Merdiven Türleri ve Özellikleri: Merdiven Çeşitleri, Elemanları ve Ölçüleri

Farklı seviyeler arasındaki bağlantıyı sağlayan ve düzenli aralıklarla kademelendirilmiş eğimli yollara merdiven denir. Konutlardan okullara, hastanelerden alışveriş merkezlerine kadar hemen her binada bulunan merdivenler; biçimlerine, eğimlerine, malzemelerine, işlevlerine ve taşıyıcı sistemlerine göre çok farklı türlerde tasarlanabilir. Doğru merdiven türünün seçilmesi hem kullanım konforu hem de yangın ve deprem gibi afetlerde güvenli tahliye açısından önemlidir.

Bu yazıda merdiven türleri ve merdiven çeşitleri, merdiven elemanlarının isimleri (merdiven kolu, basamak, rıht, sahanlık, küpeşte, merdiven evi vb.), eğim açılarına göre merdiven sınıfları, malzeme ve konstrüksiyon türleri, merdiven ölçüleri ve imar yönetmeliği koşulları ele alınmaktadır. Yazının ortasındaki merdiven hesaplayıcısı ile kat yüksekliğinize göre rıht ve basamak ölçülerini hesaplayabilirsiniz.

Merdiven Nedir?

Merdiven, yapılarda katlar ve farklı kotlar arasında yürüyerek iniş çıkışı sağlayan, yatayla genellikle 20–45° arasında açı yapan basamaklı yapı elemanıdır. Merdivenler iki duvar arasından yükselebileceği gibi bir kenarlarından duvarla sınırlı ya da duvarlardan tamamen bağımsız olabilir. Mimari açıdan bir sirkülasyon aracı, statik açıdan ise eğimli bir döşeme veya kiriş sistemi olarak ele alınır.

Merdivenler yapı tipine ve mimari projeye bağlı olarak çok çeşitli şekillerde inşa edilebilir. Mesnetlenme şekline bağlı olarak da farklı statik sistemlere sahip olurlar. Bu çeşitlilik nedeniyle merdiven türlerini farklı ölçütlere göre sınıflandırmak gerekir.

Merdiven Elemanları ve İsimleri

Merdiven türlerini anlamak için önce merdiveni oluşturan elemanların isimlerini bilmek gerekir. Aşağıdaki şekilde ve listede merdivenin temel bölümleri gösterilmiştir.

• Merdiven evi: Duvarlarla sınırlanan ve yalnızca merdiven için kullanılan mekândır. Yangın ve deprem gibi afetlerde kaçış yolu olarak kullanılan merdivenlerin bir merdiven evi içinde bulunması zorunludur.
• Merdiven kolu: Birbirini izleyen basamaklardan oluşan, iki sahanlık arasındaki eğimli bölümdür. Bir kolda çok fazla basamak olması yorucu olduğundan uzun merdivenler ara sahanlıklarla birden çok kola bölünür.
• Basamak: Ayağın bastığı yatay yüzeydir. Basamaklar ayrık veya birleşik, birleşik olanlar ise tek tek ya da tümü tek parça olabilir. Yerlerine göre başlangıç basamağı, normal basamak, ilk basamak, son basamak ve sahanlık basamağı adını alırlar.
• Rıht: Basamakların ön yüzündeki düşey yüzeydir. Rıht yüksekliği, iki basamak arasındaki kot farkını verir.
• Basamak profili ve burun: Basamakların ön ve yan kenarlarındaki çıkıntılara profil, basamağın enine kesitinin şekline basamak profili denir.
• Sahanlık: Merdiven kolları arasında güvenlik, rahatlık ve planlama esnekliği sağlamak için düzenlenen düz bölümlerdir. Türleri ara sahanlık, köşe sahanlığı, tam sahanlık ve kat sahanlığıdır. Ayrıntılar için sahanlık nedir yazımıza bakabilirsiniz.
• Korkuluk: Merdivenlerin açık kenarlarını düşmeye karşı koruyan elemandır.
• Küpeşte ve tırabzan: Korkuluk üzerinde, iniş çıkışlarda tutunmak için düzenlenen el tutamağına küpeşte denir. Merdiven kenarında korkuluğa gerek olmasa bile küpeşte bulunması gerekir. Küpeşteyi taşıyan dikmelere tırabzan denir. Bkz. küpeşte ve tırabzan nedir.
• Babalık: Korkuluğun başlangıç, bitiş ve dönüş noktalarındaki kalın ana dikmedir.
• Limon (merdiven kirişi): Özellikle ahşap ve çelik merdivenlerde basamakları iki yandan veya alttan taşıyan eğimli kiriştir.
• Kova hattı, merdiven kovası ve çekirdek: Sahanlıkların ve merdiven kollarının iç kenarlarının belirlediği çizgiye kova hattı, bu hattın sınırladığı boşluğa merdiven kovası, bu alan dolu ise çekirdek denir.
• Çıkış hattı: Merdivenlerde iniş çıkış sırasında genellikle izlenen yoldur. Çıkış hattı üzerinde basamak genişlikleri birbirine eşit ve eğim normal olmalıdır.
• Normal eğim çizgisi, açısı ve oranı: Çıkış hattı üzerindeki rıht ve basamak yüzeylerinin kesiştiği noktaları birleştiren çizgiye normal eğim çizgisi, bu çizginin yatayla yaptığı açıya normal eğim açısı, bu açının tanjantına ise normal eğim oranı denir.
• Baş yüksekliği: Bir merdiven kolu üzerinde, geçişe olanak sağlayan hacmin düşey doğrultuda ölçülen yüksekliğidir.

