Sit alanları araştırmacılar tarafından, eğer jeolojik – jeomorfolojik olarak önem arz ediyorsa jeosit, arkeolojik açıdan önem arz ediyorsa arkeolojik veya kültürel sit, biyolojik özellikleri bakımından önem arz ediyorsa biyolojik sit olarak sınıflandırılmıştır.

Jeositler; farklı oluşum özelliklerine göre;

• fosil sit alanları,
• yapısal (stratigrafik) sit alanları,
• tektonik sit alanları,
• sedimantolojik sit alanları,
• magmatik (volkanik) – metamorfik sit alanları,
• mineralojik ve ekonomik sit alanları,
• petrografik sit alanları,
• jeomorfolojik sit alanları (jeomorfosit),
• hidrojeolojik sit alanları

olarak alt başıklarda kategorize edilebilmektedir.

Yerbilimlerinin bütün alanlarını kapsayacak şekilde, jeositleri on ayrı kategori veya grup içinde toplanmıştır;

1. stratigrafik,
2. ortamsal,
3. volkanik-metamorfik-tortul petroloji, dokular ve yapılar, olaylar ve provensler,
4. mineralojik, ekonomik,
5. yapısal,
6. jeomorfolojik yapılar, aşınma-depolanma süreçleri, yer şekilleri, arazi görünümleri,
7. göktaşlarına ilişkin olaylar,
8. kıta ve okyanus ölçeğindeki olaylar, levha ilişkileri,
9. deniz altı,
10. tarihi ve kültürel jeositlerdir (http://www.progeo.ngo/).

Yukarıdaki tanımlardan da anlaşılacağı üzere jeositler; geçmişte veya günümüzde jeolojik bir olayı, süreci veya özelliği karakterize eden, bilimsel değeri bulunan jeolojik (kayaç, mineral, fosil, yapı, vb) veya jeomorfolojik (yer şekilleri) unsurlardır. Jeositlerde boyut ve ölçek sınırlaması yoktur.

Jeolojik miras ise önemli bilimsel veya estetik ile görünüm değeri olan, doğal veya insan eliyle yok olma tehdidi altındaki jeosittir. Jeosit ve onun daha özel hali olan Jeolojik Miras kayaç, fosil, mineral, istif, yapı vb. somut objeler olup, yerkürenin geçirdiği önemli olayların ürünleri veya belgeleridir.

Jeositler, oluşumları ve görüntüleri ile ilgi çekici olan, ender bulunan ve bu nedenle korunma altına alınması gereken oluşumlardır. Korunma kapsamında farklı başlıklara dâhil edilse de jeositler, jeoturizm potansiyeli yüksek olan ve ekonomik olarak kazanç sağlayan oluşumlardır.

“Sol Yanal Atımlı Fay Nedir?”

Faylar bilindiği üzere kaya bloklarının farklı yönlerdeki hareketinin olduğu yerlerdeki kırıklardır. Faylar, düzlemleri boyunca gelişen birbirlerine ya da kaymaya göre başlıca dört farklı grup altında değerlendirilebilirler:

Fay Düzlemi Boyunca Gerçekleşen Hareket

1. Eğim Atımlı Faylar (dip-slip faults): Normal Fay, Ters Fay. ve Bindirme Fay;
2. Doğrultu-atımlı Faylar (strike-slip faults) : Sağ yanal atımlı fay, Sol yanal atımlı fay,
3. Verev-atımlı Faylar (oblique faults)
4. Pivotal / Rotasyonal / Burulma Faylar: kayma miktarı fay düzleminin doğrultusu boyunca hızlı değişiklikler gösterir

1-Eğim Atımlı Faylar (dip-slip faults)

1a Normal Fay

Normal fay hareketinde, bir blok diğer bloğa göre aşağıya doğru hareket eder. Yukarıdaki şekilde 1 ve 2 numaralı bloklar için, asılı blok(1), taban bloğuna(2) göre aşağı yönlü hareket gerçekleştirir.

1b Ters Fay ve Bindirme Fayı

Basınç altında kayaçlarm çarpışması sonucunda gelişen faylanma ters faylanma olarak isimlendirilir.

Normal fay hareketinin tersi yönde, bu sefer asılı blok (3), taban bloğuna (4) göre yukarı yönlü doğru hareket gerçekleştirir. Ters faylar, fay düzleminin eğim açısına göre, değişik isimlerle ifade edilir. Eğim derecesi 45° den az olanlara küçük açılı ters fay,  45° den büyük olanlara büyük açılı ters fay, 10°-35° arasında olanlara bindirme fayı(thrust), eğim açısı çok düşük olanlara da (0°-1°) örtü fayı veya nap (overthrust, nappe) denir.

2- Doğrultu Atımlı Faylar

Doğrultu atımlı faylarda hareket yönü fay doğrultusuna paraleldir. (2) ve (3) blokları fay doğrultusunda hareket etmektedir. Doğrultu atımlı faylar iki bloğun yanal fakat zıt yönde hareket etmesiyle meydana gelir.

Hareket yönüne göre, sağ atımlı, sol atımlı, doğrultu atımlı faylanma olarak isimlendirilir. Sağ yönlü yerdeğiştirmelerin ağırlıkta olduğu faya sağ yanal atımlı fay, sol yönlü yerdeğiştirmelerin ağırlıkta olduğu faya sol yanal atımlı fay adı verilir.

Örneğin Kuzey Anadolu Fayı (KAF) sağ yanal atımlı, Doğu Anadolu Fayı (DAF) sol yanal atımlı bir faydır.

3-Verev Atımlı Fay

Verev atımlı faylarda hareket fay düzlemine göre eğik olarak gelişir. Hareket ne doğrultuya ne de eğime paraleldir.

4-Rotasyonal (Pivotal/Burulma) Fay

Rotasyonal faylanma, bir bloğun diğeri üzerinde dönme-burulma hareketi yaptığı faylanma hareketidir.

Jeoloji Mühendisleri Odası 1 Ocak 2019 tarihi itibariyle yürürlüğe giren Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği hakkında itirazlarını, Cumhurbaşkanlığı Yerel Yönetim Politikaları Kurulu Başkanlığı, İçişleri Bakanı, Çevre ve Şehircilik Bakanı ve AFAD Başkanlığına iletti. Ayrıca tüm üyelerinden, ilgili makamlara detaylı bir şekilde anlatılan bildiri eklerini iletmesini ve her ortamda halkı ve beraber çalıştıkları diğer teknik personelleri uyarmasını istedi.

Jeoloji Mühendisleri Odası’nın, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği hakkında uyarıda bulunduğu yazısı şu şekildedir.

Bu yazı ve bu yazıda belirtilen hususların teknik analiz ve açıklamaların PDF formatına sayfanın sonundaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.

Konu: Türkiye Bina deprem Yönetmeliği
İÇİŞLERİ BAKANLIĞI (AFAD Başkanlığı’na)

Bilindiği üzere, yeni “Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği “ 18 Mart 2018 tarihli Resmi Gazetede yayınlanmış, 01.01.2019 tarihinde de yürürlüğe girmiş bulunmaktadır. Söz konusu yönetmeliğe ilişkin görüşlerimiz çeşitli defalar AFAD Başkanlığını hem şifahi hem de yazılı olarak bildirilmiştir.

Gerek Odamızın söz konusu yönetmelik için oluşturduğu çalışma gurubu, gerekse çok sayıdaki akademisyen meslektaşlarımızdan gelen görüşler çerçevesinde özellikle söz konusu yönetmeliğin “16. Bölümünde Taşıma Gücü Hesaplarına” ilişkin hazırlanan değerlendirme görüşü yazımız ekinde gönderilmektedir.

Söz konusu değerlendirme görüş yazımızda da görüleceği üzere;

1- Ülkemizde, günümüze kadar uygulanan geleneksel taşıma gücü analizlerinde 2-4 arasında değişen, genellikle 3 alınan bir güvenlik katsayısı kullanılmaktadır. Bu yöntemde hesaplanan maksimum taşıma gücü genellikle 3 alınan bir güvenlik katsayısına bölünerek emniyetli taşıma gücü elde edilir ve yapıdan zemine aktarılan gerilmelerin emniyetli taşıma gücünden küçük ve/veya eşit kalması sağlanırdı. Türkiye Deprem Yönetmeliği’ne göre ise yapıdan aktarılan gerilmeler bir katsayı ile çarpılarak arttırılmaz ise güvenlik katsayısının 1.4 mertebesinde kalacağı anlaşılmaktadır. Bu durum güvensiz tasarım yapılmasına, hatta deprem durumunda göçmelere bile neden olabilecektir.

