Bina Yıkımı, Yıkım Yöntemleri ve Makinaları, Yıkım Projesi

Bina Yıkımı

Yıkım; sözlük anlamı olarak, yok olmaya sebep olabilecek şey, büyük zarar, felaket gibi anlamlara gelmektedir. Bina yıkımı, yapının sökülmesi ve parçalara ayrılarak enkaz haline getirilmesini ve ortadan kaldırılmasını ihtiva etmektedir.

Bir proje olarak yapıların yıkımı; binaların veya insan yapımı diğer yapıların, gerekli ve yeterli güvenlik tedbirinin alınarak, uygun görülen teknik veya tekniklerle parçalanmasını ve oluşan enkazın ortadan kaldırılmasını içeren işlemlerin sırasıyla uygulanmasıdır. Yapıyı oluşturan elemanların sökülmesi işlemine “de-montaj” veya diğer adıyla “yapısızlaştırma” da denilmektedir. Bu şekilde yapının ortadan kaldırılması da yapıların yıkımı kapsamına girmektedir. Çünkü bir yapının ortadan kaldırılması için kullanılacak metotlar, çoğu kez birkaç yıkım, söküm, de montaj/yapısızlaştırma tekniğinin beraber kullanılması ile mümkün olabilmektedir.



bina yıkımı

Bina yıkımı ya da sökümü yapı malzemesinin özelliklerine göre değişmektedir. Ahşap binalar çok rahatlıkla sökülüp yeniden kullanılabilirken, çelik binalar ağırlığından dolayı daha zor sökülmekte ve yıkılmaktadır. Yığma yapıda da yatay ve düşey taşıyıcı sistem malzemelerinin özelliklerine bağlı olarak, yıkılmasında zorluklar bulunmaktadır. Ancak, betonarme binaların, donatılı betona sahip olması nedeniyle, söküm ve yıkımının en zor olduğu belirtilebilir. Bu nedenle de betonarme binaların yıkımı sırasında meydana gelen kaza haberleri medyada sıklıkla yer almaktadır.

Bina yıkımı; yapısal yenilenmenin bir parçası olan “kısmi yıkım”ında dâhil olduğu, bazı durumlarda yapı onarımını ve güçlendirilmesini içerebilen ya da yapının tamamen yıkılmasını gerektiren birçok seçenekleri ihtiva etmektedir. Geniş kapsamlı değerlendirmeler sonucunda yapının bir kısmının yıkılmasına ve yenilenmesine karar verilebileceği gibi, yapının tamamının yıkılması da söz konusu olabilir. Yapılan değerlendirmelerin iyi bir sonuç verebilmesi için, uygun olabilecek temel yaklaşımların birer seçenek olarak ele alınması ve ayrı ayrı irdelenmesi gerekmektedir.

  • Yapı temel alanının yeniden kullanılabilmesi için, yapının tamamen yıkılması.
  • Yapının tamamen yıkılması ve yeni bir yapının inşa edilmesi.
  • Yapının kısmen yıkılması ve yıkılan kısım yerine yeni bölümün inşa edilmesi.
  • Yapının Onarımı ve Güçlendirme Seçenekleri;
    • Yapının kullanılmadığı hallerde onarımı.
    • Yapının kullanım sırasında onarımı.

 

Bina yıkımı ile ilgili Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından taslak olarak hazırlanan YIKIM İŞLEMLERİ İLE HAFRİYAT TOPRAĞI, İNŞAAT VE YIKINTI ATIKLARININ KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ, yapıların yıkımı ile ilgili  iş ve işverenleri, can ve mal güvenliğini, çevre ve insan sağlığını ve ilgili standartları dikkate almak suretiyle gerçekleştirilmesinin usul ve esaslarına değinmektedir.

Yıkım İşlemleri ile Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, yıkım kararı alınan tüm ölçeklerde ve her tipteki yapının yıkımında uygulanacak işlemleri, yıkım faaliyetleri süresince alınacak çevreyi koruma ve diğer güvenlik önlemleri ile yıkım yöntemlerini ve geri dönüşüm esasları ile denetim işlerini kapsamaktadır.




Yıkım öncesinde ilk olarak yapılacak iş herhangi bir nedenle yıkımına karar verilen ilgili yapının, yıkım projesinin hazırlanmasıdır. (Yıkım Ruhsatı İçin Gereken Evraklar)

Bina Yıkım Projesi

Yıkılacak binanın taşıyıcı sistemi ve hasar düzeyi gibi özellikleri yıkım yöntemi ve bu yöntemin seçilme nedeni, yıkım sırasında alınacak, yıkım güvenlik önlemleri ve çevre güvenlik tedbirleri, yapının durumu, ayrıntılı yıkım aşamlarının tarifi ve enkazın uzaklaştırılması ile ilgili bilgiler bulunmalıdır. Ayrıca yıkım esnasında çevrenin kirletilmemesi için toz kontrolü gibi çalışmaların yanında iş güvenliği tedbirleri bu yıkım projesinde belirtilmelidir.

Yapıların yıkımı, öncesi ve sonrasıyla bir projedir ve “yıkım projesi” hazırlanırken birçok farklı yıkım tekniğinden faydalanmak mümkündür. Bunun yanında aynı yıkım alanının çeşitli bölümlerinde farklı yıkım teknikleri de kullanılabilir. Bir yıkım projesi hazırlanırken dikkat edilecek ilk husus can güvenliğidir, keza bunu sağlayabilmek için ise çalışmalara ilk olarak risk değerlendirmeleri yapılarak başlanılmalıdır.

Bina Yıkımında Dikkat Edilecek Hususlar

Yıkım projesinde dikkate alınması gereken diğer hususları şu şekilde sıralayabiliriz;

  • -Komşu yapıların durumu değerlendirilip bu yapılar ile ilgili alınması gereken uygun tedbirler belirlenmelidir,
  • -Yıkımı yapılacak olan yapıda, yıkım sırasında tehlike doğurma ihtimali olan elektrik, su ve doğalgaz ile kimyasal veya biyolojik faktörler açıklanmalı ve bu noktalarda alınacak önlemler belirtilmelidir,
  • Yıkılacak yapının yakınında bulunabilecek benzin istasyonu, akarsu, baraj, yoğun nüfus veya yerleşim bölgesi  gibi faktörler, yıkım yönteminin seçilmesinde dikkate alınmalıdır
  • Yıkım projesinde hem yıkım yönteminin seçimi hem de seçilecek yıkım yöntemine göre alınacak önlemler açıkça detaylandırılmalıdır.
  • Yıkım işlerinde, ortaya çıkacak inşaat atıklarının geri dönüşümü yapılabilecek malzemelerin listesi çıkartılmalı, hangi aşamada hangi malzemelerin nasıl depolanacağını ve nakledileceği belirtilmelidir.
  • -Yıkım projesinin hazırlanmasında, tüm etkenler dikkate alındıktan sonra, güvenlik önlemleri ile çevre koruma önlemlerini de kapsayan “Risk Değerlendirme Raporu” hazırlanmalıdır.