Tüm merdivenlerde çıkış hattındaki, düz kollu ve dairesel merdivenlerde de bütün noktalardaki eğim çizgileri birer doğrudur. Kısmen dönel merdivenlerde ise çıkış hattı dışındaki noktalarda eğim çizgisi bir eğri olduğundan, herhangi bir noktadaki eğim açısı bu eğriye o noktadan çizilen teğetin yatayla oluşturduğu açıdır.

Merdiven Türleri Nelerdir?

Merdivenler birden fazla ölçüte göre sınıflandırılır. En yaygın sınıflandırmalar şunlardır:

• Konumlarına göre: dış ve iç merdivenler
• İşlevlerine göre: esas, yan, servis ve yangın merdivenleri
• Duvarlarla ilişkilerine göre: iki yanı açık, bir yanı kapalı, iki yanı kapalı merdivenler
• Biçimlerine göre: düz kollu, düz kollu yamuk basamaklı, kısmen dönel ve dönel merdivenler
• Eğim açılarına göre: yatık, normal ve dik eğimli merdivenler
• Malzemelerine göre: kâgir, ahşap, metal ve karma merdivenler
• Konstrüksiyonlarına göre: tek mesnetli, çift mesnetli ve yüzeysel mesnetli merdivenler

Konumlarına göre merdiven türleri

Merdivenler dış ve iç merdivenler olmak üzere ikiye ayrılır. Dış merdivenler tümüyle dış hava koşullarına açık olanlardır. Bunlar daha çok farklı yükseklikteki yolları, bahçeleri, parkları birbirine ve kaldırımları binaların zemin katlarına bağlar. Dış merdivenlerde kaymaz yüzey, yağmur suyu eğimi ve don etkisine dayanıklı malzeme seçimi önemlidir. İç merdivenler ise normal olarak dış hava koşullarına kapalıdır.

İşlevlerine göre merdiven türleri

İç merdivenler işlevlerine göre esas, yan, servis ve yangın merdiveni adını alır:

• Esas merdivenler bina girişlerine yakın noktalarda düzenlenir ve normal katlar arasındaki sirkülasyonu sağlar.
• Yan merdivenler, girişlerden uzak noktalarda, az katlı bina kanatlarında ya da işlevsel ilişkileri yoğun olan bölümler arasında esas merdivenlere ek olarak yapılır.
• Servis merdivenleri sadece hizmet personeli tarafından kullanılır ve servis girişlerinin yakınında düzenlenir.
• Yangın (kaçış) merdivenleri yangın, deprem ve benzeri afetlerde özel kaçış yollarını oluşturur. Korunumlu merdiven yuvası içinde veya dış cephede yapılabilir; boyutları ve sayısı Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’e göre belirlenir.