2- “Türkiye Deprem Yönetmeliği’”nde taşıma gücü hesaplan için sadece tek bir yöntemin (genel taşıma gücü bağıntısı) kullanılmasını zorunlu hale getirilmiştir Söz konusu genel taşıma gücü bağıntısı toprak zeminler için kesme dayanımı parametreleri kullanılarak hesaplanabilmektedir. Kesme dayanımının doğrudan laboratuvar deneyleriyle belirlenmesinin veya SPT gibi arazi deneylerinden kestirilmesinin mümkün olmadığı zayıf kava birimlerde (örselenmemiş örnek alınamayan ve kohezyonlu – kohezyonsuz zemin gibi davranmayan yani hem kohezyon hem de sürtünme direncine sahip birimlerde! genel tasıma gücü bağıntısı nasıl kullanılacağı bilinmemektedir

3- Kaya kütleleri için yönetmelikte “taşıma ve oturma analizi” için yaklaşım sunulmamaktadır. Ülkemizdeki bina ve bina türü yapıların %60-70’nin kaya türü zeminler üzerine oturduğu düşünüldüğünde, bu durum büyük bir eksiklik olarak görülmektedir. Ayrıca literatürde, kaya kütleleri için kabul görmüş hesap yöntemleri bulunmaktadır (örn. Hoek ve Brown yenilme kriterini, kaya kütle sınıflandırma sistemlerim kullanan yöntemler).

Sonuç olarak; gerek Ulusal Deprem Stratejisi Eylem Planı, gerekse AB ile uyum çerçevesinde Avrupa Birliğinin Yapı Kodlan dikkate alındığında (Euroeode 7), Jeoteknik tasarım aşamasında tek bir yöntemin kullanılmasını zorlamamakta, jeoteknik tasarımın genel olarak analitik model, yarı ampirik model ve sayısal modeller ile yapılabileceğini belirtmekte ve çeşitli yöntemleri “örnek” olarak vermektedir. Özellikle Presiyometre deneyi sonuçlarından taşıma gücü hesaplaması yan ampirik yöntem olarak verilmekte ve aynca kaya kütleleri için taşıma gücü hesap yöntemi sunulmaktadır. Benzer bir durum şev stabilitesi hesaplama yöntemlerinde de görülmektedir. Türkiye Deprem Yönetmeliği’nde verilen şev stabilitesi hesap yöntemi, toprak zeminler için uygundur. Ancak stabilitesi süreksizlikler (fay, tabaka düzlemi, foliasyon vb.) tarafından kontrol edilen kaya kütlelerinde Türkiye Deprem Yönetmeliği’nde verilen şev stabilitesi hesap yöntemi kullanılması mümkün değildir.

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliğinde toprak ve kaya zeminler üzerine oturan binaların taşıma gücü ve oturma analizlerine ilişkin bazı eksik ve/veya yanlışlıklar belirlenmiş olup, buna ilişkin değerlendirmelerimizi içeren görüşlerimiz yazımız ekinde gönderilmektedir. Bina ve bina türü yapılarda güvensiz tasarımlara neden olabilecek ve olası bir depremde zeminden kaynaklı hasar ve deformasyonlara neden olabilecek eksikliklerin bir an önce giderilmesini ve sonucunda Odamıza bilgi verilmesini arz ederiz.

          Bazı Bakan ve Kurumlara yazılan yazı (PDF)

        Bina Deprem Yönetmeliği Taşıma Gücü Hesaplamalarında Yanlış ve/veya Eksik Olan Hususlara İlişkin Değerlendirme Görüşü (PDF)

Amerika Birleşik Devletleri’nde Yetkin Mühendislik

Amerika Birleşik Devletleri’nde Yetkin Mühendislik PROFESSIONAL ENGINEER (P.E.) LİSANSI ile mümkün olmaktadır.
Geçmişi 100 yıl öncesine giden sistem 1947’den beri ABD’nin tüm eyaletlerde uygulanmakta.  Lisans ile ilgili Yetkili otorite; National Society of Professional Engineers (NSPE). Lisansı veren kurum; National Council of Examiners for Engineering and Surveying’in her eyaletteki temsilcilikleri. Her eyalette farklı kriterler ve farklı lisanslar bulunduğundan farklı eyalette hizmet vermek için o eyaletin lisansını da almak gerekmektedir. Yetkin Mühendislik Tüm mühendislik dalları için geçerli olsa da genelde inşaat mühendisleri ve mimarlar bu belgeyi almaktadır.

P.E. Lisansının Faydaları

• Lisansı olmayanlara kıyasla ayrıcalık ve üstünlük sağlar,

• Lisansı olmayanlar kamu projelerine imza atamamaktadır,

• Bir firmadaki lisanslı mühendis sayısı ihalelere girişte bir kriter,

• Yetkin Mühendislik Lisanslı mühendisin maaşı lisansı olmayan mühendislere oranla daha fazla,

• Yetkin Mühendislik Lisanslına sahip mühendisler bilirkişilik yapabilmekte,

• Prestij

P.E. Olmanın Koşulları

1. Mezuniyet , Akreditasyonunu sağlamış bir üniversite programı

2. F.E. (Fundamentals of Engineering) sınavını geçmek

3. İş Tecrübesi (4 yıl),  Bazı eyaletler bu tecrübenin lisanlı müh. altında olmasını şart koşar, bazılarında 3 yıl yeterli

4. P.E. (Principals and Practice of Engineering) sınavını geçmek

F.E. Sınavı
Genelde üniversiteden mezun olurken (son dönem) girilen bir sınav olan FE sınavını firmalar işe alırken kriter olarak kullanırlar. Sabah seansı (120 soru), tüm mühendislik dalları için, öğlen seansı (60 soru), mühendislik dalına özel – Kimya, İnşaat, Elektrik, Çevre, Endüstri, Makina gibi.

P.E. Sınavı
FE sınavı ve iş tecrübesi koşullarını sağlayanlar girebildiği bir sınavdır. Her mühendislik disiplini için farklı olarak yapılan 8 saatlik notların açık oladuğu bir sınavdır.  Çoktan seçmeli 80 soru bulunur.

İnşaat mühendisleri için P.E. sınavı
Sabah ve öğle seansı (4’er saat) olmak üzere 8 saatttir. Sabah seansındaki sorular tüm (5) uzmanlık dallarını kapsarken, öğle seansında 5 uzmanlık dalından seçilen – Çevre – Geoteknik – Yapı – Ulaştırma – Su kaynakları branşları üzerinden sınav gerçekleştirilir.

P.E. Lİsanslarının Yenilenmesi

Periyodik olarak NSPE kurumuna üyeliklerin yenilenmesi gerekmekte olup  “Continuing Professional Competency” (CPC) – Sürekli Mesleki Yetkinliğin ispatı sağlanmalıdır. Lisansın devamlılığı için Professional Development Hours (PDH) – Mesleki Gelişim Saatleri ve NSPE destekli kurslara devam etmek, seminerlere ve konferanslara katılmak veya konuşmacı olmak, ders vermek, makale veya kitap yazmak, patent almak, mesleki veya teknik bir dernekte aktif olarak yer almak gerekmektedir. Her eyalette farklı kriterler bulunmaktadır.

İngiltere’de Yetkin Mühendislik

Yetkin Mühendislik CHARTERED ENGINEER CEng olarak adlandırılmaktadır.

Yetkili Otorite; Engineering Council United Kingdom (ECUK)’dır. Lisansı 35 mühendislik dalına ait kurumlar (örnek: Institution of Civil Engineers) düzenlemektedir.

CEng Faydaları
• Projelere imza yetkisi CEng ile mümkün olmaktadır. Güvenlik ve kalite ile ilgili konularda sadece CEng’in yetkisi bulunur. Presij ve Maaş artışı sağlar.  Mesleki gelişimi desteklerken yeni iş fırsatlarına olanak sağlar.

CEng. Olabilme Koşulları
Eğitim için – ECUK tarafından kabul edilmiş 4 senelik bir üniversiteden mezun olma şartı bulunmaktadır. En az 4 yıllık iş tecrübesi istenir ve bu sürenin 2 yılı yeni mezun mühendis veya stajyer pozisyonu, geri kalan 2 yılı daha fazla sorumluluk alabileceği pozisyonlarda olmalıdır. Bu tecrübenin bir başka CEng.’in gözetimi altında olması gerekmektedir.

Mesleki İnceleme
Sözlü sınav / mülakat uygulanır. İlgili kurum jüri olarak 2 mühendis atar ve iş tecrübesini özetleyen rapor sözlü olarak bu jüriye sunulur. Ayrıca yazılı sınav da istenebilir.

CEng Lİsanslarının Korunması

İlgili mühendislik kurumları adayların gelişimleri konusunda kılavuzluk eder ve onlara katılmaları gereken seminer, kurs ve eğitim programları hakkında tavsiyeler verir.  Üyelik yenilenirken kişinin sürekli mesleki gelişimi de incelenir. Tavsiye edilen yolun izlenip izlenmediğine bakılırken herhangi bir puan sistemi bulunmamaktadır.

Türkiye’de Yetkin Mühendislik

Yürürlükten kaldırılmıştır!

Yoktur…