bina-yıkımı-img

Yıkım İşlemleri ile Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, yapıların yıkıma hazırlanması için alınması gereken önlemleri detaylı bir şekilde vermektedir. Bunlardan bazıları :

  • Yıkılacak yapının cepheleri en az 220 cm yüksekliğinde seyyar veya sabit paravan ile çevrilerek, yıkım şantiyesine giriş ve çıkışlar kontrol altına alınır. Çalışanların ve üçüncü şahısların görebilecekleri yere gerektiği kadar uyarı levhaları asılır.
  • Yıkım esnasında düşebilecek her türlü malzemenin, yıkım şantiyesi dışında insan ve taşıt trafiğine ulaşması durumunda, bu cephe güvenlik iskelesi ile emniyete alınır. Tehlike oluşturmayan cephelerde koruma filesi kullanılabilir.
  • Yıkılacak yapının 18 m ve daha yüksek olması durumunda, düşebilecek her türlü malzemenin, yıkım şantiyesi dışında insan ve taşıt trafiğine ulaşması durumunda, cephe güvenlik iskelesi yerine en az iki adet asma iskele kullanılması zorunludur. Asma iskele yıkım yapılan kat ile bir alt kata kurulur.
  • Tozlanmayı en aza indirgemek için, gerekli tedbirlere ilaveten sabit veya seyyar sulama donanımları hazır bulundurulmalıdır.
  • Yapıda geri dönüşümü olabilecek bütün malzemeler uygun söküm yöntemiyle sökülerek şantiyeden uzaklaştırılır.
  • Şantiye sahasında sökümle veya yıkım işlemleri ile ortaya çıkabilecek yanıcı ve tutuşucu bütün malzemeler şantiye sahasında depolanmadan uygun şekilde uzaklaştırılır.



Yıkım Yönteminin Seçimi

Bina yıkım faaliyetinde geriye dönüş mümkün olamayacağı için, yaşanabilecek ekstra zaman ve maliyet kayıplarını önleyebilmek adına, yıkım yaklaşımlarının aşağıdaki hususlara dikkat edilerek irdelenmesi gerekmektedir;

  • a) Yıkım tekniklerini içeren mevzuatlar, şartnameler ve yönetmelikler.
  • b) İş sağlığı ve güvenliği yönetmelikleri ve çevre şartları.
  • c) Kullanılacak personel, makine ve ekipman gibi çeşitli iş gücü ihtiyaçları.
  • d) Yapının tipi, yaşı, durumu, kullanımı ve elverişli ise iş faaliyeti ile yapıya erişim, yapıdaki mevcut iş-çalışma faaliyetleri gibi yerel koşullar ve kısıtlamalar.
  • e) Yapı yıkımı veya onarımı sırasında bitişikteki ve/veya yakınlardaki yapılarda oluşabilecek aksaklıklar sebebiyle gerekli olan tedbirler.
  • f) Yıkım ruhsatı, patlayıcı madde ile yıkım yapılacaksa bununla ilgili gerekli izinler ve benzeri gibi çeşitli yasal zorunluluklar.
  • g) Yapı bitişik nizamlı ise gerekli olacak kısıtlamalar. (bitişik bina yıkımı)
  • h) Maliyet ve ticari faydalar:
    • -Farklı yıkım tekniklerinin değişen maliyetleri
    • -Mevcut gelir ile yıkım-yapım işleri sonrası gelir hesaplamaları.

Bina Yıkımı Nasıl Yapılır?

Bina yıkım teknikleri en genel haliyle; (İlerleyen bölümde detaylı olarak anlatılacaktır.)

  • * El Aletleri ile Yıkım,
  • * Mekanik Yıkım (makine ve robot kullanımı),
  • * Kimyasal Yöntemlerle Yıkım,
  • * Veya birkaç tekniğin beraber kullanımı, şeklindedir.

Yapılan çeşitli değerlendirmeler sonucunda belirlenen bina yıkım seçeneği ve bu yaklaşımın gerektirdiği kapsama göre uygun bir yıkım yöntemi-tekniği ile bina yıkım aşamalar belirlenmelidir.



“Bina yıkımı nasıl yapılır?” sorusuna yanıt bulmak açısından, Yapıların yıkım yönteminin seçiminde etkili olan parametreleri şu şekilde sıralayabiliriz;

  • Yapının inşa edildiği zeminin özelikleri,
  • Yapının taşıyıcı sistemi,
  • Çevresi ve çevresel özellikleri,
  • Yapının imalatında kullanılan malzemeler,
  • Yapının kullanım amacı.

Yıkım yöntemi ile ilgili dikkate alınması gereken bir diğer konu ise, geri dönüşüm imkanı olan inşaat malzemelerinin toplanmasına imkan verilmesidir.

Asbest içeren yapı elemanları veya cıva ve benzeri ağır metaller içeren florasan gibi malzemelerin insan sağlığına zarar verdikleri için tehlikeli atık niteliğinde bulunduğu unutulmamalıdır.

Yıkım tekniğini belirlemede diğer bir unsur, yapı elemanlarının kısmen ya da tamamen yeniden kullanımına veya geri dönüşümüne olanak verip-vermeyeceğidir. Kısmi bir geri dönüşüm yapılabilecekse bunun adı seçici yıkım olacaktır. Seçici yıkım mevcut yapının bazı elemanlarının tekrar kullanılmak üzere sökülmesini ve/veya yine yapının bazı elemanlarının geri dönüşüme kazandırılabilmesini içermektedir. Bu hususta alınacak kararla tahribatlı bir yıkım, tahribatsız bir yıkım veya seçici bir yıkım direktifi verilmiş olacaktır. Bu seçimin dolaylı olarak bağlı olduğu kavram ise zamandır.

Bina yıkımında diğer teknik belirleyici unsurlar ise yapının sistemidir. Bu noktada yeri geldiğinde zamanın maliyet kaybına yol açmadığı geri dönüşümlü bir seçici yıkıma imkân olamayabileceği gibi, yeri geldiğinde de zamanın çok büyük ekonomik kayba yol açabileceği durumlarda, hızlı bir yıkım tekniği olan makineli yıkıma veya daha hızlı bir yıkım tekniği olan patlayıcılı yıkıma elverişli durumlar oluşabilir. Dolayısıyla yıkım tekniği, ekonomik açıdan “zaman”, yapı nizamı ve konumu açısından “mekân”, uygun araç ve cihazların kullanılabilmesi açısından “yapı sistemi”, “ulaşım” ve “çevresel etkenler” gibi yapboz parçasına benzeyen birçok etkenin, beraber ve uyumlu çalışması sonucu oluşturduğu en son resimdir.



