BetonarmeMetrajYapı Malzemeleri

Hasır Çelik Ağırlık Tablosu ve Hesaplama (Q131 – Q636)

Hasır çelik ağırlığı, tel çapı ve göz aralığından tek bir formülle bulunur: Bir yöndeki birim ağırlık (kg/m²) = 0,00617 × çap² (mm) ÷ aralık (m). Kare gözlü (Q tipi) hasırlarda bu değer iki yön için toplanır. Örneğin en çok kullanılan tiplerden Q188 (Ø6/150 mm) yaklaşık 2,96 kg/m² gelir; 5,00 × 2,15 m’lik standart bir plakası ise yaklaşık 31,8 kg’dır. Aşağıda tüm yaygın tiplerin ağırlık tablosunu, hesap yöntemini, plaka adedi hesabını ve şantiyede metraj yaparken en çok yapılan hataları bulacaksınız. Yazının ortasındaki hesaplayıcı ile kendi alanınız için kaç plaka ve kaç kilogram hasır gerektiğini saniyeler içinde hesaplayabilirsiniz.

Hasır Çelik Nedir?

Hasır çelik (çelik hasır), soğuk çekilmiş veya soğuk haddelenmiş nervürlü tellerin birbirine dik iki doğrultuda belirli aralıklarla dizilip kesişim noktalarından elektrik direnç kaynağıyla birleştirilmesiyle üretilen hazır donatı panelidir. Şantiyede tek tek demir kesip bağlamak yerine fabrikada üretilmiş, ölçüleri ve aralıkları sabit paneller kullanıldığı için işçilik ve zaman önemli ölçüde azalır.

Hasır çelik çoğunlukla şap ve saha betonlarında, endüstriyel zemin betonlarında, döşemelerde, perde ve istinat duvarlarında, prefabrik elemanlarda, havuz ve depo yapılarında, tünel ve şevlerde püskürtme betonla birlikte kullanılır. Ülkemizde hasır çelik üretiminde genellikle B500A sınıfı (akma dayanımı 500 MPa) soğuk işlem görmüş nervürlü tel kullanılır.

Hasır Çelik Tipleri Nasıl Okunur? (Q ve R Tipleri)

Hasır çelik adlarındaki harf, göz şeklini; sayı ise ana doğrultudaki donatı kesit alanını gösterir. Bu basit kuralı bildiğinizde, bir hasırın hangi çap ve aralıkta üretildiğini tablo açmadan tahmin edebilirsiniz.

  • Q tipi (kare göz): Boyuna ve enine teller aynı çap ve aralıktadır. Her iki yönde eşit donatı sağlar; şap, saha betonu ve iki doğrultuda çalışan plaklar için idealdir.
  • R tipi (dikdörtgen göz): Boyuna (ana) teller daha kalın veya sık, enine (dağıtma) teller daha ince veya seyrektir. Tek doğrultuda çalışan döşemeler ve duvarlar için uygundur.
  • Sayı: Ana doğrultudaki donatı alanını mm²/m cinsinden verir. Q188 her iki yönde 188 mm²/m (1,88 cm²/m) demektir. Bu alan Ø6 mm telin 150 mm aralıkla dizilmesiyle elde edilir: 28,3 mm² × (1000 ÷ 150) ≈ 188 mm²/m.

Uygulamada sık kullanılan “Q188/188” gibi çift sayılı yazımlar, boyuna ve enine yöndeki alanları ayrı ayrı belirtir. Q tiplerinde iki sayı birbirine eşittir.

Hasır Çelik Ağırlık Tablosu (Q131 – Q636)

Aşağıdaki tablo, yaygın Q tipi hasırların tel çapı ve göz aralığından hesaplanmış teorik (nominal) birim ağırlıklarını ve 5,00 × 2,15 m (10,75 m²) standart plaka ağırlıklarını gösterir. Çelik yoğunluğu 7.850 kg/m³ alınmıştır.

