdahale şekli olduğu için yapı elverdiği sürece en doğru ve bilimsel yöntem sağlamlaştırmadır.

Çok iyi korunmuş, işlevini koruyan yapılar içinde restorasyon sağlamlaştırmadan ibarettir. Restorasyon kararı sağlamlaştırma ile sınırlanırsa, rölöve ile restorasyon projesi arasında büyük bir fark kalmaz, iyi bir analitik rölöve, uygulamayı yönlendirecek projeye temel oluşturur. Bozulma nedenleri iyi saptandığı zaman, strüktüre müdahale gerektirdiği zaman sağlamlaştırma malzemenin korunmasını, güçlendirilmesini, bozulma nedenlerini yok etmeyi amaçlamaktadır.

6.2.Bütünleme-Reintegrasyon

Reintegrasyon, bütünleme; bir parçası hasar görmüş ya da tamamen ortadan kalmış tarihi bir eserin, dönem ve diğer tüm özellikleri korunarak tasarlandığı günkü haline tamamlanması işlemidir.

6.3.Yenileme-Yeniden İşlevlendirme-Renovasyon

Yenileme, yeniden işlevlendirme, tarihi yapıların tasarlandıkları işlevlerinden farklı şekillerde kullanılması amacıyla yeniden uyarlanmasıdır. Günümüzde işlevi kalmamış ya da kısmen çok az kullanılır hale gelmiş, kervansaray, tekke, manastır gibi yapıların kullanımdan uzaklaşarak, yıpranmasının önlenmesi ve yıkımdan kurtarılması için yeniden işlevlendirme önemli bir araçtır.

6.4.Tarihi ve Çağdaş Ekler

Değişmenin bir gerçek tavır olduğunu düşünenler için yeni ek de olasıdır. Tarihi bir harap yapının yeni bir işlev için yenilenmesi ve yeni öğeler eklenmesi, tıpkı yeni bir yapı yapılması gibi her zaman tartışılacak bir sorundur. Tarihi verilere saygılı davranmak ve onları vurgulamak ortak bir tavır olsa bile, eski ile yeni arasında kurulacak görsel ilişki boyut, mekân, renk, tekstür, biçim armonileri ve tarihe karşı duyarlık kapsamında daima özneldir. Burada kararlar, tek yapı boyutuna inmeden önce kentsel boyutta verilmek zorundadır. Bu genel ilkeyi zorlayan olgu, sanatsal ve tarihi statüsü yüksek, yasal statüsü kesinleşmiş yapı ya da yapıların müdahale edilen kentsel bölgede olmasıdır. Yapıldığı dönem sonrasından bugüne kadar geçen değişmelere ilişkin karar, karşıt iki ilkeye göre olur; ekler kaldırılır, özgün dönem esas alınır (Arkeolojik restorasyon, anastiloz temelde budur) ya da ekler kendi başlarına anlamlı olarak korunurlar, üslup bütünlüğü aranmaz, çağdaş restorasyon bu tutumu yeğler. Çağdaş restorasyon ilkeleri, tarihi eklerin kaldırılmasını kabul etmez. Fakat uygulamada yapının durumuna göre, restoratörler daha cesur hareket etmektedirler. Bunun nedeni, tarihi belge niteliği kesinlikle var olan birçok eski müdahalenin tümüyle, işlevsel, estetik duyarlıktan yoksun yapılmış olmasıdır. Eğer, ekler kaldırıldığı zaman özgün bütünlük ya da özgün yapının estetik bütünlüğü sağlanabiliyorsa, estetik ağırlıklı bir restorasyon kuramında eklerin kalkması gerekir.

Özgün yapıyı değiştirmeden yapılan bir dış ek, çözülmesi kolay bir sorundur. Bir tarihi süreç ifadesi olarak saklanması istenir. Fakat tarihi ve estetik ölçütlere simgesel ölçüt de karışınca karar ve çözüm zorlaşır.

6.5.Yeniden yapım- Rekonstrüksiyon

6.5.1.Rekonstrüksiyon Nedir?

Rekonstrüksiyon; tümüyle yıkılmış, yok olmuş ya da çok büyük oranda harap olan bir anıtın ya da sitin temin edilen belgelere dayanılarak özel durumlarda yeniden yapılması işlemidir.

Yeniden yapım–rekonstrüksiyon, restorasyonun kabul edilebilir bir etkinlik olması için, ne zamanı geriye çevirmeli ne de tarihi yeniden yazmaya kalkmalıdır. Restorasyon bir tarihi birikimi ileriye uzatan bi etkinliktir ve her restorasyon içerdiği bu karmaşık bileşenler nedeniyle, kendine özgüdür. Restorasyona karar verildikten sonra, restoratör için belirli teknikleri uygulamak söz konusudur.

Kent ve ülke için simge değeri taşıyan önemli anıtların savaş, deprem vb. felaketler sırasında yitirilmesi rekonstrüksiyon için uygun bir zemin hazırlar.  Yeni yapı, yerine yapıldığı anıtın tarihi dokusuna, özgün malzeme ve işçiliğine sahip değildir. Bir kopya, tarihi yapının kütle ve mekânlarını ancak biçimsel olarak canlandırabilir, anıtın yerini alması olanaksızdır; kısaca tarihi değer taşımaz.

Türkiye’de Kültür Bakanlığı, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunca, “Taşınmaz Kültür Varlıklarının Gruplandırılması, Bakım ve Onarımları” mevzuatında “660 nolu ilke kararı” ile yeniden yapma (rekonstrüksiyon) sınırlıkları belirlenmiştir. Bu karara göre;

Korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmesine ilişkin gerekli özellikleri taşımasına rağmen elde olmayan sebeplerle tescili yapılmamış ve/veya herhangi bir  nedenle yitirilmiş olan yapının, gerek kültür varlığı niteliği, gerekse kültürel çevreye olan tarihsel katkıları açısından, eldeki mevcut belgelerden (yapı kalıntısı, rölöve, fotoğraf, her türlü özgün yazılı- sözlü, görsel arşiv belgesi vb.) yararlanmak suretiyle kendi parsellerinde daha önce bulunduğu yapı oturum alanında, eski cephe özelliğinde, aynı kitle ve gabaride, özgün plan şeması, malzeme ve yapım tekniği kullanılarak, kapsamlı restitüsyon etüdüne dayalı rekonstrüksiyon uygulamasının koşulsuz sağlanmasına, ancak uygulama gerçekleşinceye kadar parsellerde her türlü inşai ve fiziki müdahalenin yasaklanmasına, (otopark, fuar, sergileme vb.) yeni işlev ile kullanma ve aynı parselde tescilli yapı yerinde veya diğer boş alanlarda başka bir yeni yapılaşmaya izin verilmeyeceğine, tüm bu uygulamalar için koruma kurulu kararının alınması gerektiğine karar verilmiştir denilmektedir.

6.6.Temizleme-Liberasyon

Tarihi yapıların, yapısını, görünüşünü ve sağlığını bozan, tarihi özellik taşımayan eklenti ve değişikliklerin temizlenmesi işlemidir. Temizlenen elemanların estetik değer taşıyıp taşımadığı da önemli bir kriterdir. Tarihi yapılardan kaldırılacak eklerl ve temizleme işlemi ile ilgili karar verme yetkisi, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurullarına aittir.

Restorasyonun ilk aşamasında malzeme ve yapı olarak yaşamını uzatacak fiziksel ve kimyasal müdahale yapılır. Bu aşamada sağlamlaştırmadan önce temizleme adı altında bir ayıklama yapılır. Fakat bu, yapıyı özgün haline getirmek, eklerinden temizlemek anlamına gelmez. Genellikle terk edilmiş yapıların başına gelen ve geçici amaçlarla yapılmış, bölme, uydurma tavan, pencere dolgusu gibi sanat değeri olmayan her türlü kısa ömürlü düzmece inşaat kalıntılarının temizlenmesidir.

6.7.Taşıma

Venedik Tüzüğü’nün 7. maddesinde anıtların taşınmasına “Anıtın korunması bunu gerektirdiği, ya da çok önemli ulusal ya da uluslararası çıkarların bulunduğu durumlar dışında izin verilmemelidir.” denilmiştir. Yapının bulunduğu alandaki trafiğin artması, bu alanların gelişmesi ve değişmesi sonucu yeni ulaşım, enerji, sulama hatların inşa edilmesi ya da bayındırlık faaliyetlerinin gerçekleşmesi gerektiği durumlarda mevcut durumunu muhafaza edemeyecek durumdaki tarihi yapılar, özelliklerine göre, parça parça ya da mümkünse bütün halinde yeni bir konuma taşınabilmektedir. Eser taşıma işlemleri ile ilgili projeler Koruma Bölge Kurulunca onaylanmaktadır.

7.Restorasyon Projesi ve Raporu Örneği- Restitüsyon Projesi ve Raporu Örneği

7.1.Örnek Restorasyon Raporu

7.2.Örnek Restorasyon Projesi

7.3.Örnek Restitüsyon Raporu

7.4.Örnek Restitüsyon Projesi

Kaynaklar;
TARİHİ YAPILAR İÇİN DEPREM RİSKLERİNİN YÖNETİMİ KILAVUZU-İstanbul ValiliğiAnıl Süvari-RESTORASYON SÜRECİNDE YERİN RUHU KAVRAMI VE İÇ MİMARLIK İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME – ESKİŞEHİR KURŞUNLU KÜLLİYESİ KERVANSARAYI
Özer AKTİMUR-SANAT ESERLERİNİN RESTORASYONUNDA GELENEKSEL VE ÇAĞDAŞ TEKNİKLERİN KULLANIMI
Derya SÖYLEMEZ ÖZKÖSE-AHŞAP YAPI RESTORASYONUNDA UYGULAMA SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ
ICOMOS Arkeolojik Mirasın Korunması ve Yönetimi Tüzüğü 1990

Tescilli geleneksel konutlarda en sık karşılaşılan yapım tekniği ve onarım esasları için hımış yapılar yazımıza bakabilirsiniz.

İnşaat sektörü, diğer beşerî faaliyetlere oranla, dünya üzerinde üretilen kaynakların büyük bölümünü tüketmekte, küresel ısınma, asit yağmurları, atıkların yoğun birikmesi gibi konularda dolaylı olarak büyük bir etki yaratmaktadır.
Sürdürülebilir tasarım, ekolojik tasarım olarak da adlandırılabilir. Ekolojik, ekonomik ve sosyal sürdürülebilirlik üçgeni içinde mimarlık mesleği yeniden yorumlanarak, çevreyi kirletmeyen, doğayla ve iklimle uyumlu, temiz ve yenilenebilir enerjilere yönelerek enerjiyi akılcı kullanan ekolojik yaklaşımlar benimsenmiştir.

Bir yapının sürdürülebilir yapı olarak tanımlanabilmesi için üç önemli kriter dikkate alınır. Bunlar;

• Ekolojik,
• Ekonomik,
• Sosyal sürdürülebilirliktir.

Sürdürülebilir mimarlık, “içinde bulunduğu koşullarda ve varlığının her döneminde, gelecek nesilleri de dikkate alarak, yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımına öncelik veren, çevreye duyarlı, enerjiyi, suyu, malzemeyi ve bulunduğu alanı etkin şekilde kullanan, insanların sağlık ve konforunu koruyan yapılar ortaya koyma faaliyetlerinin tümü” olarak belirtilmiştir.

ACE sürdürülebilirlik hakkında bildirgesinde sürdürülebilir mimari tasarımın, insanların doğal çevre üzerindeki yan etkilerini önemli ölçüde azalttığı, yaşam kalitesini ve ekonomik refahı yükseltmesine olanak sağladığını belirtmiştir. Yapı inşaatına ait sürdürülebilirlik kültürü, binaların tasarımı, inşaatı ve kullanımına bağlı çevresel etkilerinin düşünülmesi gerekliliği üzerinde durur. Bildirgeye göre enerji, sürdürülebilirlik konusunun en önemli parçasıdır.

Doğal çevre verilerini dikkate alan bir mimari yapı tasarlamak, mimarlığın belleğinde yer alan bir konudur. Sürdürülebilir mimarlık, sanayileşme kaynaklı hızlı nüfus artışı ile unutulan ilkeleri, teknolojiden destek alarak yeniden mimarlık ortamına ve mimarlara hatırlatmaktadır.

Ekonomik Sürdürülebilirlik

Sürdürülebilir yapı kriterleri göz önüne alındığında; yapının inşaası, işletimi ve yapının kullanım ömrü sonrası oluşan maliyetlerin minimalize edildiği ekonomik yaklaşımlar benimsenmelidir. Tasarım aşamasında alınacak kararlar eşliğinde yapının yaşamı boyunca oluşturacağı maliyetler indirgenebilir. Özellikle işletim evresi yapının yaşam döngüsünde en uzun süreyi kapsayan evredir. Bu evrede oluşan maliyetlerin indirgenmesine yönelik adımların atıldığı tasarım yapıda ekonomiklik sağlar. Örneğin; fazla bakım gerektirmeyen uzun ömürlü malzeme ve yapı ürünlerin tercih edilmesi kaynakların uzun vadeli verimliliğinin artmasına olanak sağlayarak yapının işletim giderlerini düşürür.

İlgili: Sürdürülebilir mimarlıkla ilişkili olarak: biyofili nedir, biyofilik tasarımın 14 deseni

Ekolojik Sürdürülebilirlik

Gelecek kuşakların dünya üzerinde sürdürülebilir yaşam standartlarının sağlanabilmesi amacıyla gerek endüstrileşmeden doğan etkiler sonucunda ortaya çıkan gelişmeleri, gerekse de yapılaşma alanlarını çevresel etkiler kapsamında yeniden ele alınarak, çevresel etki değerlendirmeleri yapılmalı ve bu bağlamda önlemler alınarak çözümler üretilmelidir.

Sosyal Sürdürülebilirlik

Sürdürülebilirliğin sosyal boyutu insan odaklıdır. Toplumlararası eşitliğin sağlanması (gelir dağılımı adaletsizliğinin azaltılması), çoğulculuk, kültürel çeşitliliğin korunması sosyal boyutun önemli gerekleridir. Sürdürülebilir gelişmenin toplumsal açıdan yansıtan hedefleri arasında eğitim, sağlık, rekreasyon gibi tesislerin, sosyal boyutta yeterli ve erişilebilir özellik taşıyan insan yerleşimlerinin oluşturulması, insanlar arasında ayırımcılık ve dışlayıcı politika ve uygulamalarla mücadele edilmesi, toplumun kadınlar, çocuklar, yaşlılar, engelliler, yoksullar gibi hassas grupları öncelikli olmak üzere tüm insanların haklarının tanınması ve bu haklara saygı gösterilmesi yer almaktadır.

Sürdürülebilir Yapı Tasarımı

Sürdürülebilir açıdan yapım sistemlerinin tasarımına yönelik öneriler şu şekildedir;

• Çevrenin korunumu için yapısal güvenirliliğinden emin olunan mevcut yapıların işlevleri değiştirilerek yeniden kullanımı sağlanmalıdır.
• Sürdürülebilir tasarım ilkeleri gereği minimum enerji harcanması ve kaynak tüketimi göz önüne alınmalıdır.
• Hammaddenin elde edilmesi, yapı ürününün üretimi, yapının inşası sırasında taşıma kaynaklı fosil yakıt tüketimi göz ardı edilmemelidir.
• Fosil kaynakların kullanımı yerine yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımına yönelinmelidir.
• Tasarımlarda geri dönüştürülmüş ve/veya geri dönüşüme uygun, dayanıklı ve az bakım gerektiren malzemeler tercih edilmeli, malzemelerin ekolojik etkilerinin azaltılması hedeflenmelidir.
• Depremin etkili olduğu bölgelerde taşıyıcı sistem ağırlığı hafif olan yapım sistemi tercih edilmelidir. Yapının üst ağırlığına bağlı olarak temel kalınlığı, hammadde tüketimi ve hafriyat miktarı artmaktadır.
• Çelik yapım sistemi en çok enerji gerektiren yapım sistemi olduğu görülmektedir. Hurdaların tekrar tekrar kullanılması mukavemetini kaybettirmezken, birincil kaynaklardan üretilen çeliğe oranla üretim sırasında gereken enerji miktarını azaltmaktadır.
• Betonarme yapının çimento içeriğinden dolayı diğer yapı türlerine oranla doğaya daha fazla karbondioksit salınımına yol açtığı görülmektedir. Sanayi artıkları olan yapay puzolanların beton üretiminde kullanılması CO2 salınımını azaltırken, atık malzemelerin değerlendirilmesine de olanak sağlar.
• Ahşap yapı elemanı üretiminde harcanan enerji, strüktürel çelik eleman üretiminde harcanan enerjiden çok daha azdır. Ahşap elemanların üretiminde harcanan enerji miktarında olduğu gibi, açığa çıkan CO2 miktarı da çelik ürünlere göre daha azdır.
• Ahşap yapım sisteminde karbondioksit salınımının az olmasından kaynaklı, Türkiye’de yapı strüktüründe kullanımı arttırılmalıdır.
• Çeliğin birim fiyatı diğer ürünlere göre daha yüksek olduğundan maliyeti en yüksek yapım sistemi çelik yapım sistemi olduğu görülmektedir; ancak diğer yapım sistemlerine göre daha kısa sürede üretilebilmektedir.
• Yapı malzemelerinin mukavemetleri ile maliyetleri karşılaştırıldığında, masif ahşabın birim dayanımı diğer yapısal ürünlere kıyasla daha maliyetli olduğu; çelik ürünlerin ise, birim dayanımlarına oranla maliyetleri en uygun yapı malzemeleri olduğu görülmektedir.

Kaynak: MİYASE EZGİ GÜNER-YAPIM SİSTEMLERİNDE TAŞIYICI ELEMAN OLARAK KULLANILAN ÇELİK, BETONARME VE AHŞAP MALZEMELERİN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK AÇISINDAN KARŞILAŞTIRILMASI

Örneğin günümüz yönetmelikleriyle statik analizin elle yapılmasının mümkün olmayacağı gibi 200 küsür iş kalemini içeren bir süreci bilgisayarsız yürütmek bir inşaat mühendisi ya da mimar için imkansıza yakındır.

İnşaat mühendisi olmayan fakat bu mesleği seçmeyi düşünen mühendis adayları için inşaat mühendisliği ve alanları ile ilgili yazımıza buradan ulaşabilirsiniz…

Konumuz direkt bilgisayar programları olduğu için temel bilgisayar, donanım ve işletim sistemleri ile ilgili konulara girmiyoruz. Fakat bu konularda ihtiyaçların karşılanabileceği ve karşılaşılan problemleri çözebilecek kadar bir hakimiyet gerekliliği tabii ki tartışılmazdır.

Genel iş hayatı için gerekli olan programlardan, daha spesifik alanlara doğru inşaat mühendislerinin bilmesi gereken programları inceleye başlayalım.

1.Genel İş Hayatı için Bilinmesi Gereken Programlar ve Temel Bilgiler

Günümüzde internetin neredeyse elimiz ayağımız durumuna gelmesi, internet ortamında arananların bulunması, arama motoru kullanım teknikleri ve güvenlik konularında bazı çalışmalar yapılmasını gerektirmektedir. Bilgisayar programlarına geçmeden önce bu konulara da bir göz atılmasını tavsiye ederiz.

Google’da arama nasıl yapılır?

Web aramalarını hassaslaştırma

İnternet güvenliği

Genel iş hayatı için gerekli olan programlara bakmaya başlayalım.

1.1.Office Programları

Office programları neredeyse her bilgisayarda bulunan ya da kolayca edinilebilen ve iş hayatında kişilerin iş yükünü oldukça hafifleten programlardır. Microsoft için Office Programları;

• Word,
• Excel,
• PowerPoint,
• Outlook,
• OneDrive,
• OneNote,
• SharePoint,
• Microsoft Teams

şeklindedir. Fakat bu programlardan öne çıkan ve öncelikli olanları, Word, Excel, PowerPoint ve Outlook programlarıdır. Word, PowerPoint, Outlook programlarının oldukça kolay olması ve ciddi bir ön çalışma gerektirmemesi, özellikle mühendislik-teknikerlik seviyesinde teknik kişilerin kullanımında bir problem yaratmayacaktır. Fakat burada Excel programının özellikle mühendislikte çok işe yarayan ve sıkça kullanılan bir program olduğunun altını çizmek gerekir. Basit tablolama ve grafik işlemlerinden, karmaşık problemlerin çözümüne, hatta analiz yapmaya kadar Excel bir mühendis ya da teknik personele çok fazla alanda yardım edecektir. Örneğin Excel’de hazırlanmış statik proje bedeli hesaplama programını buradan inceleyebilirsiniz.

Temel Excel kullanımından, makro uygulamalarına kadar öğrenilen her seviye iş ve mühendislik hayatında fark yaratacak ve işlerinizi kolaylaştıracaktır.

Excel VBA(Makro) Eğitim Seti

İleri düzey Excel eğitimi

Photoshop, Illustrator, Pixlr gibi temel fotoğraf, evrak, yazı, uyarı yazısı vb. düzenlemelerin pratik bir şekilde yapılmasına olanak veren bu programların özellikleri saydıkça bitmemektedir. En azından temel seviyede düzenlemeleri yapabiliyor olmak işinizi kolaylaştıracaktır. Canva gibi internet tarayıcısı üzerinden kullanılabilen daha kısıtlı fakat işe yarar uygulamalar da mevcuttur.

1.3. Muhasebe Programları

Para yönetimi konusunda kimi zaman Excel gibi elektronik tablolar kullanılsa da daha karmaşık ve detaylı muhasebe yönetimlerinde, bu hizmetler için üretilmiş ETA, LOGO gibi programların kullanımı söz konusu olmaktadır. Zorunlu olmamakla beraber, en azından fikir sahibi olmak yararlı olacaktır.

2.İnşaat Mühendislerinin Bilmesi – Öğrenmesi Gereken Çizim Programları

Mühendisliğin temel konularından olan teknik çizim ve modelleme için ortaya çıkarılmış birçok program vardır. 2 boyutlu, 3 boyutlu ya da ikisine de elverişli bu programlardan en çok bilinen ve inşaat mühendisleri için gerekli programları aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz.

2.1. 2D-2 Boyutlu Teknik Çizim Programları

İnşaat mühendisleri ilgilendiren 2 boyutlu çizim programlarının başında tabii ki AutoCAD gelmektedir. Günümüzde AutoCAD kullanabilmek artık bir ekstra özellik olarak değil, kullanamamak bir eksiklik olarak görülmektedir.

AutoCAD ile ilgili bir çok ortamda kaynak ve eğitim dökümanları bulabilirsiniz.

Bu konuda eğitim almayı düşünürseniz şuraya bir göz atabilirsiniz: AutoCad Eğitimi

AutoCAD-ArchiCAD-İdeCAD gibi programların sonundaki “CAD” kısaltması, Bilgisayar Destekli Tasarım (Computer Aided Design) anlamına gelmektedir.

Diğer 2 boyutlu çizim programları arasında çoğu zaman veri alış verişi mümkün olmaktadır. Ayrıca çizimlerden, modelleme ve analiz programlarına aktarım yapabilme sayesinde, bu çizim programları analiz ve modelleme aşamasında tasarımcıya büyük bir hız kazandırmaktadır.

İnşaat mühendisleri için 2 boyutlu teknik çizim programları;

• AutoCAD
• ArchiCAD
• NetCAD
• İdeCAD
• FreeCAD
• QCAD
• LibreCAD

şeklinde sıralanabilir.

Autocad ve benzeri programlar kullandıkça insanın elinin alıştığı ve eli alıştıkça hızlandığı ve daha pratikleştiği programlardır.

2.2. 3D-3 Boyutlu Çizim Programları

Her ne kadar 3 boyutlu tasarım ve görselleştirme inşaat mühendislerinin temel konularından biri olarak görülmese de, gerek ANSYS ya da ABAQUS gibi programların parametrik 3 boyutlu modellemeler ile analiz yapması gerekse de BIM (Yapı bilgi modelleme) konusunun yaygınlaşması ile inşaat sektöründeki her teknik kişinin temel seviyede 3 boyutlu tasarım konusuna hakim olması gerekmektedir.

İnşaat mühendisleri için 3 boyutlu tasarım programları;

• AutoCAD3D
• 3ds Max
• Revit Structure
• Rhino3D
• SketchUp
• FreeCAD
• LibreCAD
• CATIA
• SOLIDWORKS
• Blender
• ANSYS SpaceClaim
• Fusion 360°
• OpenSCAD
• Civil3D

şeklinde sıralanabilir.

2.3.İnşaat Mühendisleri için BIM Yazılımları

Günümüzde artık özellikle tasarım ve analiz konusunda çalışan inşaat mühendisleri BIM konusuna alışmalı ve bu konuda kendilerini geliştirmeleri gerekmektedir. Dolayısıyla bu konuya geniş çaplı bir şekilde değinmek gerekmektedir. BIM konusu hakkında bilgi almak için bu konudaki detaylı yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.

2.4.İnşaat Tasarımında Sanal Gerçeklik Uygulamaları ve Programları

Sanal gerçeklik uygulamaları inşaat alanında henü yeni gelişmekte olan bir konudur. Dolayısı ile inşaat mühendisliği mesleğine yeni başlayanlar için alternatif bir yol olarak değerlendirilebilir. Sanal gerçeklik programları ve uygulamaları ile ilgili de ayrı bir yazımız bulunmaktadır. (İnşaat Tasarımında Sanal Gerçeklik Uygulamaları ve Programları)

3.İnşaat Mühendislerinin Öğrenmesi Gereken Yapısal Analiz Programları

İnşaat mühendisliğinde yapısal analiz ve tasarım konusunda çalışmayı ve bu konuda kendisini geliştirmeyi isteyen mühendislerin öğrenebileceği ve öğrenmesi gereken çok sayıda program bulunmaktadır. Bu programların en azından 2-3 tanesinde ileri derecede bilgi sahibi olunması gerekmektedir. Sadece bir analiz programı ile analiz ve tasarım gerçekleştirmek doğru olmayacaktır. Farklı konularda birbirlerine üstünlükleri olan programlardan, çalışma alanı ile doğrudan ilgili programlara yoğunlaşılmalıdır. İnşaat mühendisliği ile ilgili analiz programlarını şu şekilde sıralayabiliriz; (Korkmayın hepsi demiyoruz:) )

• SAP2000
• ETABS
• STA4CAD
• İDECAD
• StatiCAD Yığma
• Probina-Prota Structure
• Tekla Structure- X Steel
• XTRACT
• ANSYS
• ABAQUS
• SolidWorks
• CATIA
• MicroStation
• Csi Safe
• CSI Bridge
• Perform3D
• STAAD pro
• Robot Structural
• Femtools
• OpenSees
• RISA
• GeoPro
• Plaxis

Yukarıdaki örnekler genel olarak bilinen programlardır. Bunlara daha onlarcası da eklenebilir.

Kuşkusuz inşaat mühendislerinin öğrenmesi gereken programlarda analiz konusunda en önemlisi SAP2000 programıdır. Yapısal analizde en sık kullanılan ve oldukça faydalı bir program olan SAP2000 ile ilgili sistemli bir eğitim faydalı olacaktır.  Bu noktada buradan ulaşabileceğiniz SAP2000 eğitimini incelemenizi tavsiye ederiz. 

Yukarıda da değinildiği gibi bu programlardan çalışma alanı ile ilgili olanlar, üstün oldukları konulara göre değerlendirilip öğrenilmelidir. Örneğin SAP 2000 programı her ne kadar çok başarılı bir program olsa da çizim özelliği bulunmaması nedeniyle tasarım seviyesinde farklı programlarla birlikte çalışmak gerekliliği ortaya çıkar. STA4CAD, İDECAD, PROTA gibi programlar ile hem analiz hem çizim yapılabilirken, kimi karmaşık geometriler ve problemlerde ise problemler yaşanabilmektedir. Yine örneğin bazı programlar temel tasarımında yetersiz kalırken CSI Safe bu konu için ortaya çıkarılmış bir programdır. Farklı geometrilerde sonlu elemanlar analizi için ise ANSYS, ABAQUS gibi programlara ihtiyaç duyulur. (ANSYS gibi kapsamlı ve zor bir programı öğrenmek için buradaki eğitimi inceleyebilirsiniz.)  Zemin mekaniği alanında ise Plaxis, GeoPro gibi programlar tercih edilir. Dolayısı ile bu kadar farklı program ve konu içerisinden doğru programları seçmek son derece önemlidir. (Plaxis ile Geoteknik tasarım) Ama şantiyede veya çalışma alanlarında karşılaşılacak ufak tefek statik problemlerle baş edebilmek için proje konusunda çalışılmayacak dahi olunsa bunlardan herhangi birini temel seviyede kullanmak gerekir.

3.1.Sta4CAD mi? İDECAD mi? Probina mı?

Ülkemizde yaygın olarak kullanılan STA4CAD, İDECAD, Probina programlarından hangisinin tercih edileceği konusunda sık sık sorularla karşılaşılmaktadır. Bu konuda çeşitli denemeler ve araştırmalar yapılmış ve aralarında önemli farklar olmadığı bir çok noktada belirtilmiştir. Her inşaat mühendisinin her problemi çözmesi, projeyi tasarlaması mümkün olmadığından gerek diğer meslektaşları ile gerekse de üniversite hocaları ile takılınan noktalarda yardımlaşmalar söz konusu olmaktadır. Dolayısı Sta4CAD mi? İDECAD mi? Probina mı? Hangisi daha iyi? gibi bir soru yerine, çalıştığım konuda ve bölgede hangi program daha çok kullanılıyor, hangi noktada kimden yardım alabilirim gibi bir soru sormak daha faydalı olacaktır.

4.Proje-Portföy Yönetim Programları

Yapı işletmesi alanında çalışan ya da çalışmayı düşünen inşaat mühendisi ve diğer teknik personeller için çeşitli planlama, proje-portföy yönetim programları bulunmaktadır. Her ne kadar bu alan ülkemizde çok yaygın durumda olmasa da özellikle yurt dışında çok fazla iş imkanı bulunması ve bu konuda uzmanlaşmış kişilerin fazla olmaması, bu konu ve dolayısı ile bu konu ile ilgili programlar değerlendirilmesi gereken bir fırsat olabilir.

İnşaat mühendislerini ilgilendiren programları planlama konusu dahilinde şu şekilde sıralayabiliriz;

• Oracle Primavera
• MS Project-Microsoft Project
• ProWorkFlow
• ProCore
• Clarizen
• Workfront
• Genius Project

Bu alanda ülkemizde en çok kullanılan ve tercih edilen programlar ise Oracle Primavera ve MS Project’tir.

5.Hakediş ve İhale Programları

Özellikle kamu kurum ve kuruluşlarının gerçekleştirdiği ihalelerin ve bu işlerin hakedişlerinin hazırlanması için geliştirilmiş oldukça kapsamlı ihale ve hakediş programları bulunmaktadır. Bu konuda ülkemizde en çok bilinen ve kullanılan iki adet program bulunmaktadır;

• OSKA
• AMP

Keşif metraj ve hakediş işleri için kullanılan bu Türk yapımı programlar hem kullanması ve öğrenmesi kolay hemde büyük yükü inşaat mühendisinin üzerinden alacak programlardır. Özellikle kamu işleri ile ilgili çalışacak mühendisler için kaçınılmazdır.

6.Sayısal Hesaplama ve Programlama

Her mühendisin özellikle inşaat mühendisinin öğrenmesi gereken programların başında gelen diğer bir tür bilgisayar programı da sayısal hesaplama programlarıdır. Örneğin en çok kullanılan sayısal hesaplama programları;

• Matlab
• GNU Octave

Matlab hakkında uzun uzun konuşmaya gerek yoktur. Matlab ile neredeyse her türlü matematiksel hesap, yürütme işlemleri, programlar arası data transferlerleri, optimizasyon gibi işlemler gerçekleştirilebilmektedir. Ayrıca tüm bu işlemleri son derece hızlı bir şekilde gerçekleştirmesi, her türlü problemde büyük bir zaman tasarrufu sağlamaktadır.

Matlab’ın bütün özelliklerine hakim olmak ve kullanabilmek neredeyse imkansızdır. Fakat neredeyse her meslek dalına yardımcı bu programı yine inşaat mühendislerini ilgilendiren boyutta kullanabilmek gerekir.

GNU Octave ise Matlab’ın ücretsiz bir alternatifidir.

Sizin de önereceğiniz ya da bahsetmek istediğiniz “İnşaat Mühendislerinin Bilmesi Gereken Bilgisayar Programları” varsa, aşağıdaki yorum kısmını kullanarak bu yazıyı okuyan ilgililere yardımcı olabilirsiniz.

İlgili yazı: Metraj Nedir, Nasıl Yapılır? Metraj Cetveli ve Örnek Metraj

İnsanlar yaşam alanlarını, gereksinimleri doğrultusunda en doğru şekilde oluşturabilmek için iç mimara başvurmaktadır. İç mimar ise kullanıcının taleplerini, gereksinimlerini dikkate alarak iç mekânın tasarımını yapar ve kullanıcıya sunar.

2.İç Mimarlık

İç mimarlık; yapıların iç mekânlarının proje doğrultusunda tasarlanıp uygulamalar yapılması ile işlevsel ve düzeyli hale getirilmesi, insanların mobilya ve mekân ilişkileri kurulması işlevi ve bu işleri başarabilecek olan iç mimarın uğraşı alanı olarak tanımlanmaktadır.

İç mimarlık, kullanıcı-mekân-işlev ilişkisini tasarım ile buluşturan meslek alanıdır. Tasarımla birlikte uygulama esasına dayanmaktadır. İnsanların, mekânlardaki fiziksel ve ruhsal gereksinimlerini estetik değer ve işlevsellik açısından ele alarak iç mekânları tasarlayan meslek alanı şeklinde tanımlanabilir.

2.1.İç Mimar Ne İş Yapar?  İç Mimarlığın Tanımı-İç Mimarın Sorumlulukları Nelerdir?

1963’de kurulan ‘‘Uluslararası İçmimarlar Federasyonu (IFI)’’ iç mimarın tanımını iç mimarın sorumluluklarından söz ederek ifade etmektedir;

İç Mimar;

• İç mekânların işlevi ve kalitesi ile ilgili sorunları tanımlayan, araştıran ve yaratıcı bir şekilde çözen,
• Programlama, tasarım analizi, alan planlaması, estetik ve şantiye kontrolü, iç mekân sistemleri ve bileşenleri, bina yönetmelikleri, takım, malzeme ve döşemeler konusundaki uzmanlık bilgilerine sahip olan ve bu bilgiler doğrultusunda hizmet veren,
• Yaşam kalitesini artırmak ve halkın sağlığını, güvenliğini, refahını ve çevresini korumak için iç mekân tasarımına ilişkin şemaları, çizimleri ve belgeleri hazırlayan kişidir.

2.2.İç Mimarın Sahip Olması Gereken Temel Özellikler Nelerdir?

İç mimarın sahip olması gereken temel üç özellik aşağıdaki şekilde sıralanabilir:

1. Buluş yapma yeteneği: O zamana kadar düşünülmemiş bir tasarıyı, bilgi birikimiyle birlikte özgün biçimde ortaya koyma görevi bulunmaktadır.
2. Teknik ve estetik bilgi: iç mekân tasarımı yaparken tasarım ve uygulama süreçlerini en doğru biçimde geçirmelerini sağlayan bilgi birikimine sahip olmaktadır.
3. Mesleğin gerektirdiği eğitim ile donanmış olma: bu özellik ile içmimar sorunları önceden belirlemekte ve zihninde tasarımını oluşturabilmektedir. Bu düşüncelerini çizim teknikleri ile sunum haline getirip, çözümler sunar, malzeme olanaklarını hazırlar ve maliyet hesaplarını oluşturabilmektedir.

İç mimarda öncelikli olarak bulunması gereken birçok özelliğin yanı sıra en önemlisi; insanların ihtiyaçlarını da göz önünde bulundurarak, varolan bina ve belirlenen yerdeki özellikleri bir araya getirecek düzenleme süreçlerini ve yürütmeyi hayata geçirmesi ve yön verebilmesidir. Bu bağlamda iç mimarın; bayındırlık yasa ve yönetmeliklerin bilincinde olması, bina ve tasarımda kullanılacak olan ince malzemeleri tüm ayrıntılarına kadar biliyor olması, tasarımı hayata geçirme yöntemlerinden ya da düzenlemenin ekonomik boyutunun farkında olması ve tüm bu niteliklere ek olarak mimarlığın, iç mimarlık dallarının tarihçesine hâkim olması ve son olarak da günümüz mimari eğilimlerin farkında olması oldukça önemlidir

İç mimar, bir mekânın tasarımını, yenilikçi ya da ekonomik yaklaşımlar içerisinde bulunarak geliştirmelidir. İnsanların kişisel zevkleri, sosyo-ekonomik durumları ya da fiziki ve psikolojik özellikleri düşünülerek işlevsel mekânlar tasarlamaktadır. Gelişen teknoloji ile gereçler açısından yenilikler görülmektedir. İç mimar, gelişimleri ve yenilikleri iç mekân tasarımına yansıtmak durumundadır.

İç mimarlık mesleğinde önemli üç öğe bulunmaktadır;

• Birincisi doğrudan kendisi için hizmet verilen insandır.
• İkincisi ise bu hizmeti vermekte araç olan iç mekândır.
• Üçüncüsü, kullanıcı ve iç mekân arasında bağ kuran, kullanıcının gereksinimlerini belirleyip mekân tasarımında yönlendirici olan işlevdir.

İç mimarın tasarım yapmadan önce kullanıcı-mekân- işlev öğeleri altında bazı verilere gereksinimi var olmaktadır. Kullanıcının, istekleri, beğenileri, kültürü ve sosyal yapısı; mekânın, konumu, teknik özellikleri ve yapı; işlevin, niteliği ve çözüm verilerine gereksinim duyulmaktadır. İç mimar tüm bu etkenleri bir araya getirerek bir tasarım süreci başlatır. Bu tasarımda kullanıcı-mekân- işlev etkenlerinin ötesinde var olan etkenler bulunmaktadır. Tasarım aşaması ile başlayıp, uygulama aşaması ile son bulan süreçte ilk olarak, bilgi edinilir ve çözüm üretilir daha sonrasında, üretim ve tasarımın uygulanabilirliği ve maliyeti hesaplanarak iş planı hazırlanır. Son aşama olan uygulamada yapılan üretimin montajı ve tasarımın uygulanması gerçekleştirilir.

Bir iç mimar kullanıcı ve mekân ile karşılaştıkları andan itibaren tasarımını kafasında oluşturmaya başlar. Hayal etme ve canlandırma oldukça aktif olan yeteneklerdir. Ayrıca olası ihtimalleri, tehlike ve aksaklıkları da öngörü yeteneği bulunmaktadır. İç mimarın tasarladığı iç mekânların kullanıcılarının insan olması yani insan odaklı bir meslek alanına sahip olması bilgi birikimi ve gözlem yeteneğine de gereksinim duyduğunu göstermektedir. Gereksinim doğrultusunda sahip olunan bu özellikler iç mimarın mesleki alanla başarı göstermesine katkı sağlamaktadır. İnsanların kültürel özelliklerini ve ruhsal durumlarını gözlemleyerek ve sahip olduğu bilgi birikimiyle çözümlemesi ve tasarımlarını da bu doğrultuda yapması gerekmektedir.

İç mimarın sorumlu olduğu tasarım alanları sadece bina iç mekânları şeklinde algılanmaması gerekmektedir. “TMMOB İçmimarlar Odası”nınhazırlamış olduğu Serbest İçmimarlık Hizmetlerini Uygulama, Tescil ve Mesleki Denetim Yönetmeliği’nin‘Hizmet ve Tasarım Alanları’ kapsamına giren altıncı maddede; ‘‘içmimarın mesleğini iç mekâna bağlı kapalı ve yarı kapalı alanlar içerisinde gerçekleştirmekle sorumlu olduğu’’nu ifade edilmektedir. Altıncı maddenin ekleri olan 10. 11. ve 12. Maddelerde kapalı ve yarı kapalı mekân ifadesi altındaki sorumluluklardan daha açık şekilde söz edilmektedir (İÇMO, 2019a)
10) Fuar stantları ve sergi düzenleme ile sergi alanlarının organizasyonu, benzeri süreli tasarım uygulamaları, süreli kurulumlarla gerekli aksesuar ve ortam gereksinimlerinin tasarlanması ve uygulanmasını,
11) Kara, deniz ve hava taşıt araçlarının iç mekân düzenlemelerini,
12) Set ve sahne dekorlarını kapsamaktadır.

3.Türkiye’de İç Mimarlığın Tarihi

Türkiye’de İç mimarlık ve İç mimarlar adıyla yayınlanan kitapta; Gürel Türkiye’de İçmimarlığın Bir Hikâyesi adlı çalışmasında içmimarlık mesleğinin tarihsel sürecinden bahsetmektedir:

Türkiye’de içmimarlık eğitiminin temelleri ilk olarak 1923 yılında Tezyinat (Süsleme) Bölümü’nün Sanayi-i Nefise Mektebi’nde (eski Güzel Sanatlar Akademisi, ve bugün ki adıyla Mimar Sinan Üniversitesi) kurulmasıyla atılmıştır diyebiliriz. Sanayi-i Nefise Mektebi sanatçı ve sanat tarihçisi Osman Hamdi Bey tarafından 1882 yılında kurulmuş ve 1883 yılında resim, heykel ve mimarlık eğitimi vermek üzere sekiz kişilik bir öğretim kadrosu ve yirmibir öğrencisi ile öğrenime başlamıştır. Resmi adı ‘Mekteb-i Sanayi-i Nefise-i Şahane’ olan Güzel Sanatlar Akademisi bir yüksek okul idi. Derecesinin yüksekliği padişahın istenci ile tespit edilmişti. Abdülhamid zamanında mevcut bir kanuna göre, yüksek okul öğrencileri askerlikten muaftı ve yüksek okul mezunlarına Maarif Madalyası verilirdi. Bu haklara Sanayii Nefise Mektebi öğrenci ve mezunları da sahipti. 1883 yılında kurulan Akademi’de, 1930 yılında ‘Umumî Tezyinat’, ‘Dahilî Mimarî’, ‘Seramik’ ve ‘Afiş’ atölyeleri kurulmuştur. Sonradan 1938 yılında Afiş Atölyesi; Afiş ve Fotoğraf, 1938-39 da ise Umumî Tezyinat; ‘Kumaş Desenleri’ atölyesi olarak değiştirilmiştir. 1941-42 yılında Moda Atölyesi açılıp; 1958-59’da ‘Tiyatro Dekorları’ olarak değiştirilmiştir. Yukarıda sayılan dallar ‘Dekoratif Sanatlar Bölümü’ adı altında bir araya getirilmişlerdir. İşte bu Bölüm içindeki, önceleri ‘Süsleme’, sonraları ise ‘içmimari’ adını alan Atölye, yıllardan beri içmimar yetiştiren kuruluştur.

İç Mimar ve İç Mimarlık ile İlgili Sık Sorular Sorulara da göz atalım;

İç mimarlık ile mimarlığın farkı nedir?

Mimarlık; yapıların planlanması, tasarımı, restorasyonu ve inşaası gibi tüm yapısal alanları kapsarken, iç mimarlık bu yapıların iç mekanlarının detaylandırılması ile ilgilenir. Her iki uzmanlık alanının da kapsamlı alt dalları bulunmaktadır.

İç mimarların imza yetkileri ile mimarların imza yetkileri aynı mıdır?

Mimarlar ile iç mimarların uzmanlık alanlarının farklı olması nedeniyle imza yetkileri de buna paralel olarak farklıdır. Mimarların, mimari proje, restorasyon, şantiye şefliği gibi alanlarda imza yetkileri bulunurken iç mimarların iç mimari, dekorasyon ve tadilat konularında imza yetkileri bulunmaktadır.

İç mimarlar nerelerde çalışır?

İç mimarların kamu kurumlarında istihdamı oldukça sınırlıdır. İç mimarlar genellikle özel sektörde; yapıların iç mekanlarının tasarımı ile ilgili mimarlık ve iç mimarlık ofisleri ile bu alanlar için üretim yapan mobilya, dekorasyon ve üretim şirketlerinde çalışmaktadır.

Mühendis, mimar ve şehir plancıları için Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği bilindiği üzere her sene asgari bir maaş tutarı belirlemektedir.

(2021 Yılı Mühendis Mimar Asgari Maaşı 5.750 TL olarak açıklandı. Detaylara buradan ulaşabilirsiniz)

“2020 Mühendis Asgari Maaşı Ne Kadardır?”

“2020 Mimar Asgari Maaşı Ne Kadardır?”

“Asgari Mühendis, Mimar Maaşı Ne Kadardır?”

“İnşaat mühendisi, Mimar en az maaşı 2020”

Proje hizmet bedellerinin güncel hâli için 2026 statik proje fiyatı yazımıza bakın.

2020 yılı için TMMOB Yönetim Kurulu tarafından alınan karar uyarınca Mühendis, Mimar ve Şehir Plancıları Asgari Ücreti  5000 TL olarak belirlendi.

6235 Sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Kanunu hükümlerine dayanarak, Mühendis, Mimar ve Şehir Plancıları Asgari Ücreti tespit edilmektedir. (Brüt maaş=kesinti yapılmamış, kesintisiz toplam tutardır.)

TMMOB Yönetim Kurulu’nun 22 Kasım 2019 tarihli toplantısında “Ücretli çalışan mühendis, mimar ve şehir plancıları için 2020 yılı ilk işe giriş bildirgesinde baz alınacak asgari brüt ücretin 5000 TL olarak belirlenmesine; Odalarınca belgeli çalışmanın koşul olduğu uzmanlık alanlarında, mesleki deneyimin arandığı alanlarda, şantiye şefliği, sorumlu müdürlük, iş güvenliği uzmanlığı, yapı denetim elemanı, daimi nezaretçi, uzak yol kaptanlığı vb. hizmetlerde asgari ücret uygulanmayacağını, bu durumda olan mühendis, mimar, şehir plancılarının ücretlerinin alınan sorumluluk gereği belirlenen asgari ücretinin üzerinde olmasına” karar verildi

Geçen Yıl “Mühendis-Mimar Asgari Ücreti Ne kadardı?”

2018 yılında bu tutar 3750 TL iken bu tutar 2019 yılında 4500TL olarak açıklanmıştı, 2020 yılı için açıklanan tutar olan 5000 TL ile yaklaşık %11’lik bir artış yapılmış oldu.

Mühendis ve mimarların asgari mühendis-mimar maaşının altında çalışmaması, meslektaşlarını bu konularda bilgilendirmesi ve uyarması meslekleri adına gerçekleştirecekleri önemli görevdir.

Aşağıda Şantiyede Çalışan İnşaat Mühendisi ve Mimarları Demotive Eden Faktörler sıralanmıştır;

• Zayıf örgütsel kültür, kötü çalışma koşulları ve ulaşım problemleri
• Çalışanlar arası etik değerlere önem verilmemesi ve aşırı iş yükü
• Ödemelerdeki adaletsizlik ve yetersizlik
• Yöneticilerin olumsuz tavırları ve proje kaynaklı stres
• Organizasyondaki iş tanımı ve sorumluluk eksikliği
• Zayıf iş ilişkileri ve yönetimsel organizasyon eksikliği
• Organizasyon ve yönetici arasındaki sinerji eksikliği ve müşteri faktörü
• Dengeli olmayan iş yükü ve farklı özelliklerdeki ekip üyeleri
• Ulaşım ve seyahat problemleri
• Cinsiyet ayrımı ve çalışma arkadaşları arasındaki dinamizm eksikliği
• Proje paydaşlarının olumsuz davranışları ve kültürel farklılıklar
• Firmadaki sosyal uğraş yetersizliği ve aşırı rekabet
• Tasarım kararlarında önceliklerin müşteri ihtiyaçlarından sapması
• Kariyer gelişimi imkânlarının yetersizliği ve zayıf örgütsel kültür
• Proje kaynaklı stres ve müşteri faktörü
• Yönetici ve çalışma ekibi arasındaki yönetimsel organizasyon eksikliği
• Çalışma ekibi arasındaki yönetimsel organizasyon eksikliği
• Ödemelerdeki adaletsizlik ve sosyal güvenlik eksikliği
• Ulaşım ve seyahat problemleri ve yasal mevzuat kısıtlamaları
• Kötü çalışma koşulları ve aidiyet hissi eksikliği
• Aşırı iş yükü ve örgütsel adaletsizlik
• Farklı özelliklerdeki ekip üyeleri

Kaynak:İnş.Müh. Fatma ARSLAN-TÜRK İNŞAAT SEKTÖRÜNDE ÇALIŞAN MİMAR VE İNŞAAT MÜHENDİSLERİNİ DEMOTİVE EDEN FAKTÖRLERİN BELİRLENMESİ

Özel Sektörde Çalışan İnşaat Mühendislerinin Sorunları

“Kimler şantiye şefliği yapabilir?” Sorusunu neredeyse artık direkt herkes olarak yanıtlayabiliriz.

Konunun detaylarına girmeden şantiye şefliği ile ilgili en çok merak edilen konuları kısaca cevaplayalım.

• Makine mühendisleri, elektrik mühendisleri, elektrik elektronik mühendisleri şantiye şefi olabilir mi? Tüm bu mühendisler, inşaat mühendisleri ve mimarlar gibi şantiye şefliği yapabilmektedir.
• Teknik Öğretmenler şantiye şefi olabilir mi? Belirli yapı ve metrekare sınırlamaları dahilinde yapabilmektedirler
• İnşaat teknikerleri şantiye şefliği yapabilir mi? Belirli yapı ve metrekare sınırlamaları dahilinde yapabilmektedirler.
  
• Makine, elektrik, yapı denetim teknikerleri şantiye şefliği yapabilir mi? Belirli yapı ve metrekare sınırlamaları dahilinde yapabilmektedirler.

(Yeni yönetmeliğe göre düzenlenmiş şantiye şefliği taahhütnamesine buradan ulaşabilirsiniz.)

Şantiye şefliği yönetmeliği ile ilgili detaylara girelim;

Şantiye şefliği yönetmeliğine göre;

Şantiye şefi: Konusuna ve niteliğine göre yapım işlerini yapı müteahhidi adına yöneterek uygulayan, mühendis, mimar veya bunlara ilişkin teknik öğretmen veya tekniker diplomasına sahip teknik personeli, ifade eder.

Kimler Şantiye Şefi Olabilir?

Şantiye şefliği yönetmeliğine göre şantiye şefliği yapabilecek meslek grupları;

• Mimarlar,
• İnşaat Mühendisleri,
• Makine Mühendisleri,
• Elektrik Mühendisleri,
• Elektrik mühendisliğine eşdeğerliği bulunduğu kabul edilen elektrik-elektronik mühendisleri,
• İnşaat Teknikerleri,
• Makine Teknikerleri,
• Elektrik Teknikerleri,
• Yapı denetim Teknikerleri
• Ayrıca bu meslek gruplarına ilişkin teknik öğretmenler,

şantiye şefliği yapabilecektir.

Ayrıca;

Spor tesisleri, sinema, tiyatro, konser salonu, kongre merkezi, müze, eğitim kurumu, yurt, sağlık tesisi, haberleşme ve ulaşım tesisleri, itfaiye, karakol, kışla, cezaevi, enerji üretim ve dağıtım tesisleri, kuleler, hangar yapıları ile Bakanlıkça belirlenen mimarlık hizmetlerine esas yapı sınıflarından dokuzuncu fıkrada sayılanların dışındaki yapılarda ve kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılan veya yaptırılan yapılarda; “Mimar, inşaat mühendisi, makine mühendisi veya elektrik mühendisi ve yükseköğrenim kurumunca elektrik mühendisliğine eşdeğerliği bulunduğu kabul edilen elektrik-elektronik mühendisleri”

“Palplanş, kazık, zemin ankrajı, deprem yalıtımı ve benzeri temel sistemleri ve iksa yapıları ile kazı işlerinde, jet-grout, zemin sıkıştırma ve benzeri zemin iyileştirme işlerinde, yıkım işlerinde, kayadan oyma depo işlerinde, ayaklı su depoları işlerinde, deprem yalıtımlı bina işlerinde, ardgermeli-öngermeli yapı elemanı içeren bina işlerinde münhasıran inşaat mühendisi unvanlı şantiye şefi bulundurulması zorunludur.” Şantiye şefliğinin üstlenilmesinde; yapım işinin konusu, niteliği, büyüklüğü ile özel ihtisas gerektirip gerektirmediği ve ilgili imalatların oranı dikkate alınır. (Şantiye Şeflerinin Görevleri)

Şantiye Şeflerinin Kaç Metrekare İnşaata Kadar Yetkisi Vardır? Mühendis ve Mimarlar Kaç İnşaat’ta Aynı Anda Şantiye Şefliği Yapabilir?

Öncelikle teknik personeller üzerlerindeki şantiye şefliği bilgilerine buradan ulaşabilmektedirler.

Bu konu ile ilgili de kafa karışıklığı yaşandığı için, en net haliyle açıklamaya çalışalım.

-Mimar ve mühendisler toplamda en fazla 5 iş ve 30.000 m²’ye kadar şantiye şefliği yapabilmektedirler.

Yani bir mimar veya mühendisin üzerinde 4 iş varsa ve bu 4 işin toplam inşaat alanı diyelim 29.000 m²ise alabileceği 5. iş maksimum 999 m²’dir.

Üzerinde 2 iş olan bir mühendis veya mimarın kullandığı toplam inşaat alanı 5000 m² olsun. Ve 3. inşaat olarak almak istediği inşaatın alanı 45.000 m² olsun. Bu durumda mimar bu 3. inşaatı alamayacaktır. Yalnız başta üzerindeki toplam inşaat alanı 5000 m² olan 2 inşaattan istifa ederse bu 45.000 m²’lik inşaatta şantiye şefliği yapabilecektir.

Hiçbir inşaatta şantiye şefi görevi olmayan, yani üzerinde hiç inşaat olmayan bir mühendis veya mimar tek iş olarak 30.000 m²’den büyük bir inşaat alanına sahip inşaatta şantiye şefi olarak görev yapabilir. Bu durumda bir m² sınırı bulunmamaktadır. Yalnız bu işi aldıktan bu iş bitene kadar 2. bir şantiyede şantiye şefi olarak görev yapamaz.

Teknikerler ve Teknik Öğretmenler Hangi Yapılarda Şantiye Şefliği Yapabilir?

Yalnız burada dikkat edilmesi gereken hususlar bulunmaktadır. Aynı yönetmeliğin 7. maddesinin 9. fıkrasında teknikerlerin ve teknik öğretmenlerin şantiye şefliği yetkileri konusunda kısıtlamalar belirtilmiştir;

Bakanlıkça belirlenen mimarlık ve mühendislik hizmetlerine esas yapı sınıflarından birinci, ikinci ve üçüncü sınıf yapılardan, bodrumları ile birlikte toplam beş katı ve yapı inşaat alanı 2.000 metrekareyi geçmeyenlerde teknik öğretmenler, 1.500 metrekareyi geçmeyenlerde ise teknikerler meslek alanlarına uygun olarak şantiye şefliğini üstlenebilir.

Kimler Şantiye Şefliği Yapamaz?

Yukarıda bahsedilen özelliklere sahip olmayanlar ile mahkeme veya üyesi olduğu meslek odası tarafından süreli veya süresiz olarak mesleki faaliyette bulunmaktan yasaklananlar yasaklılık süresince ve tam zamanlı olarak başka bir işte çalışanlar şantiye şefliği yapamazlar. (Şantiye Şefinin Hukuki ve Cezai Sorumlulukları)

Bir İşte Çalışırken Başka Bir İşte Şantiye Şefliği Yapabilir miyim?

Şantiye şefliği yönetmeliği ile gelen yeni düzenlemeye göre artık tam zamanlı olarak başka bir işte çalışanlar şantiye şefliği yapamazlar.

Hangi Binalarda Şantiye Şefine Gerek Yoktur?

“Tek parselde bir bodrum katı dışında en çok iki katlı” ve “toplam yapı inşaat alanı 500 m2 yi geçmeyen yapılar” için şantiye şefine gerek yoktur. Bu durumda yapı sahibine müteahhitlik ve şantiye şefliği için beş yıllığına bir kereye mahsus ruhsat verilir. Yani sadece o yapının tamamlanması için 5 yıllığına yetki verilmiş anlamına gelmektedir.

Müteahhit kendi inşaatında şantiye şefi olarak görev alabilir mi?

Müteahhit gerekli koşulları sağlıyorsa, yani gerekli mühendis, mimar ya da tekniker diplomasına sahip ve yukarıda belirtilen m² ve adet sınırlamaları konusunda bir engeli yoksa kendi inşaatında şantiye şefi olabilir.

Şantiye şefliğinden nasıl istifa edilir? Noterden istifa etmek zorunda mıyım?

Şantiye şefliğinde sadece Belediye’ye ve Çevre ve Şehircilik Müdürlüğüne dilekçe vererek istifa edilebilmekteydi. Fakat bu yönetmelikte verilen taahhütnamede bulunan;

Şantiye şefliği görevinden ayrılınması halinde, durumu aynı gün içerisinde idaresine yazılı ve yapı müteahhidine noter aracılığıyla bildirileceğini; müteahhide noter yerine tebligata elverişli elektronik posta adresi üzerinden bildirim yapılması halinde, en az beş gün önce bildirimde bulunulacağını,

taahhütü ile müteahhide noterden (ya da tebligata elverişli e-posta ile) tebligatta bulunulması gerektiği belirtilmiştir.

Her halukarda bu işlemi noter üzerinden yapmak, kilisel haklar ve güvence bakımından kişi için daha uygun olmaktadır.

İnşaat Mühendisleri Odasından veya Mimarlar Odasından Şantiye Şefliği için Belge Almak Zorunda mıyım?

Böyle bir zorunluluk olmamakla beraber, bazı belediyeler bu konuda inisiyatif almakta ve ilgili meslek odasından şantiye şefliği belgesi istemektedir.

Şantiye şefliği üzerimden ne zaman düşer?

İnşaat seviyesi %100’e gelen ve iş bitimi alan bir şantiyenin m² ve adeti şantiye şefinin üzerinden düşmektedir.

İlgili yazı: Metraj Nedir, Nasıl Yapılır? Metraj Cetveli ve Örnek Metraj

Akıllara gelen ilk sorunun cevabını verip (Başvuru ücreti ne kadar? 220 Euro) detaylara girelim;

FEANI Nedir?

FEANI (Avrupa Ulusal Mühendislik Birlikleri Federasyonu) 34 Avrupa ülkesinim mühendislik meslek odalarını bir araya getiren bir federasyondur. Bünyesinde 350 ulusal birlik ve yaklaşık 4 milyon mühendisi temsil eden birlikleri barındıran FEANI Avrupa Komisyonu’nun mühendislik mesleğinin Avrupa’daki temsilcisi olup Dünya Mühendislik Birlikleri Federasyonu’nun (WFEO) kurucu üyelerindir.

EUR-ING Belgesi Nedir?

EUR-ING belgesi FEANI tarafından sağlanan ve EUR-ING belgesine sahip olan kişinin üye ülkeler içerisinde “Avrupa Mühendisi” ünvanını almasını sağlayan belgedir.

EUR-ING belgesi ile FEANI sınırlarında mühendislik görevi yürüteceklerin mesleklerinin bu bölgelerde karşılıklı olarak tanınması sağlanmaktadır.

EUR-ING Belgesi Almak için Gereken Koşullar Nelerdir?

EUR-ING Belgesine başvurabilmek için gereken koşullar şu şekildedir;

1. Belge için FEANI’ye başvuran mühendisin, mezun olduğu üniversitenin ve mühendislik programının Avrupa Mühendislik Eğitimleri Veri Tabanı (eski adıyla FEANI İndeks) içerisinde bulunması gerekmektedir. (Veri tabanına buradan ulaşabilirsiniz) Mezun olunan okul ya da programın veri tabanı içerisinde bulunmadığı durumda ise;
   1. En az 15 yıllık kanıtlanmış mühendislik deneyimi ile program veri tabanı içinde yer almıyorsa dahi başvuruda bulunabilir.
   2. Ayrıca, buradaki başvuru formunu doldurulup mezunu olunan bölüm başkanlığına onaylatarak başvuru yapılabilmektedir.
2. 4 yıllık lisans eğitimi + 2 yıllık yüksek lisans + 2 yıllık mühendislik deneyimi ya da 4 yıllık lisans eğitimi + 3 yıllık mühendislik deneyimi gerekmektedir.

EUR-ING Belgesi Başvuru için Gereken Belgeler Nelerdir? Nasıl Başvuru Yapılır?

1. Mezuniyet belgesi/diploma  (Aslı /onaylı sureti ve İngilizceye tercüme edilmiş olarak)
2. Transktipt ve alınan ders içeriklerine ilişkin döküman  (Türkçesi ve İngilizcesi birlikte aynı dosyada olacak şekilde)
3. Mesleki deneyime ilişkin işveren(ler)den alınmış referans mektupları (Türkçesi ve İngilizcesi birlikte aynı dosyada olacak şekilde)
4. Güncel özgeçmiş (Türkçesi ve İngilizcesi birlikte aynı dosyada olacak şekilde)
5. Meslek içi eğitime ilişkin belgeler (Varsa Odalar ve/veya çalışılmakta olan kurumlar tarafından düzenlenen meslek içi eğitimlere katılım sertifikaları, belgenin başlığını da içeren İngilizce özeti ile birlikte)
6. Mesleğe ilişkin belgeler (Varsa, Oda Teknik dergilerinde veya Oda Bültenlerinde yayımlanan mesleki-teknik makaleler; Odalar veya çeşitli kurum ve kuruluşlar tarafından düzenlenen kurs ve seminerlerde eğiticilik; Odalar tarafından düzenlenen Sempozyum, Kongre, Konferanslara kayıtlı katılım)
7. Akademik Çalışma  (Varsa, ulusal ve uluslararası bilimsel yayınlarda yayımlanmış makale, kitap ve benzeri mesleki yayınlar; ulusal ve uluslararası sempozyum, kongre, konferans gibi mesleki – bilimsel etkinliklerde makale kabulü)
8. Güncel tarihli oda kayıt belgesi (üyelik tarihi ve oda aidat borcu olmadığına bilgi içerir)
9. Başvuru ücreti 220 Euro
10. Başvurunun https://euring.feani.org adresine yapıldığını belirten dilekçe eur-ing@tmmob.org.tr adresine gönderilecektir.
11. Başvuru sahibinin mezun olduğu programın FEANI Index içinde yer almaması durumunda doldurup, bölüm başkanlığına onaylatacağı form için tıklayınız.
12. Türkiye Ulusal İzleme Komitesi, gerekli gördüğü durumlarda başvuru sahiplerinden ayrıntılı bilgi ve belge isteme hakkını saklı tutar.

TMMOB öncelikle yapılan başvuruyu değerlendirecek, uygun görüldüğü halde başvuru Avrupa İzleme Komitesine (EMC) iletilecektir. TMMOB tarafından kabul edilmeyen başvurularda Avrupa İzleme Komitesi değerlendirme ücreti olan 165 Euro iade edilecek, Avrupa İzleme Komitesi tarafından kabul edilmeyen başvurular için para iadesi yapılmayacaktır.

Kaynak: https://www.tmmob.org.tr/icerik/artik-tum-uyelerimiz-eur-ing-belgesi-almak-icin-basvurabilecek

İnşaat Mühendisliği Eğitiminde 5 Yılda Lisans+Yüksek Lisans Diploması İmkanı

Bilindiği üzere, inşaat sektörü, gerek kar oranları, gerek vergi-kdv avantajları gibi birçok etken dolayısıyla alakalı-alakasız, bilgili-bilgisiz her sektörden insanın bir şekilde dahil olmaya çalıştıkları bir sektördür. Sanayiden, imalata, pastaneden, bakkala, kuyumcudan, sanatçısına herhangi bir yeterlilik beklenmeden herkes de bu sektöre bir şekilde dahil olmayı başarmaktadır. Fakat kamu yararı ve verimliliğin ön planda tutulduğu kamu sektöründe bu duruma engel olmak açısından belirli deneyim şartları konulmuştur.

İş Deneyim Belgesi Satmak-Kiralamak, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “55’inci maddesinin d bendi gereği” yasaktır.

İlgili açıklama şu şekildedir.

“d) (Değişik: 08/06/2004 – 25486 R.G. / 27 md.) İş bitirme, iş durum, iş denetleme veya iş yönetme belgeleri belge sahibi gerçek veya tüzel kişiler dışındaki istekliler tarafından kullanılamaz, belgeler devredilemez, kiraya verilemez ve satılamaz.”

Fakat denetim yetersizlikleri, yürürlüklerdeki eksiklikler ve gecikmeler ya da hukuksal boşuklar her zaman insanların malum suistimal etmekten kaçınmadığı noktalardandır. Bu noktada yüklenicilerin suistimal ettiği bir madde de şu şekildedir;

4734 sayılı Kamu İhale Kanun’u Madde 10;

(Ek fıkra: 12/6/2002-4761/13 md.) Birinci fıkranın (b) bendinin (2) numaralı alt bendinde belirtilen belgelerden, yapım ve yapımla ilgili hizmet işlerinde, denetleme veya yönetme görevi nedeniyle alınanlarda gerçek kişinin mühendis veya mimar olma şartı aranır. İş bitirme, yönetim veya denetim suretiyle elde edilecek belgeler, belge sahibi kişi veya kuruluşların dışındaki istekliler tarafından kullanılamaz, belgeler devredilemez, kiraya verilemez ve satılamaz. Bu belge sahiplerinin kuracakları veya ortak olacakları tüzel kişiliklerin ihaleye girebilmesinde en az bir yıldır tüzel kişiliğin yarısından fazla hissesine sahip olmaları, her ihalede bu oranın aranması ve teminat süresince bu oranın muhafaza edilmesi zorunludur.

Bu durumda uyanık yüklenicilerimiz ve işine, mesleğine saygısı olmayan şirketler ve teknik personeller, iş deneyim belgelerinin kullanılması amacıyla geçici ortaklıklar “satmakta,  satın almakta ya da kiralamaktadır “. Ben X ihalesine gireceğim, senin X konusunda iş bitirme-deneyim belgen var, bu şirketi bana xyz bedelle kirala-sat, ben de bu işi yapayım.

Kanun’da belirtilen ortaklıktaki imtiyazın amacı, deneyim gereken işin sorumluluğunun, deneyim sahibi tarafından yerine getirilmesi, diğer şirketin ise bu konuda deneyim kazanmasıdır. Bu nokta özünde her halukarda oldukça adil ve tüm taraflar açısından faydacı bir uygulamadır.

Fakat bu ortaklık kurma uygulamasının ve “İş Deneyim Belgesi Satmak-Kiralamak” işleminin nasıl bir pazar ürünü haline geldiğini ve nasıl suistimal edildiğine bakalım. Bu amaçla arama motorunda “basit” bir arama yaparsak;

“İş Deneyim Belgesi Kiralama”

“Satılık İş Deneyim Belgesi”

“Kiralık İş Deneyim Belgeleri”

Reklamları dahi var…

Mesleğine ve meslektaşlarına saygıdan bahseden değişik bir site;

Bir iş deneyim belgesi kiralama şirketi ve şirketin manifestosu.

Not: İnternet aramaları 28.01.19 tarihinde yapıldı.

İş deneyim belgeleri hakkında Dr. Mustafa Yaşar DEMİRCİOĞLU‘nun hakem incelemesinden geçmiş ve TÜBİTAK–ULAKBİM Veri Tabanında indekslenen makalesinde iş deneyim koşulunun amacı hakkında şu şekilde bilgi verilmiştir;

“İstekliler benzer işe ilişkin yeterliliklerini iş deneyim belgesi ile teyit etmekte olup İş deneyim belgesi; “Adayın veya isteklinin ihale konusu iş veya benzer işlerdeki deneyimini gösteren; iş bitirme belgesi, iş durum belgesi, iş denetleme belgesi ve iş yönetme belgesini” ifade etmektedir.
İhale hukukunda; ihale konusu işi en makul maliyette karşılayacak yetenekte, yeterlilikte isteklilerin seçilmesi esas olup ayrıca ihale konusu iş veya benzer işte tecrübesi, deneyimi olan, bu işleri bitirmekte temayüz etmiş istekliler arasında bir seçim yapılması esastır. İhale konusu iş veya benzer iş alanında geçmiş deneyimi olan isteklilerin seçimi kamu kaynaklarının israfını önleme, işin en nitelikli haliyle kamuya teslim edilmesini sağlama, emekten, zamandan ve kaynaklardan tasarruf etmeye yöneliktir. Belli bir iş alanında profesyonelleşmiş teşebbüsler hiç şüphesiz ihale konusu iş konusunda hiçbir deneyime, birikime, tecrübeye, teknolojiye, insan gücüne sahip olmayan teşebbüslere göre kamu lehine ve kamu yararına tercih edilecek niteliktedir.”

İş deneyim belgesi satmanın veya kiralamanın teknik personeller, yani mühendis ve mimarlar açısından sakıncalarını sıralarsak;

• Bilindiği üzere mühendis mimarlar diplomalarını iş deneyim belgesi olarak sunup ihalelere girebilmektedir. (2019 Yılı İnşaat Mühendisi-Mimar Dipolaması İş Deneyim Tutarı) Bu, mühendis ve mimarlık eğitiminin belirli bir taban deneyimi sağladığını ve mezuniyetin ardından geçen zamanla artan şekilde bu deneyim bedelinin artırarak bu teknik personelleri yapım işlerine teşvik etmektedir. Ayrıca Kanun’la girişilen işlerde belirli şartlara göre %50- %80-%90 gibi oranlarında deneyimler kabul edilmekte ve yapılan her işle, toplam iş deneyim tutarları ya da diploma bedellerinin ve önceki tamamlanan bedellerin üzerine çıkılmasının yolu açılmaktadır. (Hatta bu durumdan istifade etmek isteyenlerle ilgili-İhaleye Girmek İçin Mühendis/Mimara Ortaklık Teklif Edilmesi) Zaten yasak bir uygulama olan iş deneyim belgelerinin satılması ya da kiralanması, bu teknik personellerin yapım işlerine teşviklerine karşı bir durum oluşturup, yeterli yetersiz herkesin bu işlere “parayı basıp” talip olmasını sağlamaktadır.
• Kendilerinin uzmanı oldukları sektörde fakat belirli bir sermayeye sahip olmayan mühendis ve mimarların, sektörle alakasız işverenlerle, saçma ücret ve koşullarda çalışmak durumunda kalmaları ve ekonomik açıdan ilerlemelerinin önünde engel oluşturmaktadır.
• İşin teknik boyutlarına hakim olmadan teklif vermenin ve işe talip olmanın, ihale bedellerinin işin başarılı bir şekilde uygulanmasını imkansız boyutlara indirmesi, işlerin kalitesini düşürmenin yanında, çalışan giderlerinin (mühendis-mimar) minimum tutulması, bunlardan daha da önemlisi doğru analiz ve teklif yapan isteklilerin iş dışı kalmasına sebep olmaktadır.
• Özel inşaat sektöründe günümüzde olduğu gibi kamu sektöründe de, konunun teknik personellerinin sektörden uzaklaşmasına ve her sektörden insanların sektörde hakimiyet kurmasının önü açılmaktadır.

Halbuki, alt yüklenici olarak, ortaklık veya ortak girişim oluşturarak (gerçek ortaklıklar) inşaat şirketleri iş deneyimlerini, zamanla ve deneyim kazanarak artırabilmekte ve gereken rekabet ortamına hakkaniyetli bir şekilde dahil olabilmektedir.

Fakat parayı basıp deneyim satın almak varken beklemeye ya da deneyim kazanmaya kim neden tenezzül etsin ki ??

İşin kamu zararı-yararı, rekabet hukuku, mesleğe sahip çıkma ve saygı, hakkaniyet, etik ve din konularına girmeye gerek bile yok.

“İnsanlığın iki tür ahlâkı vardır: biri, sözünü edip uygulamadığımız, diğeri de uygulayıp sözünü etmediğimiz.”  Bertrand RUSSELL

İş Denetleme ve İş Yönetme Belgeleri Kimlere Verilir?

İş deneyiminin ortaklıklarda nasıl paylaşıldığını ortak girişim ile konsorsiyum arasındaki fark yazımızda bulabilirsiniz.

İnşaat mühendislerine ödenen maaşlar, ülkelerin genel ekonomik yapısı, inşaat sektörünün büyüklüğü, mühendis yoğunluğu gibi bir çok değişkene bağlı olsa da, bazı ülkeler arasında her halukarda bu konuda uçurumların var olduğu inkar edilemez.

İnşaat mühendislerine en çok maaş ödeyen ülkelerin, dolar bazında yıllık ve aylık ortalamaları hakkında bir çalışma yapılmış. Buna göre inşaat mühendislerine en yüksek maaş ödeyen 12 ülke şu şekilde;

(Kolaylık olsun diye aylık bazda ve TL bazında da miktarları verelim ve düz hesap olması açısından “1 dolar=5 tl” diyelim)

İnşaaat Mühendisine En Yüksek Maaş Ödeyen Ülkeler Sıralaması

12- Katar’da İnşaat Mühendisi Maaşı

Yıllık ortalama $39.360-196.800 TL

Aylık ortalama $3.280-16.400 TL

11-İspanya‘da İnşaat Mühendisi Maaşı

Yıllık ortalama $40,103-200.515 TL

Aylık ortalama $3.342-16.710 TL

10-Hollanda‘da İnşaat Mühendisi Maaşı

Yıllık ortalama $40,612-203.060 TL

Aylık ortalama $3.384-16.920 TL

9-Birleşik Krallık‘ta İnşaat Mühendisi Maaşı

Yıllık ortalama $40,692-203.460 TL

Aylık ortalama $3.391-16.955 TL

8-Fransa‘da İnşaat Mühendisi Maaşı

Yıllık ortalama $42,217-211.085 TL

Aylık ortalama $3.518-17.590 TL

7-Almanya‘da İnşaat Mühendisi Maaşı

Yıllık ortalama $44,803-224.015 TL

Aylık ortalama $3.734-18.670 TL

6-Kanada‘da İnşaat Mühendisi Maaşı

Yıllık ortalama $47,262-236.310 TL

Aylık ortalama $3.939-19.695 TL

5-Avustralya‘da İnşaat Mühendisi Maaşı

Yıllık ortalama $54,155-270.775 TL

Aylık ortalama $4.513-22.565 TL

4-Amerika‘da İnşaat Mühendisi Maaşı

Yıllık ortalama $62,019-310.095 TL

Aylık ortalama $5.168-25.840 TL

3-Norveç‘te İnşaat Mühendisi Maaşı

Yıllık ortalama $67,154-335.770 TL

Aylık ortalama $ 5.596-27.980 TL

2-Danimarka‘da İnşaat Mühendisi Maaşı

Yıllık ortalama $71,565-357.825 TL

Aylık ortalama $5.963-29.815 TL

1-İsviçre‘de İnşaat Mühendisi Maaşı

Yıllık ortalama $77,438-387.190 TL

Aylık ortalama $6.453-32.265 TL

Kaynak: http://engineeringfeed.com/12-highest-paying-countries-for-civil-engineers
https://www.engineering-society.com/2018/03/12-highest-paying-countries-for-civil.html

TBDY-2018’de Tasarım Gözetimi ve Kontrolü Zorunlu Tutulan Konular

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliğinin;

(a) Bölüm 2 kapsamında 2.4.1’de belirtilen “Sahaya Özel Deprem Tehlikesi Analizleri”
(b) Bölüm 2 kapsamında 2.5’e göre “Zaman Tanım Alanında Deprem Yer Hareketlerinin Tanımlanması”
(c) Bölüm 2 ve Bölüm 16 kapsamında 2.4.2 ve 16.5’e göre “Sahaya Özel Zemin Davranışı Analizleri”
(d) Bölüm 5 kapsamında 5.6.6’ya göre “Çok Modlu İtme Yöntemleri” ve 5.7’ye göre “Zaman Tanım Alanında Doğrusal Olmayan Hesap Yöntemi İle Deprem Hesabı”
(e) Bölüm 13’e göre “Yüksek Bina Taşıyıcı Sistemlerinin Deprem Hesabı ve Tasarımı”
(f) Bölüm 14’e göre “Yalıtımlı Bina Taşıyıcı Sistemlerinin Deprem Hesabı ve Tasarımı”
(g) Bölüm 16 kapsamında 16.10’a göre “Zaman Tanım Alanında Doğrusal Olmayan Yapı-Kazık-Zemin Etkileşimi Hesapları”

Tasarım Gözetmenliği Belgesi Uzmanlık Alanları

Not: TGUA-4 alanında uzman olanlar TGUA-3 alanında da uzman sayılırlar.

TGUA-4 ve TGUA-5 uzmanlık alanlarında tasarım gözetmenlerinin aynı anda hizmet verebilecekleri iş sayısı beşi, toplam inşaat alanı 360.000 m2’yi geçemez. Tek bir iş üstlenilmesi halinde üst sınır uygulanmaz.

11 Ocak 2019 tarihli 30652 sayılı Resmi Gazete’de “Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği Kapsamında Yapılacak Tasarım Gözetimi ve Kontrolü Hizmetlerine Dair Tebliğ” yayımlanmıştır. Buna göre;

• Esaslar kapsamında tasarım gözetimi ve kontrolü hizmeti; Bakanlıktan aldığı tasarım gözetmenliği belgesi ile çalışan ve münhasıran akademik eğitim, proje tasarımı veya proje danışmanlığı işi ile uğraşan inşaat mühendislerince gerçekleştirilir.
• Esaslarda belirtilen işlerde yapı sahibi tarafından tasarım gözetmenlerinden tasarım gözetimi ve kontrolü hizmeti alınması ve ilgili gözetmen raporlarının ve tutanakların bir nüshasının yapı ruhsatı başvurusunda statik projelerle birlikte İdaresine verilmesi zorunludur.
• Statik proje müellifleri, tasarımını üstlendikleri projelerde Esaslar kapsamında tasarım gözetimi ve kontrolü hizmeti alınmadan proje işini sürdüremezler. Yapı ruhsatı başvurusu sırasında veya herhangi bir şekilde aksine davrandığı tespit edilenler, haklarında 27/1/1954 tarihli ve 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanununun ilgili maddeleri uyarınca işlem yapılmak üzere İdaresince İnşaat Mühendisleri Odasına bildirilir.
• Tasarım gözetmenleri, projelerin kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, yönetmelik, standart, fen, sanat ve sağlık kurallarına aykırı, eksik, hatalı ve kusurlu yapılmış olması nedeniyle Esaslarda tanımlanmış tasarım performans seviyeleri için kabul edilen hasarların ötesinde ortaya çıkan yapı hasarından dolayı yapı sahibi ve ilgili idareye karşı, yürüttüğü hizmet dâhilinde kusuru oranında sorumludur. Ancak tasarım gözetmeni, yazılı ihtarına rağmen yapı sahibi ve/veya proje müellifi tarafından uyulmayan konulardan dolayı sorumlu değildir.
• Tasarım gözetimi ve denetimi süreçlerinde yapılan iş ve işlemler yapı denetim uygulamalarına engel teşkil etmez.
• Kamu kurum ve kuruluşlarınca bu Tebliğ kapsamında yapılacak uygulamalarda hizmetin temini, sözleşme yapılması, hizmet bedeli gibi konularda kamu ihale mevzuatı hükümleri saklıdır.

 Tasarım Gözetmeni ve Kontrolü Kimler Olabilir?

(1) Tasarım gözetimi ve kontrolü faaliyetinde bulunacak gerçek kişilerde aşağıdaki şartlar aranır:

a) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıldan fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık, gerçeğe aykırı bilirkişilik veya tercümanlık yapma, yalan tanıklık ve yalan yere yemin suçlarından mahkûm olmamak.

b) Daha önce kendi isteği dışında tasarım gözetmenliği sicilinden çıkarılmamış olmak.

c) Disiplin yönünden meslekten veya memuriyetten çıkarılmamış ya da sanat icrasından veya mesleki faaliyetten sürekli olarak yasaklanmamış olmak.

ç) Tasarım gözetmeninin gerçek kişi olarak kendi adına olan iş deneyim belgesi ya da diplomasını sunarak başvurmuş olduğu veya ortağı olduğu tüzel kişiliğin söz konusu belgeleri kullanarak başvurmuş olduğu ihalelerden dolayı herhangi bir nedenle yasaklama almamış olmak.

(2) Daha önce yaptığı başvurusu mesleki olarak yeterli nitelikte bulunmadığı gerekçesiyle reddedilenler, bir yıl geçmedikçe tasarım gözetmenliği yapmak için yeniden başvuruda bulunamazlar.

(3) Tasarım gözetmenliği belgesi aşağıdaki şartları haiz olup bunları belgelendiren inşaat mühendislerine verilir:

a) Mesleğinde fiilen en az beş yıldan beri çalışıyor olmak.

b) Tasarım gözetmenliği uzmanlık alanlarına göre Ek-2’de belirlenen yeterlilik koşullarını taşımak.

(4) Mesleki deneyim ve çalışma süreleri, çalışılan kuruluşlardan alınan ve çalışma alanı ile ilgili kamu kurum ve kuruluşları veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca onaylanan belge ile belgelendirilir. Ayrıca, özel kuruluşlarda yapılan çalışmaları teyit etmek üzere ilgili Sosyal Güvenlik Kurumundan alınan belgeler ibraz edilir.

Tasarım Gözetmeni ve Kontrolü Yeterlilik Koşulları

Tasarım gözetmenliği belgesi alabilmek için adayın, aşağıdaki yeterlilik kriterlerinee göre Komisyon üyelerince yapılacak değerlendirme sonrası “en az altmış (60) puan” alması gerekir.

Notlar:

1. 1 numaralı göstergeden alman toplam 20 puandan fazlası göz önüne alınmaz.
2. 2 numaralı göstergeden alman toplam 20 puandan fazlası göz önüne alınmaz.
3. 3 numaralı göstergeden alman toplam 30 puandan fazlası göz önüne alınmaz. Bu göstergeden en az 16 puan alınması zorunludur.
4. 4 numaralı göstergeden alınan toplam 30 puandan fazlası göz önüne alınmaz.

TBDY 2018 Sahaya Özel Araştırma ve Değerlendirme Gerektiren Zeminler

Jeoloji Mühendisleri Odası 1 Ocak 2019 tarihi itibariyle yürürlüğe giren Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği hakkında itirazlarını, Cumhurbaşkanlığı Yerel Yönetim Politikaları Kurulu Başkanlığı, İçişleri Bakanı, Çevre ve Şehircilik Bakanı ve AFAD Başkanlığına iletti. Ayrıca tüm üyelerinden, ilgili makamlara detaylı bir şekilde anlatılan bildiri eklerini iletmesini ve her ortamda halkı ve beraber çalıştıkları diğer teknik personelleri uyarmasını istedi.

Jeoloji Mühendisleri Odası’nın, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği hakkında uyarıda bulunduğu yazısı şu şekildedir.

Bu yazı ve bu yazıda belirtilen hususların teknik analiz ve açıklamaların PDF formatına sayfanın sonundaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.

Konu: Türkiye Bina deprem Yönetmeliği
İÇİŞLERİ BAKANLIĞI (AFAD Başkanlığı’na)

Bilindiği üzere, yeni “Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği “ 18 Mart 2018 tarihli Resmi Gazetede yayınlanmış, 01.01.2019 tarihinde de yürürlüğe girmiş bulunmaktadır. Söz konusu yönetmeliğe ilişkin görüşlerimiz çeşitli defalar AFAD Başkanlığını hem şifahi hem de yazılı olarak bildirilmiştir.

Gerek Odamızın söz konusu yönetmelik için oluşturduğu çalışma gurubu, gerekse çok sayıdaki akademisyen meslektaşlarımızdan gelen görüşler çerçevesinde özellikle söz konusu yönetmeliğin “16. Bölümünde Taşıma Gücü Hesaplarına” ilişkin hazırlanan değerlendirme görüşü yazımız ekinde gönderilmektedir.

Söz konusu değerlendirme görüş yazımızda da görüleceği üzere;

1- Ülkemizde, günümüze kadar uygulanan geleneksel taşıma gücü analizlerinde 2-4 arasında değişen, genellikle 3 alınan bir güvenlik katsayısı kullanılmaktadır. Bu yöntemde hesaplanan maksimum taşıma gücü genellikle 3 alınan bir güvenlik katsayısına bölünerek emniyetli taşıma gücü elde edilir ve yapıdan zemine aktarılan gerilmelerin emniyetli taşıma gücünden küçük ve/veya eşit kalması sağlanırdı. Türkiye Deprem Yönetmeliği’ne göre ise yapıdan aktarılan gerilmeler bir katsayı ile çarpılarak arttırılmaz ise güvenlik katsayısının 1.4 mertebesinde kalacağı anlaşılmaktadır. Bu durum güvensiz tasarım yapılmasına, hatta deprem durumunda göçmelere bile neden olabilecektir.

2- “Türkiye Deprem Yönetmeliği’”nde taşıma gücü hesaplan için sadece tek bir yöntemin (genel taşıma gücü bağıntısı) kullanılmasını zorunlu hale getirilmiştir Söz konusu genel taşıma gücü bağıntısı toprak zeminler için kesme dayanımı parametreleri kullanılarak hesaplanabilmektedir. Kesme dayanımının doğrudan laboratuvar deneyleriyle belirlenmesinin veya SPT gibi arazi deneylerinden kestirilmesinin mümkün olmadığı zayıf kava birimlerde (örselenmemiş örnek alınamayan ve kohezyonlu – kohezyonsuz zemin gibi davranmayan yani hem kohezyon hem de sürtünme direncine sahip birimlerde! genel tasıma gücü bağıntısı nasıl kullanılacağı bilinmemektedir

3- Kaya kütleleri için yönetmelikte “taşıma ve oturma analizi” için yaklaşım sunulmamaktadır. Ülkemizdeki bina ve bina türü yapıların %60-70’nin kaya türü zeminler üzerine oturduğu düşünüldüğünde, bu durum büyük bir eksiklik olarak görülmektedir. Ayrıca literatürde, kaya kütleleri için kabul görmüş hesap yöntemleri bulunmaktadır (örn. Hoek ve Brown yenilme kriterini, kaya kütle sınıflandırma sistemlerim kullanan yöntemler).

Sonuç olarak; gerek Ulusal Deprem Stratejisi Eylem Planı, gerekse AB ile uyum çerçevesinde Avrupa Birliğinin Yapı Kodlan dikkate alındığında (Euroeode 7), Jeoteknik tasarım aşamasında tek bir yöntemin kullanılmasını zorlamamakta, jeoteknik tasarımın genel olarak analitik model, yarı ampirik model ve sayısal modeller ile yapılabileceğini belirtmekte ve çeşitli yöntemleri “örnek” olarak vermektedir. Özellikle Presiyometre deneyi sonuçlarından taşıma gücü hesaplaması yan ampirik yöntem olarak verilmekte ve aynca kaya kütleleri için taşıma gücü hesap yöntemi sunulmaktadır. Benzer bir durum şev stabilitesi hesaplama yöntemlerinde de görülmektedir. Türkiye Deprem Yönetmeliği’nde verilen şev stabilitesi hesap yöntemi, toprak zeminler için uygundur. Ancak stabilitesi süreksizlikler (fay, tabaka düzlemi, foliasyon vb.) tarafından kontrol edilen kaya kütlelerinde Türkiye Deprem Yönetmeliği’nde verilen şev stabilitesi hesap yöntemi kullanılması mümkün değildir.

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliğinde toprak ve kaya zeminler üzerine oturan binaların taşıma gücü ve oturma analizlerine ilişkin bazı eksik ve/veya yanlışlıklar belirlenmiş olup, buna ilişkin değerlendirmelerimizi içeren görüşlerimiz yazımız ekinde gönderilmektedir. Bina ve bina türü yapılarda güvensiz tasarımlara neden olabilecek ve olası bir depremde zeminden kaynaklı hasar ve deformasyonlara neden olabilecek eksikliklerin bir an önce giderilmesini ve sonucunda Odamıza bilgi verilmesini arz ederiz.

          Bazı Bakan ve Kurumlara yazılan yazı (PDF)

        Bina Deprem Yönetmeliği Taşıma Gücü Hesaplamalarında Yanlış ve/veya Eksik Olan Hususlara İlişkin Değerlendirme Görüşü (PDF)

2019 yılı yenilemeleri için 3 Aralık – 31 Aralık 2018 tarihleri arasında İMO Şube ve Temsilciliklerine başvurarak gerekli işyeri tescil belgesi yenilemelerini yapabileceklerdir.

2019 Yılı için İşyeri Tescil Belgesi ücreti 2018 yılında olan şekliyle aynı kalmış ve bu bedel 750 TL`dir.

Ayrıca; 45.Dönem Bütçe Uygulama Esaslarının 2/İ maddesi gereği, İTB alacak üyeler, belgesinin geçerli olacağı yılın aidatının tamamını (2019 yılının) belge alacağı tarihte ödemesi gerekmektedir.

SİM belge onayları ise 2 yılda bir yapılmaktadır. Onay tarihi geçenlerin İTB`leri pasif hale geleceğinden SİM belge onay tarihi gelenlerin başvurularını yapmaları gerekmektedir.

SİM Belgesinin ücreti ise 350 TL`dir.

2019 Yılı İMO İşyeri Tescil Belgesi Yenileme İşlemi için İstenen Evraklar:

• Aşağıdaki Bulunan Başvuru Evrakları,
• Son Vergi Levhası,
• İlgili Vergi Dairesinden Son Bir Ay İçerisinde Alınmış Firmanın Faal Olduğunu Gösterir Belge
• Firmanın En Son Sermaye Dağılımını Gösterir, Ticaret Odası`ndan Son Bir Ay İçerisinde Alınmış Kayıt Belgesi,
• Aşağıda Bulunan firma İş Deneyim Formu,

İŞYERİ TESCİL BELGESİ (İTB) BAŞVURU EVRAK KONTROL FÖYÜİŞYERİ TESCİL BELGESİ (İTB) BAŞVURU EVRAK KONTROL FÖYÜ

İŞYERİ TESCİL BELGESİ (İTB) BAŞVURU FORMU

FİRMA İŞ DENEYİM FORMU (Son 10 Yıl İçinde Gerçekleştirilen)

FİRMA EKİPMAN, TEKNİK BİLGİ ve YAZILIM FORMU

2019 Yılı İMO İşyeri Tescil Belgesi Yenileme işlemi için belirtilen tarihler arasında başvuruda bulunmayan üyelerin İşyeri Tescil Belgeleri durdurulur ve bu üyeler durdurulan periyotta ilgili işlerle ilgili herhangi bir işlem yapamazlar. İTB’si durdurulduktan herhangi bir zaman sonra üyeler başvurdukları takdirde herhangi bir cezai işlem uygulanmamakta ve İTB’leri aktif hale getirilmektedir.

Örneğin 2017 yılında İşyeri Tescil Belgesi alan, fakat bu belgesini 2018 yılında yenilemeyen üyeler, 2019 Yılı İMO İşyeri Tescil Belgesi işlemi yaparken 2018 yılı, yani tescil yaptırılmayan için herhangi bir tescil işlemi yaptırmasına ve herhangi bir ücret veya ceza ödemesine gerek yoktur.

İlgili yazı: İMO’dan Online Belge Nasıl Alınır? Oda Kayıt ve Şantiye Şefliği Belgesi

“2019 En Düşük Mühendis Maaşı Ne Kadardır?”

“TMMOB’un Belirlediği Asgari Mühendis, Mimar Maaşı Ne Kadardır?”

“İnşaat mühendisi, Mimar en az maaşı 2019 için kaç TL’dir?”

Bu yıl da TMMOB Yönetim Kurulu tarafından alınan karar uyarınca Mühendis, Mimar ve Şehir Plancıları Asgari Ücreti 2019 yılı için brüt 4500 TL olarak tespit edildi.

6235 Sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Kanunu hükümlerine dayanarak, Mühendis, Mimar ve Şehir Plancıları Asgari Ücreti tespit edilmektedir. (Brüt=kesinti yapılmamış, kesintisiz toplam tutar.)

TMMOB Yönetim Kurulu`nun 24 Kasım 2018 tarihli toplantısında “Ücretli çalışan mühendis, mimar ve şehir plancıları için 2019 yılı ilk işe giriş bildirgesinde baz alınacak asgari brüt ücretin 4500 TL olarak belirlenmesine; Odalarınca belgeli çalışmanın koşul olduğu uzmanlık alanlarında, mesleki deneyimin arandığı alanlarda, şantiye
şefliği, sorumlu müdürlük, iş güvenliği uzmanlığı, yapı denetim elemanı, teknik nezaretçi, uzak yol kaptanlığı vb. hizmetlerde asgari ücret uygulanmayacağını, bu durumda olan mühendis, mimar, şehir plancılarının ücretlerinin alınan sorumluluk gereği belirlenen asgari ücretinin üzerinde olmasına” karar verildi.

Geçen Yıl “Mühendis-Mimar Asgari Ücreti Ne kadardı?”

2018 yılında bu tutar 3750 TL olarak belirlenmişti. Bu durumda 2019 yılı için 20 %’lik bir artış yapılmış oldu.

Mühendis ve mimarların TMOBB’un belirttiği en düşük maaş tutarı altında çalışmaması, meslektaşlarını bu konularda bilgilendirmesi ve uyarması meslekleri adına yapacakları en önemli davranışların başında gelecektir. Her ne kadar artan üniversite sayısı, diğer bölümlerden verilen haklar ve geçişler ile meslek mensubu kişilerin sayısındaki yüksek artış koordine hareket etmeyi zorlaştırsa da bu konuda ortaya konulacak kesin prensiplerin tüm meslek paydaşlarının faydasına olacağı unutulmamalıdır.

