Arsa Payı Nedir, Nasıl Hesaplanır? Kat Mülkiyetinde Arsa Payı Dağılımı
İçerik
Arsa payı, kat mülkiyeti ya da kat irtifakı kurulan bir binada, binanın üzerinde bulunduğu arsanın her bağımsız bölüme düşen ortak mülkiyet payıdır. Tapuda “120/1200” ya da “38/600” gibi bir kesirle gösterilir ve bağımsız bölümün konumu ve büyüklüğüne göre hesaplanan değeriyle orantılı olmak zorundadır. Daire satıldığında arsa payı da kendiliğinden el değiştirir; kentsel dönüşümde, yıkım ve yeniden yapımda ise hak sahipliği büyük ölçüde arsa payına göre belirlenir.
Bu yazıda arsa payı nedir, tapuda arsa payı ne demek, tapuda arsa payı nerede yazar, arsa payı nasıl hesaplanır, arsa payını kimin belirlediği, eşit dağıtımın neden hatalı olduğu, arsa payı düzeltme davası ve kentsel dönüşümde arsa payının önemi ele alınmaktadır. Yazıdaki arsa payı hesaplayıcısı ile bağımsız bölümlerin alanlarını ve konum özelliklerini girerek pay dağılımını görebilirsiniz.
Kısaca: Tapuda “Arsa Payı: 38/600” yazıyorsa, 600 m²’lik parselin 38 m²’lik kısmı (yaklaşık %6,3’ü) o daireye aittir. Arsa payları toplamı her zaman parselin tamamına eşit olmalıdır. 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’na göre arsa payı, bağımsız bölümlerin konum ve büyüklüklerine göre hesaplanan değerleriyle oranlı olarak proje müellifi mimarca belirlenir. Daire sayısına eşit bölmek yanlıştır.
Arsa Payı Nedir? Arsa Payı Ne Demek?
Bir apartmanda dairelerin, dükkânların ya da ofislerin her biri bağımsız bölümdür ve ayrı ayrı mülkiyete konu olur. Ancak bu bölümlerin üzerinde bulunduğu arsa bölünemez; bütün kat malikleri arsaya birlikte, paylı olarak sahiptir. Her bağımsız bölüme ayrılan bu ortak mülkiyet payına arsa payı denir.
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’nun 3. maddesine göre kat mülkiyeti, “arsa payı ve anagayrimenkuldeki ortak yerlerle bağlantılı özel bir mülkiyettir”. Yani dairenin mülkiyeti ile arsa payı birbirinden ayrılamaz. Kanunun ikinci fıkrasına göre kat mülkiyeti ve kat irtifakı, bağımsız bölümlerden her birinin konum ve büyüklüklerine göre hesaplanan değerleri ile oranlı olarak projesinde tahsis edilen arsa payının açıkça gösterilmesiyle kurulur.
Arsa payı; bağımsız bölümlerin arsa payları toplamının, ana gayrimenkulün parsel yüzölçümüne ya da seçilen paydaya eşit olduğu bir orandır. Arsa payının büyüklüğü dairenin değerini doğrudan belirlemez; ancak kentsel dönüşüm, kamulaştırma, yıkım, ortak giderlerin paylaşımı ve kat malikleri kurulunda oy hesabı gibi pek çok durumda belirleyici olur.
Arsa payı ile hisse ve kat irtifakı arasındaki fark
Hisseli tapu (paylı mülkiyet), bir taşınmazın tamamının birden fazla kişiye belirli oranlarda ait olduğu durumdur ve hangi paydaşın neresini kullanacağı tapuda belli değildir. Kat irtifakı, henüz bitmemiş ya da iskânı alınmamış bir binada, arsa payına bağlı olarak kurulan bir irtifak hakkıdır; bina tamamlanıp yapı kullanma izin belgesi alındığında kat mülkiyetine çevrilir. Kat mülkiyeti ise tamamlanmış binada bağımsız bölüm üzerinde kurulan tam mülkiyettir. Her iki durumda da bağımsız bölüme bağlı bir arsa payı bulunur. Bu konunun ayrıntıları için kat mülkiyeti nedir, nasıl kurulur yazımıza bakabilirsiniz.