Yıkım Yöntemleri- Bina Yıkım Teknikleri

bina-yıkım-yöntemleri




1-El ile Bina Yıkımı

El ile bina yıkımı; aşamalı yıkım tekniklerinden biri olup, el ile kullanılan araçlarla yukarıdan aşağıya doğru kat eksiltilerek yapının bir kısmının veya tamamının yıkılabilmesine olanak sağlar. Bu yöntem uzaktan yıkım yöntemlerine nazaran daha az risk ihtiva eder (BSI 6187 2011). El ile bina yıkımı ekonomik bir yöntemdir fakat zaman sıkıntısının olmadığı durumlarda tercih edilmektedir. Çünkü yıkım süresi açısından daha yavaş bir tekniktir. Günümüzde yapının türü, taşıyıcı sistemi ve boyutu nasıl olursa olsun bir yapının tümünün yıkımı için tercih edilen bir yöntem değildir. Bu yöntem genellikle yapıların kısmi yıkımında veya tadilat çalışmalarında kullanılmaktadır. Bir yapının kat eksiltme yöntemi ile birkaç katının ya da tamamının yıkılması gerektiği durumlarda, mevcut yapıların inşa edilme sırası göz önüne alınmalı ve yıkım aşamasında da bu sıranın tam tersi sırası izlenerek kat eksiltme işlemi uygulanmalıdır (IPS 1996). Böylece uygun el araçları kullanılarak kademeli yıkım yapılabilir. Ayrıca uzun menzilli makinelerin erişiminin mümkün olmadığı durumlarda, makine erişiminin mümkün olabileceği seviyeye kadar el ile kat eksiltme yöntemi kullanılarak, yapının uzun menzilli araçların çalışabileceği yüksekliğe kadar kademeli olarak yıkılmasına imkân verilebilir. Bina yıkım aşamaları dikkatlice tasarlanmalı ve bu aşamalara uyum sağlanmalıdır.

el-ile-bina-yıkım

Yine yapı üzerine küçük iş makinesi çıkartılması için gerekli alanın olmadığı durumlarda ve bitişik bina yıkımı bu yöntem ile sağlanabilir. Betonarme binalarda el ile yıkılacak bir yapı, kat eksiltme yöntemi ile yukarıdan aşağıya durumuna göre değişik işlem sıraları içerebilir. El ile yıkım aşamasında, yıkımı gerçekleştirilen betonarme eleman içindeki donatı sağlam kalacak şekilde bütün beton parçalarından arındırılır. Bu noktada pnömatik hava basıncı ile çalışan darbeli-delici çekiç yaygın olarak kullanılan el araçlarıdır.

Aşağıya doğru yıkım yapılırken, atıkların belli bir bölgede birikmesi sonucu atık yığınının oluşması ve çalışmaların aksamasına veya kiriş ve döşeme gibi yapının önemli taşıyıcı elemanlarının çökmesine neden olabilecektir. Bu durumun oluşmaması adına, üst katlardaki yıkım atıklarının alt katlara gönderilmesi için uygun bir plan dâhilinde döşemelerin belirlenen bölgelerine delikler açılmalı ya da bu görevi gören bacalar yapılmalıdır.

Çerçeve biçimine sahip prefabrik, yerinde döküm betonarme veya çelik yapılarda yıkım işlemi yapılırken, taşıyıcı eleman birleşim yerlerinin kesilmesi aşamalarında, serbest hale gelecek yapı elemanlarının düşerek tehlike arz etmemesi açısından geçici destekler veya vinç destekleri verilmelidir. Yıkım sürecinde şantiyeye güvenli giriş ve çıkış imkânı sağlanmalı, mümkünse giriş ve çıkışlar tek noktadan yapılmalıdır. Balkon gibi konsol yapılar ve dış duvarlar bina yıkımları için riskli elemanlardır. Çalışma alanının gerekli ve yeterli düzeyde olmadığı dar yerlerde çevredeki insanların emniyetini almak ve bu riskli elemanları dikkatli şekilde yıkmak son derecede önemlidir.

El ile Bina Yıkımında Yıkım Sırası

Yıkım esnasında izlenilecek işlem sırası, yıkım uygulamasına özgü olacak şekilde değişiklik gösterebilir. Betonarme bina konsol eleman barındırıyorsa, ana yapı yıkılmadan evvel öncelikli olarak konsol elemanlar yıkılmalıdır. Konsol elemanlar, serbest uçtan itibaren mesnet bölgelerinde doğru yıkılmalıdır. Bina yıkım aşamaları şu şekildedir;

  1. Duvar yıkımı
  2. Döşeme yıkımı
  3. Kiriş yıkımı
  4. Kolon yıkımı

El ile Yıkım Tekniğinde Kullanılan Malzemeler

Elmas disk kesici

Elmas disk kesici (Elmas bıçak): Disk kesici, betonarme kesme özelliğine sahip olup, 1000 mm üzerinde çaplara sahip olabilir. Bu sayede yıkım esnasında karşılaşılacak kalın betonarme elemanlarının kesilerek yıkımın ilerletilmesi hızlandırılmış ve kolaylaştırılmış olacaktır. Ayrıca olması gerekenden daha uzun veya daha yüksek imal edilen bir çevre istinat perdesinin boyca veya yükseklikçe kısaltılmasına da olanak sağlayan bir araçtır.




El çekiçleri: El çekiçleri kısmi bir yıkımda veya aşamalı gerçekleştirilen tam yıkımda kullanılabilir. Yıkım esnasında yapı dikey ve yatay elemanlarının birleşim yerlerinden zayıflatılarak yıkılması esasına dayanır. El çekicinin elektrikli, benzinli, hidrolik ve pnömatik olmak üzere dört çeşidi bulunmaktadır.

  • Elektrikli çekiç (Elektrikli Darbeli Kırıcılar): Elektrikli çekiçler benzer pnömatik veya hidrolik çekiçlerden daha düşük vuruş enerjisine sahiptirler. Ülkemizde genel adı elektrikli veya şarjlı matkap olarak bilinmekte ve yıkım konusunda darbeli delme-kesme yapılabilmektedir.
  • Pnömatik çekiç (Kompresörlü Darbeli Kırıcılar): Kompresörlü çekiçlerdir. Uygun çalışma basıncı ihtiyacından dolayı bir kompresör ile birlikte kullanılan çekiç sıkıştırılmış hava ile çalışır.
  • Benzinli çekiç: Bu çekiçler pnömatik ve hidrolik çekiçlere nazaran daha düşük yıkım-kırım kapasitesine sahiptirler. Kompresör kullanımına imkân olmayan, elektrik sıkıntısı yaşanan yerlerde ve jeneratör temin edilemediği durumlarda kullanılabilirler. Benzinle çalışan darbeli kırıcılar olarak ta tanımlanabilirler.
  • Hidrolik çekiç: Vuruş enerjisi; yıkım-kırım gücü oldukça yüksektir. Bu kapasitesini sıkıştırılamaz bir sıvı olan yağdan alan hidrolik bir sisteme sahiptir. Bu sistemi mümkün kılmak için hidrolik çekiçler-kırıcılar nitrojen bölme ile donatılmıştır

Elmas tel testere: Betonarme elemanı blok parçalara ayırıp, gerekli ve taşınabilir seviyede küçültmek suretiyle keserek el ile yıkım işlemine katkı sağlayan bu araç, enerjisini elektrik, benzin veya mazottan almaktadır.

elmas-tel-testere

Genel tercih sebebi, iki yönde çalışabilen ve sürekli değişken hız sağlayabilen bir çark sistemine sahip olmasıdır. Hidrolik sisteme sahip olan bu testereler, elmas daire testerelerden daha etkilidir ve neredeyse her kalınlığı kesebilmektedir. Köprü, baraj ve kalın beton yapılarda gerçekleştirilen ağır yıkım için çok kullanışlıdır. Ayrıca çok az toz, ses ve titreşim meydana getirdiğinden dolayı elmas tel testere yapılardaki yıkım çalışmaları için oldukça idealdir.

Yıkım yöntemlerini aşağıdaki şekillerde sınıflandırabiliriz.

  • Paylayıcı kullanılan yıkım yöntemi,
  • Uzun erişimli yıkım makinesi ile yıkım tekniği,
  • Ekskavatör ile yıkım yöntemi,
  • Kat eksiltme yöntemiyle yıkım tekniği,
  • Çekme halatı ile yıkım yöntemi

Bu binaların yıkım tekniklerinden başka, yapının özeliğine bağlı olarak farklı yıkım yöntemleri de geliştirilebilir.

2-Makine İle Bina Yıkımı

Makine ile yıkım “uzaktan yıkım teknikleri” arasında yer almaktadır. Makine ile yıkımda dikkat edilecek en önemli uygulama unsurlar şunlardır;

  • Yapı ve çevre şartlarını göz önüne alarak hazırlanmış, uygun yıkım tekniği içeren bir proje,
  • Projedeki yıkım tekniğine uygun makine ve ekipmanlar,
  • Makine ekipmanların çalışma prensiplerine haiz personel,
  • Gerekli ve yeterli güvenlik tedbiri.

Makine ile yıkım tekniğinde makinenin erişim menzili yükseldikçe, devrilme riski de aynı oranla yükselmektedir. Dikkat edilecek en önemli unsurlardan biri de yüklenen makinenin oluşturacağı momentin, makine ağırlığı ile karşılanabilecek ölçüde olmasıdır. Bina yıkımı öncesinde ilk olarak yapılacak iş yıkımına karar verilen ilgili yapının, bina yıkım projesinin hazırlanmasıdır. Bina yıkım araçları nelerdir?

2.a.Delme ve kesme

Delme-sondaj ve kesme yöntemi daha çok kapalı alanlardaki betonarme yapılarda, yapı elemanlarını keserek zayıflatmak ve kesilen parçaları taşımak suretiyle kısmen ya da tamamen yıkmak için kullanılmaktadır. Gürültü, toz ve sarsılma oluşturmadan, istenilen yerden, istenilen şekil ve büyüklükte kesim-delme delme işlemleri bu teknikle yapılabilir. Ayrıca kalorifer tesisatı, su tesisatı, baca delikleri, doğalgaz delikleri, kapı-pencere açılımları, asansör delikleri vb. işlerde de kullanılmaktadır. Yıkım teknikleri açısından incelendiğinde karşımıza çıkan araçlar ve kullanım şekilleri aşağıdaki gibidir.

Elmas kesici ile delme: Betonarme ve mukavemeti arttırılmış bütün beton türlerinde delikler açmak suretiyle kısmi bir yıkıma olanak veren, ses ve sarsıntı oluşturmayan sondaj-delme tekniğidir.

elmas-kesici-ile-delme

Bu teknikte kullanılan deliciler yatay ve dikey şekilde çalışabildiği gibi enerjilerini elektrikli, basınçlı ve hidrolik sistemlerden alabilirler. Delik çapları 10 mm’den 1000 mm’ye kadar ulaşılabilen elmas bıçaklar ile asfalt yollar, betonarme zemin, betonarme çerçeve elemanlar da dâhil olmak üzere çok çeşitli yüzeyler herhangi bir açıyla delinebilmektedir. Bu yöntemle birkaç metre derinliğe kadar delikler açılabildiği gibi çoğu kez de bir tel testere yöntemini kolaylaştıran bir kısmi çalışma parçası olarak kullanılır.

Elmas, yol ve zemin kesici: Betonarme zeminlerin tam veya kısmi yıkımı, betonarme zeminlerde çukur açılması için zeminin kesimi, kat döşemelerini yırtık hale getirme gibi işler için tasarlanan elmas bıçaklı kendinden itmeli testereler, otoyol söküm-onarım ve havaalanı pist söküm-onarım işleri gibi pek çok yerde kullanılmaktadır.

Elmas yol ve zemin kesici

Yollar, pistler, depo rüzgârlıkları ve yer döşemeleri için bu makine idealdir. Ancak gürültülü olması sebebiyle gürültüye hassas yerlerde kullanım için tercih edilmez, ayrıca yatay yüzeyler de duvarlara yaklaşamaması hasebiyle kapalı alanlarda da çokça tercih edilmemektedir.

Elmas parça kesici: Kesme ve delme suretiyle betonarme elemanlarını sökerek, yapı yıkım işlemlerinin kısmen bir parçası olabilmektedir. Elmas kesici ile betonarme parça veya duvarlar 1000 mm derinliğe kadar rahatlıkla kesilebilmektedir.

Elmas parça kesici



Elmas testere titreşimsizdir. Ayrıca yapısal değişikliklerin gerekli olduğu durumlarda; asansör milleri veya merdiven boşlukları için zemin plakalarında yeni açıklıklara ihtiyaç duyulduğunda veya pencere ve kapı açıklıklarının kesilmesi için uygun olarak geliştirilmiş bir ekipmandır.

Elle tutulan halka zincirli kesici (Testere): Bu ekipman, ahşap zincir testerenin gelişmiş hali olup, hidrolik olarak güçlendirilmiştir. Elmas zincir ile donatılarak kullanılmaktadır. Bu testere 375 milimlik bir kesim derinliğine ulaşabilmektedir. Taşınabilirliği ve kullanım kolaylığı sayesinde erişimin sınırlı olduğu köşelerin veya geri dönüşümlü bir yıkım da prefabrik elaman köşelerinin uygun bir şekilde kesiminin ve sökülerek yıkımının uygulanması için geliştirilmiş bir ekipmandır. Ayrıca bu bina yıkım araçları ile perde duvarlarda kapı ve pencere açıklıkları oluşturulabilmektedir.

Tungsten Matkabı: Kesip sökerek yıkım yapılmasına imkân sağlayan ve daha çok bir yıkım tekniğine kısmen yardımcı olmaya yarayan ekipmandır. Su ile soğutulan elmas testerelerin kullanılamadığı susuz ortamlarda tuğla, blok ve betonarme elemanlarda delikler açmak için çeşitli tungsten uçlu matkaplar kullanılarak elle yapılan delme tekniğidir.

Elmas tel kesici: Beton kesme işleminde kullanılan diğer bir teknik de elmas tel ile kesme sistemidir. Kesilecek olan kütlelerde delikler açıldıktan sonra elmaslı tel, delikten geçirerek kesme işlemi başlatılır. Bu teknikte beton kalınlığı önemli değildir. İhtiyaç duyulan şey makinenin kurulabileceği bir alanın oluşabilmesidir. Bu teknikle yıkım aşaması olan “döşeme yıkımı” çok rahat bir şekilde donatı ile beraber kesilebildiği gibi, yenileme projelerinde de ideal ve sık başvurulan bir yöntem olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu teknik betonarme yapı yıkımını tamamlamak adına sessiz ve verimlidir.

Elmas tel kesici

Bu ekipman kısa sürede güvenli bir uygulama imkânı sağlamaktadır. Bezen yapı içerisine yapılacak geniş şaftla veya ilave edilecek merdivenler-asansörler için gereken boşluğu açmak için uygun bir yöntemdir.

2.b. Uzaktan kontrol edilebilir makineler ve robotik cihazlar

Potansiyel olarak tehlike ihtiva eden durumlarda, operatörün ve diğer yıkım personelinin tehlikeli etkenlerden uzaklaştırılmasının amaçlanmasıyla geliştirilen bir yıkım tekniği makinası-bina yıkım araçlarıdır.

uzaktan-bina-yıkım-makinası



Bu tip araçların telsiz veya kablo yoluyla uzaktan kontrol edilebilmesi sayesinde makina operatörleri tehlikeli bölgeden uzak tutularak risk faktörleri minimize edilebilmektedir. Bu teknik birçok kontrollü yıkım projesi için önemli çözüm alternatifleri oluşturduğu gibi diğer yöntemlere göre ciddi avantajlar sağlamaktadır.

2.c. Kompakt makineler

Bu yöntem yukarıdan aşağıya doğru kat eksiltme yöntemi olarak başlı başına bir yıkım tekniği olarak kullanılabildiği gibi, yüksek erişimli makinelerin yetişemediği yüksekliğe sahip yapıların, uygun seviyeye kadar kat eksiltme yöntemi ile yıkarak, yardımcı bir “kısmi yıkım tekniği” olarak ta kullanılabilmektedir. 1-9 ton ağırlığındaki mini ekskavatörler, 4-10 ton ağırlığındaki  beko-loderler9gibi çeşitli makineler genel olarak hidrolik kırıcı ataşmanlar10 kullanarak, yapı üzerinde kesme, taşıma, istifleme ve sıyırma gibi işlemler için kullanılabilirler. Seri çalışabilme kabiliyetine sahip olan bu makineler yapıların içinde veya üzerinde çalışma yapacağı için, yapı statiği dikkate alınarak uygun ağırlıkta bir makine ve seçilen bina yıkım araçlarına uygun bir hidrolik eklenti (ataşman) tercih edilmelidir. Ağır bir makine çökme riskini arttıracağı gibi hafif bir makine de iş süresini uzatacağından optimum bir tercih yapmak için gerekli araştırmalar önceden yapılmalıdır. Özellikle yıkımın icra edildiği katın altında kalan kata veya katlara düşey destek elemanlarının sağlanması, olası bir plansız çökme riskini önemli ölçüde azaltacaktır.

2.d. Uzun erişimli makineler

Genel olarak 15 metre ve daha fazla yüksekliğe sahip yapıların yıkımı için tasarlanan makineler “yüksek erişimli makineler” kategorisinde yer almaktadır. Bu yöntem, yıkım süreleri açısından diğer yöntemlere göre daha hızlı olmakla beraber, yıkım sırasında yapının statik yapısı bozulmadığı için bu açıdan daha emniyetli bir yöntemdir.

Uzun erişimli makine ve ekipmanları ( BS 6187 2011 )




Genellikle kesici, kırıcı ve ezici çene gibi ayrı ekipmanlara sahip hidrolik sistemli bu ekskavatörler en az üç parça hareketli boma ve paletli bir yürüyen aksama sahiptirler.

  • Ana bom; ilk yüksekliği kazandırmakta ve ağırlık merkezinin makine üzerinde kalmasını sağlamaktadır.
  • Dirsek bom; ana bom ile kova-kepçe (eklenti) kolu arasında mafsal vazifesi görmektedir.
  • Kepçe (eklenti) kolu; ekskavatörün güvenli  mesafede yapıya erişimini sağlamak için yatay düzleme paralel olacak monte edilen ekipmanıdır ve gerektiğinde üçüncü yüksekliği kazandırmaktadır.

Yüksek binaların veya yapıların yıkım ihtiyacına uygun olarak tasarlanmış bu tip makine ve ekipmanlar, yapıyı üstten en alta kadar taşınabilir parçalar halinde yıkabilirler. Yüksek katlı yapıların yıkımı, bazen bu tip ekstra uzun bomları olan makinelerle dahi mümkün olmayabilir. Bu durumda mini ekskavatörler aynı proje içinde kullanılarak, yapı kat seviyesinin uzun erişimli makinelerin menziline girebileceği kadar kat eksiltme yöntemi uygulanabilir. Yapı yüksekliğinin uzun erişimli makinelerin çalışabileceği seviyeye kadar kat eksiltme yöntemi ile indirilmesinde “el ile kullanılan makineler” yöntemi de ayrıca kullanılabilmektedir.

yüksek-bina-yikimi

Yıkım faaliyetleri yüksek erişimli makineler ile icra ediliyorsa, aşağıdaki unsurlara azami dikkat gösterilmelidir.

  • A) İşin kapsamı belirlenmeli ve değerlendirmeler yapılmalıdır.
  • B) Yıkım projesine uygun ekipmanlar tespit edilmeli ve uygun bir operatör ile çalışılmalıdır.
  • C) Önceden belirlenen ve yapının yıkımı aşamasında kullanılacak olan arazi incelenmeli, sonrasında da ekskavatörün çalışabilmesine uygun hale getirilmelidir.
  • D) Ekskavatör ve ekipmanların kurulumu sağlıklı bir şekilde yapılmalı, çalışmalar azami dikkatle devam ettirilmelidir. İş sonunda makineler güvenli bir yerde ve uygun şekilde park edilmelidir.
  • E) Özellikle 40-60 metre yüksekliği olan yapılar yıkılırken, bom üzerindeki uygun yerlere etrafı gözetleme imkânı sunabilecek kameralar yerleştirilmelidir.

2.e. Hidrolik eklentiler-Hidrolik kırıcılar

Bir ekskavatörün betonu kırabilmesi, çeliği kesebilmesi ve malzemeyi kaldırıp taşıyabilmesi için, ana makine üzerine uygun eklentinin monte edilmesi gerekmektedir.

hidrolik-kırıcı

Mini ekskavatör ve kompakt makineler de dâhil olmak üzere, betonarme ve çelik yapılarda aşamalı yıkım yapılabilmesi için ekseriyetle itici kol, darbeli çekiç, makas ağızlı kepçe, çengel, pülverizatör çeşitleri, kırıcı, yıkım kazığı ve çok amaçlı eklentilere başvurulmaktadır.

2.e.1. İtici kol

Genellikle çelikten üretilmiş bir kolun makineye monte edilmesi ve bu kolun yapıya yatay bir kuvvet uygulaması sonucu gerçekleşen yıkım şeklidir. Bu teknik uygulanmadan önce kat eksiltme suretiyle yapı yüksekliği makinenin erişebileceği seviyeye indirilmelidir. Bunun yanında yıkılması planlanan yapı bitişik nizamlı bir yapı ise, öncelikle komşu bina ve yıkımı planlanan bina, el ile kullanılacak makinelerle birbirlerinden ayrılmalıdır. Bu uygulamada bina yıkım araçlarının rahat hareket edebilmesini sağlayabilmek için yapı ile arasında en az 6 metre (IPS 1996) olması, uygulama sırasında makinenin aşağıya düşecek yıkıntı menzilinin dışında olması ve makinenin çalışma süresince denge durumunda bulunması gerekmektedir.

2.e.2. Hidrolik Çekiçler

Hidrolik çekiçler, gerekli bir erişime göre seçilen çekiç ağırlığı ve bu ağırlığı dengeleyebilecek ağırlıkta taşıyıcı araca karar verilerek tercih edilebilen bir yöntemdir. Taşıyıcı aracın ağırlığı, çekiç bomun maksimum erişime girdiği anda oluşturduğu momenti karşılayarak, olası bir devrilmeye mâni olacak şekilde seçilmelidir. Hafif bir taşıyıcının seçilmesi, bomun erişimini azaltacak ve devrilme riskini arttıracaktır.

2.e.3.Kesiciler

hidrolik-kesici

Hidrolik kesiciler ile donatılmış makineler, soğuk kesim tekniği uygulayarak betonarme ve metal bölümlerin yıkımını gerçekleştirebilir. Bir ekskavatör bomuna eklenerek kullanılırlar.

2.e.4. Pülverizatörler

Makineye monte edilmiş pülverizatörler betonarme ve yığma yapıları hareketli çenesiyle ezerek yıkımı gerçekleştirmektedir. Bu teknik kiriş, kolon, döşeme ve panelleri (perdeleri) kırmak için kullanılabilir. Ayrıca çelik ve beton kirişlerin ve diğer blok malzemelerin kaldırılması ve yüklenmesi için de başvurulan bir yöntemdir.

2.e.5. Kırıcılar

Beton veya bitümlü zeminlerin belirli bir kalınlıkta sıyrılarak kırılmasına ve üzerinde bulunan bant sistemi ile ufaltılmasına yarayan ikili bir sistemden oluşturmaktadır. Makinenin bulunduğu zeminin istenilen kalınlıkta sıyrılmasını sağlayan sistem birinci sistemdir. İkinci sistem içten monte edilmiş hidrolik bir silindir tarafından işletilen hareketli çenelere sahip, yürütme aksamı genellikle palet olan bir makinedir. Gerektiğinde kullanılmak üzere betonu agregaya çevirerek geri dönüşme imkân sağlayabilen bu sistem, kırıcı çekiç ile meydana gelen iri beton parçalarını ayrı bir ekskavatör ya da yükleyici yardımıyla kendi haznesine alabilmektedir. Karmaşık bir iç sisteme sahip olan bu makinelere yine opsiyonel olarak ekstra bıçaklar eklendiğinde, yüklenilen iri beton parçalarını moloz yığınlarına dönüştürebilmektedir.

2.e.6. Yıkım direkleri

Uzun erişimli makinelerin kullanılamadığı bir yıkım uygulamasında, alternatif makinenin erişimini arttırabilmek için geliştirilmiş bir yöntemdir. Genellikle ekskavatör olan makinenin en sonundaki bomuna bir kıskaç veya sökücü çengel gibi eklentiler monte edilir, daha sonra bu eklentilere metal yıkım direkleri sabitlenir. Böylece yapı yıkılırken daha uzun yüksekliklere erişim sağlanabilir.

2.e.7. Kıskaç

kıskaç

Genellikle şekil’deki gibi 4 kıskaçlı ya da 3 kıskaçlı olabilen bu tür metal kıskaçlar bir ekskavatör ya da mobil vinç bomuna eklenebilen çok amaçlı bir eklentilerdir. Bu eklenti sayesinde çelik veya beton kiriş, kolon, duvar, döşeme ve çatı kirişlerinin yıkımı ya da tekrar kullanılabilmesi için sökümü gerçekleştirilebilmektedir. Kancanın çeneleri yıkım, söküm ve taşıma sırasında hizalı olarak hareket ederek, eylemin güvenli bir şekilde gerçekleşmesini sağlar. Kullanım amacına göre farklı diş sayısı ve ebatları olan değişik kanca çeşitleri mevcuttur.

2.e.8. Çok amaçlı eklentiler

Çok amaçlı eklentiler, çelik kesme, beton kırma, betonu pülverize etme veya plaka kesme gibi değiştirilebilir çeneler ile betonarmenin veya kimyasal ve yağ depolama tanklarını içeren çelik yapıların yıkımını gerçekleştirmek için kullanılabilirler. Bu eklentiler doğrudan ekskavatörün ana koluna veya uzatma bomuna monte edilebilirler.

2.f. Kule tipi ve diğer uzun erişimli vinçler ile yıkım

Yüksek yapıların yıkımında, oluşan enkazın yıkım alanındaki başka bir yere taşınmasında veya bazı teçhizatların aynı alanda farklı bir noktaya nakledilmesinde kule vinç veya diğer uzun menzilli vinçler kullanılabilir. Yapıların yıkımında kullanılan kule vinç ve diğer uzun menzilli vinçler, daha hızlı yıkım imkânı sağlayarak, zaman faktörü açısından fayda sağlayabilmektedir.

2.g. Hidrolik olmayan mekanik eklentiler ile yıkım

Yıkım tekniklerinde kullanılan makinelerin birbirinden farklı ihtiyaca hizmet eden “çelik top” ve “çekme halatı” gibi mekanik eklentileri vardır.

2.h. Çelik top ile yıkım

Çelik top ile yıkım, vinç ucuna asılmış çelik topun serbest bırakılarak ve sallandırılarak art arda aynı veya farklı yere çarptırılması sonucu aşamalı olarak yapının yıkımının gerçekleştirilmesidir. Bu durum yapının tamamının yıkılması boyunca devam etmektedir.

Çelik top ile yıkım

Binaların yıkımı için kullanılan en eski ve yaygın tekniklerden biridir. Çelik topun ağırlığı 500 ila 5000 kg arasındadır ve bu teknik daha çok kâgir ile betonarme yapıların yıkımı için kullanılabilir.

Çelik top ile yıkım tekniğinde, topun asıldığı yardımcı makine topun iki tür hareket gerçekleştirmesine izin verir. İlk hareket türü serbest düşüştür. İkinci hareket türü ise sallandırma veya balistik hareket denen yıkım stilidir. Bu teknikte kullanılacak yardımcı makine seçimi, topun boyutu, mesafesi, darbe yönü ve yıkılacak nesneye göre değişmektedir. Kullanılan en yaygın yardımcı unsur “dragline”dır. Çelik top ile yıkım yöntemi, günümüzde pek tercih edilmemektedir. Bunun nedenleri arasında yıkılacak olan yapının etrafında yeterince boş alan olmaması, çevredeki yapıların zarar görmesi olasılığı, yapının etrafında toz, gürültü ve zemin titreşimine neden olması sayılabilir. Ayrıca her çarpmada büyük boyutlu atık ortaya çıkarmasından dolayı bu yönteme başvuruyu azaltmıştır.

2.i. Çelik halat ile yıkım

Önceden zayıflatılmış yapının taşıyıcı kolonlarının halatlar ile bağlanarak vinçler veya traktörler yardımıyla çekilerek, kendi ağırlığı ile yapının çökmesinin sağlanması esasına dayalı bir tekniktir.

Çelik halat ile bina yıkımı

Şekilde de görüldüğü gibi zayıflatılan yapı kendi ağırlık merkezine olacak şekilde aşağı doğru çekilerek yıkılmalıdır. Güvenli bir yıkımın sağlanması için gerektiği kadar çekme halatı kullanılmalı ve bu halatların da çekme işlemi için yeterli çekme dayanımına sahip olduğundan emin olunmalıdır. Bu tekniğin kullanılmasında halat çekme elamanı olarak ekskavatör veya makara ekipmanına sahip araçlar kullanılabilir. Halat ile yıkım yapılırken, işçilerin halat, bina ve makinelere uygun mesafede bulunmaları gerekmektedir. Çekme halatının kopması durumunda halatparçaları ön görülemeyen savrulmalar yapabileceği için oldukça yüksek can kaybı riski de oluşturabilecektir.

2.j. Kajima kesme ve kaldırma yöntemi ile yıkım

Japon menşeili Kajima firmasının Nisan 2007’de eski merkez binalarını (75 metre yüksekliğe sahip 20 katlı bina ile 65 metrelik yüksekliğe sahip ve 17 katlı bina) yıkmaya karar vermesi sonrasında geliştirilmiş olan bu yıkım tekniği, oldukça çevreci ve güvenli bir yöntem olup, kısmi olmayan tam bir yıkım için kullanıma uygun olarak geliştirilmiştir. Bu yöntemle yıkım ve hafriyat işleri beraber ilerleyebilmektedir, bu sebeple makine ve patlayıcılar ile yapılan yıkımlara nazaran daha yavaş ilerleyebilmektedir. Uzun erişimli makinelerin veya patlama ile kontrollü yıkımın mümkün olmadığı durumlarda, geleneksel yıkım teknikleriyle, genellikle de el aletleri veya mini ekskavatör ile yapılan aşamalı-kademeli yıkım teknikleri uygulanırken, yapının en üst katına ağır ekipman ve işçiler yerleştirilerek yıkımlar yapılabilmektedir. Akabinde oluşan moloz yığınları ise, çeşitli yöntemlerle aşağıya indirilerek planlı bir şekilde uygun yerlere taşınabilmektedir. Fakat Kajima firması diğer tüm tekniklere alternatif olarak, eski merkez binalarını, zemin katta yıkım çalışmalarının yapılmasını sağlayan, “Kajima Kesme ve Kaldırma Yöntemi” adını verdiği bir tekniği kullanarak yıkmıştır.

kajima-yıkım-yöntemi




Bu teknikle alt kattan (zemin kat) itibaren yıkıma başlanılmıştır. Yapılan hesaplamalar neticesinde, zemin katta belirlenen bazı noktalara kolon görevi görecek krikolar yerleştirilerek, yapı taşıyıcı elemanları da dahil olmak üzere, tüm yapı elemanlarının geri dönüşümlü ve/veya tekrar kullanımlı ya da tam tahribatlı yıkımına geçilmiştir. Zemin katın temizlenmesinden sonra yapının bir üst katı mevcut krikolar yardımı ile zemin seviyesine indirilmiş ve böylece bu işlem sırası, yapı tamamen sökülene-yıkılana kadar devam ettirilerek, güvenli ve çevreci bir yıkım tamamlanmıştır.

Diğer yıkım tekniklerinde çalışma gürültüsü ekseriyetle yapının üst katlarından itibaren geniş bir alana yayılma eğilimindedir. Fakat bu teknik hem gürültülü işlem sayısını hem de gürültünün duyulabileceği mesafeyi önemli ölçüde azaltabilmektedir. Atık miktarınıazaltma, yeniden kullanma ve geri dönüşümde etkili olan bu teknik; makine, ekipman ve personelin yıkım çalışmaları gibi önemli unsurların güvenliği konusunda önemli ölçüde avantajlıdır. Tekniğin en büyük dezavantajı zamandır. Yıkım kademe kademe ilerleyen yıkım, patlayıcı ile yıkımlara göre ve hatta makineler ile yıkıma göre daha uzun sürmektedir. Bu gecikmeyi tetikleyen faktörler sadece teknik değil, yapıda yapılabilecek geri dönüşüm-söküm faaliyetleridir.

3-Kimyasal Maddeler ile Yıkım

Kimyasal maddelerle yıkım, yüksek uzmanlık gerektiren bir faaliyet olup, sadece eğitimli personel tarafından belirli denetimler altında icra edilebilmektedir. Çeşitli kimyasal maddelerin kullanılmasıyla gerçekleştirilen yıkımlar; çeliklerin sıcaklık ile kesilmesi, yapıların patlayıcı madde kullanmak sureti ile kontrollü yıkılması ve çeşitli patlatma yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilebilir.

3.1 Sıcak kesme

Sıcak kesme teknikleri, sürtünme, kıvılcım veya alev şeklinde yeterli ısı üreten çok çeşitli teknikleri içermektedir. Bu tekniklerde ekseriyetle oksit yakıtlı gazlar ve disk öğütücüler kullanılmaktadır. Oldukça tehlikeli olan bu aletleri kullanarak uygulanabilen bu teknikler, eğitimli ve tecrübeli kişiler tarafından tatbik edilmelidir. Isıyı, bir yapıyı zayıflatmak veya parçalamak için bir araç olarak kullanan termik kesici ve termik reaksiyon uygulamaları sıcak kesme yöntemlerindendir.

3.2 Patlayıcı kullanmak sureti ile kontrollü yıkım

Yapıların genellikle kritik katındaki düşey taşıyıcı elemanlarının planlı bir şekilde tahrip edilmesi sonucu, yapının kendi ağırlık merkezine çöktürülmesini amaçlayan yıkım tekniği olup, yıkıma başlanıldıktan sonra en hızlı sonlanan yıkım tekniğidir. Uzun erişimli makinelerin dahi erişemeyeceği yüksekliklere sahip olan ve patlayıcı kullanımı açısından uygun çevre koşullarına sahip yapılar için kullanılan bir tekniktir. Fakat projelendirme aşamasında, gerekli ruhsat ve izinlerin alınması, patlayıcıların bulunması, nakledilmesi gibi işlemlerin zorluğu göz önüne alındığında, yıkıma hazırlık ve yıkım sürecini içeren toplam zaman açısından, yeterli yüksekliğe sahip olmayan yapıların diğer yöntemlerle yıkılması daha kısa zaman içerisinde mümkün olabilecektir.

Uzun erişimli makinelerin erişebildiği ve genellikle 8 katlı binalar veya 25-30 metre yüksekliğe sahip yapılar, yıkım bölgesi izole edildikten hemen sonra yıkılabildiğinden, bu yüksekliğe kadar ki yapıların uzun erişimli makineler kullanılarak yıkılması, maliyet açısından olmasa da zaman açısından en uygun yöntem olacaktır. Fakat daha yüksek yapıların kat eksiltme sureti ile makine veya el aletleri kullanılarak, uzun erişimli makinenin erişebileceği seviyeye kadar indirilmesi gerektiği durumlar göz önüne alındığında, harcanacak enerji ve kullanılacak personel sayısı daha fazla olacağından, zaman veya maliyet açısından patlayıcı kullanarak yapılacak yıkım daha avantajlı olacaktır.

baca-yıkımı

Bu teknik, uzun sanayi bacaları, kuleler, su depoları, köprüler ve benzeri yapıların çok seri bir şekilde yıkılabilmesi için kullanılan bir tekniktir. Aynı zamanda maden endüstrisi gibi alanlarda da sıkça kullanılan bir yöntemdir.

Başka yapılarla bitişik olmayan ayrık nizamlı yapılar ve etrafında yeterli alan bulunan her türlü yapı için oldukça avantajlı olan bu teknik, kentsel alanlarda ve belirli bir ada üzerindeki yapıların topluca yıkımını kapsamayan bir yıkım içermekte ise, oldukça dikkat edilmesi gereken bir yıkım tekniğidir.

Patlama sırasında saçılan parçaları engellemek amacıyla alınacak önlemlerin olmaması veya önlemlerin yeteri düzeyde olmaması durumunda, genişçe bir alan bazı risklerle karşı karşıya kalacaktır. Bunun yanında, hesaba katılmayan bir ayrıntı veya herhangi bir teknik sebeple meydana gelebilecek küçük bir hata, uygulamayı oldukça tehlikeli bir hale getirebilecektir. Patlamaların gereken sırada olmaması sebebiyle yapının kendi ağırlık merkezine çökmesi yerine başka bir yöne devrilmesi hiç istenmeyecek bir durumdur. Yine olması gereken bazı patlamaların hiç gerçekleşmemesi ve yapının bir kısmının yıkılıp, bir kısmının da hiç yıkılmaması durumu, yapının ön görülemez yıkılmalara açık hale gelebilmesine ve böylece yapının yıkılması için atılacak her türlü adımda tehlike ile baş başa kalınmasına sebep olabilecek durumlar oluşturabilecektir.




Yıkımı yapılan yapı kentsel bir alanda ise, patlama sırasında oluşacak aşırı hava basıncı ve şok dalgaları çevredeki binaların camlarını kırabilecektir. Bu durum hava şartları göz önüne alındığında, gökyüzünün açık olması halinde düşük bir olasılık iken, havanın kapalı olması ve bulut seviyelerinin 350 metreye kadar inmiş olduğu durumlarda, patlama enerjisinin yükselerek havada kaybolmasına engel olabilecek ve çevreyi rahatsız edebilecektir.

Patlayıcı kullanılan yıkım tekniğinde, “Yapıların Yıktırılmasına İlişkin Yönetmelik Taslağı’nda belirtildiği gibi, bir yapının taşıyıcı sistemini patlayıcılar ile tahrip ederek yapının ağırlık merkezinde çökme etkisi oluşturulması ve kendi ağırlığı ile çökmesi planlanmaktadır.

Bir yapının patlayıcı madde kullanılarak yıkılmasının kararında;

-Yapının bulunduğu yer ve komşu yapılarla olan ilişkisi ve mesafesi irdelenmeli,

-Mevcut yapının taşıyıcı sistemi ve yapımında kullanılan malzemeler belirlenmeli,

-Yıkım için modellemeler yapılarak hangi taşıyıcı elemanlara, hangi sayıda, ne kadar patlayıcı yerleştirileceği ve bu patlayıcıların patlatma sırası incelenerek, bina yıkım projesi hazırlanmalı,

-Patlayıcı madde kullanılarak yapılacak yıkım işlemlerinde, patlayıcının miktarı, yeri ve patlatma sırası mutlaka uzman kişiler tarafından yapılmalı, patlatma işlemi ve sonrasında, yerleştirilen tüm patlayıcıların patladığından emin olmadan enkaz kaldırma işlemlerine girişilmemesi gerekmektedir.




Yıkım projeleri, betonarme yapı davranışını bilen ve bu konuda çalışma yapan uzman kişilerle, seçilen yıkım yöntemine bağlı olarak, özellikle de patlatma ile yıkım yönteminin seçilmesi durumunda patlayıcı konusunda uzman elemanlarla hazırlanması gerekmektedir.




Kaynak; Prof. Dr. Metin HÜSEM-KENTSEL DÖNÜŞÜM VE YIKIM YÖNTEMLERİ
Ferhat GÜVEN BETONARME YAPILARIN YIKIMI VE YIKIM TEKNİKLERİNİN UYGULANABİLİRLİK, ZAMAN VE MALİYET AÇILARINDAN İRDELENMESİ
Bohart, M., 2007. Demolition Eliminates Final Remnant of Charlotte Hornets. Construction Equipment Guide. USA. September 2007.
BS 6187:2000, 2000. BSI standards publication, Code of practice for demolition. September 2000.
BS 6178:2011, 2011. BSI standards publication, code of practice for full and partial demolition. s. 3,103,107.
Ram Services Limited, 2017. Diamond drilling and sawing, Controlled demolition, ring and chain sawing.

Bina Yıkımı, Yıkım Yöntemleri ve Makinaları, Yıkım Projesi” için 3 yorum

  • 8 Mart 2019 tarihinde, saat 07:58
    Permalink

    istanbulda yıkım oldukça popüler hale geldi profesyonel yıkım firmalarına rağbet çok.

    Yanıtla
  • 16 Mayıs 2019 tarihinde, saat 10:39
    Permalink

    Bu konu uzmanlık gerektiriyor kesinlikle ayrıca gerekli makineler.

    Yanıtla
  • 8 Temmuz 2019 tarihinde, saat 15:59
    Permalink

    değerli içeriğiniz için çok teşekkür ederiz. Tam da ihtiyacımız olan bir makale.

    Yanıtla

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir