Strüktür Nedir? Taşıyıcı Sistem Türleri ve Ön Boyutlandırma

Strüktür, mimaride ve yapı biliminde bir yapının ayakta durmasını sağlayan taşıyıcı düzenin adıdır. İnşaat mühendisliğindeki karşılığı taşıyıcı sistem, İngilizcedeki karşılığı ise “structure” kelimesidir. Strüktür kavramı yalnızca “yapı” anlamında da kullanılabilir; ancak asıl olarak, birçok farklı elemanın bir araya gelmesiyle oluşan bir yapının bir bütün olarak yükleri nasıl taşıdığını anlatır. Bu yazıda strüktürün ne olduğunu, biçim ile strüktür arasındaki ilişkiyi, strüktür sistemlerinin türlerini ve tarihsel gelişimini ele alıyor; ayrıca bir hesaplayıcıyla döşeme, kiriş ve kolonlar için ön boyutlandırma yapıyoruz.

Strüktür Nedir?

Strüktür, bir yapıya etkiyen yükleri (kendi ağırlığı, kullanım yükleri, kar, rüzgâr ve deprem etkileri) güvenli bir şekilde zemine aktaran elemanların oluşturduğu sistemdir. Betonarme bir binada strüktür; döşemeler, kirişler, kolonlar, perde duvarlar ve temellerden oluşur. Çelik bir yapıda kolonlar, kirişler, çaprazlar ve bağlantılar; geleneksel bir yığma binada ise taşıyıcı duvarlar strüktürü meydana getirir.

Mimarlık literatüründe strüktür, yalnızca hesaplanan bir taşıyıcı iskelet değil, biçimi mümkün kılan düzen olarak ele alınır. Bir yapının nasıl görüneceği, mekânların ne kadar açık ve geniş olabileceği, cephenin ne ölçüde şeffaf tasarlanabileceği büyük ölçüde seçilen strüktüre bağlıdır.

Biçim ve Strüktür İlişkisi

Biçim, meydana gelmeden önce bir tasarı olarak vardır. Örneğin bir su bardağının biçimi; camın üflenmesiyle, ahşabın oyulmasıyla ya da metalin bükülmesiyle elde edilmesinden bağımsız bir tasarım olarak düşünülebilir. Biçim, malzemeyi salt malzeme olmaktan kurtarıp ayağa kaldıran bir düzendir. Bu düzenin kendini yaşatması ve ayakta durması için bir iskelete ihtiyaç vardır. Biçimi ayakta tutan bu sisteme strüktür adı verilir.

Bir masa örneğinde strüktür, bir tabla ile dört ayaktan oluşur. Ayakların taş, ahşap veya demir; tablanın ise mermer, cam ya da granit olması, tabla ile ayakların yapıştırılarak, çivilenerek veya geçme yöntemiyle birleştirilmesi strüktürün niteliğini değiştirmez (Kuban, 1992). Bu nedenle strüktürün, biçimin genel tasarımıyla ilgili bir kavram olduğu söylenebilir: Biçim bir tümel düzense, strüktür onun alt düzenidir.

Bazı durumlarda biçim ve strüktür birbiriyle çakışır. Bir cam bardağın biçimi ile strüktürü arasında fark yoktur. Tek parça bir ağaç gövdesinden oyulmuş bir kayıkta da biçim ve strüktür ayrılmaz bir bütündür; burada bütün düzen–alt düzen ayrımı yapılamaz. Ancak daha karmaşık düzenlerde strüktürü soyut bir sistem olarak tanımlamak mümkündür (Kuban, 1992).

Strüktür, Malzeme ve Teknik

Strüktür soyut bir nitelik taşısa da malzeme ve yapım yöntemlerinden bağımsız düşünülemez. Betonarme veya çelikle kurulmuş bir strüktürü kerpiç malzeme ile yapmak mümkün değildir. Biçim tasarımına bağlı olarak farklı malzeme ve tekniklerle benzer strüktürler elde edilebilir; ancak bu olanak sınırlıdır. Her malzeme istenen strüktürü, dolayısıyla istenen biçimi elde etmeye izin vermez.

