Mimari Proje Nasıl Okunur? Paftalar, Kısaltmalar, Kot ve Ölçüler

Mimari proje okumak için paftalar sırasıyla incelenir: kapak, vaziyet ve yerleşim planı, kat planları, çatı planı, kesitler, görünüşler ve detaylar. Okumaya başlamadan önce paftanın ölçeği (kat planları genellikle 1/50), ölçülerin birimi (genellikle cm) ve kuzey yönü kontrol edilir. Planlar göz hizasından kesilip aşağı bakılarak çizilir. Duvar, kapı ve pencere ölçüleri dış ölçü çizgilerinden, kotlar ±0.00 referansına göre okunur. Kapı ve pencereler K1, P1 gibi kodlarla gösterilir; ayrıntıları detay paftalarındadır.

Bu rehberde bir mimari projeyi baştan sona nasıl okuyacağınızı, kullanılan kısaltmaları, çizgi ve sembolleri örnek paftalar üzerinden anlatıyoruz. Ölçekli bir paftada uzunluk ölçmek için aşağıdaki çeviriciyi kullanabilirsiniz.

Mimari Proje Nedir?

Mimari proje; bir yapının arsaya yerleşimini, kat planlarını, kesitlerini, görünüşlerini ve uygulama detaylarını gösteren, mimar tarafından hazırlanan teknik çizimler bütünüdür. Statik, mekanik ve elektrik projeleri mimari projeye göre hazırlanır. Belediyeden yapı ruhsatı almak için onaylanması gereken projelerin başında gelir. Diğer projelere göre daha fazla bilgi, ölçü, kod ve detay içerdiği için okunması dikkat ister.

Okumaya Başlamadan Önce: Yön, Ölçek ve Birim

• Okuma yönü: Tüm projelerde olduğu gibi mimari paftalar da güneyden ve doğudan, yani paftanın alt ve sağ kenarından okunacak şekilde düzenlenir. Yazılar bu iki yönden okunur.
• Ölçek: Kat planları genellikle 1/50, büyük binalarda 1/100 çizilir. 1/50 ölçekte paftada 2 cm, gerçekte 1 m’dir.
• Birim: Türkiye’de mimari projeler çoğunlukla cm ile ölçülendirilir. Detaylarda mm kullanılabilir. İlk iş, paftadaki ölçülerin birimini kontrol etmektir.
• Pafta düzeni: Paftalar A4 boyutuna katlanacak şekilde düzenlenir ve kapak en önde kalır.
• Dijital inceleme: Projeler bugün çoğunlukla AutoCAD, ArchiCAD gibi programlarda incelenir. Çizimler katmanlar (layer) halinde hazırlandığı için ölçü, tefriş, sıva çizgisi gibi katmanları kapatıp açarak kalabalık planlar sadeleştirilebilir.

Çizim	Yaygın ölçek
Vaziyet planı	1/2000, 1/1000, 1/500
Yerleşim (aplikasyon) planı	1/1000, 1/500, 1/200
Fikir projesi	1/500, 1/200
Ön proje	1/200, 1/100, 1/50
Uygulama projesi	1/100, 1/50
Sistem detayları	1/20, 1/10, 1/5
İmalat detayları	1/5, 1/2, 1/1

Proje ölçek çevirici

Basılı bir paftada cetvelle ölçtüğünüz uzunluğun gerçekte kaç metre olduğunu ya da gerçek bir ölçünün paftada kaç cm çizileceğini bulun:

Mimari Proje Paftaları Hangi Sırayla Okunur?

Sıra	Pafta / çizim	Neyi gösterir?
1	Kapak	Arsa, mal sahibi, müellif, müteahhit, inşaat alanı ve onay bilgileri
2	Vaziyet ve yerleşim planı	Yapının parsel içindeki yeri, yola ve komşulara mesafeleri, emsal hesabı
3	Kat planları	Her katın odaları, ölçüleri, kapı ve pencereleri, aksları ve kotları
4	Çatı veya teras planı	Çatı eğimi, mahya, bacalar ve su toplama
5	Kesitler	Kat yükseklikleri, döşeme kotları, merdiven ve parapetler
6	Görünüşler (cepheler)	Dört cephenin tasarımı, malzemeleri ve kotları
7	Detaylar	Islak hacim, merdiven, kapı-pencere, çatı ve diğer uygulama detayları
8	Mahal listesi	Her mahalin duvar, döşeme ve tavan kaplamaları

Küçük konut projelerinde bu çizimlerin tamamı 1–2 paftaya sığdırılabilir. Hastane, AVM ve kamu yapılarında ise her bölüm için ayrı paftalar hazırlanır.

Mimari Proje Kapağı

Paftanın başında, proje hakkındaki kimlik bilgilerinin bulunduğu kapak yer alır.

• Mimar veya mimarlık bürosu: adı-soyadı, unvanı, oda sicil numarası, büro tescil belgesi (BTB) numarası, adresi, vergi bilgileri ve imzası
• Arsa sahibi ve müteahhit: adı-soyadı, unvanı, adresi, vergi bilgileri ve imzaları
• Arsa: il, ilçe, belediye, ada ve parsel bilgileri
• Yapı: toplam inşaat alanı, kat adedi, kullanım amacı ve yaklaşık maliyeti
• Onay: belediye ve ilgili kurumların onay, imza ve kaşe alanları

Bazı projelerde kapaktan sonra kat irtifakı ve bağımsız bölüm alanlarını gösteren tablolar bulunur.

Vaziyet ve Yerleşim (Aplikasyon) Planı

İlk çizim paftasında genellikle 1/200 ölçekli vaziyet ve yerleşim planları, sembolik bina kesiti, bahçe duvarı detayları ve emsal, otopark, sığınak gibi hesaplar bulunur.

Vaziyet planı, parselin çevresindeki yollar ve komşu parsellerle ilişkisini, yapının arsaya oturumunu, bahçe ve peyzaj düzenini gösterir. Bu planda yapının imar ada ve parselindeki yeri ve çekme mesafeleri okunur.

Yerleşim (aplikasyon) planı ise yapının parseldeki konumunu ölçü, koordinat ve kot bilgileriyle verir. Bina köşelerinden parsel sınırlarına olan mesafeler sayesinde yapı arazide tam yerine aplike edilir. Projede yapının gerçek yönünü göstermek için mutlaka bir kuzey oku bulunur.

Mimari Projede Kot Nasıl Okunur?

Kot, bir noktanın referans yüksekliğe göre seviyesidir. Mimari projelerde referans genellikle giriş katı bitmiş döşemesidir ve ±0.00 ile gösterilir. Bunun üstündeki seviyeler +, altındakiler − işaretiyle yazılır (ör. +3.00, −2.80).

• Mimari kot (bitmiş kot): Kaplama, şap ve parke dahil döşemenin son yüzeyidir. Mimari projede verilen kotlar budur.
• Statik kot (ham kot): Betonarme döşemenin üst yüzeyidir. Statik projede verilir ve mimari kottan kaplama kalınlığı kadar (genellikle 5–10 cm) aşağıdadır.
• Planlarda kot, içi taralı veya boş bir üçgen ya da daire işaretiyle; kesitlerde ise ucu çizgiye değen bir üçgenle gösterilir.
• Tabii zemin ve tesviye kotu vaziyet planında ayrıca belirtilir. Yapının ±0.00 kotunun deniz seviyesine göre mutlak değeri de burada yazar.

Mimari Kat Planları Nasıl Okunur?

Kat planları, mimari projenin en önemli bölümüdür. Benzer (tip) katlar dahil her kat için ayrı plan çizilir ve en alt kattan başlayarak sırayla paftaya yerleştirilir.

Kat planları, ortalama bir insanın göz hizasından (yaklaşık 1–1,5 m) yatay bir kesit alınıp aşağı bakılarak çizilir. Bu yüzden kesilen duvarlar kalın, aşağıda görünen eşyalar ve döşeme çizgileri ince çizilir. Statik projede ise kalıp planları yukarı bakılarak çizilir; iki projeyi karşılaştırırken bu farkı unutmamak gerekir.

Akslar

Betonarme yapılarda mimari akslar kolonlara göre verilir. Her kolondan en az bir yatay ve bir düşey aks geçer. Akslar rakam ve harflerle (1, 2, 3… / A, B, C…) adlandırılır. Bina geometrisine göre eğik akslar da kullanılabilir.

Aks, genellikle kolonun veya perdenin sabit kalacak (büyümeyecek) yüzünden ya da bu yüzün 10 cm kadar içinden geçirilir. Bunun önemli olmadığı durumlarda akslar elemanın geometrik merkezinden geçer.

Plan detaylarını okumak

• Tefriş: Mobilya ve eşya yerleşimidir. Kalabalık planlarda simetrik dairelerin bir yarısında tefriş, diğer yarısında iç ölçüler gösterilebilir.
• İç ölçüler: Oda içlerinde yatay ve düşey ölçüler ayrı katmanlarla verilir.
• Tarama (hatch): Islak hacimler ve seramik döşenecek mahaller taramayla ayırt edilir.
• Sıva çizgisi: Duvar ve kolonların 2–3 cm dışındaki ince, genellikle gri ikinci çizgidir. Net oda ölçüleri sıva çizgileri arasından okunur.
• Mahal adı ve alanı: Her odanın adı, mahal kodu ve net alanı (m²) oda içine yazılır.

Kapı ve Pencere Kodları Nasıl Okunur?

Kapı ve pencereler planda bir kodla gösterilir. Kodun ilk kısmı tipi, sonraki sayılar genişlik ve yüksekliği (cm) verir:

Planda yazan	Anlamı
K3 100/220	K3 tipinde, 100 cm genişlik ve 220 cm yükseklikte kapı
P10 120/230	P10 tipinde, 120 cm genişlik ve 230 cm yükseklikte pencere (balkon kapısı-pencere)
P2 120/150 (90)	P2 tipinde, 120 × 150 cm pencere; parantez içindeki değer denizlik (parapet) yüksekliği
CK1 160/240	CK1 tipinde camlı kapı

Tiplerin malzeme, açılım ve bölme ayrıntıları kapı-pencere detay paftalarında verilir. Kesir şeklinde yazımda pay genişliği, payda yüksekliği gösterir.

Mimari Projede Kullanılan Kısaltmalar

Kısaltma	Anlamı	Kısaltma	Anlamı
M1, M2…	Merdiven	GD1, GD2…	Gömme dolap
K1, K2…	Kapı	S201, S202…	Kolon (2. kat)
CK1, CK2…	Camlı kapı	K201, K202…	Kiriş (2. kat)
GK1, GK2…	Giriş kapısı	T201, T202…	Döşeme (2. kat)
P1, P2…	Pencere	D201, D202…	Taşıyıcı duvar (2. kat)
CMK1, CMK2…	Camekan	±0.00	Referans (giriş) kotu
Ø	Çap	h	Yükseklik
DN	Denizlik (parapet) yüksekliği	%	Eğim (rampa, çatı, zemin)

Her mahale (oda, koridor, ıslak hacim) bir mahal kodu verilir. Kodun ilk karakteri katı, kalan rakamlar kattaki sırayı gösterir: bodrumda B-01, B-02; zeminde Z-01, Z-02; birinci katta 101, 102; n’inci katta n01, n02.

Statik projede plak döşemeler D, dişli (nervürlü) döşemeler N harfiyle gösterilir. Bu nedenle aynı harfler iki projede farklı elemanları ifade edebilir; kısaltmalar her zaman paftadaki açıklama (lejant) ile birlikte okunmalıdır.

Mimari Projede Çizgiler ve Semboller

Çizgi / sembol	Anlamı
Kalın sürekli çizgi	Kesit düzleminde kesilen duvar, kolon, döşeme
İnce sürekli çizgi	Kesilmeyen ama görünen elemanlar (döşeme kaplaması, eşya, basamak)
Kesik çizgi	Görünmeyen ya da kesit düzleminin üstünde kalan elemanlar (kiriş, üst dolap, saçak)
Noktalı-kesik (eksen) çizgisi	Akslar ve simetri eksenleri
Uçlarında üçgen olan kalın çizgi	Kesit çizgisi (A-A, B-B); üçgen bakış yönünü gösterir
Ok ve “ÇIKIŞ” yazısı	Merdiven veya rampanın çıkış yönü
Kuzey oku	Gerçek kuzey yönü
Üçgen veya daire içinde rakam	Kot işareti
Tarama (hatch)	Malzeme veya mahal türü (seramik, ahşap, toprak, beton)

Dış Ölçüler ve Aks Ölçüleri Nasıl Okunur?

Mimari planlarda en çok zorlanılan konulardan biri dış ölçülendirmedir. Her cephede dışarıdan içeri doğru genellikle dört ölçü çizgisi bulunur:

1. Dolu-boş ölçü çizgisi: Cepheye en yakın çizgidir. Kapı, pencere boşluklarını ve aralarındaki duvar parçalarını gösterir.
2. Aks ölçü çizgisi: Kolon aksları arasındaki mesafeleri verir. Yığma yapılarda kullanılmaz.
3. Cephe ölçü çizgisi: Girintili-çıkıntılı cephelerde, balkon veya cumba gibi cephe hareketlerinin ölçülerini verir.
4. Toplam ölçü çizgisi: En dıştaki çizgidir; cephenin dıştan dışa toplam uzunluğunu verir.

Eğik cephelerde ölçüler iki grupta verilir. Birinci gruptaki ölçü çizgileri cepheye paralel olup dolu-boş, cephe hareketi ve toplam ölçüyü gösterir. İkinci grup ise taşıyıcı sistem akslarını parça parça ve toplam olarak gösterir.

Mahal Listesi

Mahal listesi; her mahalin döşeme, duvar, tavan ve süpürgelik malzemelerini gösteren tablodur. Kat planlarının kenarında, plan içinde ya da ayrı paftada verilir. Konut projelerinde kısa tutulurken kamu projelerinde birim fiyat pozlarıyla birlikte ayrıntılı hazırlanır ve metrajın temelini oluşturur.

Çatı Planı

Kat planlarından sonra çatı varsa çatı planı, yoksa teras (göğe bakan döşeme) planı gelir. Bu plan binaya yukarıdan bakılarak çizilir. Çatı eğimi ve eğim yönü, mahya ve dere çizgileri, mahya kotu, çatı pencereleri, baca ve havalandırma çıkışları, yağmur oluğu ve iniş boruları bu planda okunur.

Mimari Kesitler Nasıl Okunur?

Her projede birbirine dik en az iki kesit (A-A ve B-B) bulunur. Kesitler genellikle merdiven, asansör ve galeri boşluğu gibi kritik noktalardan geçirilir.

Kesitlerden şunlar okunur:

• Kat yükseklikleri ve döşeme kotları
• Pencere ve denizlik yükseklikleri, parapet yükseklikleri
• Merdiven basamak ve sahanlıkları
• Çatı veya teras katmanları
• Temel ve bodrum ilişkisi

Kesitin plandan nereden geçtiği, plan üzerindeki kesit çizgisiyle gösterilir. Çizginin uçlarındaki üçgen bakış yönünü belirtir: bakış, üçgenin tabanından sivri ucuna doğrudur. Kesitte, bakış yönünde kalan kapı, pencere ve eşyalar da görünüş olarak çizilir.

Görünüşler (Cepheler)

Görünüşler binanın dört tarafından dışarıdan bakıldığında görünen cephelerdir. Kuzey, güney, doğu ve batı cephesi ya da ön, arka, sağ ve sol görünüş olarak adlandırılır. Bu çizimlerden cephe tasarımı, pencere ve balkon düzeni, cephe kaplama malzemeleri, bina yüksekliği ve saçak kotları okunur.

Islak Hacim Detayları

Banyo, WC ve mutfak gibi ıslak hacimlerin detayları, mekanik tesisat projesiyle birlikte genellikle 1/20 ölçekte çizilir. Bu detaylarda vitrifiye ve armatür yerleri, seramik bölünmesi, tezgah ve dolap düzeni ile tesisat çıkış noktaları gösterilir.

Merdiven Detayları

Merdiven, plan ve kesitte en çok yanlış anlaşılan elemanlardan biridir. Bu yüzden merdiven planları ve kesitleri büyük ölçekte ayrıca verilir. Detaylarda şunlar okunur:

• Basamak sayısı
• Rıht (yükseklik) ve basamak genişliği
• Sahanlık ölçüleri
• Korkuluk yüksekliği
• Kaplama malzemesi

Diğer Detaylar

Projenin kapsamına göre ihtiyaç duyulan her konuda detay verilebilir:

• Kapı ve pencere detayları
• Asma tavan ve dilatasyon detayları
• Dolap ve tezgah detayları
• Drenaj ve yalıtım detayları
• Cephe kaplama detayları
• Bahçe, havuz ve çatı elemanları
• Markiz, engelli rampası ve asansör detayları

Adım Adım Mimari Proje Okuma Kontrol Listesi

1. Kapaktan proje sahibini, adresi, inşaat alanını ve onay durumunu kontrol edin.
2. Paftanın ölçeğini, ölçü birimini ve kuzey yönünü belirleyin.
3. Vaziyet planından yapının parseldeki yerini ve çekme mesafelerini okuyun.
4. ±0.00 kotunun neye karşılık geldiğini bulun; kat kotlarını not edin.
5. Kat planlarında aksları, dış ölçüleri ve oda iç ölçülerini sırayla okuyun.
6. Kapı-pencere kodlarını detay paftasındaki tiplerle eşleştirin.
7. Kesit çizgilerini planda bulun ve kesitlerle karşılaştırın.
8. Görünüşlerden cephe malzemesini ve kotlarını kontrol edin.
9. Mahal listesinden kaplama malzemelerini okuyun.
10. Islak hacim ve merdiven detaylarını plan ölçüleriyle karşılaştırın.

Mimari Proje ile Statik Proje Arasındaki Farklar

Konu	Mimari proje	Statik proje
Plan bakış yönü	Göz hizasından aşağı bakılır	Kalıp planında yukarı bakılır
Kot	Bitmiş (mimari) kot	Ham (betonarme) kot
İçerik	Mekanlar, ölçüler, malzemeler, detaylar	Kolon, kiriş, döşeme, temel ve donatı
Hazırlayan	Mimar	İnşaat mühendisi

Statik projenin okunuşu için statik proje nasıl okunur rehberimize, örnek paftalar için mimari proje ve statik proje örnekleri yazımıza göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Mimari projede ölçüler hangi birimdedir?

Türkiye’de mimari projeler çoğunlukla santimetre (cm) ile ölçülendirilir. Kotlar metre cinsinden (ör. +3.00) yazılır. Detay paftalarında milimetre kullanılabilir.

1/50 ölçek ne demek?

Paftadaki 1 birim, gerçekte 50 birime karşılık gelir. Paftada cetvelle ölçülen 2 cm, gerçekte 100 cm yani 1 m’dir.

Mimari projede K ve P ne demek?

K kapıyı, P pencereyi gösterir. Yanındaki numara tipi, kesir şeklindeki sayılar genişlik ve yüksekliği verir. Örneğin K3 100/220, 100 cm genişlik ve 220 cm yükseklikteki K3 tipi kapıdır.

Mimari projede ±0.00 kotu nedir?

Projedeki tüm yüksekliklerin ölçüldüğü referans seviyedir. Genellikle giriş katının bitmiş döşeme seviyesidir. Üstündeki seviyeler +, altındakiler − ile gösterilir.

Kat planı nereden bakılarak çizilir?

Mimari kat planları göz hizasından yatay kesit alınıp aşağı bakılarak çizilir. Statik projedeki kalıp planları ise yukarı bakılarak çizilir.

Mimari projede kesik çizgi ne anlama gelir?

Kesik çizgi, kesit düzleminin üstünde kalan ya da görünmeyen elemanları gösterir: kirişler, üst dolaplar, saçaklar ve galeri boşlukları gibi.