Tapuda Arsa Payı Ne Demek? Nasıl Okunur?
Tapuda arsa payı bir kesirle yazılır. Kesrin paydası, ana gayrimenkulün tamamını temsil eden sayıdır; çoğu zaman parselin metrekare cinsinden yüzölçümüdür, ancak 1000, 2400, 10000 gibi farklı paydalar da kullanılabilir. Pay ise o bağımsız bölüme düşen kısımdır.
- 38/600: Parsel 600 m² ise daireye düşen arsa 38 m²’dir; oran 38 ÷ 600 = %6,33’tür.
- 120/2400: Payda parsel alanı değilse oran yine 120 ÷ 2400 = %5’tir. Parsel 800 m² ise daireye düşen arsa 800 × 0,05 = 40 m² olur.
- 1/12: Bazı eski tapularda kesir sadeleştirilmiş olarak yazılır; anlamı yine aynıdır.
Yani “38 m² arsa payı” ifadesi, dairenin arsadan 38 m²’lik bir hakkı olduğunu anlatır. Bu, arsanın belirli bir köşesinin o daireye ait olduğu anlamına gelmez; arsanın tamamı üzerinde %6,33 oranında ortak mülkiyet hakkı demektir. Bahçe ya da otopark gibi alanların belirli bir daireye kullandırılması ise arsa payıyla değil, yönetim planı ve eklenti kaydıyla düzenlenir.
Tapuda arsa payı nerede yazar?
Yeni tip tapu senetlerinde arsa payı, taşınmazın niteliği ve bağımsız bölüm numarası ile birlikte, senedin ön yüzündeki “Arsa Payı” alanında kesir olarak yazar. Kat irtifaklı ve kat mülkiyetli tapularda bu alan mutlaka doludur. Arsa payı ayrıca e-Devlet üzerinden Tapu Bilgileri Sorgulama hizmetiyle ve Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’nün Web Tapu uygulamasından da görülebilir. Bina tamamlanmadan önce düzenlenen onaylı mimari projede ve kat irtifakı kurulurken hazırlanan arsa payı cetvelinde de her bağımsız bölümün payı yer alır.
Arsa Payı Nasıl Hesaplanır?
Kanun, arsa payının bağımsız bölümün değeriyle oranlı olmasını ister. Değer de iki ana unsurdan oluşur:
- Büyüklük: Bağımsız bölümün alanı. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nde net alan, brüt alan, genel brüt alan ve toplam brüt alan kavramları tanımlanır. Arsa payı hesabında genellikle bağımsız bölümün brüt alanı ile ona bağlı eklentilerin (depo, otopark, bahçe kullanımı gibi) alanları dikkate alınır.
- Konum: Aynı büyüklükteki iki dairenin değeri, bulunduğu kat, cephe, manzara, güneş alma durumu, köşe başında olup olmaması, gürültü, asansöre ve girişe yakınlık gibi özelliklere göre farklıdır. Uygulamada bu farklar “şerefiye” ya da konum katsayısı olarak hesaba katılır. Dükkânlar ve zemin kat ticari birimler, konutlardan çok farklı değere sahip olduğu için ayrı katsayılarla değerlendirilir.
Basitleştirilmiş hesap şöyle yapılır:
- Her bağımsız bölüm için değer puanı = brüt alan × kat katsayısı × konum katsayısı
- Bölümün oranı = bölümün değer puanı ÷ tüm bölümlerin değer puanları toplamı
- Arsa payı = oran × payda (çoğunlukla parsel yüzölçümü)
Sonuçlar tam sayıya yuvarlanırken payların toplamının paydaya tam olarak eşit kalmasına dikkat edilir. Çünkü Kat Mülkiyeti Kanunu’nun 5. maddesine göre ana gayrimenkulde kat mülkiyetine bağlanmamış veya lehine kat irtifakı kurulmamış arsa payı bırakılamaz.