Hasır tipi Tel çapı / göz aralığı (her iki yön) Kesit alanı (mm²/m, tek yön) Birim ağırlık (kg/m²) Plaka ağırlığı (kg, 5,00 × 2,15 m)
Q131 Ø5 / 150 mm 131 2,06 22,1
Q158 Ø5,5 / 150 mm 158 2,49 26,7
Q188 Ø6 / 150 mm 188 2,96 31,8
Q221 Ø6,5 / 150 mm 221 3,47 37,3
Q257 Ø7 / 150 mm 257 4,03 43,3
Q295 Ø7,5 / 150 mm 295 4,62 49,7
Q335 Ø8 / 150 mm 335 5,26 56,6
Q377 Ø8,5 / 150 mm 378 5,94 63,8
Q385 Ø7 / 100 mm 385 6,04 65,0
Q424 Ø9 / 150 mm 424 6,66 71,6
Q443 Ø7,5 / 100 mm 442 6,94 74,6
Q503 Ø8 / 100 mm 503 7,89 84,8
Q524 Ø10 / 150 mm 524 8,22 88,4
Q589 Ø7,5 / 75 mm 589 9,25 99,4
Q636 Ø9 / 100 mm 636 9,99 107,4

Not: Üretici kataloglarındaki plaka ağırlıkları, plaka kenarlarındaki tel çıkıntıları (taşma payları) ve haddeleme toleransları nedeniyle bu tablodan birkaç yüzde farklı olabilir. Sipariş ve hakediş için her zaman tedarikçinin kendi tablosunu esas alın; ön metraj ve maliyet tahmini için bu değerler yeterince hassastır.

Hasır Çelik Ağırlığı Nasıl Hesaplanır?

Hasır ağırlığı hesabının temeli, tek bir telin metre ağırlığıdır. Çapı d (mm) olan bir çelik çubuğun 1 metresinin ağırlığı:

G (kg/m) = π × d² / 4 × 7.850 / 1.000.000 ≈ 0,00617 × d²

Bir metrekarede, aralığı s (metre) olan tellerden 1 ÷ s adet bulunur. Dolayısıyla bir yöndeki birim ağırlık:

W (kg/m²) = 0,00617 × d² ÷ s

Q tipi hasırlarda iki yön eşit olduğu için sonuç ikiyle çarpılır. R tiplerinde boyuna ve enine yön ayrı ayrı hesaplanıp toplanır.

Örnek: Q257 hasırın ağırlığı

  1. Q257, Ø7 mm tellerin 150 mm aralıkla dizilmesidir.
  2. Bir telin metre ağırlığı: 0,00617 × 7² = 0,302 kg/m.
  3. Bir yöndeki ağırlık: 0,302 ÷ 0,15 = 2,01 kg/m².
  4. İki yön toplamı: 2 × 2,01 = 4,03 kg/m².
  5. 5,00 × 2,15 m plaka: 4,03 × 10,75 = 43,3 kg.

Bu yöntemle, katalogda olmayan özel hasırların (örneğin Ø8/200 gibi) ağırlığını da kolayca bulabilirsiniz. Aşağıdaki tablo, farklı tel çapları ve aralıkları için tek yöndeki ağırlıkları verir; iki yönlü hasırda iki yöndeki değerleri toplamanız yeterlidir.

Tel çapı (mm) Metre ağırlığı (kg/m) Aralık 100 mm (kg/m²) Aralık 150 mm (kg/m²) Aralık 200 mm (kg/m²)
Ø4 0,099 0,99 0,66 0,49
Ø5 0,154 1,54 1,03 0,77
Ø5,5 0,187 1,87 1,24 0,93
Ø6 0,222 2,22 1,48 1,11
Ø6,5 0,260 2,60 1,74 1,30
Ø7 0,302 3,02 2,01 1,51
Ø7,5 0,347 3,47 2,31 1,73
Ø8 0,395 3,95 2,63 1,97
Ø8,5 0,445 4,45 2,97 2,23
Ø9 0,499 4,99 3,33 2,50
Ø9,5 0,556 5,56 3,71 2,78
Ø10 0,617 6,17 4,11 3,08
Ø11 0,746 7,46 4,97 3,73
Ø12 0,888 8,88 5,92 4,44

Hasır Çelik Hesaplama Aracı

Aşağıdaki araçta hasır tipini, döşenecek alanın ölçülerini, tek mi çift kat mı uygulanacağını ve bindirme/fire payını girin. Araç; birim ağırlığı, bir plakanın ağırlığını, gereken plaka adedini ve toplam hasır ağırlığını hesaplar. Katalogda olmayan bir hasır için “Özel tip” seçeneğiyle boyuna ve enine tel çapını ve aralığını ayrı ayrı girebilirsiniz.

Örnek: 10 × 8 m’lik bir saha betonunda tek kat Q188 hasır kullanılacaksa, net alan 80 m²’dir. %15 bindirme ve fire payıyla yaklaşık 92 m² hasır gerekir; bu da 10,75 m²’lik plakalardan 9 adet ve yaklaşık 286 kg hasır demektir.

Standart Hasır Çelik Plaka Ölçüleri

Türkiye’de hasır çelikler en yaygın olarak 5,00 × 2,15 m (10,75 m²) ölçülerinde plakalar hâlinde satılır. Bu ölçü, kamyon kasasına ve şantiyede elle taşımaya uygun olduğu için standart hâline gelmiştir. Büyük projelerde üreticiler sipariş üzerine farklı boy ve enlerde, hatta projeye özel tel düzeninde hasır üretebilir.

Plaka kenarlarında teller, bir sonraki plakayla bindirme yapılabilmesi için genellikle bir miktar dışarı taşırılır. Bu nedenle bir plakanın gerçek kapladığı net alan, bindirmeler düşüldükten sonra 10,75 m²’nin altında kalır. Metraj yaparken bu farkı hesaba katmamak, şantiyede “hasır yetmedi” sorununun en yaygın nedenidir.

Hasır Çelikte Bindirme ve Fire Payı

Hasır plakalar yan yana döşenirken donatının sürekliliği için kenarlardan üst üste bindirilir. Bindirme boyu; hasır tipine, elemanın türüne ve gerilme durumuna göre statik projede ve TS 500’de belirtilen kurallara göre belirlenir. Uygulamada, kenarlarda en az iki enine telin (iki gözün) üst üste gelecek şekilde bindirilmesi sık kullanılan bir kuraldır; ancak taşıyıcı elemanlarda proje değerine uyulmalıdır.

Metrajda bindirme ve kesim kayıpları için net alana genellikle %10 – %20 arasında bir pay eklenir. Düzgün dikdörtgen ve geniş alanlarda bu oran düşük, çok köşeli, boşluklu ve dar alanlarda ise yüksek tutulmalıdır. Hesaplayıcıdaki “bindirme ve fire payı” alanı bu amaçla konulmuştur.

Hasır Çelik ile İnşaat Demiri Arasındaki Farklar

Özellik Hasır çelik İnşaat demiri (tek tek donatı)
Çelik sınıfı Genellikle B500A (soğuk işlem) Genellikle B420C veya B500C (sıcak haddelenmiş)
Süneklik Daha düşük Yüksek (deprem için uygun)
Uygulama hızı Çok hızlı, panel olarak serilir Kesme, bükme ve bağlama işçiliği gerekir
Aralık hassasiyeti Fabrikada sabitlenmiş, çok düzgün İşçiliğe bağlı
Tipik kullanım Şap, saha betonu, döşeme, perde gövdesi, prefabrik Kolon, kiriş, temel, deprem perdeleri ve tüm taşıyıcı elemanlar

Hasır çeliğin sünekliği sıcak haddelenmiş B420C ve B500C donatılara göre düşük olduğundan, deprem yüklerini taşıyan kolon, kiriş ve perde uç bölgeleri gibi elemanların ana donatısında kullanımı Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nin malzeme koşullarıyla sınırlıdır. Bir elemanda hasır kullanılıp kullanılamayacağına her zaman statik proje karar verir. Donatı çelikleri hakkında ayrıntı için B500C donatı çeliği ve B420C donatı özellikleri yazılarımıza bakabilirsiniz.

Hasır Çelik Nerelerde Kullanılır?

  • Şap ve tesviye betonları: Rötre çatlaklarını sınırlamak için ince (Q131, Q158) hasırlar kullanılır. Şap uygulaması için şap nedir yazımıza göz atabilirsiniz.
  • Saha ve endüstriyel zemin betonları: Depo, fabrika ve otopark zeminlerinde yük ve zemin koşullarına göre Q188 – Q335 arası hasırlar tercih edilir.
  • Döşemeler: Projede öngörülmüşse plak döşemelerde, asmolen ve kompozit döşemelerin üst betonunda kullanılır. Döşeme türleri için döşeme nedir yazımızı inceleyebilirsiniz.
  • Perde ve istinat duvarı gövdeleri: Projeye uygun olarak gövde donatısında hasır kullanılabilir.
  • Prefabrik elemanlar: Panel, boru, menfez ve kanal elemanlarında seri üretimi hızlandırır.
  • Tünel ve şev stabilitesi: Püskürtme betonla birlikte yüzey donatısı olarak kullanılır.
  • Havuz, depo ve su yapıları: Çatlak kontrolü için düzgün aralıklı donatı sağlar.

Hasır Çelik Metrajında Sık Yapılan Hatalar

  • Bindirmeleri unutmak: Alanı plaka alanına bölüp yuvarlamak, bindirme ve kesim kayıpları nedeniyle her zaman eksik sipariş demektir.
  • Çift katı tek kat saymak: Alt ve üst donatı hasırla yapılıyorsa alan iki kez hesaplanmalıdır.
  • Katalog ile teorik ağırlığı karıştırmak: Hakedişte, sözleşmede hangisinin esas alınacağı açıkça yazılmalıdır.
  • Boşlukları düşmemek ya da fazla düşmek: Küçük boşluklarda hasır kesilip atıldığı için alandan düşülmez; büyük boşluklarda ise düşülür.
  • Paspayını ihmal etmek: Hasırın betonun alt yüzüne oturması donatıyı işlevsiz bırakır; uygun yükseklikte paspayı elemanı (sehpa, takoz) kullanılmalıdır.

Donatı metrajının genel kuralları için donatı demir metrajı nasıl yapılır, inşaat demirlerinin ağırlıkları için 8’lik, 10’luk, 12’lik demir kaç kilo yazılarımız tamamlayıcı olacaktır.

Hasır Çelik Fiyatı Neye Göre Belirlenir?

Hasır çelik genellikle ton (kg) bazında fiyatlandırılır; bazı satıcılar adet (plaka) fiyatı da verir. Plaka fiyatını karşılaştırırken mutlaka plakanın kaç kilogram olduğunu sorun: Aynı “Q188” adıyla satılan iki plaka, tel çapı toleransı ve kenar taşmaları nedeniyle farklı ağırlıkta olabilir. Fiyatı etkileyen başlıca etkenler; tel çapı ve tipi, sipariş miktarı, nakliye mesafesi, standart dışı ölçü talebi ve güncel çelik piyasasıdır. Doğru karşılaştırma için kilogram başına fiyatı hesaplayın.

Sıkça Sorulan Sorular

Q188 hasır çelik kaç kilo?

Q188 (Ø6/150 mm) hasırın teorik birim ağırlığı yaklaşık 2,96 kg/m²’dir. 5,00 × 2,15 m’lik standart bir plaka yaklaşık 31,8 kg gelir.

Q131 hasır çelik kaç kilo?

Q131 (Ø5/150 mm) yaklaşık 2,06 kg/m²’dir; 5,00 × 2,15 m plaka ağırlığı yaklaşık 22,1 kg’dır.

Q257 ve Q335 hasır kaç kilo?

Q257 (Ø7/150) yaklaşık 4,03 kg/m² ve plaka başına 43,3 kg; Q335 (Ø8/150) yaklaşık 5,26 kg/m² ve plaka başına 56,6 kg’dır.

Bir hasır çelik plakası kaç metrekare?

Standart plaka 5,00 × 2,15 m ölçülerinde olup 10,75 m²’dir. Bindirmeler nedeniyle bir plakanın kapladığı net alan bunun biraz altında kalır.

Hasır çelik adındaki sayı ne anlama gelir?

Sayı, ana doğrultudaki donatı kesit alanını mm²/m cinsinden verir. Örneğin Q188, her iki yönde metrede 188 mm² donatı alanı olduğunu gösterir.

100 m² alana kaç plaka hasır gider?

Tek kat uygulamada, %15 bindirme ve fire payıyla 100 m² için yaklaşık 115 m² hasır gerekir; bu da 10,75 m²’lik plakalardan 11 adettir. Kesin sonuç için yukarıdaki hesaplayıcıyı kullanın.

Hasır çelik ile inşaat demiri aynı mıdır?

Hayır. Hasır çelik genellikle soğuk işlem görmüş B500A teldir ve sünekliği düşüktür. Kolon, kiriş gibi deprem yükü taşıyan elemanlarda sıcak haddelenmiş B420C veya B500C inşaat demiri kullanılır.

Şap betonuna hangi hasır kullanılır?

Şap kalınlığına ve kullanım amacına bağlı olmakla birlikte, şaplarda genellikle Q131 veya Q158 gibi ince hasırlar tercih edilir. Ağır yük gelen zeminlerde proje hesabına göre daha kalın tipler seçilir.

İlgili Yazılar

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir