Püskürtme Betonun (Shotcrete) Kullanım Alanları


Püskürtme beton, kendini tutamayan zeminlerde yapılan tünel, sulama kanalı şevi, karayolu yarma şevlerinde, sulama kanalı beton kaplama onarım ve tamirinde ayrıca hasara uğramış kolon ve kirişlerin mantolanmasında, ferro cement uygulamalarında yaygın olarak kullanılmaktadır. (Püskürtme Beton Nedir? Uygulama Çeşitleri Nelerdir?)

Tünellerde Püskürtme Beton Uygulaması

Yeni kaya yüzeyinin açığa çıkarılmasından sonra kaya yüzeyinde dağılma ve dökülme, genellikle küçük yüzeysel çatlakların açılmasından sonra başlar. Bu hareket sınırlandırıldığı müddetçe kaya sabit kalır. Kaya yüzeyinde meydana gelecek çatlamalar ve bundan doğacak dökülmelerin önlenmesinde püskürtmenin rolü, tünel kesitinde kırılmalar boyunca, kesme direnci sağlayarak zemini kendi açıklığı içinde tutabilmektedir. Püskürtme, kısa sürede yüksek direnç ve çabuk priz alma özelliği, tünel ve işçilerin emniyeti ve gerektiğinde kalıcı kaplamanın tipini etkilediğinden, tünel yapılarında en çok tercih edilen bir metot olarak uygulanmaktadır. Karışımda kullanılacak agregalardan. 0,2 mm. den küçük taneleri oranı %2’yi geçmemelidir. Aksi takdirde agrega çevresindeki çimento bağlantısını etkileyeceğinden olumsuz etki yapar. Ekipman verileri, en büyük tane boyunun 16 mm. ile sınırlandırılması gerektiğini göstermiştir. Vibrasyon imkânı olmadığından iyi bir tane dağılımı olmayan karışım, düşük kaliteli neticeler verir.

Agrega karışımında dikkat edilecek diğer bir husus da, agreganın tabii nem oranının %5’i geçmemesidir. Aksi takdirde fazla nem prizlenmeyi çabuklaştıracağından püskürtme hortumunda tıkanmalara neden olur. Bu nedenle karışım, mümkün olduğu kadar çabuk, 1,5-2 saat içinde tatbik edilmelidir.

Agrega/çimento oranı, genellikle uygulamada 1/3 oranındadır. Çimento dozajları, 300-450 kg/m3 arasında değişmektedir. (Shotcrete) Püskürtme betonunda, genellikle kullanılan priz hızlandırıcı katkı oranına bağlı olarak ilk priz yaklaşık 30 dakika, son priz ise 120 dakika sonra başlar. Püskürtmede kullanılan su, temiz, kimyasal açıdan gerekli vasıflara uygun olmalıdır. Burada su, malzeme hortumunun ucunda karıştığından bu noktada su basıncı 3 Atmosfer, suyun kaynak noktasında ise, 5-6 Atmosfer basınçta olması gerekmektedir.(Aliva-Püskürtme Beton Makinası) Bu basınçlar, yine tatbik alanında kurulacak su tanklarındaki manometrelerden kontrol edilir. İri agregalı püskürtme için, su/çimento oranı genellikle 0,35-0,45 arasında tutulur. Isının 1°C’nin altına düştüğü zamanlarda püskürtme uygulamasının durdurulması teorik olarak düşünülerek, kuru malzeme elde edilmekte olup, birçok tünellerimizde bu tip uygulamalar yapılmaktadır. Tavan olan yüzeylerde yapılan uygulamada sıçrama miktarı artar. Kum karışım metodunda genellikle miktar %25 ila %35 arasındadır. Ancak kontrolsüz uygulamalarda bu oran %52’ye çıktığı gibi, iyi bir denetim altında %20’ ye hatta %15’e düştüğü görülmektedir.




Püskürtme teçhizatı olarak daha ziyade çelik hasır kullanılır. Kullanılan teçhizatta aralıklar, 10 cm den az olmamalıdır. Püskürtme kaplamasmda muhakkak zeminin hava ile temasını bir an önce kesmek için önce yüzeye ince bir tabaka püskürtülmesi tavsiye edilir. Tünellerde püskürtme işleminden önce bazı hazırlıklar yapılır;

Tünellerde genellikle çalışma koşulları açısından havalandırma sistemleri yeterli olarak uygulanmaktadır. Haberleşme, beton tesislerindeki hazırlayıcılar ile tatbik edici operatörler arasındaki uyumda büyük bir faktör teşkil eder.

Malzeme nem oranlarının, çimento ve katkının tahlilinin önceden bilinmesi ön hazırlıkların başlıca unsurlarıdır. Alman numuneler üzerinde yapılan deneyler göstermiştir ki; püskürtme tatbikatları gerekli koşullarda yapıldığında;

  • Kırılma (basınç) mukavemetinin 8 saat sonunda 50 kgf/cm2(5 MPa); 28 gün sonunda ise 300 kgf/cm2(30 MPa);
  • Eğilme ve çekme direncinin 50 kgf/cm2(5 MPa),
  • Aderansın normal mukavemetleri yüksek,
  • Priz sırasında esnekliğin çok yüksek, priz sonrası ise beton direncini verdiği tespit edilmiştir.

Kaplamalı Kanallara Püskürtme Beton Uygulanması

Yeni bir teknik olan püskürtme beton (Shotcrete) kaplama, halen uygulanmakta olan onarım tekniğinden tamamen farklıdır. Çatlayan, kırılan, tahrip olarak kullanılmayacak durumda bulunan beton anoya hiçbir işlem yapılamamakta, üzerine basınçlı beton püskürtülerek yeniden ince bir kaplama yapılmaktadır. Kaplama yapılması gereken kanal belirlenerek servis yolunda hareket eden bir tankerden alınan su ile mevcut olan betonlar iyice yıkanmalıdır. Yıkama suyu, temiz olmalı ve küçük kapasiteli bir pompa ile basınçlı olarak püskürtülmelidir. Yıkama suyunun basınçlı olarak püskürtülmesinin nedeni, eski anolar üzerindeki toz, çamur, yabancı ot gibi her türlü yabancı maddenin temizlenmesi ve ortamdan uzaklaştırılmasıdır.

Kanal kaplaması sonunda pürüzlülük artmış ve kanal kesiti daralmış olacağından kanal debisinde %3-5 düşme olabileceği ifade edilmiştir. Ancak sızma kayıplarının %40’a kadar çıktığı gözönüne alınırsa, kaplama sonrasında mansaba iletilen su miktarı genellikle % 10-20 artmaktadır.

Yikama işlemi; membadan mansaba doğru yapılmalı ve yapışmanın iyi olabilmesi için mevcut yan ve taban anolar üzerinde yabancı hiçbir madde kalmamalıdır. Yıkama sırasında çalı süpürgesi, süpürge, plastik fırça ile anolar süpürülerek temizlenmeli ve fazla su ortamdan uzaklaştırılmalıdır. Yıkama sırasında genelde bir kişi hortum ile su püskürtmeli, 2-3 kişi kanal şevleri ile kanal tabanını uzun saplı çalı süpürgeleri ile süpürmelidir. Ülkemizde beton kaplamalı kanallarda meydana gelen tahribatın onarımı için 10-12 kişilik beton onanm ekibi oluşturulmaktadır. Bir veya birden fazla ano elle veya kompresör yardımıyla kırılarak beton parçalan dışarı alınmalıdır. Açılan boşluklar düzeltilerek kalıp çakılır ve tekrar beton dökülerek, üzeri mala ile perdahlanmalıdır.

Yapılan çalışmalarda görülmüştür ki; bir beton ekibi, en iyi şartlarda günde 5-6 adet anoyu yenileyebilmekte, günlük beton kaplama onarımı 20-30 m2 yi geçmemektedir. Beton ano onarımı çok pahalıya mal olmaktadır.

Kanallarda beton kaplama onarımı çok kısa sürelidir. Kışın sona ermesi ve havalann beton onaranına uygun olması ile başlamakta, kanallara sulama suyu alınmasıyla sona ermektedir. Beton onarım periyodu çok kısa olduğundan, ano yenilenmesi ve onarımı yeterince yapılamamaktadır. Her yıl arzu edilen miktarda beton onarımı yapılamaması, kanallann kısa sürede tamamen tahrip olmasına neden olmakta ve yenileme ihtiyaçları büyük boyutlara ulaşmaktadır.

Kolon ve Kiriş Mantolamada Püskürtme Beton Uygulaması

Yapıların onarılmasında kullanılan püskürtme betona Torkret (Shotcrete-şatkrit) adı verilmektedir. Bu betonun amacı, beton ve betonarme yapılarda arızaları gidermek çatlakları kapatmak, yapıyı her türlü zararlı etkilere karşı korumak ve mukavemetini arttırmaktır. Hasara uğramış yapı elemanı üzerindeki çatlak ve hareketli (boşluktaki veya ana kütleden aynlmış) parçalar eleman üzerinde uzaklaştınhr. Aynca püskürtme betonu uygulanacak yüzeydeki pullanma, kabarıp dökülmelerin oluştuğu yapılarda ve betonun sağlam tabakalarına kadar kazınarak basınçlı su ve hava ile temizlendikten sonra uygulamak avantajlıdır. Mantolama yapılacak yüzeyler hazırlandıktan sonra kalıp çakılarak kalıp içine uygun yerlerden püskürtme beton uygulanır.

Kaynak: Beton ve Beton Teknolojisi-Yrd. Doç. Dr. Osman Şimşek-Seçkin Yayıncılık





[Toplam:0    Ortalama:0/5]

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.