Duvarlarla ilişkilerine göre merdiven türleri

Merdivenler duvarlarla ilişkileri bakımından iki yanı açık, bir yanı kapalı ve iki yanı kapalı olabilir. İki yanı açık merdivenler genellikle mekânın ortasında bir tasarım öğesi olarak kullanılır ve her iki yanında korkuluk gerektirir. İki yanı kapalı merdivenler ise duvarlar arasında yer aldığından daha az korkuluk gerektirir; ancak her iki yanda tutunma için küpeşte yapılması önerilir.

Biçimlerine Göre Merdiven Türleri

Merdivenler biçimlerine göre düz kollu, düz kollu yamuk basamaklı, kısmen dönel ve dönel olmak üzere dörde ayrılır. Bunların her biri tek, çift, üç ve dört kollu olabilir.

Düz kollu merdivenler

Düz kollu merdivenlerin belirgin özelliği, çıkış hattının bir doğru ve tüm basamaklarının plandaki şeklinin dikdörtgen veya paralelkenar olmasıdır. Tasarımı, yapımı ve kullanımı en kolay merdiven türüdür. Kol sayısına göre şu şekilleri alır:

• Tek kollu düz merdiven: Başlangıçtan bitişe tek doğrultuda ilerler. Uzun bir plan alanı gerektirir; kat yüksekliği büyükse ara sahanlık eklenir.
• Çift kollu (L) merdiven: İki kol arasında 90° dönüş yapan köşe sahanlığı bulunur. Köşe kullanımına uygundur.
• Çift kollu (U) merdiven: İki kol arasında 180° dönüş yapan tam sahanlık bulunur. Apartmanlarda en yaygın merdiven türüdür; merdiven evini en verimli kullanan çözümlerden biridir.
• Üç ve dört kollu merdivenler: Büyük kat yüksekliklerinde veya geniş merdiven evlerinde kova çevresinde dolaşan çok kollu merdivenlerdir.

Düz kollu yamuk basamaklı merdivenler

Bu merdivenlerde de çıkış hattı bir doğrudur; ancak basamakların bir kısmı veya tümü planda yamuk şeklindedir. Genellikle merdiven kolunun bir kenarının duvara paralel olmadığı veya plan geometrisinin düzensiz olduğu durumlarda kullanılır.

Kısmen dönel merdivenler

Kısmen dönel merdivenlerin çıkış hattının bir bölümü eğridir. Bu nedenle basamaklarının bir bölümünün plandaki şeklinin yamuk olması zorunludur. Sahanlık yerine dönüş bölgesine basamak yerleştirilerek plan alanından tasarruf edilir. Dönüş bölgesindeki basamakların dar uçlarının çok küçülmemesi için basamak dengeleme yöntemi uygulanır.

Dönel (helezon, döner) merdivenler

Dönel merdivenlerde çıkış hattının tümü eğri ve basamaklarının tümü yamuk şeklindedir. Merkezi bir dikme etrafında dönen helezon (spiral) merdivenler ve ortası açık, kova çevresinde dönen dairesel veya eliptik merdivenler bu gruba girer. Dönel merdivenlerin çizim ve yapım kolaylığı göz önünde tutulursa dairesel olması daha uygundur. Helezon merdivenler çok az yer kapladığından dubleks daireler, çatı katları ve servis alanlarında tercih edilir; ancak eşya taşımaya ve yoğun kullanıma uygun değildir.

Düz, düz kollu yamuk basamaklı, kısmen dönel ve dönel merdivenlerde kol sayısına bağlı olarak çıkış doğrultusu 0–360° arasında yön değiştirebilir. Ayrıca bu merdivenler çıkışa göre küpeşte sağda ise sağ merdiven, solda ise sol merdiven adını alır.

Eğim Açılarına Göre Merdiven Türleri

Bina merdivenlerinin eğim açıları 20–45° arasında değişir. Merdivenler eğim açılarına göre üçe ayrılır:

Merdiven türü	Eğim açısı	Eğim (%)	Kullanım yeri
Yatık eğimli	20°–25°	%36–%46	Dış merdivenler, anıtsal merdivenler
Normal eğimli	25°–36°	%46–%72	İç mekândaki esas merdivenler
Dik eğimli	36°–45°	%72–%100	Servis ve az kullanılan iç merdivenler
Çok dik (gemi merdiveni)	45°–60°	%100–%173	Gemi, makine dairesi, çatı arası
El ve dayama merdivenleri	60°–90°	–	Geçici ve ara sıra kullanım

Normal olarak dış merdivenler yatık, iç mekânlardaki esas merdivenler normal eğimli olmalıdır. Servis merdivenleri ile az yer kaplaması istenen diğer iç merdivenler dik eğimli olabilir. Vapurlar ve makine daireleri gibi faydalı alanın çok önemli olduğu yerlerde özel kullanım koşulları geçerli olduğundan eğimin 45–60° arasında olması kabul edilir. Ara sıra veya geçici amaçlarla kullanılan sabit ve hareketli el merdivenleri ile dayama merdivenlerinin eğim açısı ise 60–90° arasında değişir; bunlardan tutunmadan inip çıkmak mümkün olmadığından normal sirkülasyon aracı kabul edilmezler.

Malzemelerine Göre Merdiven Türleri

Merdivenler taşıyıcı kısım, kaplama ve korkuluk olmak üzere üç kısımdan oluşur ve bunların her birinde malzemelerin hemen hepsi kullanılabilir. Ancak tüm taşıyıcı yapı elemanlarında olduğu gibi merdivenlerde de önemli koşul dayanım olduğundan, bir merdivenin türünü öncelikle taşıyıcı kısmının malzemesi belirler. Merdivenler, taşıyıcı kısımlarının malzemelerine göre dörde ayrılır:

• Kâgir merdivenler: Doğal taş, yapay taş, beton ve betonarmeden yapılır. Betonarme merdivenler yangın dayanımı, ses yalıtımı ve deprem davranışı açısından konut ve kamu binalarında en çok kullanılan türdür.
• Ahşap merdivenler: Limonlara oturan veya limonlar arasına yerleştirilen ahşap basamaklardan oluşur. Dubleks konutlar, villalar ve iç mekân merdivenlerinde sıcak bir görünüm sağlar.
• Metal merdivenler: Genellikle çelik, özel durumlarda alüminyum veya paslanmaz çelik kullanılır. Hafif, hızlı monte edilen ve narin görünümlü merdivenlerdir; endüstri yapıları, dış yangın merdivenleri ve modern iç mekânlarda tercih edilir.
• Karma merdivenler: Taşıyıcı kısmı birden fazla malzemeden yapılan merdivenlerdir. Örneğin çelik limon üzerine ahşap basamak veya betonarme çekirdek üzerine çelik konsol basamak.

Son yıllarda temperli lamine cam basamaklı ve cam korkuluklu merdivenler de özellikle lüks konut ve mağazalarda kullanılmaktadır. Korkuluk ve küpeşte tasarımlarına örnekler için merdiven korkuluğu modelleri yazımıza göz atabilirsiniz.

Konstrüksiyonlarına (Statik Sistemlerine) Göre Merdiven Türleri

Konstrüksiyon bakımından merdivenlerle döşemeler arasında temel bir fark yoktur. Sahanlıklar kat döşemelerinin uzantısı ya da aynı nitelikte, sahanlıklar arasındaki merdiven kolları ise birer eğimli döşemedir. Bu nedenle merdiven kollarının konstrüksiyonu döşemelerde olduğu gibi enine veya boyuna doğrultuda düzenlenen kirişler, kirişlere oturtulan plaklar, kirişli veya dişli döşemeler ya da plaklar şeklinde olabilir. Bunların esas taşıyıcıları kirişler veya döşeme plakları olmak üzere ikiye indirgenebilir ve bu kiriş ya da plaklar binanın duvar, kiriş, kolon gibi taşıyıcılarına oturtulur.

Sonuç olarak merdivenler konstrüksiyonlarına göre üçe ayrılır:

• Tek mesnetli merdivenler: Konsol kiriş veya konsol plak gibi çalışır. Basamakların yalnızca bir ucundan duvara veya kirişe ankastre olduğu “yüzen” görünümlü konsol merdivenler bu gruptadır.
• Çift mesnetli merdivenler: Basit kiriş veya tek doğrultuda çalışan plak gibi çalışır. Apartmanlardaki plak merdivenlerin çoğu bu türdendir.
• Yüzeysel mesnetli merdivenler: Doğrudan zemine oturan merdivenlerdir (zemin üstü dış merdivenler, bodrum girişleri).

Statik sistem açısından daha ayrıntılı bir sınıflandırma şöyle yapılabilir: basamakları taşıyıcı olan merdivenler (konsol, basit kiriş, ankastre), plak sistem merdivenler (bir ya da iki kollu), katlanmış plak (zigzag) şeklinde basamakları olan merdivenler, serbest taşıyıcılı helisel merdivenler, çevre mesnetli helisel merdivenler ve serbest taşıyıcılı sahanlıklı merdivenler. Betonarme plak merdivenlerin kalınlığı, tek doğrultulu döşemeler gibi açıklığa bağlı olarak seçilir; statik ön boyutlandırma için statik eleman açıklık sınırları yazımızdan yararlanabilirsiniz.

Merdiven Ölçüleri ve Yönetmelik Koşulları

Merdivenin rahat ve güvenli olması, rıht yüksekliği ile basamak genişliği arasındaki ilişkiye bağlıdır. İnsan adım uzunluğuna dayanan ve Blondel bağıntısı olarak bilinen formüle göre:

2a + b = 60–64 cm

Burada a rıht yüksekliği, b basamak genişliğidir. Örneğin 17 cm rıht için 26–30 cm basamak genişliği uygun olur. Rıht ve basamak arasındaki diğer ilişkiler için rıht ve basamak boyutları arasındaki ilişkiler yazımıza bakabilirsiniz.

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, ortak kullanılan merdivenler için şu temel koşulları getirir:

Koşul	Değer
Konutlarda ortak merdiven kol ve sahanlık genişliği	En az 1,20 m
Diğer (umumi) binalarda kol ve sahanlık genişliği	En az 1,50 m
Rıht yüksekliği (asansörsüz binalar)	En fazla 0,16 m
Rıht yüksekliği (asansörlü binalar)	En fazla 0,18 m
Basamak genişliği	En az 0,27 m
Korkuluk yüksekliği	En az 1,10 m

Bunlara ek olarak tasarım uygulamasında baş yüksekliğinin en az 2,10 m olması, bir kolda yaklaşık 18 rıhttan fazla basamak bulunmaması ve dönel merdivenlerde basamakların dar ucunun çok küçülmemesi genel kabul gören kurallardır. Merdiven tasarımına ilişkin genel koşulların tamamı için merdivenlerin tasarımına ilişkin genel koşullar yazımızı inceleyebilirsiniz.

Merdiven Hesaplayıcı

Aşağıdaki hesaplayıcıya kat yüksekliğini ve merdiven ölçülerini girerek rıht sayısını, rıht yüksekliğini, basamak genişliğini, 2a + b kontrolünü, sahanlık ve merdiven evi ölçülerini ve betonarme merdiven metrajını hesaplayabilirsiniz.

Hesap örneği: 3,00 m kat yüksekliği için U merdiven

Kat yüksekliği 3,00 m olan asansörlü bir apartmanda yaklaşık 17 cm rıht hedeflenirse rıht sayısı n = 300 / 17 ≈ 17,6 olur ve 18’e yuvarlanır. Bu durumda gerçek rıht yüksekliği a = 300 / 18 ≈ 16,7 cm bulunur ve 18 cm sınırının altında kalır. Blondel bağıntısından b = 63 − 2 × 16,7 ≈ 29,6 cm, yani yaklaşık 30 cm basamak genişliği seçilir. Eğim tan α = 16,7 / 30 ≈ 0,56 olup eğim açısı yaklaşık 29°’dir; bu değer normal eğimli merdiven aralığındadır.

Merdiven iki kollu (U) yapılırsa her kolda 9 rıht ve 8 basamak bulunur. Bir kolun yatay uzunluğu 8 × 30 = 2,40 m olur. Kol genişliği 1,20 m, ara ve kat sahanlıklarının genişliği 1,20 m ve kova boşluğu 10 cm alındığında merdiven evinin net iç ölçüsü yaklaşık (2 × 1,20 + 0,10) × (2,40 + 2 × 1,20) = 2,50 m × 4,80 m bulunur.

Merdiven Türü Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?

• Bina türü ve kullanıcı yoğunluğu: Apartman ve kamu binalarında düz kollu, normal eğimli ve sahanlıklı merdivenler tercih edilmelidir. Okullar, hastaneler ve yaşlı bakım evlerinde rıht yüksekliği düşük tutulmalıdır.
• Plan alanı: Tek kollu merdivenler uzun bir alan gerektirir; U merdiven daha kompakt, helezon merdiven en az yer kaplayan çözümdür.
• Kaçış güvenliği: Kaçış yolu olarak kullanılan merdivenlerde dönel basamaklardan kaçınılmalı, merdiven evi yangına dayanıklı olarak tasarlanmalıdır.
• Erişilebilirlik: Basamak burunları belirgin ve kaymaz olmalı, her iki yanda küpeşte bulunmalı, basamak başlangıç ve bitişlerinde hissedilebilir yüzeyler kullanılmalıdır.
• Taşıyıcı sistem uyumu: Betonarme binalarda merdiven kollarının deprem sırasında kat kesme kuvvetinin bir kısmını taşıyabileceği ve kısa kolon oluşturabileceği unutulmamalı; merdiven sistemi statik projede modellenmelidir.
• Bakım ve dayanıklılık: Dış merdivenlerde don ve yağmura dayanıklı, kaymaz malzeme seçilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Merdiven türleri nelerdir?

Merdivenler biçimlerine göre düz kollu, düz kollu yamuk basamaklı, kısmen dönel ve dönel; eğimlerine göre yatık, normal ve dik; malzemelerine göre kâgir, ahşap, metal ve karma; işlevlerine göre esas, yan, servis ve yangın merdivenleri olarak sınıflandırılır.

Merdiven bölümlerinin isimleri nelerdir?

Bir merdivenin başlıca bölümleri merdiven kolu, basamak, rıht, basamak profili, sahanlık, korkuluk, küpeşte, tırabzan, babalık, limon, merdiven kovası ve merdiven evidir.

Merdiven kolu nedir?

Merdiven kolu, iki sahanlık arasında yer alan ve birbirini izleyen basamaklardan oluşan eğimli bölümdür. Uzun merdivenler, kullanıcıyı yormamak için ara sahanlıklarla birden fazla kola bölünür.

Merdiven evi nedir?

Merdiven evi, duvarlarla çevrili ve yalnızca merdiven için ayrılmış mekândır. Kaçış yolu olarak kullanılan merdivenlerin yangına dayanıklı bir merdiven evi içinde olması gerekir.

Düz kollu merdiven nedir?

Düz kollu merdiven, çıkış hattı bir doğru olan ve tüm basamakları planda dikdörtgen veya paralelkenar biçiminde olan merdivendir. Tek, çift (L veya U), üç ve dört kollu olarak yapılabilir.

Merdiven tipleri arasında en çok hangisi kullanılır?

Apartmanlarda en yaygın tip, ara sahanlıklı iki kollu (U) betonarme düz kollu merdivendir. Dubleks ve villalarda tek kollu veya L merdivenler, dar alanlarda helezon merdivenler tercih edilir.

Merdiven eğimi kaç derece olmalı?

İç mekândaki esas merdivenler için 25–36° arası normal eğim önerilir. Dış merdivenlerde 20–25°, servis merdivenlerinde 45°’ye kadar eğim kabul edilebilir.

Rıht yüksekliği en fazla kaç cm olmalı?

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’ne göre ortak merdivenlerde rıht yüksekliği asansörsüz binalarda en fazla 16 cm, asansörlü binalarda en fazla 18 cm olabilir.

Basamak genişliği en az kaç cm olmalı?

Ortak merdivenlerde basamak genişliği en az 27 cm olmalıdır. Rıht ile birlikte 2a + b = 60–64 cm bağıntısının sağlanması konforlu bir merdiven sağlar.

Helezon merdiven ile döner merdiven aynı şey mi?

Helezon (spiral) merdiven, merkezi bir dikme etrafında dönen ve basamakları bu dikmeye bağlı olan dönel merdiven türüdür. Döner merdiven ise daha genel bir terimdir; ortası açık dairesel ve eliptik merdivenleri de kapsar.

Sağ merdiven ve sol merdiven ne demek?

Merdiven çıkılırken küpeşte sağ tarafta kalıyorsa sağ merdiven, sol tarafta kalıyorsa sol merdiven adını alır. Dönel merdivenlerde dönüş yönünü de ifade eder.

Kaynaklar

• Sarı, A. Düşey Sirkülasyon Araçları – Merdivenler (Ders Notları).
• Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, merdivenlere ilişkin hükümler.