Çığ Nedir? Çığ Neden Olur? Çığ Çeşitleri ve Çığa Karşı Önlemler

Çığ, dağlık bölgelerde eğimli yamaçlarda biriken kar kütlesinin dengesini kaybederek yer çekimi etkisiyle hızla yamaç aşağı kayması, akması ve daha alçak kotlarda birikmesidir. Kısaca çığ nedir sorusunun cevabı: yamaçtaki karın ani ve hızlı bir kütle hareketiyle aşağı inmesidir. Çığlar kar ile birlikte kaya, toprak, buz ve ağaç parçalarını da sürükleyebilir; saniyede onlarca metreye ulaşan hızları ve büyük çarpma kuvvetleriyle yerleşim yerlerine, yollara, enerji ve iletişim hatlarına ve dağdaki insanlara ağır zarar verir.

Bu yazıda çığın tanımını, çığın nasıl ve neden oluştuğunu, bir çığ yolunun bölümlerini, çığ çeşitlerini, çığ tehlike seviyelerini, Türkiye’de çığ riskini, çığa karşı alınan mühendislik önlemlerini ve çığ tehlikesi olan bölgelerde dikkat edilmesi gerekenleri ayrıntılı olarak anlatıyoruz.

Çığ Nedir?

Çığ, en genel ifadeyle kar yağışı alan bölgelerdeki yamaçlarda biriken karın herhangi bir nedenle harekete geçerek güzergâhı boyunca daha aşağı kotlara doğru akması ve orada birikmesidir. Tıpkı kaya düşmesi ve heyelanlar gibi temelde bir kütle hareketi olan çığlar, tarih boyunca yüksek dağlık bölgelerdeki yaşamı tehdit etmiş ve ulaşımı önemli ölçüde etkilemiştir.

Çığ sözcüğünün İngilizce karşılığı Fransızca kökenli avalanche kelimesidir. Avalanche sözcüğü hareket eden kütle olarak kar, buz, kaya, moloz veya bunların karışımını kapsarken, Türkçede çığ sözcüğü yalnızca kar kütlesinin hareketini anlatır. Toprak ve kaya kütlelerinin benzer hareketleri heyelan ve kaya düşmesi olarak adlandırılır.

Doğa kökenli bir afet olarak çığ; Alpler’deki Avrupa ülkeleri, Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Rusya, Japonya, Hindistan, Pakistan ve Nepal gibi dünyanın pek çok ülkesinde görülür. Türkiye’nin yüz ölçümünün yaklaşık üçte ikisinin 800 metreden yüksek arazide yer aldığı düşünüldüğünde, ülkemizin de kar ve çığ ile mücadele etmek zorunda olduğu açıktır. Çığlar yalnızca yerleşim yerlerini değil; karayollarını, demiryollarını, enerji iletim hatlarını, iletişim hatlarını, kayak merkezlerini ve maden sahalarını da etkileyerek can kayıplarının yanında ekonomik kayıplara ve ulaşım kesintilerine yol açar.

Çığ Nasıl Oluşur?

Yamaçtaki kar örtüsü, tıpkı bir zemin tabakası gibi, kendi ağırlığının yamaca paralel bileşeni nedeniyle aşağı doğru çekilir. Kar örtüsünü yerinde tutan ise kar tanelerinin birbirine bağlanmasıyla oluşan kohezyon ve tabakalar arasındaki sürtünmedir. Kar örtüsü tek parça değildir; farklı zamanlarda yağan karlardan oluşan, her biri farklı yoğunluk ve dayanıma sahip katmanlardan oluşur. Bu katmanlardan biri zayıfsa ve üstündeki yük artarsa, zayıf katman kırılır ve üstteki kar kütlesi kaymaya başlar.

Çığların büyük çoğunluğu eğimi yaklaşık 30° ile 45° arasında olan yamaçlarda başlar. Daha yatık yamaçlarda (yaklaşık 25°’den az) kar genellikle hareket edecek kadar zorlanmaz; çok dik yamaçlarda (yaklaşık 50–55°’den fazla) ise kar kalın bir örtü oluşturamadan sürekli küçük kaymalarla aşağı döker. Bu nedenle orta dik yamaçlar, kayakçıların ve dağcıların da en çok tercih ettiği eğimler olduğundan, en tehlikeli yamaçlardır. Yamaç eğimi ve stabilite ilişkisi için şev nedir yazımıza da bakabilirsiniz.