Malzemenin istenen yönde biçimlendirilebilmesi, sahip olunan teknik olanaklara bağlıdır. Taşın istenen şekilde kullanılabilmesi, onu kesecek madeni araçların varlığını gerektirmiştir. İnsanlık camı çok eski zamanlardan beri tanımasına rağmen, büyük boyutlu cam yüzeyleri ancak yakın dönemde, bu yüzeyleri üretecek teknik geliştikten sonra kullanabilmiştir (Kuban, 1992). Genel olarak bir toplumun sahip olduğu teknik bilgi, yapım sınırlarını belirler. Teknolojinin ilerlemesi yalnızca eski malzemelerin daha verimli kullanılmasını sağlamakla kalmaz, yeni malzemelerin ortaya çıkmasıyla yeni biçim ve strüktür olanakları da yaratır.

Taşıyıcı Sistem (Strüktür) Elemanları

Günümüz binalarında taşıyıcı sistem başlıca şu elemanlardan oluşur:

• Döşemeler: Taşıyıcı sistemin alan olarak en büyük bölümünü oluşturur. Üzerlerine gelen düşey yükleri kirişlere ve kolonlara aktarır. Deprem sırasında insan vücudundaki diyaframa benzer bir görev üstlenerek yatay yükleri düşey taşıyıcılara dağıtır. Bu nedenle döşemelerin kendi düzlemlerinde rijit olması önemlidir.
• Kirişler: Döşemelerden gelen yükleri toplayıp kolonlara ileten yatay elemanlardır. Kolonlarla birlikte çerçeve oluşturarak yatay yüklere karşı da direnç sağlar.
• Kolonlar: Yükleri üst katlardan alt katlara ve temele ileten düşey elemanlardır.
• Perde duvarlar: Bir doğrultuda uzun kesitli düşey elemanlar olup deprem ve rüzgâr gibi yatay yüklerin büyük bölümünü karşılar.
• Temeller: Tüm yükleri güvenli bir şekilde zemine aktaran elemanlardır.

Taşıyıcı sistemlerde en fazla zorlanma temele yakın katlarda oluşur; üst katlara çıkıldıkça kesit tesirleri azalır. Depremler, meydana geldikleri bölgedeki yapıları adeta bir dayanıklılık testine tabi tutar. 1900’lü yılların başından itibaren yaşanan depremlerden çıkarılan dersler, taşıyıcı sistem tasarımında ve malzeme seçiminde önemli gelişmelere yol açmıştır.

Strüktür Sistemlerinin Tarihsel Gelişimi

Duvar (yığma) sistemler

Strüktürün başlangıcı, malzemesi taş, tuğla ya da kerpiç olsun, duvardır. Duvarlar hem mekânı çevreler hem de yükleri taşır. Yığma yapılar hakkında ayrıntılı bilgi için yığma yapı nedir yazımıza göz atabilirsiniz.

Kolon–kiriş (dikme–lento) sistemleri

Duvarlarla çevrelenmiş mekânlara ışık almak, dışarıyı görmek ve geçiş sağlamak amacıyla açıklıklar yapılmak istenmiş; duvarlar kesilerek noktasal taşıyıcılık gösteren dikmeler (kolonlar) oluşturulmuştur. Böylece kolon ve kirişe dayalı strüktür sistemleri gelişmiştir. MÖ 2570 – 2500 yılları arasında Mısır’da yapılan Vadi Tapınağı (Valley Temple), bu sistemin ilk örneklerinden biri olarak gösterilir.

Çerçeve sistemler

Kolon ve kirişten oluşan iki boyutlu sistemin üçüncü boyuta yayılmış hâli çerçeve sistemleri oluşturur. Günümüz betonarme ve çelik binalarının büyük bölümü çerçeve veya çerçeve–perde sistemlerle inşa edilmektedir.

Kemer, tonoz ve kubbe

Bir açıklığı geçmenin bir diğer yolu kemerdir. Kemer, yükleri büyük ölçüde basınç kuvvetleriyle taşıdığı için taş ve tuğla gibi çekme dayanımı düşük malzemelerle geniş açıklıklar geçilmesine imkân verir. Kemerin üçüncü boyuta ötelenmiş hâli tonoz, kendi ekseni etrafında döndürülmüş hâli ise kubbedir.

Kafes kiriş, uzay kafes ve geodezik kubbe

Açıklık geçmenin bir başka yolu kafes kiriştir. Kafes kirişlerde elemanlar üçgenler oluşturacak şekilde birleştirilir ve yükler elemanlarda eksenel kuvvetlerle taşınır. Kafes kirişin üçüncü boyuta yayılmış hâli uzay kafes sistemleridir. Kemerden kubbe elde edildiği gibi, kafes kirişlerin döndürülmesiyle de Buckminster Fuller’ın isim babası olduğu geodezik kubbe elde edilir; 1967 Montreal Fuarı’ndaki ABD Pavyonu bunun bilinen örneğidir.

Kabuklar, asma sistemler, çadırlar ve şişirilmiş strüktürler

• Kabuklar: İnce, eğrisel yüzeyler olup yükleri biçimleri sayesinde taşır. Félix Candela’nın Xochimilco’daki Los Manantiales Restoranı bilinen bir örnektir.
• Asma sistemler: Yükleri çekme elemanları (kablolar) ile taşır. Eero Saarinen’in Dulles Havalimanı Terminal Binası (1958 – 1962) bu sistemin örneklerindendir. Asma köprüler de aynı ilkeye dayanır.
• Zar (çadır) strüktürler: Ön germeli membranlar ve direklerle oluşturulur. Frei Otto’nun 1967 Montreal Fuarı Alman Pavyonu öncü örneklerdendir.
• Şişirilmiş strüktürler: İç hava basıncıyla biçimini koruyan membran yapılardır.

Strüktür Sistemlerinin Sınıflandırılması

Taşıyıcı sistemler, yükleri taşıma biçimlerine göre de sınıflandırılabilir. Bu sınıflandırma, Heino Engel’in “Taşıyıcı Sistemler” çalışmasıyla yaygınlaşan yaklaşıma benzer şekilde şöyle özetlenebilir:

Sistem grubu	Yük taşıma biçimi	Örnekler
Biçim etkili sistemler	Eksenel basınç veya çekme; biçim kuvvet akışına göre şekillenir	Kemer, kablo, asma sistemler, çadırlar
Vektör etkili sistemler	Çubuklarda eksenel kuvvetler, üçgenleştirme	Kafes kiriş, uzay kafes, geodezik kubbe
Kesit etkili sistemler	Eğilme ve kesme; kesit yüksekliği belirleyici	Kiriş, çerçeve, plak döşeme
Yüzey etkili sistemler	Yüzey içindeki membran kuvvetleri	Kabuk, katlanmış plak, perde duvar
Yükseklik etkili sistemler	Yatay yüklerin düşey çekirdek ve tüplerle taşınması	Çekirdek perdeli ve tüp sistemli yüksek binalar

Malzemeye Göre Strüktür Türleri

• Betonarme strüktürler: Ülkemizde konut yapılarının büyük çoğunluğunu oluşturur. Biçimlendirilebilirliği, yangın dayanımı ve ekonomikliği öne çıkar.
• Çelik strüktürler: Yüksek dayanım/ağırlık oranı sayesinde geniş açıklıklı endüstriyel yapılar, yüksek binalar ve köprüler için uygundur. Hafif çelik sistemler hakkında hafif çelik nedir yazımıza bakabilirsiniz.
• Kompozit strüktürler: Çelik ve betonun birlikte çalıştığı sistemlerdir. Ayrıntılar için kompozit döşeme, kolon ve kiriş yazımızı inceleyebilirsiniz.
• Prefabrik strüktürler: Fabrikada üretilip şantiyede monte edilen elemanlardan oluşur; bkz. prefabrik taşıyıcı sistemler.
• Yığma strüktürler: Taş, tuğla, briket ve kerpiç gibi kâgir malzemelerle oluşturulan taşıyıcı duvarlı sistemlerdir.
• Ahşap strüktürler: Geleneksel ahşap karkas yapılardan modern çapraz lamine ahşap (CLT) binalara kadar geniş bir yelpazeye sahiptir.

Strüktüre Etkiyen Yükler

Bir strüktürün tasarımı, ömrü boyunca karşılaşacağı yüklerin belirlenmesiyle başlar. Ülkemizde yapı elemanlarının boyutlandırılmasında alınacak yükler TS 498, deprem etkileri ise Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği ile tanımlanır. Başlıca yük türleri şunlardır:

• Sabit (ölü) yükler: Taşıyıcı elemanların kendi ağırlığı, döşeme kaplamaları, sıvalar, bölme duvarlar ve sabit tesisat gibi yapının ömrü boyunca değişmeyen yüklerdir.
• Hareketli yükler: İnsanlar, eşyalar, araçlar ve depolanan malzemeler gibi yeri ve büyüklüğü değişebilen yüklerdir. Kullanım amacına göre konutlarda, ofislerde, okullarda ve depolarda farklı değerler alınır.
• Kar yükü: Bölgenin kar yükü haritası, yapının yüksekliği ve çatı eğimine göre belirlenir.
• Rüzgâr yükü: Yapının yüksekliği, biçimi ve bulunduğu yerin açıklığına göre değişir; yüksek ve hafif yapılarda belirleyici olabilir.
• Deprem etkisi: Ülkemizdeki binaların büyük çoğunluğunda yatay yük tasarımını belirleyen etkidir. Yapının kütlesi, rijitliği, zemin sınıfı ve bulunduğu yerin deprem tehlikesine bağlıdır.
• Diğer etkiler: Sıcaklık değişimleri, rötre, sünme, farklı oturmalar ve toprak itkisi de strüktürde ek zorlanmalar oluşturur.

Strüktür, bu yüklerin olası en elverişsiz birleşimlerine göre tasarlanır. Ön boyutlandırmada kullanılan “kat başına yaklaşık 12 kN/m²” gibi değerler, sabit ve hareketli yüklerin birlikte kabaca temsil edildiği pratik bir yaklaşımdır.

Döşeme Sistemleri

Döşeme, strüktürün en fazla malzeme tüketen elemanı olduğu için döşeme sisteminin seçimi hem maliyet hem de kat yüksekliği açısından önemlidir. Betonarme binalarda yaygın döşeme türleri şunlardır:

• Kirişli plak döşemeler: Dört kenarından kirişlere oturan plaklardır. Küçük ve orta açıklıklarda ekonomiktir.
• Dişli (nervürlü) döşemeler: Belirli aralıklarla yerleştirilmiş dişlerle (küçük kirişlerle) daha büyük açıklıkların hafif bir döşemeyle geçilmesini sağlar.
• Asmolen döşemeler: Dişlerin arasının hafif dolgu blokları (EPS veya tuğla) ile doldurulduğu, alt yüzü düz bir dişli döşeme türüdür.
• Kaset (ızgara) döşemeler: İki doğrultuda dişleri bulunan, geniş açıklıklı salonlarda kullanılan döşemelerdir.
• Kirişsiz (mantar veya düz plak) döşemeler: Doğrudan kolonlara oturan döşemelerdir. Düz tavan ve esnek tesisat imkânı sağlar; ancak zımbalama ve deprem davranışı açısından özel önlemler gerektirir.
• Kompozit ve prefabrik döşemeler: Trapez sac üzerine dökülen betonlar, boşluklu prefabrik döşeme elemanları (hollow-core) ve yarı prefabrik plak sistemleri bu gruptadır.

Yüksek Binalarda Strüktür Sistemleri

Bina yüksekliği arttıkça strüktür tasarımında düşey yüklerden çok yatay yükler (deprem ve rüzgâr) belirleyici olur. Bu nedenle yüksekliğe bağlı olarak farklı taşıyıcı sistemler tercih edilir:

• Çerçeve sistemler: Az ve orta katlı binalarda kullanılır. Yükseklik arttıkça yatay ötelenmeleri sınırlamak zorlaşır.
• Perde–çerçeve (karma) sistemler: Perde duvarların yatay rijitliği ile çerçevelerin sünekliğini bir araya getirir; ülkemizdeki orta ve yüksek katlı konutlarda yaygındır.
• Çekirdek sistemler: Merdiven ve asansör kuyularını çevreleyen betonarme çekirdek, yatay yüklerin büyük bölümünü taşır.
• Tüp sistemler: Cephedeki sık aralıklı kolonlar ve derin kirişler, binanın dış çevresini rijit bir tüp gibi çalıştırır. Tüp içinde tüp ve demet tüp sistemleri çok yüksek binalarda kullanılır.
• Kuşak ve outrigger sistemleri: Çekirdeği belirli katlarda rijit kirişlerle dış kolonlara bağlayarak devrilme momentine karşı direnç artırılır.

Açıklığa Göre Strüktür Seçimi

Geçilecek açıklık büyüdükçe, eğilmeye çalışan kesit etkili sistemler ekonomik olmaktan çıkar ve biçim etkili ya da vektör etkili sistemler öne çıkar. Genel bir fikir vermesi açısından: birkaç metrelik açıklıklarda betonarme kiriş ve plaklar; 10 – 20 m arasında dişli, kaset veya öngerilmeli sistemler ve çelik kirişler; 20 – 60 m aralığında çelik kafes kirişler, prefabrik öngerilmeli kirişler ve kemerler; daha büyük açıklıklarda ise uzay kafesler, kabuklar, kablo ve membran sistemler tercih edilir. Bu sınırlar kesin değildir; malzeme, yük ve maliyet koşullarına göre değişir.

Strüktür Ön Boyutlandırma Hesaplayıcı

Mimari tasarımın ilk aşamalarında, taşıyıcı elemanların yaklaşık boyutlarını bilmek kat yüksekliği, mekân düzeni ve cephe tasarımı açısından önemlidir. Bu amaçla açıklık/yükseklik oranlarına dayalı pratik kurallar kullanılır. Aşağıdaki hesaplayıcı; seçtiğiniz mesnet koşuluna göre plak döşeme kalınlığını, betonarme ve çelik kiriş yüksekliğini, ayrıca kat sayısı ve yük alanına göre kolon ön kesitini tahmin eder.

Örnek: 5 m açıklıklı, basit mesnetli bir plak döşeme için L/25 kuralıyla yaklaşık 200 mm kalınlık bulunur. Aynı açıklıkta betonarme kiriş için L/10 kuralıyla yaklaşık 500 mm yükseklik önerilir. 5 katlı bir binada 25 m² yük alanına sahip bir iç kolonun eksenel yükü, kat başına yaklaşık 12 kN/m² kabulüyle 1.500 kN olarak tahmin edilir. C25 betonu ve 0,40 fck gerilme sınırıyla gerekli kesit yaklaşık 1.500 cm², yani yaklaşık 39 × 39 cm’lik kare bir kolondur.

Bu değerler yalnızca ön tasarım içindir. Kesin boyutlar; TS 500, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) ve ilgili standartlara göre yapılan statik ve deprem hesabıyla belirlenir. Örneğin TBDY 2018’e göre deprem yüklerini taşıyan betonarme kolonların kısa kenarı en az 300 mm ve kesit alanı en az 750 cm² olmalıdır; bu alt sınırlar hesaplayıcının sonucundan bağımsız olarak sağlanmalıdır.

Betonarme Taşıyıcı Sistem Düzenlenirken Dikkat Edilecekler

• Düzenlilik ve simetri: Plan ve düşeyde düzenli, simetrik taşıyıcı sistemler deprem davranışı açısından daha güvenlidir. Burulma düzensizliği ve yumuşak kat oluşumundan kaçınılmalıdır.
• Sürekli yük aktarımı: Kolonlar ve perdeler temelden çatıya kadar kesintisiz devam etmeli; kirişe oturan kolon gibi düzensizliklerden kaçınılmalıdır.
• Yeterli perde duvar: Perde duvarlar, yatay yer değiştirmeleri sınırlar ve depremde yapının güvenliğini önemli ölçüde artırır. Perdeler planda dengeli dağıtılmalıdır.
• Rijit döşemeler: Döşemeler, yatay yüklerin taşıyıcı elemanlara dağıtılmasını sağlayan diyafram görevi gördüğünden büyük boşluklarla zayıflatılmamalıdır.
• Güçlü kolon–zayıf kiriş: Kolonların kirişlerden daha güçlü olması, depremde hasarın kirişlerde yoğunlaşmasını ve göçme riskinin azalmasını sağlar.
• Kısa kolon oluşumunun önlenmesi: Bant pencereler veya yarım dolgu duvarlar nedeniyle kolonların serbest boyunun kısalması kesme kırılmalarına yol açabilir.
• Zemin–yapı uyumu: Temel sistemi, zemin etüdü sonuçlarına göre seçilmelidir.

Strüktürün Ekonomisi ve Sürdürülebilirlik

Taşıyıcı sistem, bir binanın toplam yapım maliyetinin önemli bir bölümünü oluşturur. Düzenli aks aralıkları, tekrar eden eleman boyutları ve standart kalıp ölçüleri hem malzeme hem de işçilik maliyetini düşürür. Gereğinden büyük açıklıklar ya da düzensiz kolon yerleşimi ise kiriş ve döşeme kalınlıklarını artırarak beton ve donatı tüketimini yükseltir. Günümüzde strüktür seçiminde karbon ayak izi de giderek önem kazanmaktadır: Çimento ve çelik üretimi yüksek emisyonlu süreçler olduğu için optimum kesitlerin kullanılması, geri dönüştürülmüş çelik, katkılı çimentolar ve ahşap esaslı sistemler sürdürülebilir yapı tasarımının parçası hâline gelmiştir.

Mimar ve Mühendis İş Birliği

Strüktür, mimari tasarımın sonradan eklenen bir parçası değil, tasarımın ilk aşamalarından itibaren biçimle birlikte düşünülmesi gereken bir konudur. Mimar mekân, biçim ve işlev kararlarını verirken; mühendis bu kararların güvenli, ekonomik ve yapılabilir bir taşıyıcı sistemle desteklenmesini sağlar. Taşıyıcı sistem kararlarının erken verilmesi, ileride kolonların mekân içinde istenmeyen yerlere düşmesi, kiriş yüksekliklerinin kat yüksekliğini zorlaması veya düzensiz sistemler nedeniyle deprem davranışının kötüleşmesi gibi sorunları önler. Strüktürü görünür kılan yapılar, taşıyıcı sistemi bir estetik öğe olarak kullanır; bu yaklaşım özellikle köprülerde, stadyumlarda ve havalimanı terminallerinde belirgindir. Köprü strüktürleri hakkında daha fazla bilgi için köprü çeşitleri yazımıza bakabilirsiniz.

Strüktür Tasarım Süreci Nasıl İşler?

Bir binanın taşıyıcı sisteminin tasarımı genellikle şu aşamalardan geçer:

1. Kavramsal tasarım: Mimari proje ile birlikte taşıyıcı sistem türü (çerçeve, perde–çerçeve, çelik, prefabrik vb.), aks düzeni ve döşeme sistemi belirlenir.
2. Ön boyutlandırma: Açıklık/yükseklik oranları ve yaklaşık yüklerle döşeme, kiriş, kolon ve perde boyutları tahmin edilir. Bu aşama, mimari kat yüksekliklerinin ve mekân düzeninin netleşmesini sağlar.
3. Yük analizi: Sabit, hareketli, kar, rüzgâr ve deprem yükleri ilgili standartlara göre hesaplanır.
4. Yapısal analiz: Taşıyıcı sistemin bilgisayar modeli oluşturulur; iç kuvvetler, yer değiştirmeler ve titreşim periyotları belirlenir.
5. Boyutlandırma ve kontroller: Elemanların kesit ve donatıları hesaplanır; sehim, çatlak, göreli kat ötelemesi ve düzensizlik kontrolleri yapılır.
6. Temel tasarımı: Zemin etüdü verilerine göre temel sistemi boyutlandırılır.
7. Uygulama projeleri ve detaylar: Kalıp ve donatı planları, birleşim detayları hazırlanır; şantiyede projeye uygunluk denetlenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Strüktür ne demek?

Strüktür, bir yapının yüklerini taşıyarak onu ayakta tutan taşıyıcı sistemdir. İngilizce “structure” kelimesinden gelir ve inşaat mühendisliğinde “taşıyıcı sistem” olarak karşılık bulur.

Strüktür ile taşıyıcı sistem aynı şey midir?

Büyük ölçüde evet. Mimarlıkta daha çok “strüktür”, inşaat mühendisliğinde ise “taşıyıcı sistem” terimi kullanılır. Mimarlıktaki kullanım, strüktürün biçimle ilişkisini de vurgular.

Strüktür çeşitleri nelerdir?

Başlıca strüktür çeşitleri; yığma (duvar) sistemler, kolon–kiriş ve çerçeve sistemler, kemer–tonoz–kubbe sistemleri, kafes ve uzay kafes sistemleri, kabuklar, asma sistemler, çadır (zar) yapılar ve şişirilmiş strüktürlerdir.

Biçim ve strüktür arasındaki fark nedir?

Biçim, yapının bir bütün olarak tasarlanmış düzenidir; strüktür ise bu biçimi ayakta tutan alt düzendir. Bazı basit nesnelerde biçim ve strüktür çakışırken, karmaşık yapılarda strüktür ayrı bir sistem olarak tanımlanabilir.

Döşeme kalınlığı nasıl belirlenir?

Ön tasarımda plak döşeme kalınlığı, açıklığın mesnet koşuluna göre yaklaşık 1/25 – 1/35’i olarak alınır. Kesin kalınlık ise TS 500’deki koşullar, sehim kontrolü ve statik hesapla belirlenir.

Kolon boyutu nasıl hesaplanır?

Ön tasarımda kolonun taşıdığı yük alanı, kat sayısı ve kat başına yaklaşık yük ile çarpılarak eksenel yük bulunur; bu yük, betonun izin verilen basınç gerilmesine bölünerek gerekli kesit alanı tahmin edilir. Kesin boyut deprem hesabıyla belirlenir.

Strüktür hangi derste öğretilir?

Mimarlık fakültelerinde strüktür konuları “Yapı Statiği”, “Taşıyıcı Sistemler”, “Strüktür ve Biçim” gibi derslerde; inşaat mühendisliğinde ise statik, mukavemet, betonarme ve çelik yapılar derslerinde işlenir.

Strüktürel tasarım kim tarafından yapılır?

Ülkemizde yapıların taşıyıcı sistem (statik) projeleri inşaat mühendisleri tarafından hazırlanır. Mimar, taşıyıcı sistem kararlarını mimari tasarımla uyumlu hâle getirmek için mühendisle birlikte çalışır.

Perde duvar ile kolon arasındaki fark nedir?

Kolonlar, kesit boyutları birbirine yakın düşey taşıyıcılardır. Perde duvarlar ise bir doğrultudaki boyutu diğerinin çok katı olan, uzun kesitli düşey elemanlardır. TBDY 2018’e göre kesitin uzun kenarının kısa kenarına oranı en az 6 olan düşey elemanlar perde olarak tanımlanır. Perdeler deprem gibi yatay yükleri karşılamada kolonlardan çok daha etkilidir.

Kaynak: Begeç, H., Mühendislik–Mimarlık Öğrencileri için Mimarlık Bilgisi; Kuban, D. (1992).

İlgili Yazılar

• Prefabrik Taşıyıcı Sistemler
• Yığma Yapı Nedir?
• Kompozit Döşeme, Kolon ve Kiriş Nedir?
• Hafif Çelik Nedir?
• Köprü Çeşitleri