Mimarların çalışma alanlarını sıralayacak olursak:

a) Kamu Kurumları’nda (devlet memuru olarak)

b) Tasarımcı olarak,

c) Yapı denetimi amacı ile, o Yasa ve yönetmeliklerin hazırlanmasında,

d) Özel sektör’de

e) Serbest çalışan mimarların bürolarında tasarımcı ve/veya uygulamacı olarak,

f) Şirketler. Bankalar vb. kuruluşlarda sürekli görevli mimar olarak,

g) Şantiyelerde görev alarak,

h) Yapı Sektörü ne ilişkin malzemelerin tasarımında, üretim sürecinde, pazarlamasında ve satış noktalarında,

i) Sergi vb. organizasyonların hazırlanmasında,

j) Mimarlık ve ilgili alanlarda dergi yayıncılığında,

k) Serbest mimar olarak

l) Akademisyen olarak çalışabilmektedirler.

Mimarlıkla ilgili yapılabilecek olan benzetmelere bakacak olursak;

“Kötü mimarlık sıkan ayakkabı gibidir”.

Bir yapının ömrü ortalama 70-90 yıl olduğu düşünülürse (yaklaşık bir insanın ömrü kadar) kötü tasarlanmış bir yapıda barınıyor veya çalışıyorsanız bina içinde geçirdiğiniz süre boyunca (hayatınız boyunca) bu olumsuzlukla yaşayacaksınız demektir. Çevre ölçeğinde düşünüldüğünde de sokağınızdaki kötü mimari yapılar hem görsel hem de fiziksel birçok açıdan kişi üzerinde olumsuzluklar oluşturacaktır.

Mimarlık ve tasarım her zaman özel bir yetenek, derin ve karmaşık bir eylem olarak sunulur. Tasarımcı birbirinden çok farklı birçok etkeni bir araya getirip, ortaya benzersiz bir ürün çıkarmalıdır diye düşünülür. “Büyük tasarımcının zihninde neler olup bittiği ise bilinemez. Yılların deneyim ve birikimi yetenekle birleşerek o özel anda tasarım birden ortaya çıkar. Bu görüş belki bir yere kadar doğrudur, değildir tartışılır ama belki de tasarım denilen şey basit, gündelik hayatımızın içinde olan sıradan bir şeydir de biz farkında değilizdir. Belki de mimarlık koşmak kadar sıradan bir şeydir.

İşte iyi koşmanın ve iyi mimarlığın beş kuralı:

1. Koşacağınız zeminin koşmaya uygun olması Arnavut kaldırımları, parke taş döşenmiş yerlerde koşmayın, düşebilirsiniz. (Zemin ve malzeme bilgisi)

2. Eğime ters yöne koşmayın daha çok yorulursunuz. (Topoğrafyanın kullanımı)

3. Rüzgara karşı koşmayın terlemişseniz hasta olabilirsiniz. (Hakim rüzgar bilgisi)

4. Güneşe karşı koşmayın önünüzü göremezsiniz. (Yönlenme bilgisi)

5. Ulu orta her yerde koşamazsınız. Kamuya açık, park alanlarındaki koşu-yürüme yollarında koşabilirsiniz. (Mahremiyet kuralı)

Görüldüğü gibi tasarım sıradan, basit, gündelik hayatın içinden ve hiç de özel bir şey olmayabilir.

Mimarlık kapsamına bakacak olursak; mimari ürünün;

a) Doğa içinde yer alması ve doğal kaynakların bir değerlendirme biçimi olması nedeniyle doğal ortamın tüm olanak ve sınırlamalarını,

• iklim
• Topografya
• Yönlenme

b) Oluşumuna insanın katıldığı bir etkinlik olması nedeni ile insan kavramı ve bütün boyutlarını.

• Antropometri
• Ergonomi
• Ölçü (insan ölçüsü)

c) Yapı üreten bir uğraş olarak da üretim olgusunun bütün verilerini.

• Maliyet
• Ekonomi
• işletme

d) Sosyal nitelikleri içermesi nedeni ile de toplum yapısının bütün özelliklerini.

• Demografik
• Etnisite

e) Tasarlayıcı ve kullanıcı arasında bir bilgi alışveriş süreci olarak da toplumun kültür düzeyinin göstergesi olan değerleri içerir.

Kaynak: MÜHENDİSLİK-MİMARLIK ÖĞRENCİLERİ İÇİN MİMARLIK BİLGİSİ-Yrd. Doç. Dr. HAŞAN BEGEÇ

“İnşaat Mühendisliği Nedir?”

“İnşaat mühendisleri ne iş yapar? nerelerde çalışır?”

“İnşaat mühendislerinin çalışma alanları nelergdir?”

“İnşaat mühendisleri devlette veya özel sektörde nerelerde çalışabilir?”

İşte tüm bu sorular meslek seçimi ve kariyer yönelmesi ile ilgili olarak büyük önem arz etmektedir. Bu meslek ile ilgilenen veya ilgilenmeyi düşünen, araştıran kişilere yardımcı olma açısından bu sorulara yanıt vermeye çalışalım.

Not: TMMOB her yıl mühendis ve mimarlar için asgari ücret belirlemektedir. Buna göre 2021 inşaat mühendisi asgari maaşı 5.750 TL’dir.

İnşaat Mühendisi Ne Yapar? İnşaat Mühendisliği Nedir?

İnşaat mühendisinin işinin tanımını yapmak için lafı çok fazlı dolandırmaya, kapsamlı tanımlar yapmaya çabalamaya gerek yoktur.  İnşaat Mühendisi en basit ve net anlamıyla “inşaat işlerinin” mühendisidir. İnşaatla ilgili tüm işler bu mesleğin kapsamına girer. Bu bölüm mezunu bir mühendisin, herhangi bir yapıda oluşan çatlağın sebebinden, herhangi bir çivinin fiyatına, karayolları ve tren yollarındaki herhangi bir düzenleme veya yapıdan, limanlara, barajlardan, su şebekelerine, kanalizasyon şebekelerinden, tsunamilere, mutfak tezgahının granitine kısaca inşaat ve yapılaşma ile ilgili her türlü konu ile ilgili bilgi sahibi olabilir. Çalışma alanı en kapsamlı olan mühendislik dallarından bir tanesidir. Tabi bu, inşaat mühendisliği mezunu her kişinin, tüm bu alanların hepsinde uzman olduğu anlamına gelmemektedir. Ancak ister eğitim almaya başladığı andan olsun, ister yüksek lisans vasıtasıyla, ya da mezun olup iş yaşamına başladıktan sonra olsun, bir konuda uzmanlaşmak gerekmektedir.

İnşaat mühendisinin yapabileceği işler, uzmanlaşabileceği alanlar ile ilgili, bu bölümler dahilindeki anabilim dallarına göz atmak inşaat mühendisliği ile ilgili bilgi edinmek isteyen kişiler için en önemli bilgi kaynağıdır diyebiliriz. Çoğu üniversitelerin bünyesinde aşağı yukarı aynı anabilim dalları bulunması ile birlikte bu dalları şu şekilde sıralayabiliriz:

Yapı Ana Bilim Dalı

Yapı Malzemesi Ana Bilim Dalı

Geoteknik Ana Bilim Dalı

Ulaştırma Ana Bilim Dalı

Hidrolik Ana Bilim Dalı

Mekanik Ana Bilim Dalı

“İnşaat Mühendisliği nedir?”

Bu ana bilim dallarını detaya inmeden kabaca açıklamaya çalışırsak;

Yapı Ana Bilim Dalı

Yapı anabilim dalı, bir yapının üretimi sürecini konu olarak ele alır. Yapının planlama ve projelendirme aşamalarından, imalat yani inşaat aşamasına gerekli her türlü bilgiyi kapsar. Bu anabilim dalı; çelik yapılar, ahşap yapılar, betonarme yapılar gibi her türlü yapıların statik ve dinamik analizleri, imalat ve şantiye tenikleri ile yapı işletmesi gibi konularda bir inşaat mühendisinin ihtiyaç duyabileceği her türlü eğitimi vermeye yöneliktir.

Yapı Malzemesi Ana Bilim Dalı

Yapı malzemesi ana bilim dalı, inşaat mühendisliğinin tüm ana bilim dallarını ilgilendiren bir uzmanlık alanıdır. Bunun sebebi tüm inşaat eylemleri bu bilim dalının konusu olan inşaat malzemeleri aracılığıyla gerçekleştirilir. Bu anabilim dalı, betondan, çeliğe, agregadan, traverse, doğal taşlardan, asfalta, ahşaptan, her türlü kompozit elemana, iş makinalarına, yani inşaat süreçleri dahilindeki her türlü mazlemeler ve kullanımları hakkında eğitim vermeyi amaçlar.

Geoteknik Ana Bilim Dalı

Geoteknik ana bilim dalı yapıların üzerlerine imal edildiği veya yapıları ilgilendiren zeminleri ve zemin durumlarını inceler. Zemin türlerini, bu türlerin özelliklerini ve yapılara etkilerini konu olarak ele alan bu dal mühendis adaylarına zemin problemlerini tanıma ve bu problemleri çözmeye yönelik her türlü akademik bilgiyi aşılamaya yöneliktir.

Ulaştırma Ana Bilim Dalı

Ulaştırma ana bilim dalı, ulaşım konusu dahilindeki tüm ulaşım yolları ve elemanları (karayolu, havayolu, denizyolu) ile bu yolların tasarımları ve kapasitelerinin belirlenmesi konularını çalışır. Bu alanda yolların, otoyolların, tren yollarının, kavşakların vb tüm elemanların dizaynını gerçekleştirebilecek mühendislerin eğitimini amaçlar.

Hidrolik Ana Bilim Dalı

Hidrolik ana bilim dalı, inşaat mühendisliğinin su ile ilgili dalıdır. Akarsu ve göller gibi su rezervleri ile su yolları ve bunlarla ilgili baraj, savak gibi su yapılarının tasarımı ile ilgilenir. Şehirlerin, kasabaların su temini ve atık sularının uzaklaştırılması ile ilgili tasarım ve projelendirmelerin yapılması ile yukarıda belirtilen diğer konuların mühendislik eğitiminde rol alır.

Mekanik Ana Bilim Dalı

Mekanik anabilim dalı, yapıların dinamik analizleri ile ilgilenir. Deprem vb etkiler altında yapıların maruz kalacağı etkilerin belirlenmesi, bunlara ilişkin hesap yöntemlerinin irdelenmesi ve yapıların maruz kaldığı bu etkiler altında istenilen performansları sağlaması amacıyla tasarımlarının yapılması konularıyla ilgilenir. Deprem mühendisliği olarak da anılabilir.

İnşaat mühendisliğinden bahsedip bu mesleğin ingilizce karşılığının “civil engineering” yani medeniyet mühendisliği olduğunu belirtmemek olmaz. Yukarıda açıklanan ana bilim dalları ve mesleğin ingilizce isminden de anlaşıldığı üzere inşaat mühendisliğinin konusu sadece bina yapıları veya inşaatlar değildir.

Tüm bu dalların çalıma alanları ve kapsamları ile ilgili daha detaylı bilgilere buraya tıklayarak İTÜ İnşaat Mühendisliği Bölümü Çalışma Alanları sayfasından ulaşabilirsiniz.

İnşaat Mühendisi Nerelerde Çalışabilir? Neler Yapabilir?

Yazının başında inşaat mühendisliğinin tanımını her türlü inşaat işinin mühendisi olarak yazmıştık. Bu bilindiği üzere çok geniş bir iş kapsamını içerir. İnşaat mühendislerinin çalışma alanları bakımından inşaat projelerinin süreçleri ve bu alanları genel olarak üç kategoriye ayırırız. Bunlar;

Planlama ve Yönetim,

Analiz ve Tasarım,

Saha Mühendisliği alanlarıdır.

Analiz ve Tasarım

İnşaat projeleri fikir aşamasından yapının hayata geçirilmesi aşamasına kadar  bu üç adımdan geçer. Bu adımlardan analiz ve tasarım kısmı, planlanan yapının gerekli hesaplamalar  ve analizler ile taşıyıcı sistemlerin oluşturulmasının boyutlandırılmasının yapıldığı aşamadır.

İnşaat mühendislerinin yaptığı işler ile ilgili genel yanlış bir kanı, yapıların görünüşleri, mekanların tasarımlarının yapılması konusudur. Yapıların kullanım amacına göre içinin ve tasarlanması, mekanların oluşturulması gibi işlemler mimarlar tarafından yapılır. İnşaat mühendislerinin çalışma alanı tasarlanan bu yapıların hayata geçirilmesi ve yapının ömrünü sağlıklı bir şekilde geçirecek şekilde taşıyıcı sistemlerinin (kolon, kiriş, döşeme, temel) belirlenmesi ve boyutlandırılması işlemidir. İşte bu işlemlerin yapıldığı aşama analiz ve tasarım aşamasıdır.

Mimari ön çalışması mimar tarafından tamamlanan bina projeleri, taşıyıcı sistemin oluşturulması için inşaat mühendisine gelir. İnşaat mühendisi taşıyıcı sistem oluşturulması için gerekli düzenlemeleri  ve projenin hayata geçirilmesi için gereken dizaynı mimari projeye uygun olarak yapar.

İnşaat mühendislerinin analiz ve tasarım kısmında rol aldığı tek yapı türü binalar değildir tabii ki. Karayolları, demiryolları, barajlar, su yapıları gibi yapıların analizleri ve tasarımlarını da inşaat mühendisleri yaparlar. Bina türü yapılardan farklı olarak bu tür yapılarda mimarların herhangi bir görevi bulunmaz.

Planlama ve Yönetim

Planlama ve yönetim aşaması inşaat projelerinin uygulanabilirlik ve maliyet analizlerinin yapıldığı, iş planlarının oluşturulduğu, iş alıp verme aşamalarının değerlendirildiği inşaat aşamasının ve öncesinin işletilmesi konusunda gerekli analizlerinin yapıldığı süreçtir. Bu aşamada inşaat mühendisleri diğer proje müellifleri, muhasebe ve yönetimlerle birlikte görev alır. Tüm inşaat türleri için risk analizleri, proje stratejileri, fizibilite çalışmaları gibi çalışmaların yönetildiği bu süreç, analiz ve tasarım aşaması gibi imalat yani inşaat aşamasının mutfağı olarak düşünülebilir.

Saha Mühendisliği

Saha mühendisliği aşaması ise inşaat işlerinin hayata geçtiği aşamadır. İnşaat mühendisleri bu aşamada, birebir imalatların denetlenmesi, yönetilmesi ve ortaya çıkan problemler ve bilinmeyenlerin çözülmesi konusunda kilit rol oynamaktadır. Her türlü bina, su yapıları ve yol inşaatları gibi şantiyelerde proje müdürü, şantiye şefi, saha mühendisi gibi görevleri inşaat mühendisleri yürütür.

İnşaat mühendislerinin görev aldığı bu aşama, mühendislerin fiziksel ve mental olarak en çok yorulduğu ve en yoğun şekilde çalıştığı alanlardandır. Özellikle su yapıları ve yol inşaatları gibi imalatlar şehirlerden uzakta ve zorlu şartlar altında gerçekleştirilir. Her eğitim seviyesinden ve türden insanla birebir muhatap olunan, büyük sorumlulukların üstlenildiği, iş ve insan yönetim becerilerinin ön plana çıktığı saha mühendisliği kimi mühendislerin büyük zevkle görev aldığı, kimi mühendisler için ise sinir harbi olarak görülen bir daldır.

İnşaat mühendislerinin yapacağı işleri alacağı görevleri özel sektör ve kamu kurumları olarak ayırırsak;

“Kamuda inşaat mühendisi olmak” nasıldır?  “İnşaat mühendisleri devlette hangi kurumlarda çalışabilir?”

Kamu kurumlarında en çok istihdam edilen mühendislerden bir tanesi de inşaat mühendisleridir. Bilindiği üzere kamu kurum ve kuruluşları Kamu Personeli Seçme Sınavı (KPSS) ile çalışan istihdam etmektedir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Devlet Su İşleri, Karayolları Genel Müdürlükleri, İl Özel İdareleri, belediyeler ve hemen hemen diğer bütün kamu kurum ve kuruluşlarının, planlama, tasarım ve saha bölümlerinde kadro alabilen inşaat mühendisleri, KPSS’de atama sorunu yaşamayan nadir mesleklerden birisidir.

Örneğin devletin yapacağı bir yapının keşif ve metrajlarının çıkarılması, işin projelerinin çizilmesi veya çizdirilmesi, ihale edilmesi, sözleşmelerinin yapılması ve işin sahada denetlenip teslim alınması süreçlerinin her adımında inşaat mühendisleri rol alır. Bu yapının türüne göre, yani su yapıları, bina türü yapılar veya yol yapıları olması durumuna göre inşaat aşamaları farklılık gösterse de, ondan önceki projelendirme, keşif, metraj işleri ve işin ihale edilmesi işlemleri genellikle benzer olarak yürür.

Diğer mesleklerde olduğu gibi yüksek lisans, doktora gibi lisans üstü çalışmalar gerçekleştirip inşaat mühendisleri de üniversitelerde akademik kariyer ve öğretmenlik yapabilmektedirler. Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı (ALES) bilindiği üzere lisansüstü eğitime geçiş için gerekmektedir. Bu sınava katılan adaylar üniversitelerin anabilim dallarının kontenjanlarına, puanlarına ve mülakat sonuçlarına göre lisanüstü eğitimlerine devam etmektedirler.

Özel sektörde İnşaat Mühendisi Olmak

Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışmayı tercih etmeyen inşaat mühendisleri özel sektörde çalışmakta veya kendi şirketlerini/firmalarını açıp sektöre atılmaktadır. İnşaat mühendislerinin özel sektörde çalışabilecekleri işler, yapabilecekleri görevler çok çeşitlidir.

İnşaattan öte sadece mühendis ünvanının sağladığı bazı iş olanakları vardır. Bunlardan bir tanesi de bankacılıktır. Bankaların düzenlediği sınavlara girip bankalarda gişe görevliliğinden, uzman yardımcılığına veya uzmanlığa kadar farklı pozisyonlarda inşaat mühendisleri çalışabilmektedir. Yine bir şirketin bünyesinde veya kendi adına Gayrimenkul Değerleme Uzmanlığı  yapılabilmektedir. (Gayrimenkul nedir?)

Özel sektörde çalışan inşaat mühendislerinin en sık çalıştıkları iş ise saha mühendisliği yani şantiye ortamıdır. Günümüzde birkaç küçük istisna hariç her inşaatın, bir şantiye şefinin gözetiminde inşa edilmesi zorunludur. İnşaatla ilgili işlerin en yoğun olduğu, en çok istihdamın sağlandığı şantiyeler, yeni imalatlar olabileceği gibi, tadilatlar, dekorasyonlar veya restorasyon çalışmaları da olabilir. Planlama veya proje işinde uzmanlaşmayı düşünen mühendislerin de uygulama aşamalarını öğrenmelesi gerektiğinden hemen hemen her mühendisin şantiyeden yolu geçmektedir, geçmelidir de. Ayrıca çoğu inşaat mühendisinin ileride kendi inşaatlarını yapma, müteahhitlik yapma gibi düşüncesi olduğundan uygulamada edinecekleri deneyimle kendilerini geliştirmeye ihtiyaçları vardır.

Yapı denetim sektörü de her deneyim seviyesinden mühendislerin çalışabildiği işlerdendir. Yeni mezun bir mühendis, yardımcı kontrol elemanlığı olarak şantiyelerde kontroller yapabilirken, yeterli deneyimi ortaya koyan mühendisler yapı proje ve uygulama sorumluluğu veya kontrollük görevlerinde bulunabilirler. Yapı denetime benzer olarak yapı laboratuvarlarında da inşaat mühendisleri çalışabilmektedir.

Şantiye dışında inşaat mühendislerinin çalışabileceği, yapabileceği diğer işlere planlama mühendisliği ve projeciliği örnek gösterebiliriz. Her inşaatın öncesinde bir proje ve planlama aşaması bulunduğundan bu sektörlerde de istihdam oldukça fazladır.

Betonarme, çelik ve ahşap yapılar ile su yapıları veya karayolları projelerinin üretim aşamalarında inşaat mühendisleri görev almaktadır. Statik ve dinamik analiz konularına hakim olan ve seven mühendislerin tercih ettiği projecilik işi ayrıca kendi işini yapmak, şirketini/firmasını kurmak isteyen mühendisler için maddi açıdan müteahhitlikten daha kolaydır. Müteahhitlik yapmak için yüklü bir sermaye ihtiyacı gerekse de bir statik proje ofisi açıp bir mühendisin kendi işini yapması için ufak bir sermaye yeterli olmaktadır. Mimar, makine mühendisi veya elektrik mühendisi gibi diğer proje müellifleri ile ortak proje ofisi açmak da bir diğer seçenektir. Bu proje ofislerinde özel sektör yapılarının projelerin yanında devletin yaptıracağı yapı ve projeler için de proje ve müşavirlik hizmetleri verilebilmektedir. (Teknik Müşavirlik Nedir? Müşavir Nedir?)

Son yıllarda inşaat sektöründe istihdam ihtiyacı artan konulardan bir tanesi olan planlama mühendisliği, özellikle büyük inşaat projelerinde ilgili programlarla inşaatların faaliyetlerinin, bütçe ve maliyetlerinin hesaplanması ve düzenlenmesi konusunda yapılan çalışmalardır. Planlama mühendisleri günümüzde henüz daha çok büyük inşaat şirketlerinde istihdam edilmektedir.

Kamu kurumları yaptıracağı iş ve inşaatlar için Kamu İhale Kanunu gereğince bu işleri ihale yolu ile istekli yüklenicilere yani müteahhitlere veremektedir. Yeterli sermaye ve deneyimi bulunan mühendisler devletin kendilerine sağladığı bazı avantajlar ile kolayca bu işlere talip olabilmekte, devlete taahhüt işleri yapabilmektedirler. Mezun olunan yıl itibari ile inşaat mühendisleri diplomalarını deneyim belgesi olarak kullanabilmekte ve mezuniyetleri üzerinden geçen her yıl için katlanan belli miktarlardaki işlere bu diplomalarının sayesinde talip olabilmektedirler.

Belli bir deneyimi ve sermayesi olan mühendisler ise ister aileleriyle birlikte ister kendi kendilerine müteahhitlik yapmaya başlamakta, halk arasında yap-sat, veya kat karşılığı inşaat yapmak olarak anılan işleri yapıp mesleklerini sürdürmektedir.

İnşaat özel sektörünün yapısı gereği bazı sorunlar  bulunsa da inşaat işleri ile ilgili en yetkili meslek olan inşaat mühendisliğinin mensubu olan mühendislerin büyük çoğunluğu bu özel sektörde çalışmayı ve ardından kendi işlerini yapmayı düşünmekte ve bu yönde adımları tercih etmektedir.

Görüldüğü gibi kamuda veya özel sektörde inşaat mühendislerinin yapabileceği işler oldukça fazladır. Üniversite sayılarının artışı ve bazı diğer bölümlerden geçişlerle artan inşaat mühendisi nüfusu her ne kadar iş bulma konusunda sıkıntı yaşanmasına neden olsa da, gelişen sektör ve ilerleyen teknoloji ile yeni iş olanakları ve fırsatları da her geçen gün doğmaktadır.

İlgili yazı: İnşaat Mühendisliği Staj Defteri Örneği (PDF ve Word Şablon)

Artan üniversite sayıları ve diğer bölümlerden sağlanan geçiş hakları sebebiyle artan inşaatçı sayısı, bu teknik personellerin birbirleriyle büyük bir rekabet içinde olacakları bir ortam oluşturmaktadır. Bu noktada da özel sektörün bu inşaat mühendisleri ve inşaat teknikerlerine bakış açısı ve onlardan beklentileri konuları gündeme gelmektedir.

Özel Sektörün Yeni Mezun İnşaat Mühendisi ve İnşaat Teknikerine Bakışı

Öncelikle unutulmamalıdır ki özel sektördeki işverenlerin ve bu mesleklerin deneyimli mensuplarının büyük bir kısmı, inşaat bölümü mezunlarının üniversitelerde aldığı eğitimlerin piyasada kendilerine yararları olacak derecede yeterli olmadığını düşünmektedirler. Yeni mezun olmanın verdiği deneyimsizlik ve yukarıda bahsedilen eğitim yetersizliği sebebiyle de inşaat mühendisi ve inşaat teknikerlerine iş konusunda güvenilememekte, bu güvenin ise piyasada çalışılıp belirli bir tecrübe kazandıkça arttığını belirtmektedirler. Dolayısıyla özel sektör işverenleri işe aldıkları yeni teknik personeller için işe alıştırma/deneme dönemi uygulamaktadır.

Yeni Mezun Mühendis veya Tekniker İşverende Nasıl Güven Oluşturur?

İşverenler öğrenim dönemlerinde yapılan stajların öğrencileri, dolayısıyla mühendis/tekniker adayı personellerin denenmesi konusunda iyi bir ortam oluşturduğunu düşünmektedir. Aynı şekilde bu staj dönemleri öğrencilerin sektörü tanıması, sektörde kendilerini tanıtması ve burada kendilerine yer açması için de oldukça müsait bir ortamdır. Bu ortak paydayı faydalı bir şekilde kullana işverenler bu staj dönemi içerisinde kendilerine faydalı olabileceğini düşündükleri öğrencilerle ileride çalışmaya devam etmeyi tercih etmektedirler.

Özel Sektörün Yeni Mezun İnşaat Mühendisi ve İnşaat Teknikerlerinden Beklentileri Nelerdir?

İleride özel sektörde istihdam edilecek öğrencilerin eğitim öğretim süresi dahilinde meslekleri ile ilgili edindikleri sertifikaların, yaptıkları çalışmaların ve genel bilgisayar bilgilerinin onlardan beklenen en temel konular olduğunu belirtmek gerekir. Tüm sektörlerde olduğu gibi inşaat sektöründe de firmalar genellikle işe alınacak kişilerin kişisel özelliklerine dikkat etmektedirler. Her eğitim seviyesinden insanların bulunduğu şantiye ortamında çalışacak ve ekonomik anlamda sorumluluklarına büyük miktarlarda işler ve malzemeler verilecek bu teknik personellerden kriz yönetim kabiliyetleri, sorumluluk değeri, stres altında iş hakimiyeti ve en önemlisi güven duygusu beklemesi oldukça yaygın ve mantıklıdır. Ayrıca unutulmamalıdır ki işverenler için en önemli nokta da işin iyi yapılmasıdır.

İstihdam edilecek yeni mezun erkek adayların genellikle askerliğini yapmış olmaları tercih sebebiyken, geçen yıllarla beraber bedelli askerliğin yaygınlaşması ve bu konuda fırsatların ortaya çıkması bu konudaki hassasiyeti azaltmıştır.  Fakat bilindiği üzere yeni mezun kadın inşaat mühendisi veya inşaat teknikerlerinin şantiye işlerinde çok tercih edilmediği fakat büro işleri için daha çok tercih edildiği görülmektedir. Burada hem sektörün bu önyargıdan kurtulmasının hem de kadın teknik personellerin kendilerini daha fazla öne sürmelerinin gerekliliğinin altını çizelim.

Özel sektör inşaat şirketleri işverenleri ve özellikle aynı mesleğin deneyimli mensupları inşaat mühendisliği ve teknikerliği bölümlerinde verilen ders müfredatından genel olarak haberdar olmakla birlikte bu derslerin sektörün ve şirketlerinin/işlerinin ihtiyacını karşılayacak düzeyde olmadığını düşünmektedirler. Eğitim öğretim dönemi içerisinde mümkün olduğunca belli dallarda uzmanlaşmalarının, dönem içerisinde ücretli veya ücretsiz iş yerlerinde zaman buldukça çalışmaları veya vakit geçirmelerinin mesleki altyapılarının oluşması açısından daha iyi olabileceğini düşünmektedirler.

Rekabetin yüksek boyutlarda olduğu ve ekonominin dinamolarından birisi konumundaki inşaat sektöründe kalitenin sürekliliği önemli bir parametredir. Süreklilik elde edebilmek de, kalifiye, iyi eğitimli ve yüksek kalitede insan gücüne sahip olmakla mümkün olmaktadır. Burada mesleki ve teknik eğitim kurumlarına da büyük bir sorumluluk düşmektedir. Özellikle sektörün ihtiyaçlarına cevap verebilecek yetenekte inşaat mühendisi veya teknikeri, ancak uygulamalı eğitim sistemleri ve eğitimle sektörün iç içe olması ile sağlanabileceği unutulmamalıdır.

Özel Sektörde Çalışan İnşaat Mühendislerinin Sorunları

İlgili yazı: İnşaat Mühendisliği Staj Defteri Örneği (PDF ve Word Şablon)

Şantiye şefinin gerçek kişi olması zorunluluğu, ilgili mesleklerden birinin mensubu olması gibi şartlara haiz olması gerekmektedir. Mesleki faaliyetlerini yürütürken en fazla 5 iş alabilmekte ve bu 5 işin toplamının 30.000,00 m2’den fazla olmaması gerekmektedir. Eğer tek işte 30.000,00 m2 sınırı aşılmakta ise tek istisnası gereği bunda sakınca bulunmamaktadır. Üstlendikleri görevler gereği çoğu durumda iş sahibi ya da müteahhitten daha önemli konumdadır.

Şantiye şefinin görevleri ve yaptığı işin öneminden dolayı şantiye şefinin öncelikle ergin bir birey olması gerekmektedir. Yabancı şantiye şefleri için erginlik kendi ülkesine göre değerlendirilmektedir. Örneğin erginlik yaşının 21 olduğu bir ülke vatandaşı, Türkiye’de erginde olsa kendi ülkesine göre değerlendirilecektir. Bununla birlikte kısıtlılığının olmaması gerekmektedir. Kısıtlılık hem medeni hakları kullanma yönünden hem de mesleki yönden kısıtlılıktır. Mesleki nitelik olarak da Şantiye Şefleri Hakkında Yönetmelik Md. 6 ve devamı maddelerde belirtildiği üzere ‘’ a) Mimar, inşaat mühendisi, makine mühendisi veya elektrik mühendisi, b) Yükseköğrenim kurumunca elektrik mühendisliğine eşdeğerliği bulunduğu kabul edilen elektrik-elektronik mühendisi, c) (a) ve (b) bentlerinde belirtilen mesleklere ilişkin inşaat, makine, elektrik, yapı denetim teknikeri veya bunlara ilişkin teknik öğretmen,’’ branşlarından birisinin yeterliliğine haiz olmaları gerekmektedir. Ancak bu özelliklere sahip olsalar da tam zamanlı olarak başka bir işte çalışanlar şantiye şefi olamayacaklardır.

Özet olarak şantiyedeki teknik, idari, İş Sağlığı ve Güvenliği ile ilgili tedbir ve yükümlülüklerin yerine getirilmesi, çalışanların mesleki yeterliliği, kullanılan malzemelerin standartlara uygunluğu, ilgili tüm defter, kayıt ve tutanakların tutulması, Yapı Denetim firmaları ve görevlileri ile ilişkiler gibi birçok konuda sorumluluk sahibidirler. Bu sorumluluklar da aşağıda irdeleneceği üzere teknik, idari, hukuki ve cezai birçok yaptırıma konu edilebilmektedir.

Ayrıca, taşeronların, işçilerin malzemelerin, ekipmanların, tedariklerin, gürültünün, güvenliğin, emniyetin ve kalitenin organize, kontrol ve koordinasyonu sağlamalıdır.

Bir şantiyeyi gözlemlediğimizde ilk bakışta şantiye içerisinde bir kaosun hüküm sürdüğü kanısına kapılabiliriz. Gerçekte ise şantiyelerin şantiye şeflerinin kontrolünde tam bir orkestra gibi yönetilmeleri gerekmektedir.

Bu maddeleri ayrı ayrı başlıklar halinde incelersek;

Taşeron Koordinasyonu

• —Başarılı şantiye yönetimin en önemli unsurlarından biri düzgün taşeron koordinasyonudur.
• —Düzgün planlama, hazırlanma ve iş programı taşeron koordinasyonun temel parçalarıdır.
• Taşeronlar kendileri için her şey hazır olmadan şantiyeye getirilmemelidir.
• Şantiyeye getirildikten sonra ihtiyacı olan her şey kendilerine verilmelidir.
• Ödemeleri iş bitiminden sonra zamanında ödenmelidir.
• —Haftalık yapılacak toplantılar taşeron koordinasyonu için çok önemlidir.

Malzeme ve Ekipman Tedariği

• —Buradaki temel amaç malzemeye ihtiyaç olduğu zaman malzemenin şantiyede bulunmasıdır.
• —Ayrıca, malzeme şantiyeye ulaştığı zaman, görevli birinin malzemeyi karşılaması ve mümkün olduğunca imalatın yapıldığı yerin yakınına dökümünü sağlaması gerekmektedir.
• —Eğer gelen malzeme istenen standartların altındaysa malzeme ret edilmelidir ve geri yollanmalıdır. Düzgün yapılan denetim ileri de ortaya çıkabilecek sorunların engellenmesi için çok önemlidir.

Verimlilik

Şantiye şefi şantiyedeki verimliliği sürekli olarak takip etmeli ve gerekli durumlarda şantiye şartlarını optimize edecek  önlemleri alarak verimlilik artırmalıdır.

—Verimliliği etkileyen bazı faktörler

• Kalabalık iş alanları
• Aktiviteler arasında koordinasyonsuzluk
• Vasat ve yetersiz denetim
• Deneyimsiz veya eğitimsiz personel
• Yeterli donanıma sahip olmamak
• Olumsuz hava koşulları
• Karışık plan ve spesifikasyonlar
• İş planındaki değişiklikler
• Verimsiz şantiye yerleşimi

Şantiye şefi bu etkenleri iyi planlama, organizasyon yetenekleri ve efektif iletişimle kontrol altında tutabilir.

Yerel Yönetimlerle Koordinasyon

—Proje sürecini sadece şantiyede çalışan paydaşlar etkilemez, ayrıca bu sürece dolaylı yoldan etkisi olan kurumlar bulunmaktadır. Örneğin, yapı denetim firmaları, sosyal güvenlik müfettişleri, iş sağlığı ve güvenliği müfettişleri, belediyeler vb.

—En önemli problemlerden biri bu kurumlarla iş aktiviteleri arasındaki koordinasyonu sağlamaktır.

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği

—Kötü yapılan taşeron yönetimi, düşük verimlilik veya malzemelerin geç tedariki sadece maliyet aşımına veya süre uzatımına neden olmaktayken, işçi sağlığı ve iş güvenliğinde yapılacak savsaklamalar bir işçinin sakat kalmasına hatta ölmesine bile neden olabilir.

Şantiye şefleri meydana gelecek her türlü kazayı önlemek ve işçileri ve çevredeki insanları her türlü tehlikeden korumakla sorumludurlar.

—Şantiye operasyonlarını yönetirken en önemli öncelik işçi sağlığı ve iş güvenliği olmalıdır.

Kalite Kontrol

—Uzun süreli proje başarısı için kalite kontrolün önemli bir etkisi vardır.

—Kalitesiz olarak yapılan imalatlar hem kısa dönemli iş programını ve bütçeyi etkileyeceği gibi aynı zamanda uzun dönemli ek hasarlara ve hukuksal sorumluluklara da neden olacaktır. Bu da daha yüksek miktarda kayıpları beraberinde getirir.

—En etkili kalite yönetimi hazırlanacak kapsamlı bir planla problemlerin ve sorunların ortaya çıkmadan engellenmesidir.

İlgili yazı: Şantiye Şefliği Taahhütnamesi: Yeni Yönetmeliğe Göre Örnek

İlgili yazı: Şantiye Şefliği Hizmet Sözleşmesi Örneği

Osmanlı Padişahı Üçüncü Selim tahta geçtikten sonra (1789), Mühendishaneye daha fazla önem verilmiş ve 1795 yılında Hasköy’de Mühendishane-i Berri-i Hümayun kurulmuştur. Bu okulun yönetim şekli, kadrosu, görevleri ve mali kuralları, kanunlarla düzenlenmiştir. Hocalar ve halifeleri, zaman zaman kale yapmak, onarmak, harita çıkarmak, ordugah yeri seçmek gibi görevlere çağrılırdı. 1796 da kurulan Mühendishane matbaasında bir çok telif ve çeviri eser yayınlanmış, eğitimde kullanılan aletlerin bir kısmı dışarıdan getirilmiş, bir kısmı da Mühendishane atölyesinde imal edilmiştir.

1839 da Nafia Nezareti, 1875’de Galatasaray’da sivil mühendislik okulları açıldı; ancak bu kurumlarda başarılı olunamadı. 1883 yılında Hendese-i Mülkiye Mektebi açıldı. Bu okunun yönetimi ve öğretim kadroları, Mühendishane-i Berri’ye bağlı idi. Hendese-i Mülkiye Mektebi, 1909 yılında Nafıa Nezaretine devredilerek adı Mühendis Mektebi olarak değiştirildi. Böylece sivil mühendis yetiştiren okul, askeri yönetimden tamamen ayrılmış oldu.

1883 yılında kurulan Hendese-i Mülkiye Mektebini 1909 yılına kadar 239 kişi bitirdi. Böylece yılda ortalama 11 mezun verilmiş oluyordu. Öğretim süresi, önce dört yıl, daha sonra sırasıyla beş, altı ve yedi yıla çıkarıldı. Cumhuriyetin ilanından sonra çok sayıda mühendise ihtiyaç duyulduğundan, mektep genişletildi ve 1928 yılında Nafıa Vekili Behiç Erkin’in önayak olmasıyla çıkarılan bir kanunla mektebin adı Yüksek Mühendis Mektebi oldu ve mektebe tüzel kişilik verildi. 1941 yılında mektep, Bayındırlık Bakanlığından ayrılarak Maarif Bakanlığına bağlandı ve adı Yüksek Mühendis Okulu oldu. 1944 yılında Yüksek Mühendis Okulu, İstanbul Teknik Üniversitesi haline geldi. Böylece, Mühendishane-i Bahri-i Humayunla başlayıp, Mühendishane-i Berri-i Humayun, Hendese-i Mülkiye Mektebi, Mühendis Mektebi, Yüksek Mühendis Mektebi, Yüksek Mühendis Okulu adlarıyla devam eden mühendislik eğitimi, İstanbul Teknik Üniversitesi haline gelmiş oldu(TMMOB İMO, 2004a).

1911 yılında ilk çekirdeği oluşan Yıldız Üniversitesi, 1937 yılında mühendis yetiştiren bir kuruma dönüşmüştü. 1912 de kurulan Robert Koleji’nin yüksek kısmı ise, 1971 yılından itibaren Boğaziçi Üniversitesi oldu. İMO’nun kurulmuş olduğu 1954 yılında Türkiye’de sadece İTÜ, Yıldız Teknik Okulu ve Robert Koleji’nde inşaat mühendisi yetiştiriliyordu. ODTÜ’nün 1961’de ilk mezunlarını vermesi ve izleyen yıllarda diğer bir çok üniversitede inşaat mühendisliği bölümlerinin açılmasıyla yurt yüzeyine yayılan eğitim farklı bir çehre kazanmıştır. KTÜ 1963, Fırat Üniversitesi 1967, DEÜ 1968 yıllarında ilk inşaat mühendisliği öğrencilerini almışlardır. 1960’tan sonra inşaat sektöründeki olağan üstü gelişimin doğurduğu talep-arz süreci nedeniyle, en yetenekli öğrenciler özellikle İTÜ inşaat mühendisliği eğitimini seçmişler, yetişen kadrolar devlet yönetiminde üst kadrolara yükselmişlerdir(Önalp, 1993). Ancak okul sayısındaki artış ve yeni ve popüler mühendislik bölümlerinin açılmasından sonra, seçkin öğrencilerin inşaat mühendisliğini tercih ettikleri söylenememektedir.

İlk İnşaat Mühendisi

İlk Kadın İnşaat Mühendisi Sabiha Gürayman

İlgili yazı: Volta Döşeme Nedir? Volta Tavan, Putrel Aralığı ve Volta Döşeme Detayı

İnşaat mühendisliği açısından kabaca şöyle bir nüfus hesabı yapacak olursak;

2018 yılında mezun olup İnşaat Mühendisleri Odası’na kayıt yaptıran bir İnşaat Mühendisi yaklaşık olarak 150.000’lerde bir sicil numarası almaktadır. Üniversitelerin her yıl için ortalama 10.000 inşaat mühendisi mezun vereceğini düşünürsek bu yıl İnşaat Mühendisliği bölümü tercih eden bir öğrenci 2022 yılında mezun olduğunda 190.000’lerde sicil numarası alacaktır.

Bu hesaplamada Yapı Öğretmenliği, Askeri Okullar ve diğer bölümlerden gelip sınavla inşaat mühendisliği haklarına sahip olan, dikey geçiş ve diğer ülkelerden gelen mühendislerle, vefat eden mühendislerin sayısı dahil değildir.

Sanırız bu bölümleri tercih etmeyi düşünen öğrenciler için vermeye çalıştığımız mesajımız yeterince açık olmuştur.

ÖSYM’nin yayımladığı 2018 yılı kontenjanlarına buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Şantiye Şefinin Hukuki ve Cezai Sorumlulukları – 1

Şantiye Şefinin Hukuki ve Cezai Sorumlulukları – 2

Kendisini garantiye alması adına her şantiye şefi; sözleşme itibariyle çalışmaya başladığı şantiyede mevzuatın kendisine verdiği sorumlulukların yerine getirildiğini gösterirçalışmaları daima yazılı olarak yapmayı/yaptırmayı alışkanlık haline getirmeli, imzası bulunan belgelerin birer nüshasını her zaman kendisi için saklamalıdır.

Kendi veya işverenin isteği veya farklı herhangi bir nedenle şantiye şefinin sorumluluk üstlendiği yapı ile ilişkisinin kesilmesi durumunda, şantiye şefi bu süreci bizzat takip ederek sonuçlandığından emin olmalı ve ilgili belgelerini her zaman saklamalıdır.

İlgili yazı: Şantiye Şefliği Hizmet Sözleşmesi Örneği

İlgili yazı: Şantiye Şefliği Taahhütnamesi: Yeni Yönetmeliğe Göre Örnek

Gayrimenkul değerleme uzmanı, bir gayrimenkule ve gayrimenkule bağlı hak ile faydalara yönelik değerleme sürecini yürütecek şirketler tarafından istihdam edilen ve değerleme süreçlerine yönelik uzmanlığa ve lisansa sahip bireylerdir.

Gayrimenkul değerleme uzmanlığı ülkelerin yasal mevzuatları kapsamında düzenlenen ve belirli gerekliliklere haiz olunması durumunda elde edilen bir unvandır. Gayrimenkul değerleme uzmanlığına ilişkin Türkiye’deki  üzenlemeler Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yürütülmektedir. Sermaye Piyasası Kurulu, Türkiye’de gayrimenkul değerleme uzmanlığına yönelik tek düzenleyici kuruldur.

Gayrimenkul Değerleme; bir gayrimenkulün, gayrimenkul projesinin veya bir gayrimenkule bağlı hak ve faydaların belli bir tarihteki muhtemel değerinin bağımsız ve tarafsız olarak takdirini, ifade eder. Bu değer maliyet karşılığı olabileceği gibi pazar fiyatı, satış fiyatı da olabilmekte ve çeşitli yöntemler kullanılarak bulunmaktadır.

Bir gayrimenkul değerleme uzmanının asli görevi, bir gayrimenkul değerinin güvenilir ve uygun yakınlıkta bir tahmin ile belirlenmesini sağlamak olup, tahmin edilen bu değer üzerinden işle ilgili işlemleri yapacak olan tarafların iyi niyetli ve itimatlı bir şekilde hareket etmelerini temin etmektir. Gayrimenkulün değeri genellikle onun alım-satım işlemindeki değeri ile doğrudan bağlantılıdır. Bu kıymet ise para ile ölçülür ve değer, “gayrimenkulün malikinden, kiracılara veya yatırımcılara kadar uzanan süreçte ortaya çıkan gelecekteki getirilerin o andaki değeri” olarak tanımlanır.

Gayrimenkul Değerleme Uzmanı: “Bir gayrimenkulün, gayrimenkul projesinin veya bir gayrimenkule bağlı hak ve faydaların değerlemesini yapacak gayrimenkul değerleme şirketleri tarafından istihdam edilen, şirketin faaliyet konusunu yakından ilgilendiren inşaat mühendisliği, harita ve kadastro mühendisliği, işletme, ekonomi, mimarlık ve şehir ve bölge planlaması gibi alanlarda asgari 4 yıllık üniversite mezunu ve gayrimenkul değerlemesi alanında en az 3 yıl tecrübesi olan ve Kurulun lisanslamaya ilişkin düzenlemeleri çerçevesinde kendilerine Değerleme Uzmanlığı Lisansı verilen kişileri ifade eder.” (Resmi Gazete, 2001)

Değerleme Uzmanı ve Değerleme Uzmanlığı konularında Türkiye’deki tek düzenleyici kurul olan Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) konuyla ilgili tebliğine göre, Değerleme Uzmanı, bir gayrimenkulün, gayrimenkul projesinin veya bir gayrimenkule bağlı hak ve faydaların değerlemesini yapacak olan, Gayrimenkul Değerleme Şirketleri tarafından istihdam edilen, şirketin faaliyet konusunu yakından ilgilendiren;

1.  İnşaat mühendisliği,
2.  Harita ve kadastro mühendisliği,
3.  İşletme-ekonomi,
4.  Mimarlık,
5. Şehir ve bölge planlama,

gibi alanlarda asgari 4 yıllık üniversite mezunu olan kişilerdir.

Ayrıca uzmanların gayrimenkul değerlemesi alanında da en az 3 yıl tecrübesine ve Sermaye Piyasası; Kurulunun lisanslamaya ilişkin düzenlemeleri çerçevesinde Değerleme Uzmanlığı Lisansına sahip olan kişi olarak tanımlanmıştır.

Değerleme Uzmanı; gayrimenkul, şirket ve makine-ekipman gibi konularda değerle ilgili kanaati ortaya koyma bilgisine, becerisine ve ehliyetine sahip olan kişidir. Bu çalışmalarda; sınaî tesis ekipmanı, antika, takı-mücevher gibi taşınabilir mülkler ve boş arazi, bina ve ilgili diğer hak ve faydalar gibi taşınmaz mülkler ele alınabilir. Ülkemizde yaygın olarak gayrimenkul, makine-ekipman ve şirket değerlemeleri yapılmakta ancak kişilerin meslekleri farklı uzmanlık dalları altında ifade edilmektedir. Ayrıca, Değerleme Uzmanlığı için ekspertiz, değerlendirme gibi kavramlar da kullanıla gelmiştir.

