Asmolen Döşeme Nedir? Kesiti, Beton Hesabı, Avantajları ve TBDY Sınırları
Asmolen döşeme; döşemenin en fazla 70 cm aralıklı küçük kirişlerle (nervürlerle) bölündüğü ve nervürler arasının EPS strafor, asmolen tuğla ya da bims blokla doldurulduğu betonarme döşeme sistemidir. Genellikle 30–40 cm yükseklikte, 5–7 cm tablalı yapılır ve altında kirişsiz, düz bir tavan (asmolen tavan) oluşturur. Nervürler arası boş bırakılırsa aynı sisteme dişli döşeme denir. Deprem davranışı plak döşemeli çerçevelere göre zayıf olduğundan TBDY-2018 asmolen döşemeli binalara perde ve yükseklik sınırı getirmiştir.
Aşağıdaki hesaplayıcıyla döşemenizin beton ve blok metrajını, zati ağırlığını ve TS 500 boyut kontrollerini bulabilirsiniz.
Asmolen Döşeme Hesaplayıcı
Hesaplayıcıda döşeme tipini (tek doğrultuda ya da kaset), dolgu malzemesini, nervür açıklığını ve döşeme genişliğini girmeniz yeterli. Toplam yükseklik, tabla kalınlığı, nervür genişliği ve blok ölçüleri değiştirilebilir.
Sonuçta şunları görürsünüz:
- Beton hacmi (m³ ve m³/m²)
- Blok adedi
- Nervür ve enine nervür sayısı
- Döşeme zati ağırlığı
- Eşdeğer plak kalınlığı
- TS 500 boyut kontrolleri
Hesap yalnızca döşeme için metraj ve ön boyut kontrolüdür; kiriş, kolon ve perde betonu ayrıca hesaplanmalıdır. Genel beton metrajı için beton metrajı nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz.
Asmolen Döşeme Nedir?
Asmolen döşemede yükler ince bir beton tabladan, sık aralıklı küçük kirişlere (nervür) ve oradan ana kirişlere aktarılır. Çekme bölgesinde taşıyıcılığa katkısı az olan beton, nervürler arasına konan hafif dolgu bloklarıyla yer değiştirir. Böylece aynı yükseklikteki dolu plağa göre çok daha az beton kullanılır. Asmolen döşemeler iki şekilde yapılır:
- Tek doğrultuda asmolen: Nervürler tek yönde uzanır. Konutlarda en yaygın tiptir.
- Çift doğrultuda asmolen (kaset döşeme): Nervürler iki yönde uzanır, tavanda kare kasetler oluşur. Büyük açıklıklarda ve kare plana yakın döşemelerde tercih edilir.
Asmolen ile dişli döşeme arasındaki fark yalnızca dolgudur. Nervürler arasına blok konursa asmolen, boş bırakılıp kalıpla oluşturulursa dişli döşeme adını alır. Döşeme türlerinin tamamı için döşeme nedir, döşeme çeşitleri yazımıza göz atabilirsiniz.
Asmolen Döşeme Kesiti ve Elemanları
| Eleman | Görevi | Yaygın ölçü |
|---|---|---|
| Tabla (üst plak) | Yükü nervürlere dağıtır, basınç bölgesini oluşturur | 5–7 cm (uygulamada çoğunlukla 7 cm) |
| Nervür (diş) | Tabladan aldığı yükü ana kirişlere taşır | Genişlik 10–15 cm, eksenler arası 50–62 cm |
| Dolgu bloğu | Kalıp görevi görür, tavanı düzler, yalıtım sağlar | Genişlik 40–50 cm, yükseklik 20–35 cm |
| Enine (dağıtma) nervür | Nervürleri birbirine bağlar, tekil yükleri dağıtır | Nervürle aynı kesit |
| Asmolen (yatık) kiriş | Nervürlerin mesnetlendiği ana kiriş; döşemeyle aynı yükseklikte | Yükseklik döşemeyle aynı (30–40 cm), genişlik 50–100 cm |
| Toplam döşeme yüksekliği | Tabla + nervür | 30–40 cm |
TS 500’e Göre Asmolen Döşeme Kuralları
TS 500, dişler arası serbest açıklığı 70 cm’yi geçmeyen nervürlü döşemeleri dişli döşeme olarak tanımlar. Asmolen döşemeler de aynı kurallara tabidir. Başlıca boyut koşulları şöyledir:
| Koşul | Sınır |
|---|---|
| Dişler arası serbest açıklık | ≤ 70 cm |
| Nervür (diş) genişliği | ≥ 10 cm |
| Tabla kalınlığı | ≥ 5 cm ve ≥ dişler arası açıklık / 10 |
| Döşeme yüksekliği / nervür açıklığı | Basit mesnetli ≥ 1/20, sürekli ≥ 1/25 |
| Enine nervür | Açıklık 4–7 m ise en az 1, 7 m’den büyükse en az 2 |
| Tabla dağıtma donatısı | Her doğrultuda kesitin ≥ %0,15’i, aralık ≤ 25 cm |
Hesaplayıcının “TS 500 boyut kontrolleri” bölümü bu koşulları girilen ölçülere göre otomatik denetler. Donatı hesabı ve deprem tasarımı ise statik projede yapılır. Statik projede asmolen döşemelerin nasıl gösterildiğini statik proje nasıl okunur yazımızda anlattık.
Asmolen Döşeme Beton Hesabı
Asmolen döşemede beton hacmi, toplam döşeme hacminden blokların kapladığı hacim çıkarılarak bulunur. Tek doğrultuda asmolen için 1 m² döşemedeki beton:
V = h − (h − t) × e / (e + b)
- h: toplam döşeme yüksekliği (m)
- t: tabla kalınlığı (m)
- e: blok genişliği
- b: nervür genişliği
Örnek: 32 cm yükseklik, 7 cm tabla, 50 cm EPS blok ve 12 cm nervür için hesap şöyledir:
- V = 0,32 − 0,25 × 50 / 62 = 0,118 m³/m²
- 5,5 × 8 m’lik bir döşemede bu, enine nervürle birlikte yaklaşık 5,4 m³ beton eder. Yani 32 cm’lik asmolen döşeme, betonu 12 cm’lik bir plak kadar kullanır.
| Toplam yükseklik | EPS 50 cm blok: beton (m³/m²) | EPS: zati ağırlık (kN/m²) | Asmolen tuğla 40 cm: beton (m³/m²) | Tuğla: zati ağırlık (kN/m²) |
|---|---|---|---|---|
| 25 cm | 0,105 | 2,66 | 0,112 | 3,76 |
| 30 cm | 0,115 | 2,92 | 0,123 | 4,32 |
| 32 cm | 0,118 | 3,02 | 0,128 | 4,54 |
| 35 cm | 0,124 | 3,17 | 0,135 | 4,87 |
| 40 cm | 0,134 | 3,43 | 0,146 | 5,43 |
Tablo; 7 cm tabla, 12 cm nervür ve enine nervür hariç hesaplanmıştır. Zati ağırlıkta betonun birim hacim ağırlığı 25 kN/m³, EPS 0,3 kN/m³, asmolen tuğla yaklaşık 7 kN/m³ alınmıştır; kaplama, şap ve sıva dahil değildir. Görüldüğü gibi EPS dolgu, tuğlaya göre döşemeyi m² başına 1–2 kN hafifletir. Bu da deprem kütlesini ve temel yükünü azaltır.
Asmolen Döşeme Dolgu Malzemeleri
| Dolgu | Avantajı | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| EPS (strafor) asmolen | Çok hafif; ısı ve ses yalıtımı iyi; 50 cm genişlik, 100–120 cm boyda olduğu için hızlı döşenir | Tavanda sıva tutması için file ve yapıştırma harcı gerekir; yangına karşı sıva veya alçı kaplama şarttır |
| Asmolen tuğla | Sıva doğrudan tutar; yangına dayanıklı | Ağırdır; küçük boyutlu olduğu için işçiliği fazladır; kırılma firesi olur |
| Bims / beton asmolen blok | Sağlam, sıva tutar, yaygın bulunur | En ağır dolgu seçeneğidir; döşeme ağırlığını belirgin artırır |
| Dolgusuz (dişli döşeme) | En hafif çözüm; malzeme maliyeti yok | Özel kalıp gerekir; tavan düz olmaz, asma tavan gerekebilir |
EPS malzeme hakkında ayrıntı için strafor (EPS) nedir, bims ve beton blok için briket nedir yazılarımızı okuyabilirsiniz.
Asmolen Döşemenin Avantajları
- Düz tavan: Kirişler döşeme içinde kaldığı için tavanda sarkan kiriş olmaz. Duvar yerleşimi kirişlere bağlı kalmadan serbestçe planlanabilir.
- Çıkmalarda kolaylık: Çıkmalı yapılarda yaşam alanının ortasından geçen kirişler tavandan sarkmaz.
- Kalıp ve sıva kolaylığı: Düz tavan kalıbı ve sıva işçiliği daha basittir. Bloklar kalıp görevi görür.
- Yalıtım: Özellikle EPS dolgu ile katlar arası ısı ve ses yalıtımı iyileşir.
- Daha az beton: 30–35 cm’lik bir asmolen döşeme, betonu 12–13 cm’lik bir plak kadar kullanır.
Asmolen Döşemenin Dezavantajları
- Zayıf deprem performansı: Yüksekliği az, geniş yatık kirişler kolonlarla birleşim bölgesinde momenti iyi aktaramaz. Rijitlik ve enerji sönümleme kapasitesi düşüktür. Konu, asmolen döşeme sistemlerinde kolon-kiriş birleşim bölgelerinin davranışı yazımızda ayrıntılı anlatılıyor.
- Kat yüksekliği kaybı: Plak döşemeler 12–15 cm iken asmolen döşemeler 30–40 cm’dir.
- Daha fazla donatı: Nervürler ve geniş kirişler daha fazla demir ve işçilik gerektirir.
- Dolgu maliyeti ve ağırlığı: Tuğla ve bims dolgu döşemeyi ağırlaştırır.
- Yönetmelik sınırları: TBDY-2018 ile kullanım alanı perde zorunluluğu ve yükseklik sınırıyla daraltılmıştır.
TBDY 2018’e Göre Asmolen Döşeme Kaç Kata Kadar Yapılır?
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY-2018), asmolen ve dişli döşemeli taşıyıcı sistemlere iki temel sınırlama getirmiştir: bazı deprem tasarım sınıflarında perde zorunluluğu ve tüm sınıflarda bina yüksekliği sınırı. Amaç, deprem altında sünekliği düşük olan bu sistemleri perdelerle güçlendirmek ve yüksek binalarda kullanılmalarını önlemektir.
Asmolen döşemelerde perde zorunluluğu
Perde içermeyen asmolen ya da dişli döşemeli çerçeve sistemler “süneklik düzeyi sınırlı” taşıyıcı sistem sayılır ve yalnızca DTS=3 ve DTS=4 olan binalarda kullanılabilir. Perdeyle birlikte düzenlenen sistemler ise “süneklik düzeyi karma” taşıyıcı sistem olarak adlandırılır. İlgili madde şöyledir:
TBDY 4.3.4.3: Deprem etkilerinin tamamı moment aktaran süneklik düzeyi sınırlı betonarme çerçevelerle karşılanan taşıyıcı sistemler sadece DTS=3 ve DTS=4 olan binalarda kullanılacaktır. Dolgulu (asmolen) veya dolgusuz tek doğrultulu dişli döşemeli betonarme çerçevelerden oluşan taşıyıcı sistemler de, perde içermedikleri takdirde, süneklik düzeyi sınırlı taşıyıcı sistemler olarak sınıflandırılacak ve sadece DTS=3 ve DTS=4 olan binalarda kullanılacaktır. Bu tür taşıyıcı sistemler, süneklik düzeyi yüksek betonarme bağ kirişli (boşluklu) ve/veya boşluksuz perdeler veya süneklik düzeyi yüksek çelik dışmerkez ve/veya merkezi çaprazlı çerçeveler ile birlikte düzenlenerek süneklik düzeyi karma sistemler olarak yapılabilir.
Buradaki “perde”, süneklik düzeyi yüksek betonarme (boşluklu veya boşluksuz) perdeleri ya da süneklik düzeyi yüksek çelik çaprazlı çerçeveleri ifade eder. Ayrıca 4.3.4.1 maddesi iki sınırlama daha getirir:
- DTS=1a, 2a, 3a ve 4a olarak sınıflandırılan binalarda süneklik düzeyi sınırlı (perdesiz asmolen) sistemler kullanılamaz.
- BYS ≤ 6 olan ve DTS=1a ya da 2a olarak sınıflandırılan binalarda süneklik düzeyi karma (perdeli asmolen) sistemler de kullanılamaz.
Birebir aynı kavram olmasa da kabaca DTS=1 ve DTS=2’yi eski yönetmelikteki 1. ve 2. derece, DTS=3 ve DTS=4’ü 3. ve 4. derece deprem bölgeleri gibi düşünebiliriz. “a” harfli sınıflar, hastane ve okul gibi bina önem katsayısı yüksek yapılara karşılık gelir. Bu durumda pratik sonuç şudur: 1. ve 2. derece deprem bölgesine karşılık gelen yerlerde asmolen döşeme ancak perdeli olarak yapılabilir.
Asmolen döşemeli binalarda yükseklik sınırı
Hem perdesiz (sınırlı) hem perdeli (karma) asmolen sistemlerde bina yükseklik sınıfı BYS ≥ 6 olmalıdır. Bu da en büyük bina yüksekliğini şöyle sınırlar:
| Deprem tasarım sınıfı | Perde yoksa | Perde varsa | En büyük bina yüksekliği |
|---|---|---|---|
| DTS = 1, 2 | Kullanılamaz | Kullanılabilir | 17,5 m (yaklaşık 5 kat) |
| DTS = 1a, 2a | Kullanılamaz | Çok sınırlı (madde 4.3.4.1-b, statik projeyle değerlendirilmeli) | – |
| DTS = 3, 4 | Kullanılabilir | Kullanılabilir | 28 m (yaklaşık 9 kat) |
| DTS = 3a, 4a | Kullanılamaz | Kullanılabilir | 28 m (yaklaşık 9 kat) |
Bina yüksekliği, en az üç tarafı bodrum perdeleriyle çevrili binalarda bodrum kat üstü döşemeden, diğer binalarda temel üstünden saçak seviyesine kadar ölçülür. Kat yüksekliği 3 m alınırsa DTS=1 ve 2 için en fazla 5 kat (5 kat + 2,5 m), DTS=3 ve 4 için en fazla 9 kat (9 kat + 1 m) yapılabilir. 28 m’yi aşan binalarda asmolen döşemeli taşıyıcı sistem hiçbir durumda kullanılamaz.
Bir binanın DTS ve BYS değerleri; deprem tehlike haritasından alınan kısa periyot tasarım spektral ivmesi, bina kullanım sınıfı ve bina yüksekliğiyle yönetmelik tablolarından belirlenir. Perde türleri için perde duvar nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Asmolen Döşeme Nasıl Yapılır?
- Kalıp ve iskele: Asmolen tavan düz olduğu için tüm döşeme altına düz kalıp kurulur.
- Aks ve blok dizimi: Nervür eksenleri kalıp üzerine işaretlenir. Bloklar nervür genişliği kadar aralık bırakılarak dizilir. Enine nervür yerlerinde blok dizisine ara verilir.
- Donatı: Nervür ve kiriş donatısı, etriyeler ve tabla hasır veya dağıtma donatısı yerleştirilir. Paspaylarının bırakıldığı kontrol edilir.
- Tesisat: Elektrik boruları ve buatlar blok içine ya da tabla içine yerleştirilir. Nervürler kesilmez.
- Beton: Beton önce nervürlere, sonra tablaya dökülür ve vibratörle sıkıştırılır. EPS blokların yüzmemesi için bağlama yapılır.
- Kür ve kalıp alma: Beton en az 7 gün nemli tutulur. Kalıp, beton yeterli dayanıma ulaşınca alınır.
Asmolen Döşeme Planı ve Detayı
Örnek bir asmolen döşeme kalıp planı ve detayı aşağıdadır. DWG formatındaki çizime buradan ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Asmolen tavan nedir?
Asmolen döşemede kirişler döşeme yüksekliği içinde kaldığı için altta düz, kirişsiz bir tavan oluşur. Bu tavana asmolen tavan denir. Asma tavan ile karıştırılmamalıdır; asmolen tavan taşıyıcı döşemenin kendisidir.
Asmolen döşeme kaç cm olur?
Konutlarda asmolen döşemeler genellikle 30–35 cm, büyük açıklıklarda 40 cm yapılır. Tabla 5–7 cm, nervür genişliği 10–15 cm’dir. Toplam yükseklik, sürekli nervürlerde nervür açıklığının en az 1/25’i olmalıdır.
Asmolen döşeme ile dişli döşeme arasındaki fark nedir?
Taşıyıcı sistem aynıdır. Asmolen döşemede nervürler arası blokla doldurulur ve tavan düz olur. Dişli döşemede nervür arası boş bırakılır.
Asmolen döşeme kaç kata kadar yapılabilir?
TBDY-2018’e göre DTS=1 ve 2 olan bölgelerde perde şartıyla en fazla 17,5 m (yaklaşık 5 kat), DTS=3 ve 4 olan bölgelerde en fazla 28 m (yaklaşık 9 kat) yüksekliğe kadar yapılabilir. DTS=1a ve 2a sınıfındaki binalar için ek kısıtlamalar vardır.
1 m² asmolen döşemeye kaç m³ beton gider?
32 cm yükseklikte, 7 cm tablalı, EPS dolgulu bir asmolen döşemede yaklaşık 0,12 m³/m², asmolen tuğla dolguda yaklaşık 0,13 m³/m² beton gider. Kendi ölçüleriniz için yukarıdaki hesaplayıcıyı kullanabilirsiniz.
Asmolen mi, plak döşeme mi?
Plak (kirişli) döşemeli çerçeveler deprem davranışı ve yönetmelik serbestliği bakımından daha avantajlıdır. Asmolen döşeme düz tavan ve mimari esneklik sağlar ama perde ve yükseklik koşullarına bağlıdır. Seçim, bölgenin deprem tasarım sınıfına ve bina yüksekliğine göre statik proje aşamasında yapılmalıdır.