Bir çığ yolunun bölümleri

• Kopma (başlangıç) bölgesi: Çığın başladığı, genellikle 30–45° eğimli, rüzgâraltı ve kar biriktiren yamaçlar, kar saçakları ve oluklardır.
• Akma yolu (çığ yolu): Çığın hızlanarak aktığı, çoğunlukla dere yatakları ve kanallar boyunca uzanan bölümdür. Ormanlık alanlarda çığ yolları ağaçsız şeritler olarak kolayca fark edilir.
• Birikme (durma) bölgesi: Eğimin azaldığı vadi tabanlarında çığın yavaşlayıp durduğu ve karın biriktiği bölgedir. Yerleşim yerleri çoğunlukla bu bölgede yer aldığı için çığ hasarı en çok burada görülür.

Çığ Neden Olur? Çığ Oluşum Sebepleri

Çığ oluşumunu sağlayan faktörler, Atwater’ın (1954) klasik çalışmasında on madde altında toplanmıştır. Bu faktörlerden bazıları tek başına çığa neden olabileceği gibi, birkaç koşulun bir araya gelmesi de çığı tetikleyebilir.

• Eski kar tabakasının derinliği: Yamaçta 60 cm veya daha kalın eski bir kar tabakasının bulunması, zemindeki kaya ve çalı gibi doğal engelleri örterek yeni kar için kaymaya daha elverişli bir yüzey oluşturur. Eski kar tabakası kalınlaştıkça olası bir çığın kütlesine de katkı sağlar.
• Eski kar yüzeyinin özelliği: Eski kar yüzeyi yumuşaksa yeni kar ona daha iyi tutunur; ancak bir çığ başlarsa yeni ve eski kar birlikte hareket edeceğinden kayan kütle büyür. Eski kar yüzeyi düşük kohezyonlu, gevrek ya da buzlanmış bir kabuksa, çığ yeni kar tabakasıyla sınırlı kalır ama kopma çok daha kolay olur.
• Yeni yağan karın derinliği: Kendi başına bir çığın başlayabilmesi için genellikle en az 30 cm taze kar gerektiği belirtilmiştir.
• Yeni kar örtüsünün tipi: Yeni karın nemi (serbest su içeriği) belirli sınırlar içinde kohezyonu artırır; fakat iyi kohezyonlu kar, rüzgârla taşınarak kopma bölgelerinde kalın ve tehlikeli tabakalar oluşturabilir.
• Karın su içeriği: Kuru kar tiplerinde su oranı normalde ortalama %5–8 civarındadır. Bu oranın %10’u geçtiği durumlarda karın ağırlığındaki artış kohezyonundaki artıştan hızlı olur ve diğer koşullar uygun olmasa bile çığ oluşabilir.
• Kar yağışının yoğunluğu: Yeni karın birikme hızı saatte 2,5 cm veya daha fazla olduğunda kar kütlesi, oturma ve sıkılaşma gibi dengeleyici süreçlerden daha hızlı yığılır. Yükün ani artması alt tabakalardaki zayıf katmanları kırabilir.
• Yağış şiddeti: Su eşdeğeri olarak saatte 2,5 mm veya daha fazla yağış ve 2,5 cm veya daha fazla toplam yağış, özellikle rüzgârla birleştiğinde çığ riskini kritik seviyeye çıkarır.
• Rüzgâr: Rüzgâr, kar kristallerini kırarak daha az kohezyonlu hale getirir, rüzgâraltı yamaçlarda normalin çok üzerinde kar biriktirir ve kar saçakları ile kırılgan rüzgâr kabukları (tabaka çığlarının en tipik kaynağı) oluşturur.
• Sıcaklık: Kuru kar normal şartlarda yaklaşık −4 °C veya daha düşük sıcaklıklarda yağar; −2 °C’nin üzerindeki sıcaklıklar karın hızla oturmasına ve dönüşüm geçirmesine yol açar. Sıcaklığın ani yükselmesi hızlı kohezyon kaybına, ani düşmesi ise kar tabakalarında gerilme artışına neden olur. İlkbaharda sıcaklıkların yavaş yavaş artması kar kütlesini ağırlaştırarak ıslak kar çığlarına yol açar.
• Karın oturması: Karın zamanla sıkılaşması genellikle dengeleyici bir etkendir. Yeni kardaki oturma oranının %15’ten az olması zayıf sıkılaşmaya, %30’dan fazla olması ise stabilizasyonun hızlı gerçekleştiğine işaret eder.