Lisanslama ve Sicil Tutmaya İlişkin Esaslar Tebliğinde Değerleme Uzmanı; “Gayrimenkul değerleme şirketlerinde gayrimenkulun, gayrimenkul projesinin veya gayrimenkule bağlı hak ve faydaların rayiç değerini bağımsız ve tarafsız olarak takdir etmekle görevli personel” olarak tanımlanmıştır. Gayrimenkul Değerleme Hizmeti Verecek Şirketlere İlişkin Esaslar Tebliğinde ise Değerleme Uzmanlarının bahsi geçen lisansı alabilmeleri ve SPK tarafından “Gayrimenkul Değerleme Uzmanı” olarak tanınabilmeleri için konuyla ilgili 4 yıllık üniversitelerden mezun olmaları, en az 3 yıllık iş tecrübesine sahip olmaları, birden fazla gayrimenkul değerleme şirketinde çalışmamaları, emlak komisyonculuğu faaliyetinde bulunmamaları, bağımsız ve objektif olmaları, meslekleri ve meslek onurlarıyla bağdaşmayan davranışlarda bulunmamaları gibi prensipler belirlenmiştir.

Gayrimenkul değerleme işlemine birçok ticari işlemde ihtiyaç duyulabilmektedir. Genel olarak, ilgili gayrimenkule ilişkin alım, satım, ipotek, vergi, sigorta veya inşaat durumu söz konusu olduğunda gayrimenkulün değer tespitinin yapılması gündeme gelmektedir.

Gayrimenkul değerlemenin gerekli olabileceği durumlar şu şekilde sıralanabilir:

• İleride olması muhtemel bir satın alma, satış veya kiraya verme,
• Gayrimenkul karşılığı teminat altına alınan uzun vadeli bir kredi,
• Açık artırma, tasfiye satışları, hurda değer tespiti,
• Sigorta, vergi ve kamu yararı için bir devlet kuruluşu tarafından yapılan istimlâk,
• Şirket birleşme, devir ve ele geçirmelerde şirket aktifinde bulunan gayrimenkullerin değerlerinin belirlenmesi,
• Kiralama ve leasing işlemlerine konu olan gayrimenkullerin değerinin belirlenmesi,
• Gayrimenkule dayalı menkul kıymet ihraçlarında ve gayrimenkul portföyü yöneten kolektif yatırım kuruluşlarında portföyde bulunan gayrimenkullerin değerlerinin belirlenmesi,
• Gayrimenkullere ilişkin vergi matrahlarının tespitidir.

İlgili: Değerlemede imar kaynaklı değer artışı için bkz. rant nedir, rant çeşitleri

Değerleme Uzmanına İlişkin Tanımlar

Değerleme Uzmanı

Gayrimenkulün, gayrimenkul projesinin ya da gayrimenkule ilişkin hak ve faydaların değerlemesini gerçekleştirecek gayrimenkul değerleme şirketlerinde tam zamanlı çalışan ya da sözleşmeli olarak değerleme şirketlerine hizmet veren, Kurul tarafından yapılan lisanslama sınavını başarı ile tamamlamış, asgari dört yıllık üniversitemezunu ve alanında en az üç yıllık tecrübe sahibi bireylere verilen unvandır.

Sorumlu Değerleme Uzmanı

Gayrimenkul değerleme Ģirketinin asgari oranda %10 sermayesine sahip olan ve gayrimenkul değerleme konusunda asgari beş yıl tecrübeli, gayrimenkul değerleme uzmanı olarak gerekli tüm şartlara haiz, gayrimenkul değerleme şirketi adına değerleme raporlarına münferiden imza atmaya yetkili olan bireylere verilen unvandır.

Konut Değerleme Uzmanı

Kurul mevzuatı kapsamında, konut değerlemesi yapan, değerleme şirketleri tarafından tam zamanlı olarak istihdam edilen ya da değerleme şirketlerinde tam zamanlı istihdam edilmeden sözleşmeli olarak değerleme şirketinin adına hizmet  veren, konut lisanslama sınavını başarı ile tamamlamış, asgari dört yıllık üniversite mezunu, 1 yıllık tecrübe sahibi olan bireylere verilen unvandır.

Değerleme Uzman Yardımcısı

Lisanslamaya ilişkin düzenlemeler kapsamında asgari olarak dört yıllık üniversite mezunu olan, gayrimenkul değerleme uzmanlığı lisanslama sınavını başarı ile tamamlamş ancak gayrimenkul değerleme uzmanın sahip olması şart olan tecrübe şartını henüz tamamlamamış olan bireyler için kullanılan unvandır.

Konut Değerleme Uzman Yardımcısı

Lisanslamaya ilişkin düzenlemeler kapsamında asgari olarak dört yıllık üniversite mezunu olan, konut değerleme uzmanlığı lisanslama sınavını başarı ile tamamlamış ancak konut değerleme uzmanın sahip olması şart olan tecrübe şartını henüz tamamlamamış olan bireyler için kullanılan unvandır.

Turkiye.gov.tr web adresi altındaki kurumlar bölümünden Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın Şantiye Şefi Yapı Ruhsatı Bilgileri Sorgulama sekmesi altından sorgulama ekranına ulaşılabilmektedir.

E-devlet şantiye şefliği sorgulama ekranına direkt buraya tıklayarak da ulaşabilirsiniz.

Mühendis ve mimarlar T.C. Kimlik numarası ve E-Devlet giriş şifresi ile şantiye şefliği bilgilerine ulaşabilmektedir.

Özellikle yapı ruhsat ve iskan belgelerinde şantiye şeflerinin imzalarının kaldırılması ile mühendis ve mimarların sık sık sorumlulukları altındaki şantiyeleri ve bu şantiyelerin bilgilerini kontrol etmesi gerekmektedir. Mevcut durumda bir mühendis veya mimarın adına sahte şantiye şefliği taahhütnamesi, ikametgah belgesi düzenlenmesi durumunda, bunu denetleyen bir mekanizma bulunmaması nedeniyle mühendis ve mimarların kendi Şantiye Şefliği Sorgulamalarını e-devlet üzerinden kendileri yapmak durumundadır.

Daha önce Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü’ne veya Belediyelere dilekçe ile başvuru sonucu kontrol edilebilen şantiye şefliği bilgilerine Şantiye Şefi Yapı Ruhsatı Bilgileri Sorgulama aracı ile artık kolayca erişilebilmekte.

Şantiye şefliği sorgulama ekranından aşağıdaki resimden de görülebileceği üzere mühendis-mimarın taahhütü altında bulunan şantiyelerin il, ilçe, yapı alanı, yapı pafta, ada ve parsel bilgileri, blok, toplu yapı adı ve diğer tüm detaylara ulaşılabilmektedir.

Örnek Şantiye Şefliği Sorgulama Ekranı ve Detay Ekranı

Bilgilerin güncelliği ve karşılıklı sağlamasının yapılması açısından isim soyisim veya sadece sicil numarası ile yapı denetim sisteminden de şantiye şeflik bilgileri kontrol edilmelidir.

Yapı Denetim Sisteminden Şantiye Şefliği Sorgulama Sayfasına Buraya Tıklayarak Ulaşabilirsiniz.

Yukarıda sorgulaması yapılan mühendisin aynı tarihte yapı denetim sisteminden yapılan şantiye şefliği sorgulama sonucu ise aşağıdaki resimde görülmektedir. Görüldüğü gibi yapı denetim sistemi ile e-devlet sistemi üzerinden alınan sonuçlarda farklılık bulunmaktadır. (Toplam m2 farklı)

Mevcut işlerin inşaat seviyelerinin yüzdelerini de belediye yapı kontrolden öğrenebilirsiniz.

İlgili yazı: İMO’dan Online Belge Nasıl Alınır? Oda Kayıt ve Şantiye Şefliği Belgesi

İlgili yazı: Şantiye Şefliği Taahhütnamesi: Yeni Yönetmeliğe Göre Örnek

Amerika Birleşik Devletleri’nde Yetkin Mühendislik

Amerika Birleşik Devletleri’nde Yetkin Mühendislik PROFESSIONAL ENGINEER (P.E.) LİSANSI ile mümkün olmaktadır.
Geçmişi 100 yıl öncesine giden sistem 1947’den beri ABD’nin tüm eyaletlerde uygulanmakta.  Lisans ile ilgili Yetkili otorite; National Society of Professional Engineers (NSPE). Lisansı veren kurum; National Council of Examiners for Engineering and Surveying’in her eyaletteki temsilcilikleri. Her eyalette farklı kriterler ve farklı lisanslar bulunduğundan farklı eyalette hizmet vermek için o eyaletin lisansını da almak gerekmektedir. Yetkin Mühendislik Tüm mühendislik dalları için geçerli olsa da genelde inşaat mühendisleri ve mimarlar bu belgeyi almaktadır.

P.E. Lisansının Faydaları

• Lisansı olmayanlara kıyasla ayrıcalık ve üstünlük sağlar,

• Lisansı olmayanlar kamu projelerine imza atamamaktadır,

• Bir firmadaki lisanslı mühendis sayısı ihalelere girişte bir kriter,

• Yetkin Mühendislik Lisanslı mühendisin maaşı lisansı olmayan mühendislere oranla daha fazla,

• Yetkin Mühendislik Lisanslına sahip mühendisler bilirkişilik yapabilmekte,

• Prestij

P.E. Olmanın Koşulları

1. Mezuniyet , Akreditasyonunu sağlamış bir üniversite programı

2. F.E. (Fundamentals of Engineering) sınavını geçmek

3. İş Tecrübesi (4 yıl),  Bazı eyaletler bu tecrübenin lisanlı müh. altında olmasını şart koşar, bazılarında 3 yıl yeterli

4. P.E. (Principals and Practice of Engineering) sınavını geçmek

F.E. Sınavı
Genelde üniversiteden mezun olurken (son dönem) girilen bir sınav olan FE sınavını firmalar işe alırken kriter olarak kullanırlar. Sabah seansı (120 soru), tüm mühendislik dalları için, öğlen seansı (60 soru), mühendislik dalına özel – Kimya, İnşaat, Elektrik, Çevre, Endüstri, Makina gibi.

P.E. Sınavı
FE sınavı ve iş tecrübesi koşullarını sağlayanlar girebildiği bir sınavdır. Her mühendislik disiplini için farklı olarak yapılan 8 saatlik notların açık oladuğu bir sınavdır.  Çoktan seçmeli 80 soru bulunur.

İnşaat mühendisleri için P.E. sınavı
Sabah ve öğle seansı (4’er saat) olmak üzere 8 saatttir. Sabah seansındaki sorular tüm (5) uzmanlık dallarını kapsarken, öğle seansında 5 uzmanlık dalından seçilen – Çevre – Geoteknik – Yapı – Ulaştırma – Su kaynakları branşları üzerinden sınav gerçekleştirilir.

P.E. Lİsanslarının Yenilenmesi

Periyodik olarak NSPE kurumuna üyeliklerin yenilenmesi gerekmekte olup  “Continuing Professional Competency” (CPC) – Sürekli Mesleki Yetkinliğin ispatı sağlanmalıdır. Lisansın devamlılığı için Professional Development Hours (PDH) – Mesleki Gelişim Saatleri ve NSPE destekli kurslara devam etmek, seminerlere ve konferanslara katılmak veya konuşmacı olmak, ders vermek, makale veya kitap yazmak, patent almak, mesleki veya teknik bir dernekte aktif olarak yer almak gerekmektedir. Her eyalette farklı kriterler bulunmaktadır.

İngiltere’de Yetkin Mühendislik

Yetkin Mühendislik CHARTERED ENGINEER CEng olarak adlandırılmaktadır.

Yetkili Otorite; Engineering Council United Kingdom (ECUK)’dır. Lisansı 35 mühendislik dalına ait kurumlar (örnek: Institution of Civil Engineers) düzenlemektedir.

CEng Faydaları
• Projelere imza yetkisi CEng ile mümkün olmaktadır. Güvenlik ve kalite ile ilgili konularda sadece CEng’in yetkisi bulunur. Presij ve Maaş artışı sağlar.  Mesleki gelişimi desteklerken yeni iş fırsatlarına olanak sağlar.

CEng. Olabilme Koşulları
Eğitim için – ECUK tarafından kabul edilmiş 4 senelik bir üniversiteden mezun olma şartı bulunmaktadır. En az 4 yıllık iş tecrübesi istenir ve bu sürenin 2 yılı yeni mezun mühendis veya stajyer pozisyonu, geri kalan 2 yılı daha fazla sorumluluk alabileceği pozisyonlarda olmalıdır. Bu tecrübenin bir başka CEng.’in gözetimi altında olması gerekmektedir.

Mesleki İnceleme
Sözlü sınav / mülakat uygulanır. İlgili kurum jüri olarak 2 mühendis atar ve iş tecrübesini özetleyen rapor sözlü olarak bu jüriye sunulur. Ayrıca yazılı sınav da istenebilir.

CEng Lİsanslarının Korunması

İlgili mühendislik kurumları adayların gelişimleri konusunda kılavuzluk eder ve onlara katılmaları gereken seminer, kurs ve eğitim programları hakkında tavsiyeler verir.  Üyelik yenilenirken kişinin sürekli mesleki gelişimi de incelenir. Tavsiye edilen yolun izlenip izlenmediğine bakılırken herhangi bir puan sistemi bulunmamaktadır.

Türkiye’de Yetkin Mühendislik

Yürürlükten kaldırılmıştır!

Yoktur…

İlgili yazı: İnşaat Mühendisi Statik Proje İmza Yetkisi: SİM, İTB ve Deneyim Şartları

 İş Denetleme Belgesi;

1) İş deneyim belgesi düzenleme konusunda yetkili kurum ve kuruluşlara, ilgili mevzuat gereğince denetledikleri işlerde ilk sözleşme bedelinin en az % 80’i oranında fiilen görev yapmış olmak koşuluyla, kontrol mühendisi, şantiye mühendisi ve kontrol şefine,

2) İş deneyim belgesi düzenlemeye yetkili kurum ve kuruluşlara taahhütte bulunan yüklenici bünyesinde, ilk sözleşme bedelinin en az % 80’i oranında fiilen görev yapmış olmak şartıyla, şantiye mühendisi ve şantiye şefine,

3) Özel sektöre taahhütte bulunulan işlerde, yüklenici bünyesinde ilk sözleşme bedelinin en az % 80’i oranında fiilen görev yapmış olmak şartıyla, şantiye mühendisi ve şantiye şefine tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenir ve verilir. Kamu kuruluşlarının ihale ettikleri işlerde, yurt içinde veya yurt dışında idare adına danışmanlık hizmeti veren kontrol teşkilatında görev yapan kontrol mühendisi, kontrol şefi ve kontrol amirine iş denetleme belgesi düzenlenmemektedir.

İş Yönetme Belgesi;

1) İş deneyim belgesi düzenlemeye yetkili kurum ve kuruluşlarda; bir görevlendirme yazısına veya idari düzenlemeye dayalı olarak, ilk sözleşme bedelinin en az % 80’i oranında fiilen görev yapmış olmak şartıyla, yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu olan; şube müdürü, proje müdürü, kontrol amiri, inşaat ve tesisat müdürü ve yardımcıları ve bunlarla aynı teknik seviyede görev yapanlar, il müdürü ve yardımcıları, bölge müdürü ve yardımcıları ile yapım ve/veya teknik işler daire başkanı ve yardımcıları, yapım ve/ veya teknik işlerden sorumlu genel müdür yardımcıları ve genel müdür olarak görev yapanlara,

2) İş deneyim belgesi düzenlemeye yetkili kurum ve kuruluşlara taahhütte bulunan; anonim şirketlerde genel müdür, murahhas müdür, yönetim kurulu üyesi ve yönetim kurulu başkanı, limited şirketlerde şirket müdürü görevlerini aralıksız en az beş yıldır sürdüren ve ilk sözleşme bedelinin en az % 80’i oranında fiilen görev yapan, en az beş yıllık mühendis veya mimarlara,

3) İş deneyim belgesi düzenlemeye yetkili kurum ve kuruluşlara taahhütte bulunan yüklenicilerde; idareye bildirilmesi kaydıyla, ilk sözleşme bedelinin en az % 80’i oranında sözleşme konusu işte proje müdürü olarak görev yapan en az beş yıllık mühendis veya mimarlara,

4) Özel sektöre taahhütte bulunulan işlerde; işin sözleşmesinde proje müdürü olarak belirtilmiş ve ilk sözleşme bedelinin en az % 80’i oranında fiilen görev yapmış olmak kaydıyla en az beş yıllık mühendis veya mimarlara tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenir ve verilir. Yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu müsteşar yardımcısı ve müsteşar olarak görev yapanlara iş yönetme belgesi düzenlenirken yapılan değişiklikle artık iş yönetme belgesi düzenlenmemektedir.

İş Kazası veya Meslek Hastalığının Bildirimleri

İş kazası sonucu bir işçinin ölümü halinde işveren tarafından yapılacak ilk iş; işyerinin bulunduğu kolluğun derhal, Sosyal Güvenlik Kurumununda en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesi ile doğrudan ya da taahhütlü posta ile haberdar edilmesi gerekir. Üç günlük bu süre, iş kazasının işverenin kontrolü dışındaki yerlerde meydana gelmesi halinde iş kazasının öğrenildiği tarihten itibaren başlar. Sağlık hizmeti sunucuları veya işyeri hekimi tarafından kendisine bildirilen meslek hastalıklarını ise öğrendiği tarihten itibaren üç işgünü içinde, SGK’ya bildireceklerdi.

Kuruma bildirilen olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı hakkında bir karara varılabilmesi için gerektiğinde soruşturma yapılır. Bu soruşturma ile; olayın iş kazası olup olmadığı, iş kazası ise kazanın meydana gelmesinde işverenin iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucunda meydana gelip gelmediği ve kusur durumuda tespit edilir. Soruşturma sonucunda verilecek rapora göre ölenin hak sahiplerine gelir bağlanıp bağlanmayacağına ve diğerhaklarının verilip verilmeyeceğine karar verilir.

Çalışanların Sağlık Raporları

Sağlık raporları, işyeri sağlık ve güvenlik biriminde veya hizmet alınan ortak sağlık ve güvenlik biriminde görevli olan işyeri hekiminden alınacaktır. Raporlara itirazlar Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen hakem hastanelere yapılacak ve verilen kararlar kesin olacaktır.

Güvenlik Raporu ve Büyük Kaza Önleme Politika Belgesi

Büyük endüstriyel kaza oluşabilecek işyerleri için işletmeye başlamadan önce işyerinin büyüklüğüne göre büyük kaza önleme politika belgesi veya güvenlik raporu hazırlanması gerekmektedir.

İş sağlığı ve güvenliği çalışan temsilcisi nasıl ve hangi sayıda belirlenecektir?

Yasada çalışan temsilcisi “işsağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalara katılma, çalışmaları izleme, tedbir alınmasını isteme, tekliflerde bulunma ve benzeri konularda çalışanları temsil etmeye yetkili çalışan” şeklinde tanımlanmıştır. Buna göre; çalışanlar arasında yapılacak seçim veya seçimle belirlenemediği durumda atama yoluyla,

2-50 arasında çalışanı bulunan işyerlerinde1,

51-100 arasında çalışanı bulunan işyerlerinde 2,

101-500 arasında çalışanı bulunan işyerlerinde 3,

501-1000 arasında çalışanı bulunan işyerlerinde 4,

1001-2000 arasında çalışanı bulunan işyerlerinde 5,

2001 ve üzeri çalışanı bulunan işyerlerinde 6 çalışan temsilcisinin görevlendirilmesi gerekmektedir.

İş Sağlığı Ve Güvenliği Kurulu Oluşturulması

Elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde işveren, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalarda bulunmak üzere iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturacaktır. Altı aydan fazla süren asıl işveren-alt işveren ilişkisinin bulunduğu hallerde, kurulun oluşturulmasında alt işveren işçileri de dikkate alınacaktır.

Ortak Sağlık Ve Güvenlik Birimleri (OSGB)

İş yeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı bulundurmak zorunda olan işletmeler bu ihtiyaçlarını kendi bünyesinde çalışan işyeri hekimi ve işgüvenliği uzmanlarından alabilecekleri gibi Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi şirketlerinden hizmet alarak da yerine getirebilirler.

Risk Değerlendirmesi Ve Risk Değerleme Ekibi

İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği’ne göre risk değerlendirmesi, işverenin oluşturduğu bir ekip tarafından gerçekleştirilecektir. Risk değerlendirmesi ekibi aşağıdakilerden oluşur:

• İşveren veya vekili,
• İşyerinde sağlık ve güvenlik hizmetini yürüten iş güvenliği uzmanları ile işyeri hekimleri,
• İşyerinde çalışan temsilcileri,
• İşyerindeki destek elemanları,
• İşyerindeki tüm birimleri temsil edecek şekilde belirlenen ve işyerinde yürütülen çalışmalar, mevcut veya olası tehlike kaynakları ile riskler konusunda bilgi sahibi çalışanlar.

Risklerin Belirlenmesi Ve Analizi

Risk değerlendirmesi sonucu tespit edilen tehlikelerin her biri ayrı ayrı gözönüne alınmak suretiyle, bu tehlikelerden kaynaklanabilecek risklerin hangi sıklıkta olabileceği ve bu risklerden kimlerin, nelerin, ne şekilde ve hangi şiddette zarar görebileceği belirlenecek ve hemen ardından da “risk kontrol adımları” atılacaktır.

İş deneyim belgeleri kamu kurum ve kuruluşlarına gerçekleştirilen işler sonucunda alınabileceği gibi gerçek ya da tüzel kişilerle gerçekleştirilen işler sonucunda da elde edilebilir.

Kamu İhale Kanunu, yapım işlerini hem taahhüt edilen zamanında hem de fen ve sanat kurallarına uygun olarak tamamlanması için yüklenicilerin mali ve ekonomik kriterlere ek olarak mesleki ve teknik yeterlilik kriterleri aranmasını öngörmüştür. Mesleki ve teknik yeterliliğin belirlenmesi amacıyla isteklilerden talep edilen belgelerin başında “iş deneyim belgeleri” gelmektdir. İşin yaklaşık maliyetine bakılmaksızın aday veya isteklinin teklif vermeye yetkili olduğunu gösteren belgeler ile iş deneyim belgesinin her ihalede istenilmesi ve yüklenicinin bu belgeleri sunması zorunludur.

Kamu ihalelerinde yeterlik kriteri olarak iş deneyim belgesi bütün mal alımı ihalelerinde ve hizmet alım işlerinin yaklaşık maliyeti Kanunun 13’üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (2) numaralı alt bendinde hizmet alımları için öngörülen üst limit tutarı ile eşik değer arasında olan işlerin ihalelerinde istenip istenmeyeceği tercihe bırakılmışken yapım işlerinin bütün ihalelerinde yaklaşık maliyeti ne olursa olsun iş deneyim belgesi istenilmesi zorunludur.

Yapım işleri ihalelerinde yeterlik kriteri olarak istenecek ve idarelerce belirlenecek olan İş deneyim belge tutarlarının;
a) Kanunun 19 uncu maddesi ile 21 inci maddesinin (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ve yaklaşık maliyeti eşik değerin ;
1) İki katına kadar olan ihalelerde, teklif edilen bedelin % 50’sinden az ve % 100’ünden fazla,
2) İki katı ile bu değerin üzerinde olan ihalelerde, teklif edilen bedelin % 50’sinden az ve % 80’inden fazla,

b) Kanunun 20 nci maddesi ile 21 inci maddesinin (a), (d) ve (e) bentlerine göre yapılan ve yaklaşık maliyeti eşik değerin;
1) İki katına kadar olan ihalelerde, yaklaşık maliyetin % 50’sinden az ve % 100’ünden
fazla,
2) İki katı ile bu değerin üzerinde olan ihalelerde, yaklaşık maliyetin % 50’sinden az ve % 80’inden fazla, olmamak üzere idarece belirlenecek tutardan az olmaması yeterlik kriteri olarak aranacağı hüküm altına alınmıştır.