Arsa Payı Hesaplayıcı
Aşağıdaki araca parsel yüzölçümünü ve bağımsız bölümlerin brüt alanlarını, kat ve konum katsayılarıyla birlikte girerek arsa payı dağılımını görebilirsiniz. Bölüm ekleyip silebilir, paydayı parsel alanı ya da 1000 gibi farklı bir sayı olarak seçebilirsiniz.
Örnekteki altı dairelik binada daireler arasındaki alan ve konum farkları nedeniyle paylar 85/600 ile 111/600 arasında değişir. Arsa payları eşit bölünseydi her daire 100/600 alacaktı; bu durumda zemin kattaki daireler fazla, üst kattaki geniş ve cepheli daireler eksik pay almış olurdu. Aradaki %15’e varan fark, kentsel dönüşümde ya da ortak gider paylaşımında doğrudan paraya dönüşür.
Arsa Payını Kim Belirler?
Arsa payı, 2007’de 5711 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten bu yana, bağımsız bölümlerin konum ve büyüklüklerine göre hesaplanan değerleri esas alınarak projede gösterilir. Bu hesabı binanın mimari projesini hazırlayan proje müellifi mimar yapar ve arsa payı cetveli onaylı mimari projenin bir parçası olur. Kat irtifakı ya da kat mülkiyeti tapuya tescil edilirken bu cetvel esas alınır.
Değişiklikten önce arsa payları çoğu zaman malik beyanlarına dayanıyordu. Uygulamada pek çok kooperatif ve müteahhit arsa paylarını bağımsız bölüm sayısına eşit olarak bölmüştür. Bu yöntem, daireler arasındaki büyüklük ve konum farklarını yok saydığı için hem hukuka hem de hakkaniyete aykırıdır ve bugün hâlâ pek çok arsa payı uyuşmazlığının kaynağıdır. Proje müelliflerinin taraf olduğu durumlarda kendi bölümlerine yüksek pay ayırdıkları da görülebilmektedir; bu nedenle cetvelin bağımsız bir uzmana kontrol ettirilmesi faydalıdır.

Arsa Payı Dağıtımında Dikkat Edilecek Hususlar
- Bağımsız bölümlere tahsis edilen arsa payı, her birinin konumu ve büyüklüğüne göre hesaplanan değeriyle oranlı olmalı ve belediyece onaylı mimari projede açıkça gösterilmelidir.
- Kat irtifakı kurulmadan bina tamamlanmış ve doğrudan kat mülkiyetine geçilmek isteniyorsa, değerlendirme kat mülkiyetine geçiş tarihine göre yapılır.
- Arsa paylarının belirlendiği tarihten sonra bölümlerin değerinde meydana gelen artış ya da azalış, arsa payını değiştirmez. Örneğin sonradan önüne bina yapılarak manzarası kapanan bir dairenin arsa payı azalmaz.
- Ortak yerler ve eklentiler için ayrıca arsa payı ayrılmaz. Kapıcı dairesi, sığınak, kazan dairesi gibi ortak yerlere pay ayrılması kanuna aykırıdır.
- Açıkta arsa payı bırakılamaz. Örneğin ileride çatıya kat çıkılacağı düşüncesiyle arsa payı saklı tutulamaz.
- Payların toplamı, paydaya eşit olmalıdır. Yuvarlama nedeniyle oluşan farklar uygun bölümlere dağıtılmalıdır.
Arsa Payının Hukuki Özellikleri
Arsa payı bağımsız bölümden ayrı devredilemez
Kat Mülkiyeti Kanunu’nun 5. maddesine göre arsa payı, bağımsız bölümden ayrı olarak devredilemez, miras yoluyla geçemez ve başka bir hakla kayıtlanamaz. Daire satış, bağış, trampa, cebri icra ya da miras yoluyla el değiştirdiğinde, arsa payı da başka bir işleme gerek kalmaksızın yeni malike geçer. Bir dairenin yarısı devredilirse, arsa payının yarısı da devredilmiş olur.