Çığı tetikleyen etkenler

Kar örtüsü duraysız hale geldiğinde çığı başlatan son etken çoğu zaman küçük bir yük artışıdır. Doğal tetikleyiciler; yoğun kar yağışı, yağmur, ani ısınma, kar saçaklarının kopması, kaya düşmesi ve depremdir. İnsan kaynaklı tetikleyiciler ise kayakçılar, snowboard yapanlar, dağcılar, kar motorları ve iş makineleridir. Kazaya yol açan çığların büyük bölümü, kazazedelerin kendisi veya grubundaki biri tarafından tetiklenir.

Çığ Çeşitleri

Çığlar; oluşum nedenlerine, yinelenme periyotlarına, akan kütlenin büyüklüğüne, kar kütlesinin içeriğine, aktığı güzergâhın geometrisine ve hareketin türüne göre sınıflandırılır.

Kopma bölgesinin tipine göre çığlar

Gevşek kar çığı

Gevşek kar çığları, kuru veya ıslak karın görece kohezyonsuz yüzey tabakasındaki tek bir noktadan başlar. Bu tür çığın başlangıcı kohezyonsuz kum veya toprağın dökülerek kaymasına benzer, ancak çok küçük hacimlerle (1 m³’ten az) başlar. Kar yamaç aşağı ilerledikçe yanlara yayılarak daha fazla karı sürükler ve armut ya da ters damla şeklinde bir iz bırakır. Genellikle yağıştan hemen sonra dik yamaçlarda veya ilkbaharda güneşin ısıttığı yamaçlarda oluşur ve tabaka çığlarına göre daha küçüktür.

Tabaka (levha) çığı

Tabaka kar çığları, kohezyonlu bir kar tabakasının altındaki zayıf bir katman boyunca geniş bir hat üzerinde kırılarak bütün halinde kaymasıyla oluşur. Kopma hattında dik bir kırılma yüzeyi (taç) görülür. Bu tip çığlarda tabaka genişliğinin tabaka kalınlığına oranı 10 ile 1.000 arasında değişir; kopan tabakanın kalınlığı genellikle 1 metrenin altındadır, ancak birkaç metreye ulaşabilir. Tabaka çığları en tehlikeli çığ türüdür ve çığ kazalarında hayatını kaybedenlerin çok büyük bölümü bu tür çığlarda yaşamını yitirir; çünkü kopma, tetikleyen kişinin üstünde ve geniş bir alanda bir anda gerçekleşir.

Hareketin türüne göre çığlar

Toz kar çığı

Toz kar çığları, kar parçacıklarının hava içinde askıda kalarak bir bulut halinde hareket ettiği türbülanslı akımlardır. Sıklıkla kuru, soğuk kardan oluşan büyük tabaka çığlarından gelişir. Hava içinde seyreltik bir kar süspansiyonu oluştururlar; ortalama akım derinlikleri 10–100 m, hızları 50–100 m/s, yoğunlukları ise 5–50 kg/m³ aralığındadır. Önlerindeki hava dalgası, çığın kendisi ulaşmadan ağaçları devirip yapılara hasar verebilir. Vadinin karşı yamacına tırmanabilir ve çok uzak mesafelere ulaşabilir.

Blok (yoğun akışlı) kar çığı

Blok kar çığı, yer çekimi etkisinde zemine temas ederek yoğun bir akış halinde hareket eden çığdır. Yoğunluğu 150–500 kg/m³ arasında, tipik hızı ise 5–25 m/s’dir. Genellikle yerel topoğrafyayı izleyerek bir kanal veya koridor boyunca akar; çığın aktığı yüzeydeki sürtünme önemlidir. Kar ve buz çığlarının çoğu blok kar çığı olarak gelişir. Parçacık büyüklüğü karın durumuna bağlıdır: taze ve kuru kar 2–3 mm çaplı daneler oluştururken, ıslak kar 10 mm’den büyük, hatta desimetre boyutunda sert kar topları oluşturur. İlkbaharda eski kar kütlelerinden oluşan blok çığları 5–10 mm çaplı buz taneleri de içerebilir. Durduğunda beton gibi sertleşen bir birikinti oluşturduğu için içinde kalanların kurtulması çok zordur.

Karışık kar çığı

Karışık kar çığları çok sık gözlemlenir. Altta zemine temas eden yoğun bir akış, üstte ise bir toz bulutu birlikte ilerler. “Yoğun akışlı çığ ile toz çığ karışımı” olarak tanımlanabilir; büyük çığların çoğu bu karakterdedir.

Kar nemine göre çığlar

• Kuru kar çığları: Soğuk havalarda, genellikle yoğun kar yağışı sırasında veya hemen sonrasında oluşur. Hızlıdır ve toz bulutu oluşturabilir.
• Islak kar çığları: Ilık havalarda, yağmurla birlikte veya ilkbaharda kar erimesiyle oluşur. Daha yavaş ama çok ağırdır; yoğun bir kütle halinde akar ve büyük yıkıcı kuvvet uygular. Günün öğleden sonra saatlerinde ve güneş alan yamaçlarda daha sık görülür.

Kayma yüzeyine göre çığlar

• Yüzey çığları: Kar örtüsünün içindeki bir zayıf katman üzerinde kayar; altta kar kalır.
• Zemin (taban) çığları: Tüm kar örtüsünü zemine kadar sıyırarak kayar; genellikle ilkbaharda, eriyen suyun zemin ile kar arasında kayma yüzeyi oluşturmasıyla gerçekleşir ve toprak, taş ve bitki parçalarını da sürükler.

Çığ Tehlike Seviyeleri

Avrupa’da ve pek çok ülkede çığ tehlikesi, beş kademeli Avrupa Çığ Tehlike Ölçeği ile duyurulur:

Türkiye’de çığ tehlikesine ilişkin uyarılar Meteoroloji Genel Müdürlüğü ve AFAD tarafından yayımlanır. Kış aylarında dağlık bölgelere gidecek olanların bu uyarıları takip etmesi hayati önem taşır.

Türkiye’de Çığ

Türkiye’de çığ tehlikesi en çok Doğu Anadolu (Erzurum, Van, Hakkari, Bitlis, Muş, Tunceli, Bingöl), Doğu Karadeniz (Rize, Trabzon, Artvin, Gümüşhane) ve Güneydoğu Anadolu’nun dağlık kesimlerinde (Şırnak) görülür. Bu bölgelerde yüksek rakım, uzun süren kış, yoğun kar yağışı ve dik yamaçlar bir araya gelir. Ülkemizde çığlar zaman zaman köy yerleşimlerini, karayollarını ve askerî üsleri etkileyerek çok sayıda can kaybına yol açmıştır. Yakın tarihli örneklerden biri, 2020 yılında Van Bahçesaray yolunda art arda düşen iki çığdır; ikinci çığın ilk çığda mahsur kalanlara yardıma giden kurtarma ekiplerinin üzerine düşmesiyle kırkı aşkın kişi hayatını kaybetmiştir. Bu olay, çığ bölgelerinde kurtarma çalışmalarının da ayrı bir risk değerlendirmesi gerektirdiğini acı biçimde göstermiştir.

Ülkemizde çığ afeti yerleşim birimlerinde Alpler’deki kadar sık yaşanmadığı için kurumsal ve toplumsal çığ önlem bilinci yakın zamana kadar yeterince gelişmemişti. Son yıllarda çığ tehlike haritalarının hazırlanması, karayollarında çığ önlem yapılarının yapılması ve kayak merkezlerinde çığ kontrol çalışmalarının yaygınlaşması önemli adımlardır. Kar yağışının yapılara etkisi için kar yükü hesabı yazımıza bakabilirsiniz.

Çığa Karşı Mühendislik Önlemleri

Çığa karşı alınan önlemler, çığın oluşmasını engelleyen aktif önlemler ve oluşan çığın etkisini azaltan pasif önlemler olarak iki grupta toplanır. Önlemler çığ yolunun hangi bölümünde uygulandıklarına göre de sınıflandırılır.

Kopma bölgesinde alınan önlemler

• Kar tutucu yapılar: Kopma bölgesine sıralar halinde yerleştirilen çelik köprüler, kar ağları ve ahşap ya da çelik çitlerdir. Kar örtüsünü yamaçta parçalar halinde tutarak kaymanın başlamasını engellerler. Kalıcı ve etkili olmakla birlikte pahalıdırlar ve yüksek dağlarda montajları zordur.
• Rüzgâr perdeleri ve kar çitleri: Rüzgârın taşıdığı karın kopma bölgesinde birikmesini önlemek için sırt hatlarına ve rüzgârüstü yamaçlara yerleştirilir.
• Ağaçlandırma: Sık ormanlar kar örtüsünü sabitler, rüzgârla kar taşınmasını azaltır ve küçük çığların oluşmasını engeller. Uzun vadede en doğal ve ekonomik çözümdür; ancak büyük çığlar ormanı da yıkabilir.
• Yapay tetikleme: Kayak merkezlerinde ve yollarda, tehlikeli kar birikimi büyümeden kontrollü patlatmalarla küçük çığlar düşürülür. Bu işlem sırasında ilgili alan ve yollar kapatılır.

Akma ve birikme bölgesinde alınan önlemler

• Saptırma setleri ve duvarları: Çığı yerleşim yerinden veya yoldan uzaklaştıracak şekilde yönlendiren toprak setler ve betonarme duvarlardır.
• Durdurma setleri ve kar kırıcılar: Birikme bölgesinde çığın enerjisini kırarak durmasını sağlayan setler, toprak tümsekler ve betonarme bloklardır.
• Yarıcı kama: Tek bir yapıyı korumak için yapının çığa bakan yüzüne yapılan, çığı ikiye ayırarak yanlardan geçmesini sağlayan sivri duvar.
• Çığ galerileri: Karayolu ve demiryolunun çığ yolunu kestiği yerlerde yolun üzerine yapılan betonarme örtülerdir. Çığ galerinin üzerinden geçerek yolu etkilemeden aşağı akar. Galeri tasarımında çığın kar ağırlığı, çarpma basıncı ve sürtünme kuvvetleri hesaba katılır.

Çığ basıncı ve yapılara etkisi

Çığların yapılara uyguladığı kuvvet; çığın yoğunluğuna, hızına ve çarptığı yüzeyin biçimine bağlıdır. Yaklaşık olarak çarpma basıncı, yoğunluk ile hızın karesinin çarpımıyla orantılıdır. Bu nedenle hızlı ve yoğun bir blok çığı, metrekareye onlarca tondan fazla basınç uygulayarak betonarme duvarları bile yıkabilir; düşük yoğunluklu toz çığları ise yüksek hızları sayesinde çatıları uçurabilir ve pencereleri kırabilir. Çığ galerileri ve çığ bölgesindeki yapılar, kar ağırlığına ek olarak bu dinamik basınçlara, çığın sürüklediği taş ve ağaçların çarpmasına ve yüzeyde oluşan sürtünme kuvvetlerine göre tasarlanır.

Planlama ve yönetim önlemleri

• Çığ tehlike haritaları: Geçmiş çığ kayıtları, arazi gözlemleri ve sayısal çığ modelleriyle hazırlanan haritalar, alanları tehlike derecesine göre bölgelere ayırır. Yüksek tehlikeli bölgelerde yapılaşma yasaklanır, orta tehlikeli bölgelerde güçlendirilmiş yapı koşulları getirilir.
• Yapı tasarımı: Çığ etkisine açık bölgelerdeki yapılar, çığa bakan yüzleri pencere ve kapısız, betonarme duvarlarla ve çığ basıncına göre hesaplanarak tasarlanır.
• Erken uyarı ve yol kapatma: Kar yağışı, rüzgâr ve sıcaklık izlenerek çığ tehlikesi yükseldiğinde yollar geçici olarak kapatılır, tehlikeli alanlar boşaltılır.

Çığ Tehlikesi Olan Bölgelerde Nelere Dikkat Edilmeli?

• Kar yağışından sonraki ilk 24–48 saatte, rüzgârlı ve ani ısınmanın olduğu günlerde dik yamaçlara çıkmayın.
• Meteoroloji ve AFAD’ın çığ uyarılarını takip edin; işaretli pistlerin dışına çıkmayın.
• 30–45° eğimli yamaçlardan, rüzgâraltı yamaçlardan, kar saçaklarının altından ve dere yataklarından uzak durun.
• Kar örtüsünde çatırdama, “vuf” sesiyle çökme ve yüzeyde çatlaklar görülmesi tabaka çığı tehlikesinin açık işaretleridir.
• Kış dağcılığında ve kayak turlarında çığ vericisi (çığ ARVA cihazı), çığ sondası ve kürek taşıyın ve kullanmayı öğrenin; tehlikeli yamaçları tek tek geçin.
• Çığa yakalanırsanız kayakları ve ağır yükleri bırakmaya, yüzer gibi hareket ederek yüzeyde kalmaya çalışın; çığ yavaşlarken bir elinizi yüzeye doğru uzatın ve diğer elinizle yüzünüzün önünde hava boşluğu oluşturun.

Çığ altında kalanların hayatta kalma şansı zamanla hızla azalır: ilk 15 dakika içinde çıkarılanların büyük çoğunluğu kurtulurken, yarım saati geçen gömülmelerde hayatta kalma oranı belirgin şekilde düşer. Bu nedenle en etkili kurtarma, dışarıdan gelecek yardımı beklemeden, grup arkadaşlarının ekipmanla hemen yaptığı aramadır.

Sık Sorulan Sorular

Çığ nedir kısaca?

Çığ, eğimli dağ yamaçlarında biriken kar kütlesinin dengesini kaybederek yer çekimi etkisiyle hızla yamaç aşağı kayması ve akmasıdır.

Çığ neden olur?

Yoğun kar yağışı, rüzgârın kar taşıması, ani sıcaklık değişimleri, yağmur, kar örtüsündeki zayıf katmanlar ve insanların ya da araçların oluşturduğu ek yükler çığa neden olur.

Çığ en çok hangi eğimde olur?

Çığların büyük çoğunluğu yaklaşık 30° ile 45° arasındaki yamaçlarda başlar. 25°’den yatık yamaçlarda çığ başlaması nadirdir; ancak bu yamaçlar, yukarıdan gelen bir çığın akma veya birikme bölgesinde olabilir.

Çığ çeşitleri nelerdir?

Kopma bölgesine göre gevşek kar çığı ve tabaka çığı; hareketin türüne göre toz kar çığı, blok kar çığı ve karışık kar çığı; kar nemine göre kuru ve ıslak kar çığları; kayma yüzeyine göre yüzey ve zemin çığları olarak sınıflandırılır.

Çığ hızı ne kadardır?

Blok kar çığları genellikle 5–25 m/s hızla akarken, toz kar çığlarının hızı 50–100 m/s’ye ulaşabilir.

Türkiye’de çığ en çok nerede görülür?

Doğu Anadolu’da Erzurum, Van, Hakkari, Bitlis, Muş ve Tunceli; Doğu Karadeniz’de Rize, Trabzon, Artvin ve Gümüşhane; Güneydoğu’da Şırnak’ın dağlık kesimleri çığ tehlikesinin en yüksek olduğu bölgelerdir.

Çığa karşı hangi önlemler alınır?

Kopma bölgesinde kar tutucu köprüler, kar ağları, rüzgâr perdeleri ve ağaçlandırma; akma ve birikme bölgesinde saptırma ve durdurma setleri ile çığ galerileri yapılır. Ayrıca çığ tehlike haritalarıyla riskli alanlarda yapılaşma engellenir.

Çığ ile heyelan arasındaki fark nedir?

Her ikisi de yer çekimine bağlı kütle hareketidir. Çığda hareket eden kütle kar, heyelanda ise toprak, kaya veya molozdur.

İlgili konular: heyelan nedir, kaya düşmesi, kar yükü hesabı, yapılarda don derinliği, şev nedir.

Kaynaklar: Atwater, M. M. (1954), Snow Avalanches, Scientific American, 190(1), 26–31. Demir, E., Çığ Hareketinin Sayısal Model ile İncelenmesi: Bozdağ Uygulaması. Mears, A. I. (1992), Snow-Avalanche Hazard Analysis for Land-Use Planning and Engineering, Colorado Geological Survey. Uçar, İ., Modelleme Çalışmalarıyla Çığ Tehlike Haritalarının Oluşturulması: Çoruh Havzası Örneği. McClung, D., Schaerer, P., The Avalanche Handbook. European Avalanche Warning Services, Avrupa Çığ Tehlike Ölçeği.