Yapım işlerinde iş deneyim belgesi, belge sahibinin katılabileceği işin konusunu ve büyüklüğünü belirlediğinden, ihaleye katılımda istekli hakkında temel referans belge olarak görülmesi ve yapım işlerinde bütün ihalelerde istenilmesi zorunlu olması sebebiyle iş deneyim belgesinin düzenlenmesi ve değerlendirilmesinde mevzuat hükümlerine uyulması son derece önemlidir.

İnşaat üretim sürecince önceden belirlenmiş yol ve yöntemlerle çeşitli aşamalarda birçok kalite kontroller yapılır. Kalite standartlarından sapmalar değerlendirilir ve sonuçlar önlem alınmak üzere karar alma organlarına gönderilir. İmalat sona erdiğinde, ürünün kullanılma durumundaki performansı ve işlevselliği muayene ve testlerle ölçülür. Sonuç belirli spesifikasyonları karşılayacak ölçüde memnun edici ise ürün teslim edilir. Tüm bunlar yapılırken sürekli olarak kalite standartlarına başvurulduğu ve bulunan sonuçların geri besleme (feed back) bilgisi şeklinde dizayn aşamasına gönderileceği gözden kaçırılmamalıdır. İnşaat Sektöründe Kalite Kontrol ve üretim sistemlerinin dizaynında ve standartlarının saptanmasında yapılan hatalar ve zaman içinde doğal olarak değiştirilmesi gereken noktalar ancak geri besleme mekanizması çalıştığı takdirde ortaya çıkarılabilir.
Buradan anlaşılacağı üzere inşaat sektöründe kalite kontrolü, üretimin her aşamasında olduğu gibi, ondan önceki ve sonraki işlemlerde de etkili olan geniş kapsamlı bir işletme fonksiyonudur.

Her ne kadar hizmet sektöründe alışılagelmiş düzen olarak sözle taahhüt ve el sıkışma söz konusu ise de herhangi bir anlaşmazlık durumunda bu söz ve taahhütler havada kalıp problemin çözümü konusunda konunun daha da karmaşıklaşmasına neden olmaktadır. Hem işveren hem de statik proje müellifi açısından da bu Statik Proje Müellifliği Hizmet Sözleşmesi tarafların kendilerini garanti altına alması, sürecin problemsiz bir şekilde işlemesi ve başarıyla sonuçlanması açısından son derece faydalıdır. Özellikle ileride yaşanabilecek herhangi bir hukuki süreçte, tarafların elinde bulunan Statik Proje Müellifliği Hizmet Sözleşmesi esas belirleyici faktör olarak öne çıkacaktır.

Statik Proje Müellifliği Hizmet Sözleşmesi’nin taslağını buraya tıklayarak pdf olarak indirebilirsiniz.

İlgili yazı: İnşaat Mühendisi Statik Proje İmza Yetkisi: SİM, İTB ve Deneyim Şartları

Kamu İhale Kanunu, Yapım işleri ihaleleri uygulama yönetmeliğinin 30. Maddesine göre yapım işlerinde iş deneyim belgesinin istenilmesi zorunludur. Bu kapsamda 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında ihalesi gerçekleştirilen yapım işine teklif verecek isteklilerin iş deneyim belgesi sunmaları gerekmektedir.

Mühendis veya mimarlar, lisans eğitimlerine uygun yapım işleri ihalelerinde, iş deneyimi olarak mezuniyet belgelerini sunabilirler.

Mühendis ve mimarların mezuniyet belgeleri ile ihalelere başvurabilmelerine ilişkin düzenlemeler Kamu İhale Kanunu, Kamu İhale Genel Tebliğinde ve Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinde belirtilmiştir.

Mühendisi veya mimar diplomasının iş deneyim belgesi olarak kullanılabilmesi için tüzel kişiler için diploma sahibi inşaat mühendisi veya mimarın en az beş yıldır şirketin en az % 51 hissesine sahip olması gerekmekte. İki ortak da % 50 hisseye sahip olduğunda diploma iş deneyim belgesi olarak kullanılamamaktadır.

Şahıs firmaları mühendis veya mimar diplomalarının iş deneyim belgesi olarak kullanılabilmesinde en az 5 yıl şartı aranmamaktadır. Mezuniyet tarihinden itibaren 1 yıl geçtikten sonra 334.368,-TL’ye kadar iş bitim belgesi / iş deneyim belgesi olmadan diploma sunulmak şartıyla teklif verilebilmektedir, yapım işleri ihalelerine girebilmektedir.

Mezun oldukları tarihten itibaren mühendis ve mimarlar bu konuda sürekli müteahhitlerden teklifler almaktadır.

Bu, mühendis-mimar üzerine şirket kurup, mühendis-mimara hisse verip onların diploması üzerinden ihalelere girilmesi veya mühendis-mimarın şahıs şirketi kurması ve bu şirket üzerinden müteahhitin iş almak istemesi gibi teklifler eş, dost, akraba veya tamamen yabancı insanlardan gelebilmekte.

İnşaat mühendisi-mimar üzerine şirket kurmak, %51 hisse vermek veya şahıs şirketi kurulması konusunda diploma sahibi mühendis-mimarların çok dikkatli olması gereken konular vardır.

Özellikle bu müteahhitler daha genç, yeni mezun veya en fazla 4-5 yıllık mühendis-mimarlara bu şekilde tekliflerle giderler ki deneyimli teknik elemanların bu şekilde riskleri almayacağını bilirler.

Öncelikle farkına varılması gereken durum iş deneyimini sunan mühendis-mimarın %51 hisseye sahip olması onu şirketin en büyük hissedarı, sorumlusu yapar. Şahıs firmalarında zaten firma=şahıs, şahıs=firmadır.  İş deneyimi isteyen müteahhit,yeni tanışılan kötü niyetli herhangi bir insan olabileceği gibi herhangi bir güven sorunu yaşanmayacak çok yakın bir akraba, eş dost da olabilir.

Yapım işleri, yani inşaat sektörü bilindiği üzere iş güvenliği açısından en riskli gruplardandır. İşin tüm denetim ve yönetimi kendisinde olmayan bir mühendis-mimarın herhangi bir inşaat işine imza atması, yetki alması, sorumluluk yüklenmesi kendi geleceğini tehlikeye atması anlamına gelmektedir. Hele ki işçilerin sigorta giriş çıkışları hakkında bilgisi, denetlemesi olmayan bir mühendisin, müteahhitin ufacık bir ihmali, sigorta girişini yaptırmaması veya unutması durumunda yaşanacak bir kazada uğrayacağı yaptırımlar son derece ağırdır.

İdari açıdan değerlendirisek, bir ihaleye teklif verilmesi aşamasından, işin bitirilmesi, geçici kabul yapılması, kesin kabul yapılması hatta garanti süresi dolana kadar her adımdan şirketler, dolayısıyla mühendis ve mimarlar sorumludur. Ve Kamu İhale Kanunu ve Kamu İdareleri yapım işlerinde oldukça hassas ve özenlidir. Bir teklifin yanlış yazılmasından, iş süresince yaşanan aksaklıklara, taahhüdün zamanında yerine getirilememesinden yıllar sonra imalat kaynaklı hataların ortaya çıkmasına kadar yüzlerce risk bulunmaktadır. Ve tüm bunların ayrı ayrı cezaları bulunmaktadır. İhalelerden süreli veya süresiz men edilme, maddi ve idari para cezaları, hatta usulsüzlük vb durumlarda ağır cezaya kadar gidebilecek durumlarla karşı karşıya kalınabilmektedir. İnternette yapılacak ufak çaplı bir aramayla binlerce örnek dava dosyasına ulaşılabilmektedir. Bu tarz durumlar sürekli yaşanmaktadır.

Müteahhitlerin iş deneyimi amacıyla mühendis-mimarlarla anlaşmak istemesinin bir diğer nedeni de bir müteahhitin bir ihaleye birden fazla dosya ile katılmak istemesidir. Yasal olarak birbiri ile bağlantısı olan herhangi iki şirket aynı ihaleye katılamaz ama tanıdık bir mühendis üzerinden verilen bir teklifle bu yasal engel aşılmaya çalışılmaktadır.

Müteahhitle anlaşıp diplomasını kullandıran mühendis-mimarların en fazla karşılaştığı sorun ise mali konularda yaşanmaktadır. İnşaat işlerinde kredi, çek kullanımı çok yaygın ve ihale meblağları genellikle yüksektir. 1 senelik bir mühendisin 250.000 tl’lik bir işin altına girdiğinde, ki bu miktar her yıl katlanmakta, olası bir aksilik durumunda sorumluluğu yüklenmesi gerekirse bunun altından kendi başına kalkması pek mümkün değildir. Anlaşılan müteahhitin kötü niyetli olduğunu düşünmeye gerek duymadan, birçok farklı etkene bağlı olarak her ay onlarca batan, çeklerinde, kredilerinde sorun yaşayan müteahhitlerle karşılaşıyoruz. İşin yönetiminde, mühendis-mimarın aldığı eğitim doğrultusunda işlemeyen işlerde henüz meslek hayatının başında eksilere düşmenin, banka kredi notlarını alt üst etmenin, cezalar yemenin veya bu risklere girmenin bir anlamı yoktur.

Bir diğer en çok sorun yaşanan konu ise vergi konularıdır. İnşaat sektöründe müteahhitler her daim kdv, stopaj ve gelir vergisi konularında hassastırlar. Çok kapsamlı bir konu olduğu için detaylı bir şekilde anlatmak zor olsa da kabaca müteahhitlerin bu vergileri gider olarak görmemeleri, bu vergilerden kaçmak için yasal olmayan bir çok işleme başvurmaları çok karşılaşılan hatalardandır. Bu konularda yaşanacak bir sıkıntıda ağır cezalar ortaya çıkmakta hatta hapis cezalarına kadar gidebilecek durumlar yaşanmaktadır. Özellikle vergi takipleri ve fatura işlemleri konusunda şirketin sorumlusu yani mühendis-mimarın her konuda kesinlikle bilgisi onayı, olmalı, bunun aksi tartışma konusu dahi olmamalıdır.

Bu tür anlaşmalara gitmenin risk faktörleri ve belirsizlikleri burada anlatılanlardan çok daha fazla veya farklı şekillerde olabileceği gibi mühendis ve mimarın faydasına da sonuçlanabilir. Biz en yakınınız olsa dahi bu tür anlaşmalara kesinlikle gidilmemesini tavsiye ediyoruz.

2019 Yılı İnşaat Mühendisi-Mimar Dipolaması İş Deneyim Tutarı

Mimarlar Odasına kayıt olmak zorunlu mudur?

Mimarlar Odasına kayıt olmadan mimarlık yapılır mı?

Mimarlar Odasına kayıt olmak zorunda mıyım?

soruları geçmektedir. Bu soruların cevabını Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan her Mimarın tabi olduğu kanun ve yönetmelikler dahilinde açıklayalım.

Mimarlar Odası “6235 Sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu”na tabi olarak kurulan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği’nin meslek odalarından birisidir.

Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) ve bu birlik çatısı altında olan tüm odalar; 6235 Sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu ve 3458 Sayılı Mühendislik ve Mimarlık Hakkında Kanun’a tabidir.

Ayrıca TMMOB’a ait Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği ve Mimarlar Odasına ait Mimarlar Odası Ana Yönetmeliği ile bunların alt yönetmelikleri bulunmaktadır.

6235 Sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu Madde 33‘e göre:

Madde 33 – Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihdisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler.

             (Ek: 19/4/1983 – KHK – 66/10 md.) Kamu Kurumu ve Kuruluşları ile İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının meslek ve ihtisaslarıyla ilgili odaya girmeleri isteklerine bağlıdır. Ancak bunlar görevlerinin gereği olan işleri yaparken, mesleki bakımdan, Odaya kayıtlı meslekdaşlarının yetkileriyle haklarına sahip ve onların ödevleriyle yükümlüdürler. Bu konuda Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları ile ilgili hükümler saklıdır.

Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği Madde 49′a göre:

Mühendislik-mimarlık mesleği mensupları, Birlik Genel Kurulu kararı ile belirlenen Odaya kaydolurlar. Oda kayıtlarında ve mesleği yapmada lisans eğitim esastır. Bir lisans diplomasıyla ancak TMMOB Genel Kurulunun onayladığı bir Odaya kaydolunabilinir. Lisansüstü eğitim ile alınan unvan, ikinci bir lisans diploması olarak değerlendirilemez, buna bağlı olarak mesleki çalışma yapılamayacağı gibi ilgili Odaya da kayıt yapılamaz. Odaya kayıtlı tüm üyelerin meslek ve sanatları aynı değilse, bunların meslek ve sanatlarını uygulamadaki yetkileri de aynı olamaz. Oda, bu ayırımı sağlamak için, üyesine vereceği her türlü belgede meslek ve sanatını belirtmek zorundadır.

Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Mimarlar Odası Ana Yönetmeliği Madde 7′ye göre:

Madde 7 — Odaya asil üyelik için aşağıdaki esasların yerine getirilmesi gerekir:

a) (Değişik:RG-24/12/2013-28861) Türkiye Cumhuriyeti uyruğunda olup, yurt içinde mimarlık eğitimi veren eğitim kurumlarından mezun olanlar Odaya üye olmak için diploma, yurt dışındaki mimarlık eğitimi veren kurumlardan mezun olanlar ise Odaya üye olmak için diploma, denklik belgesi ve not dökümü (transcript) ile başvuru yapmak zorundadırlar. Üyelik başvurusu reddedilen ilgiliye Oda Yönetim Kurulu kararı, en geç 60 gün içinde bildirilir. Yasal olarak mimarlık mesleğini uygulamaya hak kazanmış her mimar, mesleki etkinlikte bulunabilmek için üyelik niteliğini korumak zorundadır. Üyelik kaydında lisans diploması esastır.

İlgili kanun ve yönetmeliklere göre Türkiye’de Mimarlık mesleğinde çalışabilmek için, mimarlık bölümünü bitirmiş mimarların, Mimarlar Odasına üye olması zorunludur. Ancak kamu kurum ve kuruluşlarında, asli ve sürekli görevlerde çalışan veya Silahlı Kuvvetler mensubu inşaat mühendisleri ve inşaat yüksek mühendislerinin Oda’ya üye olmaları isteklerine bağlıdır.

3458 Sayılı Mühendislik ve Mimarlık Hakkında Kanun

 Madde  9 – Devlet daire ve müesseselerile belediye hizmetlerinde bulunan Yüksek mühendis, Yüksek mimar, mühendis, mimar ve fen memurları çalışma saatleri dışında bile olsa ücretli veya ücretsiz hususi surette sanatlarını icra edemezler. Ancak serbest meslek erbabı bulunmayan ve mahallin belediye veya Nafıa idarelerinin müracaatı ve en büyük mülkiye amirinin muvafakatile zaruret bulunduğu tahakkuk eden yerlerde tasdik ve murakabesi kendilerine veya mensub oldukları mahalli idarelere aid olmıyan memleketin umranile alakalı hususi mesleki işleri devamlı olmamak ve hariçte bir yazıhane açmamak ve asıl vazifelerinin çalışma saatleri dışında yapmak şartile birinci fıkrada yazılı memurlar iş kabul edebilirler.

          Profesörlük, öğretmenlik ve doçentlik birinci fıkrada yazılı memnuiyet hükmünden müstesnadır.

Buna göre devlette, devlet dairelerinde, kamu kurum ve kuruluşlarında, belediyelerde çalışan inşaat mühendisleri ve mimarların şantiye şefliği veya meslekleri ile ilgili herhangi başka bir işte görev almaları mümkün olmamaktadır.

İlgili yazı: Şantiye Şefliği Taahhütnamesi: Yeni Yönetmeliğe Göre Örnek

Her yeni mezun mühendisin kafasından;

İnşaat Mühendisleri Odasına (İMO’ya) kayıt olmak zorunlu mudur?

İnşaat Mühendisleri Odasına kayıt olmadan İnşaat Mühendisliği yapılır mı?

İMO’ya kayıt olmak zorunda mıyım?

soruları geçmektedir. Bu soruların cevabını Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan her İnşaat Mühendisinin tabi olduğu kanun ve yönetmelikler dahilinde açıklayalım.

İnşaat Mühendisleri Odası “6235 Sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu”na tabi olarak kurulan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği’nin meslek odalarından birisidir.

Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) ve bu birlik çatısı altında olan tüm odalar; 6235 Sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu ve 3458 Sayılı Mühendislik ve Mimarlık Hakkında Kanun’a tabidir.

Ayrıca TMMOB’a ait Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği ve İnşaat Mühendisleri Odasına ait İnşaat Mühendisleri Ana Yönetmeliği ile bunların alt yönetmelikleri bulunmaktadır.

6235 Sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu Madde 33‘e göre:

Madde 33 – Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihdisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler.

             (Ek: 19/4/1983 – KHK – 66/10 md.) Kamu Kurumu ve Kuruluşları ile İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının meslek ve ihtisaslarıyla ilgili odaya girmeleri isteklerine bağlıdır. Ancak bunlar görevlerinin gereği olan işleri yaparken, mesleki bakımdan, Odaya kayıtlı meslekdaşlarının yetkileriyle haklarına sahip ve onların ödevleriyle yükümlüdürler. Bu konuda Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları ile ilgili hükümler saklıdır.

Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği Madde 49′a göre:

Mühendislik-mimarlık mesleği mensupları, Birlik Genel Kurulu kararı ile belirlenen Odaya kaydolurlar. Oda kayıtlarında ve mesleği yapmada lisans eğitim esastır. Bir lisans diplomasıyla ancak TMMOB Genel Kurulunun onayladığı bir Odaya kaydolunabilinir. Lisansüstü eğitim ile alınan unvan, ikinci bir lisans diploması olarak değerlendirilemez, buna bağlı olarak mesleki çalışma yapılamayacağı gibi ilgili Odaya da kayıt yapılamaz. Odaya kayıtlı tüm üyelerin meslek ve sanatları aynı değilse, bunların meslek ve sanatlarını uygulamadaki yetkileri de aynı olamaz. Oda, bu ayırımı sağlamak için, üyesine vereceği her türlü belgede meslek ve sanatını belirtmek zorundadır.

Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği İnşaat Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği Madde 7′ye göre:

Madde 7- Üyelik için aşağıdaki hükümler geçerlidir;

a) Türkiye’de inşaat mühendisliği mesleğinde çalışabilmek için, inşaat mühendisi veya inşaat yüksek mühendisleri, Oda’ya üye olmak zorundadırlar.

b) Kamu kurum ve kuruluşlarında, asli ve sürekli görevlerde çalışan veya Silahlı Kuvvetler mensubu inşaat mühendisleri ve inşaat yüksek mühendislerinin Oda’ya üye olmaları isteklerine bağlıdır. Ancak bunlar, görevlerinin gereği olan işleri yaparken, mesleki bakımdan Oda’ya kayıtlı meslektaşlarının yetkileri ve haklarına sahip, onların ödev ve sorumlulukları ile yükümlüdürler. Bunların üye olmamaları kanunlarda belirtilen diğer kayıt ve şartlara uymak kaydıyla, meslekleriyle ilgili görevlerde çalışmalarına, mesleki hizmetleri yürütmelerine, yetkilerini kullanmalarına, mesleki eğitim ve öğretim yaptırmalarına, kurum amirlerinin izniyle kuruluşun bilimsel çalışmalarına katılmalarına, meslek kural ve koşullarına uyma yükümlülüklerine, haklarında Onur Kurulunca disiplin cezası uygulanmasına, özel kanunların öngördüğü kayıtlarla mesleklerini serbestçe uygulamalarına, resmi veya özel bir görev almalarına engel oluşturmaz. Türk Silahlı Kuvvetleri mensubu inşaat mühendisleri ve inşaat yüksek mühendisleri, oda organlarında görev alamaz.

c) Askerlik yükümlülüğünü yerine getirmekte olan üyelerin üyelikleri, askerlik hizmetleri süresince askıda kalır. Bu durum, ilgililerin kanunlardan doğan diğer mesleki yükümlülüklerini ve haklarını ortadan kaldırmaz. Dönüşlerinde belgelendirmeleri kaydıyla, askerlik süresince üyelik ödentileri alınmaz

İlgili kanun ve yönetmeliklere göre Türkiye’de inşaat mühendisliği mesleğinde çalışabilmek için, inşaat mühendisi veya inşaat yüksek mühendisleri, İnşaat Mühendisleri Odasına üye olmak zorundadırlar. Ancak kamu kurum ve kuruluşlarında, asli ve sürekli görevlerde çalışan veya Silahlı Kuvvetler mensubu inşaat mühendisleri ve inşaat yüksek mühendislerinin Oda’ya üye olmaları isteklerine bağlıdır.

İlgili yazı: İnşaat Mühendisi Statik Proje İmza Yetkisi: SİM, İTB ve Deneyim Şartları

Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü Bilirkişilik Daire Bakanlığı tarafından Kasım 2017 tarihinde “Bilirkişiliğe Kabule ve Bilirkişilik Başvuru Usul ve Esaslarına İlişkin Duyurusu”nda yapılan açıklamada “aranan nitelikler” arasında “Üniversitelerin lisans eğitimi veren ilgili mühendislik-mimarlık fakültelerinden mezun olmak” maddesi bulunmuyordu. İnşaat Mühendisleri odasının yaptığı başvuru sonucunda gerekli değişiklikler yapıldı ve “üniversitelerin lisans eğitimi veren inşaat mühendisliği veya mimarlık bölümlerinden mezun olanlar da bilirkişilik başvurusunda bulunabilir” ibaresi eklendi.

“Gayrimenkul Geliştirme ve Yönetimi Uzmanlığı İçin Aranan Nitelikler Bölümü”nde;
• 6754 sayılı Bilirkişilik Kanununun 10 uncu ve Bilirkişilik Yönetmeliğinin 38 inci maddesindeki bilirkişiliğe kabul şartlarını taşımak.
• Taşınmaz (gayrimenkul) geliştirme konusunda lisans, yüksek lisans ya da doktora yapmış olmak.
• Arazi ve arsa değerleme ile yapı değerleme uzmanlık alanları için Taşınmaz (gayrimenkul) geliştirme konusunda lisans, yüksek lisans ya da doktora yapmış olmak ya da 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa göre gayrimenkul değerleme uzmanı olarak yetkilendirilmiş olmak.

ibareleri bulunuyordu. Ancak ilgili mühendislik mimarlık bölümleri ile ilgili bir ibare bulunmaması üzerine İnşaat Mühendisleri Odası mühendis ve mimarların kendi mesleki uzmanlık alanları dışında bırakılmaması ve ilgili meslek gruplarının bir mağduriyet yaşamaması için “Üniversitelerin lisans eğitimi veren ilgili mühendislik-mimarlık fakültelerinden mezun olmak” ibaresinin eklenmesi önerisi kabul edilerek Daire Başkanlığının son yayınladığı duyuruda ilan edildi.

Ayrıca şemada görülmeyen güvenlik, sosyal etkinlikler, spor, eğitim, vb. işleri için ekipler oluşturulacak ve bu ekipler bulundukları şantiyelerin şeflerine bağlı olarak çalışacaklardır.

İlgili yazı: Kule Vinç Nedir? Kule Vinç Çeşitleri, Parçaları, Kurulumu ve Sökülmesi