Merdiven planında rıhtların birbirine paralel olmaması durumunda, basamakların kova hattı üzerindeki genişliklerinin ayarlanması gerekir. Düz kollu ve tam dönel merdivenlerde kova hattı üzerindeki basamak genişlikleri belirlidir. Düz kollu yamuk basamaklı merdivenlerde ise basamakların kova hattı üzerindeki genişliklerinin toplamı, çıkış hattı üzerindeki toplamından daha küçük olduğundan kova hattı üzerindeki basamak genişlikleri de normal genişlikten daha dardır. Düz kısımlarda çok rahat olan merdiven, dönel bölgede birdenbire dikleşeceğinden yeteri kadar rahat ve güvenli olmadığı gibi görünüşü de güzel değildir ve düzenlenmesi gerekir. Bunun için kova hattı üzerindeki basamak genişlikleri sıkışık bölgede azar azar artırılırken rahat bölgede aynı oranda azaltılır. Merdivenin güzel, rahat, güvenli ve konstrüktif olması amacıyla yapılan bu ayarlamaya merdiven basamaklarının dengelenmesi denir. (Merdiven tasarım kuralları ve ilgili ölçüler)

Geometrik bir yöntemle dengelemesi yapılacak tam dönel bir merdivenin, öncelikle çıkış hattı üzerinde normal basamak genişliği işaretlenmekte ve işaretlenen bu noktalardan merdiven kovasına teğet geçen rıht çizgileri çizilmektedir. Bu yöntemle elde edilecek basamağın; merdiven kovasına yakın olan basamak genişliği artarken, merdiven korkuluğuna yakın olan basamak genişliği daralacak ve basamak genişlikleri dengelenmiş olacaktır.
Bazı döner merdiven çeşitlerinde merdiven dengelendirmesi yapılmadığında, basamak şekillerinde oluşan değişim, yürüyüş ritminin bozulmasına ve iniş çıkışlarda kazalara neden olmaktadır. Bu nedenle dönel ve kısmen dönel merdivenlerde, rahat ve emniyetli bir iniş çıkış sağlamak ve merdiven kovasına yakın basamak genişliğini arttırarak dengeli bir basamak yüzeyi oluşturarak kullanıcıya kullanım rahatlığı sağlamak için, merdiven basamakların dengelenmesi önemli bir konudur.

Merdiven basamak genişlikleri, düz kollu merdivenlerde çıkış ve kova hattı boyunca eşit, yamuk basamaklı merdivenlerde kova hattı boyunca daralmaktadır. Bu durum merdivenlerin özellikle, “birbirinin yanından geçen iki merdiven kolu arasındaki boşluk” olarak tanımlanan kova hattı bölgelerine yakın kısımlarda eğimin birden bire dikleşmesine bağlı olarak güvensiz ve rahat olmayan basamakların oluşmasına sebep olmaktadır.

Buradan hareketle merdivenlerde güvenlik, konfor ve estetik görünümün sağlanması  amacıyla basamak genişliklerinin düzenlenmesi işlemi, merdiven dengelenmesi olarak adlandırılmaktadır.

Basamak genişliklerinden, çıkış hattı boyunca birbirine eşit olması; kova hattı boyunca dar olduğu kısımlarda azar azar arttırılması, geniş olduğu kısımlarda aynı oranda azaltılması yoluyla dengelenmesi beklenmektedir. Buna karşın özellikle dönel merdivenlerde, merdivenin kapladığı alanın en aza indirilebilmesi için merdiven kovaları küçültülmektedir. Buna bağlı olarak kova hattı üzerindeki basamak genişlikleri belirtilen minimum değerlerin altında kalmaktadır. Aksi durumlarda ise kova hattındaki basamak genişliklerini arttırabilecek yöntemler tercih edilmelidir. (Merdivenler, Türleri ve Özellikleri)

Günümüzde merdiven basamaklarının dengelenmesinde mimari yazılımlar tercih edilmekle farklı yöntemler de kullanılmaktadır. Bu yöntemler: orantılı bölme yöntemi, daire yöntemi, açı yöntemi, kaçış çizgisi yöntemi ve trapez yöntemi olmak üzere ele alınmaktadır.

Mimarlar hangi çalışmaları yapar hangi projeleri çizer?

Bir arsaya bina yapılması, eklenmesi, mevcut binanın büyütülmesi için mimari taslak-ön projenin hazırlanması, satın alınacak ya da yatırım yapılacak bir arsaya yapılacak binanın sınır ve özelliklerinin belirtilmesi/raporlanması gibi hizmetler temel olarak mimarların çalışma alanlarıdır.

Mimari proje konusunda Mimarlık Hizmetleri Sözleşmesinde, mimari proje ve mesleki uygulama hizmetleri aşağıdaki şekilde sıralanmıştır;

• Hazırlık ve Ön Etüd Çalışmaları
• Ön Proje Çalışmaları
• Kesin Proje Çalışmaları
• Uygulama Proje Çalışmaları
• Uygulama Projeleri
• Sistem ve Montaj Detayları
• İmalat Detayları

Bu hizmetlerin detaylarına MİMARLAR ODASI MİMARLIK HİZMETLERİ ŞARTNAMESİ VE EN AZ BEDEL TARİFESİ‘nden ulaşabilirsiniz.

Ayrıca mimari tasarım hakkında bilgi almak için “Mimari Tasarım Nedir? Yaratıcı Bir Mimari Nasıl Tasarlanır?” yazımızı inceleyebilirsiniz.

Mimari Proje Çizdirmek için Gerekli Evrak ve Bilgiler

Bir mimara proje çizdirmek için başvurulduğunda bu çalışmaların detayına da bağlı olarak ilgili hizmetin alınabilmesi için arsa, planlanan yapı ve sahiplik durumları gibi çeşitli bilgilerin mimara sağlanması gerekmektedir. Bir mimari projenin çizilebilmesi için gereken temel evraklar ;

• İmar Durum Belgesi-(İmar Çapı),
• Ölçü Krokisi,
• Arsa Aplikasyonu,
• Tapu Kaydı

şeklindedir.  Ayrıca planlanan yapının temel özelliklerini belirleyecek en önemli faktörün bu işe harcanacak bütçe olması sebebiyle, yatırım bütçesinin ve sınırlarının mimara bildirilmesi gereklidir. Ancak ilgili kurumlardan ön onay alınması, diğer proje aşamalarına geçilmesi ve inşaat ruhsatının alınması için sahiplik ve uygunluk ile ilgili hukuki belgeleri de içeren birçok belge gerekmektedir. Bu kapsamlı evraklarla ilgili  “Yapı İnşaat Ruhsatı Almak İçin Gerekli Belgeler” içeriğimizi inceleyebilirsiniz.

Taslak-Ön Proje Aşaması

Gerekli bilgi ve evraklar sağlandıktan sonra mimari taslak-ön proje aşamasına geçilir. Bu aşamada mimarlar, planlanan yapı türü, özellikleri ve tasarım fikirlerine göre çeşitli taslaklar hazırlayıp bu alternatifleri yapı sahibine sunar. Diğer proje müelliflerinin de (İnş. müh, Mak. Müh, Elk. Müh. vb.) görüşü alınıp uygulanacak proje yapı sahibinin onayı ile kararlaştırılır. Ayrıca bu aşamada hazırlanan ön proje ilgili kurumlara (belediye, itfaiye vs.) da incelettirilip kurumlardan ön onay alınır.

Kesin Proje- Uygulama Projesi Aşaması

Taslak projesine karar verilen ve ön onayı alınan projenin uygulama projesine dönüştürülmesi, statik, mekanik, elektrik gibi diğer projelerle paralel şekilde yürütülür. Yapının temel özellikleri ve sınırlarının mimari proje ile belirlenmesi sebebiyle, mimari projenin diğer projelerden bir kaç adım önde ilerlemesi gerekmektedir. Ancak diğer projeler ile ilgili geri bildirimler sonucu mimari projenin sık sık revize edilmesi de gerekecektir. (Örnek mimari ve statik projeler)  Bu çalışmaların tamamlanması ile mimari uygulama projesi netleşip, yapı inşaat ruhsatına başvuru yapılarak imalat aşamasına başlanır. (Mimari Proje Nasıl Okunur? Bölümleri ve Detayları Nelerdir?)

Mimari Proje Çizdirilmesi ve Mimari Hizmetler ile İlgili Sık Sorulan Sorular

Mimari danışmanlık, mimari tasarım hizmeti ile yapı projelendirme süreçlerinin işleyişi ile ilgili sıkça karşılaşılan sorulara ve belirtilmesi gereken hususlara değinmek gerekmektedir.

Mimara danışmak, taslak çizdirmek, arsa ve yapı hakkında bilgi almak ücretli/paralı midir?

Yukarıda bahsedilen çalışmaların tamamı ve bu konulardaki her türlü danışmanlık konuları, avukatlık, doktorluk, mühendislik, kuaförlük ya da finans yönetimi hizmetlerinde olduğu gibi ücrete bağlıdır. Bu konu her ne kadar arsa/yapı sahipleri ya da yatırımcılar tarafından garipsense de, kimi mimar ya da mimari bilgiye sahip kişiler tarafından uygulanmasa da bu hizmetlerin bir bilgi birikimi, deneyim gerektirmesi ve bu süreçte bir emek harcanması, bir bedelinin olması gerekliliği için yeterlidir.

Mimari taslak, ön proje, avan proje, uygulama projesi ve diğer hizmetlerin fiyatları-bedelleri nedir?

Mimari proje bedelleri her yıl belirlenen “Mühendislik Mimarlık Hizmet Bedellerinde Kullanılan Yapı Yaklaşık Birim Maliyetleri”ne göre yenilenmektedir. Hizmet detayı ve yapı bilgilerine bağlı olarak Mimarlar Odası’nın hazırladığı güncel mimari proje bedeli hesaplama aracına şuradan ulaşabilirsiniz; http://www.mimarlarodasi.org.tr/enazbedel/index.cfm

Rastgele bir mimarın kapısını çaldığımda ücret ödeyerek çizim aldığımda onu beğenmezsem ne olacak?

Bir mimardan alınacak hizmetin büyüklüğü ve önemi ile mimar seçimi ile ilgili harcanacak zaman ve emek tabii ki orantılı olmalıdır. İmar yönetmelikleri ya da belediyelerin belirli bölgelerdeki uygulamaları ile ilgili konularda hemen hemen her mimar eşdeğer bilgiler verebilecekken (çoğu doktora başvurulduğundaki gibi), detaylı taslak çizimleri, tasarım fikirleri, özel tasarım konuları (otel, iş merkezi, müze vb.), detaylı görselleştirme çalışmaları vb. hizmetler için (hayati öneme sahip konularda doktorların araştırıldığı gibi) mimarlar ve daha önce yaptığı çalışmalar araştırılmalı, referanslarla görüşülmeli, mimarlarla yüz yüze görüşme yapılıp teklif ve çalışmaları ile ilgili sunum istenmesi gibi yollara gidilebilir.

“Sen çiz ben beğenirsem ücretini ödeyeyim” gibi, araştırarak kendi emek vermek yerine başkasının emeklerini değersiz gören yaklaşımlar ne etik ne de hakkaniyetli olacaktır. Ancak bu, belirtildiği şekilde çalışan mimarların bulunamayacağı anlamına da gelmemektedir. Emeğini değerli görmeyen mimarlar olduğu gibi, “istediğinizi çizdirin beğendiğinizi satın alın” tarzı özel olarak hazırlanmış web siteleriyle bile karşılaşılmaktadır. Fakat, alınacak hizmetin kalitesi ve yapılacak işe mimarın vereceği dikkat ve önemin bu işe ödenen bedel ile orantılı olacağı unutulmamalıdır.

Bir mimara ücretli/ücretsiz taslak/ön proje çizdirdim. Bu projeye başka bir mimar devam edebilir mi? projeyi tamamlayabilir mi?

Tasarım ve fikir eserleri diğer alanlarda olduğu gibi mimari proje konusunda de eser sahibinin hakları, ilgili kanun ve telif hakları ile korunmaktadır. Dolayısıyla uygulanmış ya da uygulanmamış herhangi bir proje ile ilgili her türlü işlem, tasarım sahibinin iznine bağlıdır. Hak sahibinin izni olmadan değiştirilemez, kullanılamaz.

Dalgalı, akışkan, organik formları ustalıkla kullanan Hadid, 1988 yılında MoMA-New York’ta düzenlenen Dekonstrüktivist Mimarlar Sergisi ile mimarlık dünyasına adım atmıştır. O yıllarda inşa edilmiş hiçbir projesi olmayan Hadid, sergide 1983 yılında katıldığı yarışma projesi “The Peak” ile yer bulmuştur. Hong Kong’da Kowloon tepelerinde özel bir sağlık klübü için tasarlanan projede, topoğrafya ve yapı ilişkisine yeni bir yorum getirilmiştir.

Yatay bir gökdeleni andıran tasarım hiçbir zaman inşa edilmemiş olmasına karşın, Zaha Hadid’in mimarlık dünyasına girişinin simgesi olmuştur 1993 yılında, inşa edilen ilk yapısı olan Vitra Yangın İstasyonu’nda parçalanma, soyutlanma, yapısızlık, tekrarlama, kitle üretimi gibi dekonstrüktivizm teknikleri göze çarpmaktadır.

Zaha Hadid Architects’in İç Mimarlık Direktörü olan Kar-HwaHo, Zaha Hadid’in modeller ve çizimlerle denemeler yaparak, sürekli projenin sınırlarını zorlamaya teşvik ettiğini ve eserlerinin Hadid’den ayrı değerlendirilemeyeceğini, ona özgü olduğunu söylemektedir. Küratör Hans Ulricht Obrist, Hadid’in eskiz yaparken yaptığı hataların kendisine yeni şeyler görmesini sağladığını ve bu yüzden eskizi, bir tasarım yöntemi olarak kullandığını açıklamaktadır.

Dünya çapında birçok ikonik işe imza atan Hadid, 2004 yılında Pritzker Ödülünü, 2016’da RIBA (Royal Institute of British Architects) altın madalyasını kazanmıştır. Pritzker ödülünü kazanan ilk ve tek kadın mimar olan Hadid, Forbes’in “Dünyanın En Güçlü Kadınları” listesinde yer almıştır

Dinamik temsil araçlarının binalarda kullanılması gerektiğine inanan Zaha Hadid, karmaşık geometrileri birbirine bağlamakta konstrüktivizm ilkelerinden yararlanmıştır. MoMA sergisinden sonra, çok sayıda proje siparişi alan mimarın, kullandığı formları sadeleştirdiği bilinmektedir. 1980 sonrasında inşa edilen birçok yapısında pruva formunu kullandığı görülmektedir. İlk yapılarında kullandığı keskin köşeler, farklı açılar ve asimetrik düzlemler ile beklenmedik mekânlar yaratan Hadid’in son projelerinde geometrik formları azalttığı, organik formlara yöneldiği dikkat çekmektedir

Zaha Hadid gerek yapım gerek dijital teknoloji ve olanaklarını tasarımlarında sonuna kadar kullanmaktadır. Autodesk Maya, 3ds Max, Revit gibi üç boyutlu modelleme programları ile Zaha Hadid’in projelerinde kullandığı formlar değişebilmiş, parametrik tasarımlarının hayata geçirilmesinde etkili olmuştur. Teknolojide yaşanan devrim Hadid’e yer çekimine karşı koyan yapılar tasarlayabilme imkânı vermiştir.

Zaha Hadid’in tasarımlarında mekânların yatay olarak genişletilmeye çalışıldığı, yatay bir gökdelen formunun mimarlık dünyasına kazandırıldığı göze çarpmaktadır. İlkesel olarak yatay gelişen mimarinin daha az ikonik karaktere sahip olacağı düşünülse de Hadid’in elinden çıkan bu yeni form, 21.yüzyıl mimarlık ortamına sayısız ikonik karakterli proje kazandırmıştır. Hadid’in mimarisi, arazide ortaya çıkan kuvvetlerin serbest bırakılmasına dayanmaktadır

Zaha Hadid, mimarlık dışında birçok alanda sahip olduğu tasarım yeteneğini sergilemiştir. Endüstriyel tasarım, şehir planlama, iç mekân tasarımı gibi alanlarda da ikonik işlere imza atan Hadid’in bu alanlarda da malzemenin sınırlarını zorladığı, alışılagelmedik formları hayatımıza soktuğu görülmektedir. Küresel tanınırlığı olan birçok markayla iş birliği yapmayı benimsemiş, bu markaların reklam yüzü olarak kullanılmak, kendi markasını daha da tanınır kılmıştır.

Mimarlığın solo bir hareket olmadığını, dünyayı etkileyen işlerinin arkasında mükemmel bir takım çalışması olduğunu söyleyen Zaha Hadid’in Londra ve Pekin ofislerinde, 55 farklı ulustan 400 personel çalışmaktadır. Uzun yıllar boyunca kuruluş ofisleri olan Londra’dan hizmet veren ofis, yakın zamanda Pekin şubesini açmıştır ve açılışından bugüne kadar dünyanın farklı bölgelerindeki 44 ülkeye 950 farklı proje tasarlamıştır.

Dünyaca ünlü diğer mimarlık ofislerinden farklı olarak Zaha Hadid Architects’in sadece Londra ve Pekin’de ofisi bulunmaktadır. İncelenen diğer küresel marka mimarlık ofislerinin aksine ofis sayısını arttırmayan Zaha Hadid Architects‘in, dünya çapında çok fazla uluslararası projeye sahip olması küresel şirketler tarafından öncelikli olarak tercih edilen bir mimarlık markası olduğu göstermektedir. Zaha Hadid’in yaratmış olduğu marka değeri, bu çekimi açıklamaktadır.

Kaynaklar;
Zaha Hadid Architects- https://www.zaha-hadid.com/
Emine OĞUZ-KÜRESELLEŞME MİMARLIK İLİŞKİSİ VE UZAKDOĞU UYGULAMALARI
DUYGU MERVE BULUT-PATRIK SCHUMACHER’İN PARAMETRİSİZM MANİFESTOSUNUN ZAHA HADID ESERLERİ ÜZERİNDEN İRDELENMESİ

Restorasyon; kültürel değerleri taşıyan ve yansıtan tarihi yapılara, en az müdahale ile en iyi bakımı yapak adına gerçekleştirilen geniş kapsamlı, detaylı ve hassas çalışmaların bütünüdür.

Restorasyon; malzemenin, taşıyıcı sistem olarak da adlandırılan strüktürün ve yapının bulunduğu zeminin iyileştirilmesi, yapı elemanlarının eksilen kısımların bütünlenmesi, eskimiş, işlevini yitirmiş elemanların yenilenmesi ile, ortadan kalkmış kısımların ya da artık işlevini gerçekleştiremez duruma gelmiş yapıların yeniden inşaasına kadar farklı düzeylerde gerçekleştirilen yeniden değerlendirme yöntemidir.

2.Restitüsyon Nedir?

Restitüsyon; zaman içerisinde görünüş ya da işlevleri farklılaşmış, bir bölümü ya da tamamı yıkılmış yapıların, inşa edildikleri dönemdeki biçimleri ile daha sonra yaşadıkları değişiklikleri göstermek amacıyla hazırlanan, yapı planı, kesiti, görünüş ve perspektiflerini içeren rapor ve projelerin bütünüdür.

Restitüsyon rapor ve çizimleri yapının mevcut durumunda taşıdığı özellikler, elemanlar, izler ve malzemeler ile yapı yakınında bulunan diğer benzer dönem yapılarının özelliklerinden faydalanılabilir. Restitüsyon çalışmalarında benzer dönem yapıları ile ilgili daha önce hazırlanmış çalışmalar da göz önünde bulundurulur. Güvenilir kaynaklardan elde edilen sözlü kaynaklar da değerlendirilir. Yapılan tüm bu çalışmaların hassasiyeti ve güvenilirlik derecesi ilgili raporlarda belirtilerek kayıt altına alınır.

3.Rölöve Nedir?

Rölöve; tarihi yapıların mevcut hallerinin plan, kesit ve görünüşleriyle sanal ortam ya da kağıt üzerine geçirilmesi işlemidir. Bu işlem kaba elle ölçüm işlemlerinden özel lazer tarama işlemlerine kadar farklı hassasiyetlerde gerçekleştirilebilir. Tarihi yapının mevcut durumunun proje düzlemine aktarılması 1/50, 1/10, 1/5, 1/2, 1/1 gibi farklı ölçeklerde uygulanabilmektedir. Analitik rölöve ise rölövenin detaylandırılmış versiyonlarıdır. Yapıda kullanılan malzemeler ve özellikleri, kullanım ömrü boyunca yaşadığı değişiklikler, aldığı hasarlar, yapım süreçleri ve teknikleri gibi detaylı analizlerin işlendiği analitik rölöve işleminde detaylı inceleme yapının özelliği ve durumuna bağlı olarak derinleştirilir.

Örnek restorasyon raporu ve projesi ile örnek restitüsyon raporu ve projesine sayfanın sonundaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.

Tarihsel bir dokunun bakımı, onun en iyi şekilde korunması ve hasar görmesini engellemek ile sağlanır. Onarım ve restorasyon çalışmaları ise tarihsel bir yapının bakımının iyi yapılmamasıyla karşılaştırılmamalıdır. Çürüyen ve derin hasar görmüş çatılarda yapılan onarımlar, temizlik çalışmaları, yerinden çıkmış parçaların tamiratı, yapılan restorasyon ve bakım işlemlerinden birkaçıdır. Çatı olukları ele alınarak açıklanırsa; bakım; periyodik kontrol ve oluk temizliğini içerir. Restorasyon içeren onarım yerinden çıkmış olukların takılmasıdır. Rekonstrüksiyon içeren onarım ise; bozulmuş olukların yenileri ile değiştirilmesidir.

Restorasyon terimi yalnız tarihi yapı ve sanat eserleri için değil ormanlık alanlar için de kullanılmaktadır. İnsanın doğaya yaptığı etkilerin anlaşılması ve buna göre gerekli planlama önlemlerinin alınmasını kapsayan restorasyon çalışmalarının disiplinlerarası bir konu olduğu kabul edilerek, ormanlardaki restorasyon çalışmaları günümüzde peyzaj düzeyinde bir boyut kazanmıştır. Peyzaj mimarlığı alanında ve orman alanları için restorasyon; orijinal ormanın strüktür özelliği, verimliliği ve tür çeşitliliğinin geri kazandırılmasıdır.

4.Mimari Restorasyon Neden Yapılır?

Restorasyonun amacı öncelikle; tarihi mirasları, en az müdahale ile ayakta tutmak, özgün tasarımları korumak, ayrıntıları bozmamak, olabildiğince dönemin özelliklerini yansıtır şekilde devamlılığını sağlamaktır.

Zamanla aşınmış, yıpranmış belki de terk edilmiş yapıların restorasyonunun yapılarak, yeni işlevlerin yüklenmesiyle gerek ülkemizde gerek Dünya’da bir çok tarihi değer günümüze kazandırılmaktadır. Bunların bir kısmı başarısız olurken bir kısmı son derece başarılı olup kentin ve kentlinin yaşamını pozitif etkilemektedir

5.Restoratör Nedir? Kimdir? Ne iş Yapar?

Restoratör gerçek anlamda eski eser doktorudur. Sanat eserine mimari elemanlara veya ayağa kaldırılan yapılara uygulanan olumlu, olumsuz çalışmaların sonuçları, restoratörün eğitiminde görmüş olduğu ve benimsediği pratik bilgi ve teorilerin doğruluğuna bağlıdır. Her eserin oluşumunda kullanılan malzemenin kalitesine göre uzun veya kısa bir süre sonra bulunduğu ortamın şartlarına bağlı olarak yok olması önlenemez. Fakat sürenin azlığı ve çokluğu, restoratörün kullanmış olduğu malzemeye, tatbik ettiği uygulamaların doğruluğuna ve değer vermesine bağlıdır.

6.Restorasyon Teknikleri Nelerdir?

Restorasyon teknikleri;

• Sağlamlaştırma,
• Bütünleme (reintegrasyon),
• Yenileme-Yeniden İşlevlendirme (Renovasyon),
• Tarihi ve Çağdaş Ekler,
• Yeniden Yapım,
• Temizleme -(Liberasyon)
• Taşıma olarak sıralanabilir.

6.1.Sağlamlaştırma

Sağlamlaştırma etkinliği bir restorasyon türünden ziyade bilimsel bir müdahale, minimum restorasyonun kendisidir. Yapıya yapılan en az müdahale şekli olduğu için yapı elverdiği sürece en doğru ve bilimsel yöntem sağlamlaştırmadır.

Çok iyi korunmuş, işlevini koruyan yapılar içinde restorasyon sağlamlaştırmadan ibarettir. Restorasyon kararı sağlamlaştırma ile sınırlanırsa, rölöve ile restorasyon projesi arasında büyük bir fark kalmaz, iyi bir analitik rölöve, uygulamayı yönlendirecek projeye temel oluşturur. Bozulma nedenleri iyi saptandığı zaman, strüktüre müdahale gerektirdiği zaman sağlamlaştırma malzemenin korunmasını, güçlendirilmesini, bozulma nedenlerini yok etmeyi amaçlamaktadır.

6.2.Bütünleme-Reintegrasyon

Reintegrasyon, bütünleme; bir parçası hasar görmüş ya da tamamen ortadan kalmış tarihi bir eserin, dönem ve diğer tüm özellikleri korunarak tasarlandığı günkü haline tamamlanması işlemidir.

6.3.Yenileme-Yeniden İşlevlendirme-Renovasyon

Yenileme, yeniden işlevlendirme, tarihi yapıların tasarlandıkları işlevlerinden farklı şekillerde kullanılması amacıyla yeniden uyarlanmasıdır. Günümüzde işlevi kalmamış ya da kısmen çok az kullanılır hale gelmiş, kervansaray, tekke, manastır gibi yapıların kullanımdan uzaklaşarak, yıpranmasının önlenmesi ve yıkımdan kurtarılması için yeniden işlevlendirme önemli bir araçtır.

6.4.Tarihi ve Çağdaş Ekler

Değişmenin bir gerçek tavır olduğunu düşünenler için yeni ek de olasıdır. Tarihi bir harap yapının yeni bir işlev için yenilenmesi ve yeni öğeler eklenmesi, tıpkı yeni bir yapı yapılması gibi her zaman tartışılacak bir sorundur. Tarihi verilere saygılı davranmak ve onları vurgulamak ortak bir tavır olsa bile, eski ile yeni arasında kurulacak görsel ilişki boyut, mekân, renk, tekstür, biçim armonileri ve tarihe karşı duyarlık kapsamında daima özneldir. Burada kararlar, tek yapı boyutuna inmeden önce kentsel boyutta verilmek zorundadır. Bu genel ilkeyi zorlayan olgu, sanatsal ve tarihi statüsü yüksek, yasal statüsü kesinleşmiş yapı ya da yapıların müdahale edilen kentsel bölgede olmasıdır. Yapıldığı dönem sonrasından bugüne kadar geçen değişmelere ilişkin karar, karşıt iki ilkeye göre olur; ekler kaldırılır, özgün dönem esas alınır (Arkeolojik restorasyon, anastiloz temelde budur) ya da ekler kendi başlarına anlamlı olarak korunurlar, üslup bütünlüğü aranmaz, çağdaş restorasyon bu tutumu yeğler. Çağdaş restorasyon ilkeleri, tarihi eklerin kaldırılmasını kabul etmez. Fakat uygulamada yapının durumuna göre, restoratörler daha cesur hareket etmektedirler. Bunun nedeni, tarihi belge niteliği kesinlikle var olan birçok eski müdahalenin tümüyle, işlevsel, estetik duyarlıktan yoksun yapılmış olmasıdır. Eğer, ekler kaldırıldığı zaman özgün bütünlük ya da özgün yapının estetik bütünlüğü sağlanabiliyorsa, estetik ağırlıklı bir restorasyon kuramında eklerin kalkması gerekir.

Özgün yapıyı değiştirmeden yapılan bir dış ek, çözülmesi kolay bir sorundur. Bir tarihi süreç ifadesi olarak saklanması istenir. Fakat tarihi ve estetik ölçütlere simgesel ölçüt de karışınca karar ve çözüm zorlaşır.

6.5.Yeniden yapım- Rekonstrüksiyon

6.5.1.Rekonstrüksiyon Nedir?

Rekonstrüksiyon; tümüyle yıkılmış, yok olmuş ya da çok büyük oranda harap olan bir anıtın ya da sitin temin edilen belgelere dayanılarak özel durumlarda yeniden yapılması işlemidir.

Yeniden yapım–rekonstrüksiyon, restorasyonun kabul edilebilir bir etkinlik olması için, ne zamanı geriye çevirmeli ne de tarihi yeniden yazmaya kalkmalıdır. Restorasyon bir tarihi birikimi ileriye uzatan bi etkinliktir ve her restorasyon içerdiği bu karmaşık bileşenler nedeniyle, kendine özgüdür. Restorasyona karar verildikten sonra, restoratör için belirli teknikleri uygulamak söz konusudur.

Kent ve ülke için simge değeri taşıyan önemli anıtların savaş, deprem vb. felaketler sırasında yitirilmesi rekonstrüksiyon için uygun bir zemin hazırlar.  Yeni yapı, yerine yapıldığı anıtın tarihi dokusuna, özgün malzeme ve işçiliğine sahip değildir. Bir kopya, tarihi yapının kütle ve mekânlarını ancak biçimsel olarak canlandırabilir, anıtın yerini alması olanaksızdır; kısaca tarihi değer taşımaz.

Türkiye’de Kültür Bakanlığı, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunca, “Taşınmaz Kültür Varlıklarının Gruplandırılması, Bakım ve Onarımları” mevzuatında “660 nolu ilke kararı” ile yeniden yapma (rekonstrüksiyon) sınırlıkları belirlenmiştir. Bu karara göre;

Korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmesine ilişkin gerekli özellikleri taşımasına rağmen elde olmayan sebeplerle tescili yapılmamış ve/veya herhangi bir  nedenle yitirilmiş olan yapının, gerek kültür varlığı niteliği, gerekse kültürel çevreye olan tarihsel katkıları açısından, eldeki mevcut belgelerden (yapı kalıntısı, rölöve, fotoğraf, her türlü özgün yazılı- sözlü, görsel arşiv belgesi vb.) yararlanmak suretiyle kendi parsellerinde daha önce bulunduğu yapı oturum alanında, eski cephe özelliğinde, aynı kitle ve gabaride, özgün plan şeması, malzeme ve yapım tekniği kullanılarak, kapsamlı restitüsyon etüdüne dayalı rekonstrüksiyon uygulamasının koşulsuz sağlanmasına, ancak uygulama gerçekleşinceye kadar parsellerde her türlü inşai ve fiziki müdahalenin yasaklanmasına, (otopark, fuar, sergileme vb.) yeni işlev ile kullanma ve aynı parselde tescilli yapı yerinde veya diğer boş alanlarda başka bir yeni yapılaşmaya izin verilmeyeceğine, tüm bu uygulamalar için koruma kurulu kararının alınması gerektiğine karar verilmiştir denilmektedir.

6.6.Temizleme-Liberasyon

Tarihi yapıların, yapısını, görünüşünü ve sağlığını bozan, tarihi özellik taşımayan eklenti ve değişikliklerin temizlenmesi işlemidir. Temizlenen elemanların estetik değer taşıyıp taşımadığı da önemli bir kriterdir. Tarihi yapılardan kaldırılacak eklerl ve temizleme işlemi ile ilgili karar verme yetkisi, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurullarına aittir.

Restorasyonun ilk aşamasında malzeme ve yapı olarak yaşamını uzatacak fiziksel ve kimyasal müdahale yapılır. Bu aşamada sağlamlaştırmadan önce temizleme adı altında bir ayıklama yapılır. Fakat bu, yapıyı özgün haline getirmek, eklerinden temizlemek anlamına gelmez. Genellikle terk edilmiş yapıların başına gelen ve geçici amaçlarla yapılmış, bölme, uydurma tavan, pencere dolgusu gibi sanat değeri olmayan her türlü kısa ömürlü düzmece inşaat kalıntılarının temizlenmesidir.

6.7.Taşıma

Venedik Tüzüğü’nün 7. maddesinde anıtların taşınmasına “Anıtın korunması bunu gerektirdiği, ya da çok önemli ulusal ya da uluslararası çıkarların bulunduğu durumlar dışında izin verilmemelidir.” denilmiştir. Yapının bulunduğu alandaki trafiğin artması, bu alanların gelişmesi ve değişmesi sonucu yeni ulaşım, enerji, sulama hatların inşa edilmesi ya da bayındırlık faaliyetlerinin gerçekleşmesi gerektiği durumlarda mevcut durumunu muhafaza edemeyecek durumdaki tarihi yapılar, özelliklerine göre, parça parça ya da mümkünse bütün halinde yeni bir konuma taşınabilmektedir. Eser taşıma işlemleri ile ilgili projeler Koruma Bölge Kurulunca onaylanmaktadır.

7.Restorasyon Projesi ve Raporu Örneği- Restitüsyon Projesi ve Raporu Örneği

7.1.Örnek Restorasyon Raporu

7.2.Örnek Restorasyon Projesi

7.3.Örnek Restitüsyon Raporu

7.4.Örnek Restitüsyon Projesi

Kaynaklar;
TARİHİ YAPILAR İÇİN DEPREM RİSKLERİNİN YÖNETİMİ KILAVUZU-İstanbul ValiliğiAnıl Süvari-RESTORASYON SÜRECİNDE YERİN RUHU KAVRAMI VE İÇ MİMARLIK İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME – ESKİŞEHİR KURŞUNLU KÜLLİYESİ KERVANSARAYI
Özer AKTİMUR-SANAT ESERLERİNİN RESTORASYONUNDA GELENEKSEL VE ÇAĞDAŞ TEKNİKLERİN KULLANIMI
Derya SÖYLEMEZ ÖZKÖSE-AHŞAP YAPI RESTORASYONUNDA UYGULAMA SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ
ICOMOS Arkeolojik Mirasın Korunması ve Yönetimi Tüzüğü 1990

Mimari Tasarım geri bildirimlerle ilerleyen, birçok etken ile ilişkili, tekrarlı bir tasarım sürecidir. Tasarım ile ilgili problemlerin çözüm sistemidir. Her mimari tasarım, problemin, içeriğin, bağlamın ve problem üzerinde çalışanların varlığıyla kendine özgü ve tektir. Dolayısıyla her mimari tasarım süreci de birbirinden farklı olarak gelişmekte ve sonuçlanmaktadır.

Mimari tasarım uygulanabilirliğinin yanısıra, estetiklik, ekonomiklik ve birçok farklı problemin çözümlerinin bir arada değerlendirildiği oldukça karmaşık süreçlerin birleşimi sonucu ortaya çıkar. Mimarlık eğitiminde edinilen tasarım bilgisi ve bu bilgilerin zamanla deneyim ve yetenekle geliştirilmesiyle bu süreçler mimarların hayatı boyunca dinamik bir şekilde ilerler.

Mimari tasarımların ortaya çıkış sürecinin kesin, önceden tahmin edilen, sistematik ve matematiksel özellikleri olduğu kadar belirsiz, kendiliğinden gelişen, karmaşık ve sezgisel özelliklere de sahiptir.

Mimari tasarım, etkin bir problem çözme ve problem çözmeye dayalı etkin bir karar verme süreci odağındadır.

Mimari Tasarım Örnekleri‘ne buradan ulaşabilirsiniz.

Mimari tasarımda iki tür düşünme biçimi vardır; birincisi hızlı, detaylara inmeyen, bütüncü ve bol seçenekli özellikler gösterirken, ikinci temkinli, detaycı, parçalara yönelik ve aşamalı gelişen bir düşünme faaliyetidir. Mimarın sahip olduğu zamana, imkanlara ve proje süreçlerine göre mimari tasarımın kapsamı farklılık göstermektedir.

Mimari tasarım süreçlerinin soyut ve somut birçok faktörü içermesi, tasarımın nesnel yöntemlerle değerlendirilmesini zorlaştırmaktadır. Mimari tasarımla ilgili bazı konular nesnel olarak değerlendirilirken de, bazı noktalarda değerlendirme, değerlendirme yapan kişinin öznel bilgi ve deneyimine bağlı olarak ortaya çıkar.

Tasarımcı genellikle bir düşünme biçimine veya diğerine daha yatkın olabilir, ama gerçekte her ikisini birden kullanır, hatta nerede hangisini kullanabileceğini bilmesi, birinden diğerine geçebilmesi tasarımcının en önemli, olmazsa olmaz niteliklerinden biridir. Birinci grup düşünmenin yaratıcı ve sezgisel, diğerinin bilimsel ve ussal niteliği ağır basmaktadır. Çünkü tasarımcı düşünce, salt bilimsel ve salt yaratıcı nitelikli bir düşünce değildir, ama her ikisini birden barındırmaktadır.

Diğer sanat dallarında, sanatçılar problemleri kendilerinin önemli gördükleri bir açıdan tanımlayıp tasarımlarında bunu anlatmaya çalışırlar ve bu seçimlerinde de odukça özgürdürler. Oysa mimari tasarımcı için durum o kadar kolay değildir. Mimari tasarımların diğer alanlardan çok farklı olan doğası gereği mimar, iyi tanımlanmamış türden olan tasarım probleminin çözümüne girişmeden önce onu bir şekilde tanımlama çabasının içine girer. Çünkü tasarım probleminin sahibi genellikle tasarımcı değil, kullanıcı veya müşteri gibi gereksinme sahibi ama bunun çözümünü gerçekleştirmeyen kişilerdir. Mimardan beklentileri salt mekanları uygun ölçülerde ve doğru ilişkilerde yerleştirmesi değil, sanatçı ve yorumcu olması, biçim, mekan etkisi ve stille ilgilenmesidir. Buna karşın tasarımcı da tasarım problemini tanımlamakta özgür olmak ister ama öncelikle müşteriyi tanımak, gereksinmeleri saptamak zorundadır. Bu arada tasarım probleminin kapsamı genişleyip, örneğin bir konut yerleşmesinin tasarlanması söz konusu olduğuda, tasarımcı, işveren veya kullanıcıyla ilgili olarak problemi tanımlamaya kalktığı zaman bazı disiplinlere; sosyoloji, antropolji, psikoloji ve ergonomi vs. alanlara başvurması kaçınılmazdır.

Mimari tasarımcı ve kullanıcının yanısıra, tasarım probleminin bir başka ortağı da karar vericiler dir. Tasarımcı, çözümlerinde; imar karan veren, yangın kontrolü yapan ve yapım kontrolünü üstlenen kişilerin olurlarına da başvurmak zorundadır. Bu nedenle çözümlerini mevcut yasalar ve yönetmelikler uygun üretmek durumundadır. Kullanıcı, işveren ve karar vericinin istekleri problemin çözümünde uyulması gereken zorluklar veya varılması gereken amaçlardır.

2. Mimari Tasarım Nasıl Yapılır? – Mimari Tasarım Süreci

Bir yapı ortaya çıkarma süreci ve bu süreçte alınan kararlar olarak da isimlendirilen “mimari tasarım”,  bir tasarımcının, tasarım problemlerini çözümünden çok tasarım sürecini yönetebilmesi ile alakalıdır. Yine de mimari tasarım süreci ile ilgili ortaya çıkan problemlerin çözümünün tasarım sürecinin detaylı bir bölümünü oluşturduğu göz ardı edilmemelidir.

Mimari tasarım sürecinde, tasarım probleminin ortaya konulmasından, çözüme kavuşturulmasına kadar, tasarım paydaşlarının, veriler ve sınırlar içerisinde sundukları çözüm önerileri, büyük bir problemler topluluğu ortaya çıkarmaktadır.

Tüm tasarım süreçlerinde olduğu gibi, mimari tasarım süreci de iki bölümden oluşmaktadır. Bu mimari tasarım kısımlarının bir tanesi analiz diğeri ise sentezdir. Analiz aşaması, tasarım probleminin tanımlandığı kısmı oluştururken, sentez aşaması problemin tanımlanmasından, çözümün hayata geçirilmesine kadarki tüm süreçleri kapsar. Analiz aşaması işin programlamasıysa, sentez aşaması tasarlama sürecidir. Bu aşamalar birbirlerini takip ederek ilerler. Her problem ile ilgili çıkarımlar analiz edilir ve bu noktanın sentezine geçilir. Sentez aşamasını ise değerlendirme süreci izler.

Zincirleme şekilde ilerleyen mimari tasarım süreçlerinin bir adımındaki başarı -ki bu başarı kalite olarak adlandırılır- ilgili adımın değerlendirmesinin başarılı ve doğru olarak tamamlanabilmesi ve denetlenmesi ile sağlanır. Mimari tasarım sonucu beklenen kalitenin elde edilmesi ancak bu analiz, sentez ve değerlendirme süreçleriyle mümkün kılınmaktadır.

Her ne kadar her mimari tasarım süreci kendine özgü ve tek olsa da, bu tasarım probleminin çözüm yöntemi ve ilerleyişi genel manada tekrarlıdır. İlgili tasarıma özgü gerekli farklı adımlar ortaya çıkarıldığında dahi bu çözüm yürütme yöntemleri benzerlik göstermektedir. Tasarım problemlerinin çözümünü ilerleten bahsi geçen aşamalı tasarım sürecidir.

Her bir aşamanın karar noktası, proje ile ilgili tüm paydaşların değerlendirme, denetleme ve düzenlemelerine tabiidir. Bu noktalar kararın kritikliğine göre sözel ya da yazılı olarak paydaşlarca onay altına alınmalıdır. (Mimari tasarım hataları)

Mimari tasarım sürecinin de diğer tasarım süreçleri gibi karar verme odağı ile ilerlemesi, karar verme destek sistemlerinden faydalanılmasını önemli hale getirmektedir. Çok Ölçütlü Karar Verme (ÇÖKV) sistemleri, mimari tasarımların başarısı için faydalı olmaktadır. Çok Ölçütlü Karar Verme sistemleri, belirlenen ölçüt ve alt-ölçütler çerçevesinde, karar alıcıların alternatifleri değerlendirilmesini sağlayan bilimsel sistemlerdir. Ayrıca bu sistemde soyut ve somut ölçütleri birlikte değerlendirme gibi bir üstünlüğü de tasarım kalitesi değerlendirmesinde kullanımı için bir avantaj yaratmaktadır.

Bir yapının ihtiyaç programından, inşa edileceği arazi özellikleri ve tasarıma katılacak tasarım paydaşlarına, ortaya çıkan tasarım sürecini tek ve özel kılmaktadır. Ancak mimari tasarım süreci ile ilgili tarihsel süreç incelendiğinde, deneme yanılma yöntemi ve tecrübenin öne çıktığı ve ilerlemenin bu noktadan başladığı görülmektedir. Geliştirilen her mimari tasarım süreci, bir önceki süreçte yaşanan aksaklıkların göz önüne alınmasıyla sağlanmıştır.

2.1. Mimari Tasarımı Etkileyen Faktörler

Mimari tasarımları etkileyen birçok faktör söz konusudur. Bunlar genel olarak;

• Mesleki bilgi ve yetenek düzeyi,
• Mimarlık mesleği ile yakın ilişki içinde olan diğer meslek grupları ile ilgili farkındalık durumu,
• Yapının işlevi,
• Yapı sahibinin talepleri,
• Estetik  özellikler,
• Ekonomik şartlar,
• Yasa, yönetmelik vb. diğer mevzuatlar

ilk akla gelen hususlar olarak ifade edilebilir.

2.2. Başarılı bir Mimari Tasarım Nasıl Yapılır?

İyi ve başarılı olarak belirtilebilecek bir mimari tasarım aşağıdaki unsurların gerçekleşmesi ile mümkündür:

1. Mimarın; şehircilik, strüktür, ısıtma, havalandırma, iklimlendirme, aydınlatma, sıhhi tesisat, ekoloji (çevrebilim), yapı fiziği, peyzaj gibi konularda genel olarak bilgi sahibi olması,
2. Mimarın teknik ekibin işbirliğini ve eşgüdümünün yöneticiliğini yapmada yeterli olması,
3. Yapılan işin teknik, estetik, işlevsel ve fenni kurallara uygun yapılması,
4. Mimarın yaratıcılığı ve tasarım kabiliyetinin iyi olması,
5. Tasarımı etkileyen mevzuat faktörü (mevzuat faktörü tasarımı kısıtlamaktadır, ayrıca belli kurallara gore tasarımı yönlendirmektedir.),
6. Çevresel, bölgesel faktörler, coğrafi şartlar, proje alanının topoğrafik bilgileri (Ör; arazi eğimli olduğunda eğimle uyumlu tasarlamalar gerçekleştirilerek teraslamalar yapılabilmekte, manzaraya yöneltilen bir tasarım gerçekleştirilebilmekte. Düz arazilerde ise yine araziye uygun, çevresel etmenler göz önüne alınarak tasarımlar gerçekleştirilebilmektedir.
7. Kullanıcı istekleri ve kullanıcının tasarıma katılımı olması, kullanıcıya yönelik esnek tasarımlar gerçekleştirilebilmesi,
8. Engellilere yönelik evrensel tasarım kurallarına uyup uymama (engelli asansörü, engelli girişi, engelli wc, engelli park alanı gibi etmenlerin göz önüne alınması),
9. Binadan beklenen performanslar (Ör; depreme dayanıklı tasarım vb.),
10. Mimar ve mühendislerin multidisipliner (çok alanlı) çalışabilme düzeyi,
11. Proje ve tasarım sürecinin etkin, verimli geçmesi ve etkin bir şekilde yönetilebilmesi,
12. Yapı maliyetine gereken önemin verilmesi.

2.3. Mimaride Yaratıcılık- Yaratıcı Mimari Tasarımlar, Projeler Nasıl Yapılır?

Mimaride yaratıcılıktan bahsetmeden önce, yaratıcılık kavramı ve yaratıcı düşünme yöntemlerinden bahsetmek yararlı olacaktır.

Yaratıcılık, tasarım süreci içinde bulunan bütün bilişsel deneyimler içerisindeki olasılıkların ve zihnin bu olasılıklar ile kurduğu bağlantının insana özgü bir yansıması olarak tanımlanabilir. Bu tanım öğrenme, bilgi edinme kaynaklı olup bireye sınırsız olanaklar sunmakta,mimari tasarımcı da bütün bu birikim ve olanaklara ihtiyaçlara göre yenilikler kazandıran ve sunan kişi olarak var olmaktadır.

Yaratıcılık kavramının bireyin yaşantısına ve belirli kalıtımsal özelliklerine bağlı olarak ortaya koyduğu, her birey için özgün nitelikler taşıyan yapısı, çeşitli destek unsurlar ile geliştirilebilmektedir. Aynı zamanda bireyin sahip olduğu yaratıcı düşünce potansiyelinin çevresel faktörler nedeniyle azalma eğilimi göstermesi de eğitim dünyasında sıklıkla karşılaşılan durumlardandır.

Yaratıcı düşünme eyleminin gerçekleştirilebilmesi için bireyin doğal bir ortamda bulunması önem taşımaktadır. Bireyin çevresinden bağımsız bir düşünme faaliyeti sergilemesi, yaratıcı üretimin orijinallik faktörüne olumlu katkılar yapmaktadır.

Çevresel faktörler, otorite baskısı, beğenilme ya da beğenilmeme kaygıları gibi durumlar bireyin doğal bir düşünme faaliyeti gerçekleştirmesini engellemektedir. Çocukluk döneminden itibaren bu yönlü baskılar ve kaygılar ile yetiştirilmiş bireylerin yaratıcı pratikleri yeterince uygulamamalarından dolayı devam eden süreçte yaratıcı düşünme kavramına karşı kalıp yargılar geliştirdiği görülmektedir. Stres faktörünün az olduğu, bireyin özgürce düşünmesini ve düşüncelerini ortaya koyabilmesini teşvik eden ortamlar yaratıcı düşüncenin geliştirilmesini olumlu yönde etkilemektedir.

Çevresel baskılar ile zihnindeki düşünceleri aktaramayan bireyler zaman içinde bu düşüncelerini kendi zihinlerinde bastırmaya başlayabilirler. Otoritenin, hiyerarşik ilişkilerin ön planda olduğu iletişimlerde sıklıkla görülen bu durum yaratıcı düşüncenin ortaya çıkmasını olumsuz etkilemektedir. (Parametrik Tasarım Nedir? Parametrik Mimari Yaklaşımı ve Örnekleri)

2.3.1. Yaratıcı Mimarlık

Yaratıcı düşünce, birey ile bireyin algıladığı dünyanın kurduğu örüntülerin zihinde farklı formlar kazanmasıdır. Bu bağlamda algılanan dünyaya karşı yeni bakış açıları kazanmak önem taşımaktadır. Tüm sosyal, kültürel, sanatsal, bilimsel olaylara karşı aynı bakış açısının getirdiği yorum kalıpları ile yaklaşmak bireyin yaratıcı düşünme potansiyelini olumsuz etkilemektedir. Yeni bakış açılarına sahip olabilmenin en önemli kriteri eleştirel yaklaşım sergilemektir. Bireyin var olan düzenin unsurlarına, güncel toplum dinamiklerine, sanatsal, estetik, bilimsel, kültürel ya da toplumsal yaşantıya dair geliştireceği eleştirel yaklaşım, entelektüel bir birikimi ortaya koyacağı gibi farklı bakış açılarını da bireyin düşünce şemasına eklemleyebilecektir. (Biçim Grameri Nedir? Biçim Gramerleri ile Mimari Tasarım)

Yaratıcı mimarlar;

• Kalıpları kırmaya daha yatkındırlar.Karmaşık yapıdaki deneyimlere açıktırlar, irrasyonel, tahmin edilemez, öngörülemez düşüncelerden daha az korkarlar.
• Kişisel olanın kullanımında daha başarılıdırlar, kendilerine ait düşünceleri daha iyi kullanırlar.
• Kavram üretiminde ve soyut düşüncelerde kabiliyetlidirler.
• Davranışları, yorum ve değerlendirmelerinde daha bağımsızdırlar.

Mimar, yaratıcı mimari potansiyelini ortaya koyabilmesi ve geliştirilebilmesi adına şu yaklaşımları sergilemelidir;

1. Kişi, aklına gelen yeni bir fikri nerede olursa olsun kayıt altına almalıdır.
2. Karşılaşılan zorluklara açık olmalı ve yenilgilerin üstesinden gelebilme iradesini ortaya koymalıdır.
3. Sürekli kendisini güncelleyerek yeni ve farklı disiplinlerde bilgi, deneyim ve yetenek kazanmalıdır.
4. Yeni fiziksel ve sosyal ortamlarda bulunarak, farklı zihin deneyimleri yaşama eğiliminde olmalıdır.
5. Mimarın farkındalığının yüksek olması, kendi bilgi birikimi ve eksikliklerini analiz edip yeni üretim süreçleri çerçevesinde geliştirmesi, tüm bunları yaparken de kendisini ifade edebilme yetisini farklı deneyimler sayesinde geliştirebilmesi gerekmektedir.

Yaratıcı mimari tasarım ile ilgili şu kavramlar mimarin kafasında sürekli aktif olmalıdır;

• Problem keşfi, probleme karşı duyarlılık, farklı sorular üretme, sorgulayıcı ve şüpheci tavır
• Zihinsel üretkenlik, farklı bakış açıları oluşturma, gerçeği kavramsallaştırabilme, soyut kavramlar üzerine düşünebilme, düşünce zenginliği, duygusal ve zihinsel anlam taşıma, zevk ve heyecan verme, uyarma
• Alışılmışın dışına çıkma, risk alma eğilimi, sınırları kırma, kuralları sorgulama, yenilik, özgünlük, hayal gücü, merak yaratma, irrasyonel düşünebilme, şaşırtma ve mizah
•  Kişisellik, yorumlama, bağımsız yaklaşım, kendini kabul etme, kendini ifade etme, sübjektiflik
•  Uyum sağlama, esneklik, değişen gerçekliklerle ilişki kurabilme, zaman kavramıyla ilişki, dinamiklik, gelişim isteği
• Kullanışlılık, tatmin etme, yeterli olma, doğruluk
• Etkili örgütlenme, detaylandırma ve iyi yapılandırılmış sunuş.

2.3.2. Mimari Proporsiyon

Mimari yapıların tasarımında, oran, orantı, ölçü, ölçek gibi kavramların bütünü proporsiyonu oluşturur. Proporsiyon, yapının bileşenleri arasındaki oran ve ölçülerin bütünlüğü ile oluşur. Yapının yüksekliği ve genişliği arasındaki gibi oranlar, yapının formunu, estetik açıdan uygun hale getirmektedir. Aynı zamanda insan algısına göre yapının belirli oranlar ve ölçüler gözetilerek tasarlanması, yapının mimari etkisinin güzel olmasını sağlamaktadır. Proporsiyon, estetik bir yapı tasarlamak için, mimarlığın temelini oluşturur. Mimarlar, tasarımlarında, uygun proporsiyon oluşturmak için çeşitli geometrik ve asimetrik formlardan faydalanırlar. Bu formların bir araya gelişi ile estetik yapılar inşa ederler. Yapının plan, form, kütle tasarımının dışında, estetik bir cephe tasarlamak için de, cephenin kendi tasarımı içerisinde proporsiyon aranmaktadır. Cephe bileşenlerinin bir araya gelişlerinde gözetilen bir takım boyutsal ölçüler ve oranlar, cephelerin okunurluğu açısından önem taşımaktadır. Cephe tasarımda gözetilen ölçü ve oranların, malzeme, doku, renk, doluluklar ve boşluklarla bir arada düşünülmesi, cephelerin algılanmasını kuvvetlendirmektedir. Algılanabilirliği yüksek, tanımlı kentsel mekanlar, kullanıcıların kendilerini güvende hissettiği, kullanmayı tercih ettiği kentsel mekanlara dönüşmektedirler. Cephe tasarımlarının ölçü ve oranlarının insan algısına etkilerinin yanında, yapının çevresi ile ilişkisinde de söz konusudur. Yapının çevresinde bulunan diğer yapılarla, fiziksel elemanlarla ve doğal çevreyle uyumunda, bulunduğu çevreye uygun oranlara sahip olması gerekmektedir. Bu bağlamda kentsel mekanda cephelerin bir biriyle uyumlu ve okunur olması için, cephelerin tasarlanırken, bulundukları çevre ile ilişkileri de gözetilmelidir.

“Mimari yapının insanla, çevresiyle ve kendi içerisindeki bileşenlerinde belirli ölçü ve oranlara sahip olması estetik bir kentsel çevre oluşumu açısından gereklidir. Bu bağlamda mimarlık sıklıkla “proporsiyon sanatı” şeklinde tanımlanmıştır”

Mimarlık tarihi boyunca, estetik kaygılarla, uygun proporsiyon oluşturmak için, mimarlar ve sanatçılar belirli ölçü ve oranları keşfetmişler ve yapıtlarında uygulamışlardır. Mimari tasarımdaki gelişmeler, teknoloji, inşaat teknolojisi ve malzemenin yanında, keşfedilen ölçü ve oranların doğrultusunda da yaşanmıştır..

KAYNAK:BİNA BİLGİSİ I (MİMARİ TASARIMA HAZIRLIK İLKELERİ) DERS NOTLARI-Doç. Dr. Nevnihal ERDOĞAN
MİMARİ TASARIM SÜRECİNDE MÜHENDİSLİK SORUNLARININ İNCELENMESİ-ESRA ÇAMBEL
MİMARİ TASARIM EĞİTİMİNDE EĞİTMEN VE ÖĞRENCİ YAKLAŞIMLARININ TASARIM SÜRECİNE ETKİSİ ÜZERİNE BİR İNCELEME-Ali DEMİRCİ
BİTİŞİK NİZAMLI YAPI ALANLARINDAKİ CEPHE DÖNÜŞÜMLERİNİN KENT ESTETİĞİNE ETKİSİ ORTAKÖY DEREBOYU CADDESİ ÖRNEĞİ-Mustafa AY

Shop drawing; yükleniciler, taşeronlar, tedarikçiler, üreticiler ya da imalatçıların proje tasarım ekipleri/sorumluları tarafından hazırlanırlar. Herhangi  bir inşaat süreci (betonarme/çelik ya da yığma), asansör, tesisat projeleri, ev gereçleri, kanal-yol-baraj işleri, boru hatları, pencere, dolap, kapı gibi mobilya işleri, elektrik ve data bileşenleri, yangın tesisatları vb her türlü karmaşık işlemin imalat, montaj ya da denetiminde kullanılmak için gereken tüm detayları içeren shop drawing‘ler genellikle dijital çizim olarak hazırlanıp, ihtiyaca göre dijital olarak ya da basılı bir şekilde kullanılır.

Aşağıdaki şekilde örneğin bir merdiven imalatı için hazırlanmış imalat detayı-shop drawing gösterilmektedir.

Aynı zamanda shop drawing‘ler sözleşme ve imalatın uyuşması, sözleşmede yoruma açık nokta kalmaması ya da sözleşmenin detaylarının belirtilmesi için hazırlanıp, şartname olarak işveren ve uygalıyıcı tarafından onaylanıp işleme alınır.

Özellikle karmaşık imalat ve montajlar için kesinlikle gerekli olan shop drawing, her zaman planlama aşamasında hazırlanacak diye bir şart yoktur. Örneğin bir inşaatta uygulanacak asma tavan tasarımın, yapının ilgili bölümünün inşaasının tamamlanmasıyla, temiz ölçü olarak tabir edilen net ölçüler alındıktan sonra dijital ortamda hazırlanması uygun olabilir. Ya da daha önce hazırlanan imalat detayı-shop drawing bu temiz ölçülere göre revize edilebilir.

Statik betonarme-çelik projeler, mimari detay projeleri, mekanik ve elektrik projelerinin her biri birer shop drawing örneğidir.

Tüm bu shop drawing ve imalat detay çizimlerinin okunmasıyla ilgili “statik proje nasıl okunur?“, “mimari proje nasıl okunur?” yazılarımızı inceleyebilirsiniz.

1-Burj Al Arab

Mimar: Tom Wright

Ülke-Şehir:  Birleşik Arap Emirlikleri -Dubai –

Yapım Yılı: 1 Aralık 1999

2-Kaliforniya Bilimler Akademisi

Mimar: Renzo Piano

Ülke-Şehir:  Birleşik Devletler-San Francisco

Yapım Yılı: 2008

3-CN Kulesi

Mimar: John Andrews

Ülke-Şehir:  Kanada- Ontario-Toronto

Yapım Yılı: 1973

4-Crawford Hall

Mimar: William Pereira

Ülke-Şehir:  Irvine, Kaliforniya-ABD

Yapım Yılı: 1965

5-Dakin Building

Ülke-Şehir: Missouri, ABD

Yapım Yılı: 1986

6-Denver Uluslararası Havalimanı

Mimar: Curtis W. Fentress

Ülke-Şehir:  Birleşik ABD- Colorado-Denver

Yapım Yılı: 1995

7-Empire State Plaza

Mimar: Wallace Harrison

Ülke-Şehir:  New York-ABD

Yapım Yılı: 1976

8-Epcot

Ülke-Şehir:  Orlando-ABD

Yapım Yılı: 1982

9-Fiat Tagliero Building

Mimar: Giuseppe Pettazzi

Ülke-Şehir:  Asmara, Eritre

Yapım Yılı: 1938

10-Louvre Pyramid

Mimar: Ieoh Ming Pei

Ülke-Şehir: Fransa-Paris

Yapım Yılı: 1989

11-Montreal Biosphère

Mimar: Buckminster Fuller

Ülke-Şehir:  Montréal, Kanada

Yapım Yılı: 1967

12-Oriental Pearl Tower

Mimar: Jia Huan Cheng, Zhang Xiulin, Lin Benlin

Ülke-Şehir:  Shanghai Shi, Çin

Yapım Yılı: 1994

13-Porsche Müzesi

Mimar: Delugan Meissl

Ülke-Şehir:  Stuttgart-Zuffenhausen, Almanya

Yapım Yılı: 2008

14-Space Needle

Mimar: Edward Carlson, Victor Steinbrueck, John Graham Jr.

Ülke-Şehir:  Seattle,  Birleşik Devletler

Yapım Yılı: 1962

15-Theme Building

Mimar: Paul Williams, William Pereira, Welton Becket

Ülke-Şehir:  Los Angeles, Birleşik Devletler

Yapım Yılı: 1961

16-Transamerica Piramidi

Mimar: William Pereira

Ülke-Şehir:  San Francisco, Kaliforniya-ABD

Yapım Yılı: 1972

“Mimari Proje Nedir?”

“Mimari Proje Nasıl Okunur? Bölümleri ve Detayları Nelerdir?”

“Mimari Proje Okunurken Dikkat Edilecek Hususlar Nelerdir?”

Öncelikle diğer projelerle aynı olan noktalarından bahsedelim.

Diğer tüm projeler gibi mimari proje paftaları da paftanın güneyinden ve doğusundan incelenmekte/okunmaktadır.

Planlar bazı özel durumlar hariç genellikle 1/50 ölçekle çizilir. Yani bu, proje üzerinde cetvelle ölçüm yapıldığında 2 cm’in gerçekte 100 cm, 1 metreye eşit olduğu ölçektir. Plan alanlarının büyük olması durumunda çok geniş bir pafta hem kullanışsız hem de anlamsız olacağından bu gibi durumlarda a ölçek 1/100’e çekilip daha küçük bir mimari proje paftası oluşturulabilir. Ozalitçilerde yaygın olarak bulunan kağıt boyutları 60’lık, 90’lık, 100’lük, 120’lik, 150’lik gibi boyutlarda olduğundan mimari projeler de ilgili ölçeklerle bu kağıtlara sığdırılmaya çalışılır. Her koşulda bu paftalar  A4 normuna uygun katlanabilir pafta düzeninde düzenlenir ve kapakları bu katlamanın en önünde A4 boyutunda bulunacak şekilde ayarlanır.

En çok kullanılan ölçekleri şu şekilde verebiliriz;

Vaziyet Planları: 1/2000, 1/1000, 1/500,
Yerleşim Planları: 1/1000, 1/500, 1/200,
Fikir Projeleri: 1/500, 1/200,
Ön projeler: 1/200, 1/100, 1/50,
Uygulama Projeleri:1/100, 1/50,
Sistem Detayları: 1/20, 1/10, 1/5,
İmalat Detayları: 1/5, 1/2, 1/1,

Ekonomik olması açısından paftalar genellikle siyah-beyaz olarak çıktı alınsa da bazen renkli paftalarla da karşılaşmak mümkündür. Bu arada ülkemizde genel olarak mimari projeler cm cinsinden çizilir, bazı detay projelerinde veya uygulama projelerinde ise milimetre de kullanılabilmektedir. Bu nedenle bir pafta ile karşılaştığımızda ilk olarak projelerde belirtilen ölçülerin birimini kontrol etmek gerekir.

Her zaman projeleri malum ozalit olarak incelemiyoruz. Hatta çoğu zaman bilgisayarlarda ilgili Cad yazılımları(AutoCad-ArchiCad-IdeCad) ile inceliyor ve hatta bu projeler üzerinden kendi projelerimizi geliştiriyoruz. Bilgisayarda proje incelemenin en büyük avantajı, bir çok kalabalık detay ve ölçü içeren bu projelerde istemediğimiz çizgilerin/katmanların görüntülenmemesini sağlayabilmektir. (layiso, lay off) Mimari projeler zaten bu tür karmaşaların yaşanmaması için layer’ler-katmanlar halinde çizilir. Örneğin, yatay ölçüler bir katmanla, dikey ölçüler bir katmanla, sıva çizgileri bir katmanla, tefrişler vs. bir katmanla çizilir ve bu katmanlar çizimleri filtreleyebilmemize olanak sağlar.

Mimari projeler ile ilgili unutulmaması gereken bir konu ise ihtiyaca, kapsama ve düzene göre birden fazla sayıda pafta oluşturulabileceği gibi tüm çizimler aynı paftada da gösterilebilmektedir. Bu özel konut projelerinde genelde 1-2 pafta ile sınırlı kalmaktayken, kapsamlı avm, hastane  vb veya kamu kurum ve kuruluşların projelerinde birçok detay, plan ve çizim için ayrı ayrı paftalar oluşturulmaktadır. (Kapı ve pencere detayları, merdiven detayları, çevre detayları, çatı eleman detayları vs.)

Şimdi mimari projeyi/paftayı baştan sona okumaya/incelemeye başlayalım.

Mimari Proje Kapağı

Diğer projelerde olduğu gibi, bu paftanın başında da arsa, proje, proje müellifi, müteahhit ve arsa sahibi gibi bilgilerin bulunduğu bir kapak bulunur.

Projenin kapağında ;

Mimarın veya mimarlık bürosunun, ortaklığının şirketinin;
İsmi Soyadı,
Ünvanı,
Sicil no’su,
Büro Tescil Belge (BTB) no’su
Adresi
Vergi dairesi ve vergi no’su ve imza bölümü,

Arsa sahibi ve Müteahhitin;
İsmi Soyadı,
Ünvanı,
Adresi,
Vergi dairesi ve vergi no’su ile imza bölümleri,

Arsanın il, ilçe, belediye, ada-parsel bilgileri, yapının toplam inşaat alanı, kat adedi, kullanım amacı ve tahmini inşaat maliyeti gibi bilgiler ile yetkili kurum ve kuruluşlar için onay-imza-kaşe alanları bulunur.

Kapaktan sonra, pafta düzenine veya ihtiyaca göre özel yapı projelerinde kar irtifakı ve metrekare bilgilerinin bulunduğu bir bölüm bulunabilir.

Mimari Vaziyet ve Yerleşim (Aplikasyon) Planları

Daha sonra genellikle 1/200 ölçekle verilmiş vaziyet planı ve yerleşim planlarını, sembolik bina kesitini, bahçe duvarı detayıları, emsal, sığınak vb hesaplamaların bulunduğu ilk çizim paftası bulunur.

Vaziyet planından, parselin diğer parsellerle ve yollarla durumu, yapının arsa üzerinde oturumu  ve kabaca bahçe ve peyzaj düzeni hakkında bilgiler edinilir.  Bu planın asıl amacı tasarlanan yapının üzerinde inşa edileceği imar ada ve parselindeki konumunu ve imar parselinin çevresine ait bilgilerin gösterilmesidir.

Yerleşim planlarında (aplikasyon planlarında) ise tasarlanan yapının inşa edileceği ada parseldeki konumu; ölçülü, koordinatlı ve kot bilgileriyle birlikte gösterilir. Yapının köşe noktaları gibi önemli noktalarından, parselin köşe ve belirleyici noktalarına olan mesafeler verilerek, yapının arsa üzerindeki net konumu bu proje ile gösterilir.

Yine bu böümde ihtiyaç veya tercihe göre kazı ve harfiyat için planlar oluşturulup paftaya eklenebilir. Bir de yukarıda görüldüğü üzere projelerde projenin yeryüzüne oturuş yönünü göstermesi amacıyla kuzey yönü işareti bellirtilir. Çizimler yapı geometrisi ve paftalama düzenine göre pafta içerisine yerleştirilip gerçek yönler bu kuzey işareti ile gösterilir.

Yeri gelmişken projelerde kotların kesitler ve planlarda nasıl çizildiğini de gösterelim.

Mimari Kat Planları

Bir sonraki çizimler ise mimari projelerin en önemli unsurları olan mimari kat planlarıdır. Mimari projenin büyük bölümünü oluşturan bu kat planları benzer veya tip olsalar bile her kat için ayrı ayrı oluşturulur ve en alt kottan başlanmak üzere paftaya ard arda eklenir.

Kat planları konusunda insanların en çok kafasının karıştığı noktalardan birisi, kat planların bakış hizasıdır. Kat planları ortalama boydaki bir insanın göz hizasından plana paralel kesit alınıp kişinin yere/aşağıya doğru baktığı şekilde çizilir. (Örneğin statik projelerde yukarı yönde bakılır)

Mimari projelerde akslar kolonlara göre verilmektedir. Her bir kolon için en az bir yatay ve bir düşey aks verilmektedir. Bina geometrisine bağlı olarak farklı koordinat düzlemleri kullanılıp aşağıdaki gibi çapraz aksların verildiği durumlar da oldukça yaygındır.

Bir kolon veya taşıyıcı perdeye verilen aks genellikle, elemanın sabit kalacak veya büyümeyecek tarafının sıfırında veya yakınından geçirilir. (Genellikle sıfırlarından veya 10 cm içerilerinden) Bu koşulun önemsiz olduğu durumlarda ise akslar genellikle geometrik merkezlerden geçer.

Kat planlarını daha detaylı bir şekilde inceleyebilmek için planlara daha yakından bakarsak;

Örneğin burada; çizimin çok karışmaması adına, çizime göre doğudaki ve batıdaki meskenler simetrik olduğundan doğuda tefrişler (eşya yerleşimlerini gösteren çizimler) batıda ise iç ölçüler verilmiştir. Bu arada oda içlerinde verilen yatay ve düşey ölçülerin farklı layer’larla (katmanlarla) çizildiğini de görebiliyoruz.

Islak hacimlerin veya karo, seramik döşenecek mahallerin zeminlerinin benzer şekilde tarandığını (hatch) da yine yukarıda görebiliyoruz.

Projelerde net alanların ve gerçekçi uygulamanın gösterilmesi amacıyla sıva çizgileri kullanılır. Aşağıda yakından görüneceği gibi, duvarların, dış cephenin kolonların 2, 2,5 veya 3 cm dışındaki gri renkli ikinci çizgiler sıva çizgileridir.

Yukarıdaki çizimde görüldüğü gibi projelerde kapı, pencere, merdiven gibi elemanlar için bazı kodlamalar ve kısaltmalar kullanılır. Örneğin pencerede yazılı olan P10-120/230; 120 cm eninde ve 230 cm yüksekliğindeki P10 tipindeki pencereyi, kapıda yazılı olan K-3 100/220 ise 100 cm eninde 220 cm yüksekliğinde K3 tipindeki kapıyı ifade etmektedir. Bu kodlamalarda belirtilen tipler daha sonra detay projelerinde ayrıntılı olarak aşağıdaki gibi verilecektir.

Mimari Projede Kısaltmalar

Görüldüğü gibi mimari projelerde birtakım mimari elemanlar kısaltmalarla gösterilmektedir. Bu kısaltmalardan en çok kullanılanlar şu şekildedir;

Merdivenler : M1, M2 …… Mn
Kapılar : K1, K2 ……. KN
Camlı kapılar : CK1, CK2, ……. CKn
Camekanlar : CMK1, CMK2, …..CMKn
Pencereler : P1, P2, …….. Pn
Giriş kapıları : GK1, GK2…….. GKn
Gömme Dolaplar: GD1, GD2,…………..GDn

Ayrıca projelerde her bir mahale yani mekan/oda/koridor gibi bölüme bir mahal kodu verilir, bu kodunun ilk rakamı veya harfi mahalin bulunduğu katla, ondan sonra verilen numaralar ise kat içerisindeki yeri ile ilgili olarak verilmektedir.(Yukarıdaki resimde örneğin 103 numaralı mahal görülmektedir.)Bu mahal numaralarının verilmesini ise aşağıdaki şekilde açıklayabiliriz:

Bodrum kattaki mahaller: B-01, B-02,.B-n
Zemin kattaki mahaller: Z-01, Z-02,…Zn
Birinci kattaki mahaller: 101, 102,…….1n
n’ci kattaki mahaller: n01, n02,……..nn

Her projede karşımıza çıkmasa da bazı mimari projelerde taşıyıcı sistem elemanlarının ve duvaların isimlendirildiğini de görebiliriz.

Taşıyıcı sistem elemanlarının veya duvarların isimlendirilmesinde kullanılan kısaltmalar da aşağıdaki şekildedir.

Kolon : S201, S202 …
Döşeme : T201, T202 (Statik projede plak döşemeler D ile, nervür döşemeler N ile gösterilmektedir.)
Duvar (taşıyıcı) : D201, D202…
Kiriş : K201, K202…

Mimari Planlarda Aks Ölçüleri ve Dış Ölçüler

Mimari proje okurken en çok zorlanılan konulardan birisi de dış ölçülendirmelerin okunmasıdır. Dış ölçülendirmelerin neye göre verildiğini öğrenmek proje okuma konusunda daha başarılı olunmasını sağlayacaktır. Buna göre;

Dış ölçülendirmede cephe tarafına en yakın olan yani ilk ölçü, plandaki kapı, pencere boşlukları ile
duvarların ölçülerinin gösterildiği ölçü çizgileridir. Bu çizgiye kısaca dolu-boş ölçülendirme kademesi denir.

Bundan hemen sonra ikinci sırada gösterilen ölçü çizgisi, betonarme yapılarda akslar arası mesafelerin verildiği ölçülerdir. Bu akslar kolonlara göre verildiği ve buralardan geçirildiği için bunlara taşıyıcı sistem aks ölçü çizgisi de denilmektedir. Yığma yapıların mimari planlarında bu ölçülendirme çizgisi kullanılmaz.

Üçüncü ölçülendirme çizgisinde de, planda veya cephede farklılıkların bulunduğu durumlarda, yani kademeli bir cephe (girintili çıkıntılı) varsa, veya cephe farklılıkları varsa burada ölçüleri gösterilir. Buna cephe ölçü çizgisi denir. Örneğin yukarıda gösterilen projede ölçü balkon ve normal duvar olarak bölünmüştür.

Dördüncü çizgide ise ilgili cephenin komple dıştan dışa toplam ölçüsü verilir. Buna toplam ölçü çizgisi denir.

Bu dış ölçülendirmeler binanın her cephesinde ayrı ayrı verilmektedir.

Mimari plan cephesinde eğik veya eğimli cephe olduğunda ise eğime paralel ölçü çizgisi verilmektedir. Bu durumda iki ölçülendirme grubu bulunur. Bİlk grupta, cepheye paralel yani eğik ölçü çizgisinde dolu boş, varsa cephe hareketi ve eğimli cephe toplamını veren ölçü çizgileri bulunur. İkinci grupta ise taşıyıcı sistem aksı parça parça ve toplam olarak bulunur.

Mahal Listeleri

Mimari kat planlarının bulunduğu paftanın kenarlarında, planların bizzat içerisinde veya projeye ek olarak verilen paftalarla mahal listeleri verilir.

Mahal listelerinde duvar, döşeme ve tavan kaplamalarında kullanılacak malzemelerin detayları verilmektedir. Özel konut projelerinde çok detaya inilmeden bu detaylar verilirken, kamu projelerinde ise bu uygulama ve malzemeler ilgili pozlarla beraber detaylı olarak verilmektedir.

Çatı Planı

Kat planlarının en sonunda ise çatı varsa çatı planı yoksa göğebakan teras planı bulunur. Burada binaya üstten bakıldığında görünecek şekilde plan bulunur. Binanın çatısının eğimi, eğim yönü, mahya çizgisi, mahya kotu, varsa boşluklar, hava ve ateş bacaları, teraslar ve balkonlar burada da gösterilmektedir.

Mimari Kesitler

Mimari kat planlarının ardından paftalarda bina kesitleri bulunmaktadır. Her projede birbirine dik doğrultuda olmak üzere en az 2 adet kesit bulunur. Projenin anlaşılmasının kolaylaşması ve kritik noktaların detaylı bir şekilde gösterilmesi için bu kesit sayıları artırılıp ikiden fazla olacak şekilde verilebilmektedir. Kesitler özellikle binanın merdiven, asansör boşluğu gibi kritik noktalardan geçirilip projelerin daha açık bir şekilde anlaşılabilmesi sağlanmaktadır.

Kat yükseklikleri, kat kotları ve pencere, parapet yükekliklerinin okunabildiği A-A, B-B, N-N kesitleri olarak adlandırılan proje kesitlerinin tam olarak nereden geçtiği ise planlarda gösterilmektedir. Örneğin açağıdaki kat planında birbirine dik iki doğrultuda geçirilen mor renkli kesit çizgilerini görmekteyiz. Genellikle uçları üçgen şekilde gösterilen kesit çizgilerinde ise bakış yönü, üçgenin çizgiyle kesiştiği tabanından sivri ucuna yani tepe noktasına doğrudur.

Kesit çizgisiyle kesilen eksenden bakış yönü doğrultusunda bulunan tefrişler, kapı ve pencereler de görülebilmektedir. Kesitlerde yine taşıyıcı sistem aksları gösterilmektedir.

 Görünüşler-Cepheler

Kesitlerden sonra projelerde görünüşler bulunmaktadır. Binanın dört tarafının görünüşlerinin ayrı ayrı çizildiği bu görünüşler çoğu zaman, kuzey görünüş veya cephe, güney görünüş veya cephe, doğu görünüş veya cephe, batı görünüş veya cephe şeklinde isimlendirilir.

Cephe ve görünüşlerde yapının ilgili kotları ile cephe tasarımı, pencere, kapı, balkon gibi elemanları hakkında bilgilere ulaşılabilmektedir.

Islak Hacim Detayları

Mimari proje paftasının devamında veya ayrı olarak verilen paftada yapıda bulunan mutfak, banyo, tuvalet gibi ıslak hacimlerin makine mühendisi dolayısı ile mekanik projeyle beraber hazırlanan detaylar bulunmaktadır. Banyo tefrişleri, mutfak tasarımı gibi detayların daha büyük ölçeklerle (genellikle 1/20) gösterildiği bu detaylar mekanik projeyle beraber ortak olarak yerinde uygulanmaktadır.

Merdiven Detayları

İmalat ve projelendirmelerde anlaşılmasında en zorlanılan konulardan birisi de merdiven çizimleridir. Bu konunun daha net şekilde anlaşılması ve yanlışlıkların önüne geçilmesi açısından merdiven plan ve kesitlerin detayları yine daha büyük ölçeklerle verilmektedir.

Diğer Detaylar

Proje kapsamına, özelliklerine, isteğe ve uygulamaya göre istenilen veya ihtiyaç duyulan her konuda teknik detay verilebilmektedir. Kapı pencere detayları, asma tavan detayları, dilatasyon detayı, motif, dolap, tezgah detayları, drenaj, yalıtım, cephe kaplama detayları, çevre ve bahçe elemanları detayları, havuz detayları, çatı elemanları, markiz, engelli rampa ve asansör detayları gibi her türlü konuda detaylarla projelerde karşılaşabilmekteyiz.

Mimari projenin okunuşu, bölümleri ve detaylarından sonra ilgili teknik elemanlar, mühendis, mimarlar ve öğrenciler için oldukça önemli ve karmaşık olan bir diğer proje olan statik projelerin nasıl okunduğu ile ilgili yazımızı gözden geçirmenizi öneririz.

https://insapedia.com/2018/02/26/statik-proje-nasil-okunur/

Bu sınırlar her ne kadar TDY 2007 için dikdörtgen kesitli kolonlar için en küçük enkesit boyutu 25 cm ve enkesit alanı 75000mm2 ve dairesel kesitli kolonların en küçük çapı ise 30 cm olsa da bu miniumum kolon boyutları tercih edilmemekteydi.

DGT hesap esaslarına göre yapılan bina tasarımlarında yeni yönetmelikle birlikte etkin kesit rijitliklerinin dikkate alınmasının zorunlu hale gelmesiyle, eğilme rijitlikleri kolonlar için %30, kirişler için %65 mertebelerinde azaltılarak bina tasarımı yapılacaktır. Bunun sonucunda bina çözümlerinde elde edilen yatay deplasman değerleri önemli ölçüde artacaktır. Ötelenmenin belirleyici kriter olduğu yapılarda yeterli rijitliğin sağlanabilmesi için eleman boyutlarının arttırılması gerekecektir.

Etkin Kesit Rijitliklerinin azaltılması (4.5.8 ve tablo 4.2) ve A_c ≥ N_dm/(0.40f_ck) formülasyonundaki TDY2007’ki 0.50 katsayısının TBDY2018 ile 0.40’a düşürülmesi vb gibi değişiklikler ile kolon enkesitlerinin artırılması yönünde birçok adım atılarak yapının dayanımının artırılması hedeflenmiştir.