Bağımsız bölümü kayıtlayan haklar arsa payını da kayıtlar
Bağımsız bölüm üzerine kurulan ipotek, intifa ya da irtifak gibi haklar kendiliğinden arsa payını da kapsar. Kat mülkiyeti kurulmadan önce arsanın tapu sayfasına tescil ya da şerh edilmiş haklar ise sonradan oluşan bağımsız bölümleri arsa payları oranında kayıtlar. Örneğin ipotekli bir arsa üzerine kat mülkiyeti kurulduğunda, ipotek alacağı her bağımsız bölüme arsa payı oranında dağılır.
Ortak yerler ve eklentiler
Ortak yerler; temeller, ana duvarlar, taşıyıcı sistem, çatı, merdivenler, asansörler, sahanlıklar, sığınaklar, kapıcı daireleri ve ortak tesisat gibi, bağımsız bölümler dışında kalan ve ortak kullanıma yarayan yerlerdir. Eklentiler ise bağımsız bölümün dışında olup doğrudan o bölüme tahsis edilen depo, kömürlük ya da otopark gibi yerlerdir. Ortak yerlere arsa payı ayrılmaz; eklentiler ise bağlı oldukları bağımsız bölümün değerine katılarak o bölümün arsa payına yansıtılır.
Arsa Payı Neden Önemlidir?
- Kentsel dönüşüm: 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli ilan edilen binalarda yeni binadaki haklar, kararlar ve paylaşım arsa payı oranında belirlenir. Kat maliklerinin arsa payları üzerinden en az üçte iki çoğunlukla karar alınır.
- Kamulaştırma ve yıkım: Bina yıkıldığında bağımsız bölümler ortadan kalkar ve malikler arsada arsa payları oranında paydaş olarak kalır.
- Ortak giderler: Kat Mülkiyeti Kanunu’nun 20. maddesine göre, aralarında başka türlü anlaşma yoksa kat malikleri sigorta primlerine, ortak yerlerin bakım, koruma, güçlendirme ve onarım giderlerine, yönetici aylığına ve ortak tesislerin işletme giderlerine arsa payı oranında katılır. Kapıcı, kaloriferci, bahçıvan ve bekçi giderleri ise eşit olarak paylaştırılır.
- Kat malikleri kurulu: Bazı kararlarda hem sayı hem arsa payı çoğunluğu aranır.
- Değerleme ve vergi: Gayrimenkul değerleme raporlarında ve bazı kamu işlemlerinde arsa payı dikkate alınır. Konuyla ilgili temel kavramlar için gayrimenkul nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Arsa Payı Düzeltme Davası
Arsa paylarının bağımsız bölümlerin değerleriyle oranlı olarak tahsis edilmediği hâllerde her kat maliki ya da kat irtifakı sahibi, arsa paylarının yeniden düzenlenmesi için mahkemeye başvurabilir. Bu dava uygulamada arsa payı düzeltme davası olarak bilinir ve sulh hukuk mahkemesinde görülür.
Mahkeme, bilirkişi incelemesi yaptırarak bağımsız bölümlerin kat irtifakının ya da kat mülkiyetinin kurulduğu tarihteki konum ve büyüklüklerine göre değerlerini belirler. Değerlendirmede o tarihten sonraki imar durumu değişiklikleri, manzara değişimleri, bakım ve onarımdan doğan değer artışları dikkate alınmaz. Arsa payının tek başına düşük ya da yüksek görünmesi davanın kazanılması için yeterli değildir; payın değerle orantısız olduğunun ortaya konması gerekir. Bir yapıda karşılıksız arsa payı bırakıldığı anlaşılırsa, bu kısım iptal edilerek diğer bağımsız bölümlere arsa payları oranında dağıtılır.
