Sahanlık Nedir? Merdiven Sahanlığı Ölçüleri, Çeşitleri ve Hesabı

Sahanlık, merdivende basamaklar dışında kalan yatay düzlüktür. Merdivenin başında ve sonunda kata ulaşılan kat sahanlığı, iki merdiven kolu arasında ise dinlenme ve yön değiştirme için ara sahanlık bulunur. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’ne göre ara ve kat sahanlıklarının genişliği en az merdiven kolu genişliği kadar olmalıdır. Konutlarda ortak merdivenin kol ve sahanlık genişliği en az 1,20 m, umumi binalarda en az 1,50 m‘dir.

Aşağıdaki merdiven hesaplayıcısıyla kat yüksekliğine göre rıht ve basamak ölçüsünü, kol başına rıht sayısını, sahanlık ve merdiven evi ölçülerini ve merdiven beton metrajını hesaplayabilirsiniz.

Merdiven ve Sahanlık Hesaplama

Kullanım türünü, merdiven tipini, kat yüksekliğini ve kol genişliğini girin. Hesaplayıcı şunları verir:

• Rıht yüksekliği, basamak genişliği, rıht ve basamak sayısı
• Kollara düşen rıht sayısı ve merdiven eğimi
• Ara ve kat sahanlığı derinliği, merdiven evinin net ölçüleri
• Yönetmelik ve 2r + b adım bağıntısı kontrolleri
• Bir katlık merdivenin yaklaşık beton, demir ve kalıp miktarı

Rıht ve basamak ilişkisinin ayrıntıları için rıht ve basamak boyutları arasındaki ilişkiler yazımıza bakabilirsiniz.

Sahanlık Ne Demek?

Sahanlık, merdiven evi içinde basamaklar dışında kalan düzlüklerin genel adıdır. İki merdiven kolunu birbirine bağlar, merdivenin yön değiştirmesini sağlar ve kullanıcıya inip çıkarken dinlenme alanı yaratır. Sahanlıklar aynı zamanda kullanıcının yönelimini belirler: merdiven kollarının aynı doğrultuda mı yoksa dönerek mi devam edeceğine sahanlığın konumu karar verir.

Eğimi ne olursa olsun yaklaşık 2 metreden yüksek bir farkı tek seferde çıkmak yorucudur. Bu nedenle uzun merdivenlerde kat sahanlıkları dışında ara sahanlıklar düzenlenir. Uygulamada bir koldaki rıht sayısının 18’i geçmemesi, kolun ise en az 3 rıhttan oluşması önerilir. İki sahanlık arasındaki yükseklik farkı 3 metreyi aşmamalıdır.

Sahanlık Çeşitleri

Sahanlıklar merdivendeki konumlarına göre dört gruba ayrılır:

• Kat sahanlığı: Merdivenin kata ulaştığı ve dairelere, koridorlara geçişin sağlandığı sahanlıktır. Kapıların açıldığı ve insanların toplandığı yer olduğu için ara sahanlıktan daha geniş tutulur.
• Ara sahanlık: İki kat arasında, merdiven kollarını birbirinden ayıran dinlenme sahanlığıdır. Merdiven aynı doğrultuda devam ediyorsa düz ara sahanlık, kollar ters yöne dönüyorsa tam (dönüş) sahanlık olarak düzenlenir.
• Tam sahanlık (dönüş sahanlığı): İki kollu U merdivenlerde kolların 180° döndüğü, iki kol genişliği ile kova boşluğunu kapsayan sahanlıktır.
• Köşe sahanlığı: L merdivenlerde kolların 90° döndüğü kare sahanlıktır.

Köşe sahanlıkları dikkatle düzenlenmelidir. İki kolun ilk ve son rıhtı kova hattında aynı noktada birleşirse bu noktada basamak yüksekliği iki katına çıkar ve tehlike yaratır. Ayrıca küpeşte bu noktada birden dikleşir ve görünüş bozulur. Bu nedenle köşe sahanlığının kenarları merdiven kolu genişliğinden biraz büyük tutulur ya da kolların başlangıcı sahanlık kenarından kaydırılır.

Sahanlık Ölçüleri

Yönetmeliğe Göre En Küçük Ölçüler

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ortak merdivenler için aşağıdaki en küçük ölçüleri öngörür. Güncel değişiklikler için yönetmeliğin son metnini kontrol edin.

Ölçü	Konut (ortak merdiven)	Umumi bina
Kol ve sahanlık genişliği	en az 1,20 m	en az 1,50 m
Ara ve kat sahanlığı	en az merdiven kolu genişliği kadar
Rıht (basamak) yüksekliği	en çok 0,18 m (asansörsüz binalarda 0,16 m)
Basamak genişliği	en az 0,27 m

Daire içi, dubleks ve villa merdivenlerinde ortak merdiven ölçüleri aranmaz. Bu merdivenlerde konfor için kol genişliğinin 90–100 cm’den, sahanlık derinliğinin de kol genişliğinden az olmaması önerilir. Kaçış merdivenleri için ayrıca Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’teki genişlik ve yangın güvenliği şartları uygulanır.

Sahanlık Genişliği (Sg)

Sahanlığın iniş-çıkış doğrultusuna dik olan net genişliğidir. Sahanlık genişliği en az merdiven kolu genişliğine eşit olmalı, tam sahanlıklarda 100 cm’den dar olmamalıdır. Tasarım kılavuzlarında, kol genişliği 100 cm ve üzerinde olduğunda tam sahanlık derinliğinin kol genişliğinden 10 cm, kat sahanlığının ise 20 cm fazla tutulması önerilir. Ayrıntılı kurallar için merdivenlerin tasarımına ilişkin genel koşullar yazımıza bakabilirsiniz.

Ara Sahanlık Uzunluğu (Su)

Düz kollu ve aynı doğrultuda devam eden merdivenlerde ara sahanlık uzunluğu, kullanıcının adımını bozmayacak şekilde adım uzunluğuna göre seçilir:

Su = b + n × 63 cm

Burada b basamak genişliği, n sahanlıkta atılan adım sayısıdır (genellikle 1 veya 2). Örneğin 29 cm basamaklı bir merdivende tek adımlık ara sahanlık 29 + 63 = 92 cm, iki adımlık sahanlık 29 + 126 = 155 cm olur. Bulunan değer kol genişliğinden küçükse kol genişliği esas alınır.

Köşe Sahanlığı Ölçüleri

Köşe sahanlıklarında uzunluk ve genişlik ayrımı yapılmaz; sahanlık kenarları merdiven kolu genişliğine göre belirlenir. Kolların rıhtları köşede üst üste gelmesin diye, sahanlık kenarlarından en az birinin kol genişliğinden fazla tutulması önerilir.

Örnek Hesap: 3 m Kat Yüksekliği İçin Sahanlıklı Merdiven

Asansörlü bir konut binasında kat yüksekliği 300 cm, kol genişliği 120 cm olan iki kollu (U) bir merdiven düşünelim:

• Rıht sayısı: 300 / 17 = 17,6 → 18 rıht; rıht yüksekliği 300 / 18 = 16,7 cm
• Basamak genişliği: 2r + b = 63 bağıntısından b = 63 − 2 × 16,7 ≈ 29,5 cm
• Kollar: 9 + 9 rıht; her kolda 8 basamak, kol uzunluğu 8 × 29,5 = 236 cm
• Eğim: arctan(16,7 / 29,5) ≈ 29,5°
• Ara sahanlık: 120 + 10 = 130 cm derinlik, genişlik 2 × 120 + 20 cm kova = 260 cm
• Kat sahanlığı: 120 + 20 = 140 cm
• Merdiven evi (net): 260 × (236 + 130 + 140) = 260 × 506 cm

Hesaplayıcı varsayılan değerlerle bu örneği gösterir. 15 cm plak kalınlığıyla bir katlık merdivenin betonu yaklaşık 1,95 m³ çıkar. Merdivenin beton ağırlığı için 1 m³ beton kaç ton, tüm yapının beton hesabı için beton metrajı nasıl yapılır yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sahanlık Tasarımında Dikkat Edilecekler

• Kafa yüksekliği: Sahanlık ve basamak üzerinde, üstteki kol veya kirişin altına kadar en az 2,10 m serbest yükseklik bırakılmalıdır.
• Kapı açılımı: Kat sahanlığına açılan kapılar merdiven koluna veya kaçış yoluna taşmamalıdır.
• Korkuluk ve küpeşte: Sahanlık kenarlarında ve kova boşluğunda korkuluk kesintisiz devam etmelidir. Model örnekleri için merdiven ve korkuluk modelleri yazımıza bakabilirsiniz.
• Kaymaz kaplama: Sahanlık kaplaması basamaklarla aynı seviyede ve kaymaz olmalı; sahanlık ile ilk basamak arasında kot farkı bırakılmamalıdır.
• Dönel merdivenler: Sahanlık yerine dengelenmiş basamaklar kullanılacaksa basamak genişlikleri çıkış çizgisinde korunmalıdır. Bkz. merdiven dengeleme.
• Taşıyıcı sistem: Betonarme merdivenlerde sahanlık, merdiven plağının mesnetlendiği yatay plaktır. Kalınlığı ve donatısı statik projeye göre belirlenir; konutlarda genellikle 12–18 cm arasındadır.

Merdiven tiplerinin tamamı için merdivenler, türleri ve özellikleri yazımızı okuyabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Sahanlık ne demek?

Sahanlık, merdivende basamaklar dışında kalan yatay düzlüktür. Merdivenin kata ulaştığı yerdeki sahanlığa kat sahanlığı, iki kol arasındakine ara sahanlık denir.

Merdiven sahanlığı kaç cm olmalı?

Sahanlık genişliği en az merdiven kolu genişliği kadar olmalıdır. Konutlarda ortak merdivenler için bu değer en az 120 cm, umumi binalarda en az 150 cm’dir. Kol genişliği 100 cm ve üzerindeyse ara sahanlığın 10 cm, kat sahanlığının 20 cm daha geniş tutulması önerilir.

Kaç basamakta bir sahanlık yapılır?

Uygulamada bir koldaki rıht sayısının 18’i geçmemesi önerilir. Bu da yaklaşık 3 m’lik yükseklik farkına karşılık gelir. Daha uzun merdivenlerde ara sahanlık yapılmalıdır.

Kat sahanlığı nedir?

Kat sahanlığı, merdivenin kata ulaştığı ve daire ya da koridor kapılarının açıldığı sahanlıktır. Ara sahanlıktan daha geniş tutulur.

2r + b = 63 ne demek?

Rahat bir merdiven için iki rıht yüksekliği ile bir basamak genişliğinin toplamının ortalama adım uzunluğuna, yani 60–64 cm’ye eşit olması gerektiğini ifade eden adım bağıntısıdır.

Merdiven betonu nasıl hesaplanır?

Merdiven betonu; eğik merdiven plağı hacmi, basamak üçgenlerinin hacmi ve sahanlık plağı hacminin toplamıdır. Yukarıdaki hesaplayıcı bu üç kalemi kat yüksekliği, kol genişliği ve plak kalınlığından otomatik hesaplar.