Kentsel Dönüşümde Arsa Payı
Kentsel dönüşümde riskli yapı yıkıldıktan sonra bağımsız bölümler hukuken sona erer ve kat malikleri arsa üzerinde arsa payları oranında paydaş olur. Yeni binanın projesi, müteahhitle yapılacak kat karşılığı sözleşme ve yeni dairelerin dağılımı bu paylara göre konuşulur. Bu yüzden eşit dağıtılmış ya da hatalı arsa payları, dönüşüm sürecinde en sık anlaşmazlık konularından biridir. Dönüşüme girmeden önce arsa paylarının değerle orantılı olup olmadığının kontrol edilmesi, gerekirse düzeltme yoluna gidilmesi önerilir.
Yeni binada her malike verilecek dairenin büyüklüğü genellikle eski arsa payı oranına göre belirlenir. Örneğin 600 m²’lik bir parselde 85/600 arsa payına sahip bir malik, yeni binada toplam satılabilir alanın müteahhide kalan kısmı düşüldükten sonra yaklaşık %14,2’sine karşılık gelen bir hakka sahip olur. Kat karşılığı oranları, şerefiye farkları ve ek ödeme konuları ise sözleşmede ayrıca düzenlenir.
Adım Adım Arsa Payı Hesabı Örneği
600 m²’lik bir parselde, zemin katta iki dükkân ve üstte dört dairenin bulunduğu bir bina düşünelim. Dükkânların brüt alanı 80’er m², dairelerin brüt alanı 110’ar m² olsun. Dükkânlar ana caddeye baktığı için ticari değeri yüksektir; üst kattaki ön cephe daireleri de manzara nedeniyle arka cephedekilerden daha değerlidir.
- Katsayılar belirlenir: Dükkânlar için kat katsayısı 1,40, konum katsayısı 1,00; 1. kat ön cephe daire için 1,00 ve 1,05; 1. kat arka cephe için 1,00 ve 0,95; 2. kat ön cephe için 1,03 ve 1,05; 2. kat arka cephe için 1,03 ve 0,95 alınsın.
- Değer puanları hesaplanır: Dükkânlar 80 × 1,40 × 1,00 = 112’şer puan; daireler sırasıyla 115,5, 104,5, 119,0 ve 107,6 puan olur. Toplam 670,6 puandır.
- Oranlar bulunur: Her dükkânın oranı 112 ÷ 670,6 = %16,7; 2. kat ön cephe dairenin oranı 119 ÷ 670,6 = %17,7’dir.
- Paylar dağıtılır: Payda 600 alınırsa dükkânlar 100’er, daireler sırasıyla yaklaşık 103, 94, 107 ve 96 pay alır. Yuvarlamadan sonra toplamın 600 olduğu kontrol edilir.
Görüldüğü gibi alanı daha küçük olan dükkânlar, ticari konumları nedeniyle dairelerle neredeyse aynı arsa payını alır. Eşit dağıtımda ise her bölüm 100/600 alırdı ve dairelerin bir kısmı haksız biçimde fazla ya da eksik pay sahibi olurdu.
Kat İrtifakı Kurulurken Arsa Payı Süreci
Kat irtifakı kurulabilmesi için onaylı mimari proje, yönetim planı ve bağımsız bölüm listesiyle birlikte arsa payı cetveli tapu müdürlüğüne sunulur. Cetvelde her bağımsız bölümün numarası, kat yeri, niteliği (mesken, dükkân, ofis), eklentileri ve arsa payı yer alır. Tapu müdürlüğü bu belgelere göre kat irtifakını tescil eder ve her bağımsız bölüm için ayrı tapu kütüğü sayfası açılır. Bina tamamlanıp yapı kullanma izin belgesi alındığında kat irtifakı, aynı arsa paylarıyla kat mülkiyetine çevrilir.
Müteahhitle kat karşılığı anlaşma yapılan işlerde, sözleşmede hangi bağımsız bölümlerin arsa sahibine kalacağı açıkça yazılmalı, arsa payı cetveli de proje onayından önce taraflarca kontrol edilmelidir. Sonradan ortaya çıkan pay hataları, ancak tüm maliklerin oybirliği ya da mahkeme kararıyla düzeltilebilir.
Arsa Payıyla İlgili Sık Yapılan Hatalar
- Arsa paylarını daire sayısına eşit bölmek,
- Dükkân ve konutları aynı katsayıyla değerlendirmek,
- Eklentileri (otopark, depo, bahçe kullanımı) değere katmamak,
- Ortak yerlere arsa payı ayırmak,
- Yuvarlama sonucu payların toplamını paydaya eşitlememek,
- Çatı katı ya da ilave kat için açıkta pay bırakmak,
- Arsa payı cetvelini projeye işlemeden tapuya tescil ettirmek.
Sıkça Sorulan Sorular
Arsa payı fazla olan daire daha mı değerlidir?
Arsa payı doğru hesaplanmışsa daha değerli olan bağımsız bölüm daha yüksek arsa payına sahiptir; ancak arsa payı değerin sonucudur, nedeni değildir. Kentsel dönüşüm beklenen bölgelerde ise yüksek arsa payı doğrudan ek değer anlamına gelebilir.
Arsa payı sonradan değiştirilebilir mi?
Değerde sonradan meydana gelen artış ya da azalış nedeniyle değiştirilemez. Ancak arsa payları baştan değerle orantısız belirlenmişse mahkeme kararıyla ya da tüm kat maliklerinin oybirliğiyle yeniden düzenlenebilir.
Arsa payı paydası neden parsel alanından farklı olabilir?
Paydanın parsel yüzölçümüne eşit olması zorunlu değildir; önemli olan payların toplamının paydaya eşit olmasıdır. Bazı projelerde hesap kolaylığı için 1000, 10000 ya da bölüm alanlarının katı olan bir sayı kullanılır.
Müstakil evde arsa payı olur mu?
Tek bir maliki olan müstakil evde arsa payı kavramı yoktur; arsa ve bina tek kişiye aittir. Birden fazla malik varsa hisseli mülkiyet söz konusudur. Aynı parselde birden fazla müstakil ev kat irtifakıyla bağımsız bölüm hâline getirilmişse, her birine arsa payı tahsis edilir.
Arsa payı eşit dağıtılmışsa ne yapılabilir?
Eşit dağıtım, bağımsız bölümlerin değerleri gerçekten birbirine eşit değilse kanunun aradığı orantıya aykırıdır. Kat malikleri oybirliğiyle anlaşarak yeni bir arsa payı cetveli hazırlatıp tapuda düzeltme yaptırabilir. Anlaşma sağlanamazsa her kat maliki sulh hukuk mahkemesinde arsa payı düzeltme davası açabilir. Davada bilirkişi, bölümlerin kat irtifakının kurulduğu tarihteki değerlerini esas alır.
Arsa payı ile metrekare arasında ilişki var mı?
Arsa payı kısmen bağımsız bölümün büyüklüğüne bağlıdır, ancak metrekareyle birebir orantılı değildir. Aynı binadaki 100 m²’lik ön cephe daire ile 100 m²’lik arka cephe daire konum farkı nedeniyle farklı arsa payına sahip olabilir. Bu nedenle “metrekareye göre bölme” de tek başına yeterli bir yöntem sayılmaz.
Arsa payı nasıl öğrenilir?
Tapu senedinden, e-Devlet tapu bilgileri sorgulamasından, Web Tapu’dan ya da tapu müdürlüğünden kat mülkiyeti kütüğü sayfasına bakılarak öğrenilebilir. Binanın tüm bağımsız bölümlerinin arsa payları ise onaylı mimari projedeki arsa payı cetvelinden görülebilir.
İlgili Yazılar
- Kat mülkiyeti nedir, nasıl kurulur?
- Gayrimenkul nedir?
- Mevcut binaya kat eklemek
- Çatı modelleri ve çeşitleri
Kaynaklar: 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m. 3 ve 5; Nergis Durmazgezer, Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamında arsa payı; Barış Akpınar, Gayrimenkul değerlemesinde arsa payı kavramı, önemi ve hesaplanması; Evgin Apaydın, Mesken projelerinde bağımsız bölümlerin arsa paylarının bulanık mantık yaklaşımı ile belirlenmesi.


