BetonarmeŞantiye Bilgisi

Donatı Alanı ve Demir Dönüşümü Hesaplama: Donatı Alanları Tablosu (cm²)

Donatı alanı, bir çubuğun kesit alanı ile adedinin çarpımıdır: As = n × π × Ø² / 4. Örneğin 1 adet Ø8 demirin alanı 0,503 cm², Ø12’nin 1,131 cm², Ø16’nın 2,011 cm²’dir; 4Ø16 = 8,04 cm² eder. Donatı (demir) dönüşümü yapılırken mevcut toplam alan, yeni çapın tek çubuk alanına bölünür ve sonuç her zaman bir üst tam sayıya yuvarlanır: 4Ø16 (8,04 cm²) yerine 8,04 / 1,539 = 5,22 → 6Ø14 (9,24 cm²) kullanılır. Döşeme ve perdelerdeki aralıklı donatıda alan As = (π·Ø²/4) × 100 / s (cm²/m) ile bulunur; Ø8/15 = 3,35 cm²/m’dir ve Ø10 ile eşdeğeri Ø10/23’tür.

Aşağıdaki hesaplayıcıyla farklı çaplardan oluşan donatı gruplarının toplam alanını, istediğiniz çapa dönüşümünü ve aralıklı donatının cm²/m karşılığını saniyeler içinde bulabilirsiniz. Yazının devamında tüm çaplar için donatı alanları tablosu, demir dönüşüm tablosu ve dönüşüm yaparken dikkat edilmesi gereken yönetmelik koşulları yer almaktadır.

Donatı Alanı ve Demir Dönüşümü Hesaplama

Hesaplayıcının iki sekmesi vardır:

  • Adet × çap → alan ve dönüşüm: En fazla üç farklı çap grubunu (ör. 3Ø16 + 2Ø14) girin. Toplam donatı alanı, metre ağırlığı ve Ø6’dan Ø32’ye kadar her çap için gereken adet, sağlanan alan ve fazlalık yüzdesi listelenir. Hedef çapı seçerek sonucu öne çıkarabilirsiniz.
  • Aralıklı donatı (Ø/s) → cm²/m: Döşeme, perde, temel ve radye gibi aralıklı yerleştirilen donatılarda çap ve aralığı girin. Metredeki alan, çubuk sayısı ve diğer çaplarla eşdeğer uygulama aralıkları hesaplanır.

Bulduğunuz donatının ağırlığını ve maliyetini hesaplamak için demir kaç kilo ve demir metrajı hesaplama sayfalarımızı, piyasa fiyatları için güncel demir fiyatları yazımızı kullanabilirsiniz.

Donatı Alanı Nedir, Nasıl Hesaplanır?

Donatı alanı, betonarme bir kesitte çekme veya basınç kuvvetini taşıyan çelik çubukların toplam enkesit alanıdır ve statik hesapta As ile gösterilir. Eğilme hesabında bulunan gerekli alan (ör. “As = 7,6 cm²”), şantiyede uygulanabilir bir adet × çap kombinasyonuna çevrilir. Statik projelerde donatılar “4Ø16” veya “Ø10/20” şeklinde yazılır; bu gösterimlerin okunması için statik proje nasıl okunur yazımıza bakabilirsiniz.

Nervürlü inşaat demiri nominal çapı üzerinden hesaplanır; nervürler alana katılmaz. Tek çubuğun alanı:

a = π × Ø² / 4 (Ø mm ise sonuç mm², 100’e bölünerek cm²)

Örnek: Ø14 için a = 3,1416 × 14² / 4 = 153,9 mm² = 1,539 cm². 6 adet Ø14’ün toplam alanı 6 × 1,539 = 9,24 cm²‘dir. Birim dönüşümü: 1 cm² = 100 mm²; bu nedenle projede mm² ile verilen alanı 100’e bölerek cm²’ye çevirebilirsiniz.

Donatı Alanı ile Ağırlık Arasındaki İlişki

Çeliğin birim hacim ağırlığı 7850 kg/m³ olduğundan 1 cm² alanlı 1 m çubuk 0,785 kg gelir. Bu yüzden tek çubuğun metre ağırlığı pratikte 0,00617 × Ø² (kg/m) bağıntısıyla hesaplanır: Ø12 = 0,888 kg/m, Ø16 = 1,580 kg/m. Bu bağıntının önemli bir sonucu vardır: aynı alanı sağlayan iki farklı donatı düzeninin ağırlığı da aynıdır. Dönüşümde ağırlık ve maliyet farkı yalnızca yukarı yuvarlamadan kaynaklanan fazla alandan ve bindirme boylarındaki değişimden doğar.

Donatı Alanları Tablosu (cm²)

İnşaat demiri çaplarına ve adetlerine göre toplam donatı alanları (cm²). Satırdan çapı, sütundan adedi okuyun:

Çap 1 adet 2 adet 3 adet 4 adet 5 adet 6 adet 7 adet 8 adet 9 adet 10 adet
Ø8 0,50 1,01 1,51 2,01 2,51 3,02 3,52 4,02 4,52 5,03
Ø10 0,79 1,57 2,36 3,14 3,93 4,71 5,50 6,28 7,07 7,85
Ø12 1,13 2,26 3,39 4,52 5,65 6,79 7,92 9,05 10,18 11,31
Ø14 1,54 3,08 4,62 6,16 7,70 9,24 10,78 12,32 13,85 15,39
Ø16 2,01 4,02 6,03 8,04 10,05 12,06 14,07 16,08 18,10 20,11
Ø18 2,54 5,09 7,63 10,18 12,72 15,27 17,81 20,36 22,90 25,45
Ø20 3,14 6,28 9,42 12,57 15,71 18,85 21,99 25,13 28,27 31,42
Ø22 3,80 7,60 11,40 15,21 19,01 22,81 26,61 30,41 34,21 38,01
Ø25 4,91 9,82 14,73 19,63 24,54 29,45 34,36 39,27 44,18 49,09
Ø28 6,16 12,32 18,47 24,63 30,79 36,95 43,10 49,26 55,42 61,58
Ø32 8,04 16,08 24,13 32,17 40,21 48,25 56,30 64,34 72,38 80,42

Tablodan örnekler: 1 tane 8’lik demirin alanı 0,50 cm², 3 tane 12’lik 3,39 cm², 8 tane 14’lük 12,32 cm², 6 tane 20’lik 18,85 cm²’dir. Çapların tamamı ve ara değerler için hesaplayıcıyı kullanabilirsiniz.

Demir Dönüşümü Nasıl Yapılır?

Şantiyede projedeki çapın bulunamaması, stok fazlası çapın değerlendirilmesi veya yerleşim sorunları nedeniyle bir donatı çapının başka bir çapla değiştirilmesi gerekebilir. Donatı dönüşümü dört adımda yapılır:

  1. Mevcut alanı bulun: Projedeki donatının toplam alanını hesaplayın. Örnek: 7Ø12 = 7 × 1,131 = 7,92 cm².
  2. Yeni çapın tek çubuk alanına bölün: Ø14 için 7,92 / 1,539 = 5,14.
  3. Bir üst tam sayıya yuvarlayın: 5,14 → 6Ø14 (9,24 cm²). Asla aşağı yuvarlanmaz; 5Ø14 (7,70 cm²) gerekli alanı karşılamaz.
  4. Yönetmelik ve yerleşim koşullarını kontrol edin: Çubuk aralıkları, en az/en çok donatı oranları, kenetlenme ve bindirme boyları yeni çapa göre yeniden kontrol edilir ve değişiklik statik proje müellifinin onayıyla yapılır.

Demir Dönüşüm Örnekleri

Projedeki donatı Alan (cm²) Dönüşüm Sağlanan alan (cm²)
4Ø16 8,04 8,04 / 1,539 = 5,22 → 6Ø14 9,24
5Ø12 5,65 5,65 / 1,539 = 3,67 → 4Ø14 6,16
7Ø12 7,92 7,92 / 2,011 = 3,94 → 4Ø16 8,04
3Ø16 + 2Ø14 9,11 9,11 / 3,142 = 2,90 → 3Ø20 9,42
Ø8/15 (döşeme) 3,35 /m Ø10 için s = 0,785 × 100 / 3,35 = 23,4 → Ø10/23 3,41 /m

Görüldüğü gibi bazı dönüşümler (7Ø12 → 4Ø16) neredeyse hiç fazlalık oluşturmazken bazıları (4Ø16 → 6Ø14) %15 fazla donatı demektir. Hesaplayıcıdaki “Fark” sütunu en ekonomik alternatifi seçmenizi kolaylaştırır.

Demir Dönüşüm Tablosu

Aşağıdaki tablo, satırdaki çaptan 1 adet çubuğun, sütundaki çaptan kaç adede eşdeğer olduğunu gösterir. Toplam adet bu sayıyla çarpılır ve sonuç bir üst tam sayıya yuvarlanır.

1 adet ↓ = ? adet → Ø8 Ø10 Ø12 Ø14 Ø16 Ø18 Ø20 Ø22 Ø25
Ø8 1,00 0,64 0,44 0,33 0,25 0,20 0,16 0,13 0,10
Ø10 1,56 1,00 0,69 0,51 0,39 0,31 0,25 0,21 0,16
Ø12 2,25 1,44 1,00 0,73 0,56 0,44 0,36 0,30 0,23
Ø14 3,06 1,96 1,36 1,00 0,77 0,60 0,49 0,40 0,31
Ø16 4,00 2,56 1,78 1,31 1,00 0,79 0,64 0,53 0,41
Ø18 5,06 3,24 2,25 1,65 1,27 1,00 0,81 0,67 0,52
Ø20 6,25 4,00 2,78 2,04 1,56 1,23 1,00 0,83 0,64
Ø22 7,56 4,84 3,36 2,47 1,89 1,49 1,21 1,00 0,77
Ø25 9,77 6,25 4,34 3,19 2,44 1,93 1,56 1,29 1,00

Okuma örneği: “5 tane 12’lik yerine kaç tane 14’lük?” Ø12 satırı ile Ø14 sütununun kesişimi 0,73’tür. 5 × 0,73 = 3,67 → 4Ø14. Küsuratlı sonucu her çubuk için ayrı ayrı değil, toplam adet çarpıldıktan sonra yuvarlayın. Aksi hâlde 1Ø8 → 1Ø10 gibi tek tek yapılan yuvarlamalar gereksiz donatı fazlasına neden olur.

Aralıklı Donatı Alanları (cm²/m)

Döşeme, perde, temel, radye ve istinat duvarı gibi plak elemanlarda donatı adet olarak değil aralıkla verilir: Ø10/20, “Ø10 çubukların 20 cm arayla yerleştirilmesi” demektir. Bir metredeki alan:

As = a × 100 / s (cm²/m), a: tek çubuk alanı (cm²), s: aralık (cm)

Çap s = 10 cm s = 12,5 cm s = 15 cm s = 17,5 cm s = 20 cm s = 25 cm
Ø8 5,03 4,02 3,35 2,87 2,51 2,01
Ø10 7,85 6,28 5,24 4,49 3,93 3,14
Ø12 11,31 9,05 7,54 6,46 5,65 4,52
Ø14 15,39 12,32 10,26 8,80 7,70 6,16
Ø16 20,11 16,08 13,40 11,49 10,05 8,04

Aralıklı donatıda dönüşüm için yeni aralık syeni = ayeni × 100 / As formülüyle bulunur ve uygulanabilir bir değere aşağı yuvarlanır. Örnek: Ø10/20 (3,93 cm²/m) yerine Ø8 kullanılacaksa s = 0,503 × 100 / 3,93 = 12,8 → Ø8/12,5. Ø12 kullanılacaksa s = 28,8 cm çıkar; ancak döşemelerde yönetmelikteki en büyük aralık sınırları nedeniyle bu değer kullanılamayabilir.

Donatı Dönüşümünde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Alan eşitliği dönüşümün yalnızca ilk şartıdır. Aşağıdaki koşulların her biri yeni çapla ayrıca sağlanmalıdır:

  • Statik müellif onayı: Projedeki donatı değişikliği, statik proje müellifinin bilgisi ve onayı olmadan yapılmamalıdır. Yapı denetimine tabi işlerde değişiklik tutanakla belgelenir.
  • Çubuklar arası net aralık: Daha küçük çapa geçildiğinde adet artar ve kiriş genişliğine sığmayabilir. Çubuklar arasındaki net aralık en az çubuk çapı kadar ve 25 mm’den az olmamalı, beton agregasının geçişine izin vermelidir. Sığmayan donatı ikinci sıraya alınırsa faydalı yükseklik (d) azalır ve kesit kapasitesi düşer.
  • En az ve en çok donatı oranları: Kirişlerde ve kolonlarda donatı oranının alt ve üst sınırları vardır. Ayrıntılar için kiriş sınır değerleri ve TBDY betonarme kolon tasarımı yazılarımıza bakabilirsiniz. Kirişteki en az donatı oranı betonun fctd ve çeliğin fyd değerine bağlıdır; bu değerleri fctd hesaplayıcımız ve B420C donatı özellikleri yazımızdan bulabilirsiniz.
  • En küçük çap ve çubuk sayısı: Kolonlarda boyuna donatı için yönetmelikte en küçük çap ve köşelerde çubuk bulunma koşulları vardır; büyük çapa geçerken çubuk sayısı bu sınırların altına düşmemelidir. Kolon boyutları için minimum kolon enkesit boyutları yazımıza göz atın.
  • Kenetlenme ve bindirme boyu: Kenetlenme ve bindirme boyları çapla doğru orantılıdır. Ø14 yerine Ø20 kullanıldığında bindirme boyu yaklaşık %43 uzar. Yeni boyları bindirme boyu hesaplayıcımızla kontrol edin. Büyük çaplarda bindirme yerine manşonlu ek gerekebilir.
  • Çatlak kontrolü: Aynı alanı daha az sayıda kalın çubukla sağlamak, beton yüzeyindeki çatlak genişliğini artırabilir. Plak elemanlarda ince çubuk ve sık aralık genellikle daha iyi çatlak dağılımı sağlar.
  • Etriye ve çirozlar: Kolon ve kirişte boyuna çubuk sayısı değişirse etriye kolları ve çirozların düzeni de yeniden kontrol edilmelidir.
  • Çelik sınıfı: B420C yerine B500C kullanılacaksa alan 420/500 oranında azaltılabilir; ancak bu tür değişiklikler mutlaka statik hesapla doğrulanmalıdır. Nervürlü ve düz donatı birbirinin yerine kullanılamaz; ayrıntılar için nervürlü inşaat demiri yazımıza bakabilirsiniz.

Uygulama Örneği: Kiriş Donatısının Seçilmesi

Donatı alanı ve dönüşüm hesabının projede nasıl kullanıldığını bir örnekle görelim. 30 × 50 cm kesitli bir kirişin açıklık bölgesinde statik hesap sonucu gerekli alt donatı As = 7,6 cm² bulunmuş olsun. Bu alanı karşılayan seçenekler:

Seçenek Sağlanan alan (cm²) Fazlalık Gerekli net genişlik*
7Ø12 7,92 %4 7 × 1,2 + 6 × 2,5 = 23,4 cm
5Ø14 7,70 %1 5 × 1,4 + 4 × 2,5 = 17,0 cm
4Ø16 8,04 %6 4 × 1,6 + 3 × 2,5 = 13,9 cm
3Ø16 + 1Ø14 7,57 yetersiz —
3Ø18 7,63 %0,4 3 × 1,8 + 2 × 2,5 = 10,4 cm

* Çubuklar arası net aralık 2,5 cm alınarak hesaplanmıştır.

Örnek olarak 2,5 cm paspayı ve Ø8 etriye kabul edilirse kiriş içinde kullanılabilir net genişlik 30 − 2 × (2,5 + 0,8) = 23,4 cm olur. 7Ø12 bu genişliği tam olarak doldurur ve beton yerleştirmeyi zorlaştırır. 3Ø16 + 1Ø14 kombinasyonu ise 7,57 cm² ile gerekli alanın altında kaldığı için kullanılamaz. 5Ø14 veya 4Ø16 hem alanı karşılar hem de rahat yerleşir. Mesnet bölgesindeki üst donatı ve kolon donatısıyla aynı çapların kullanılması şantiyede çap çeşidini azaltır ve hata riskini düşürür. Seçilen donatının ağırlığı 4Ø16 için 4 × 1,58 = 6,32 kg/m’dir; kirişin toplam demir miktarı metraj aşamasında bu değerle hesaplanır.

Aynı mantık kolonlarda da geçerlidir. Örneğin 40 × 40 cm bir kolonda yönetmelikteki en az boyuna donatı oranı %1 kabul edilirse en az 0,01 × 40 × 40 = 16 cm² donatı gerekir. Bu alan 8Ø16 ile (16,08 cm²) karşılanır. Kolon çevresine düzgün dağılan sekiz çubuk, köşe ve ara çubuk düzeni ile etriye–çiroz yerleşimi açısından da uygun bir çözümdür. Aynı alan 6Ø20 (18,85 cm²) ile de sağlanabilir; ancak bu durumda donatı fazlası %18’e çıkar ve bindirme boyu uzar. Kolon donatı oranı sınırlarının ayrıntıları için yukarıda bağlantısını verdiğimiz kolon tasarımı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Hangi Durumlarda Büyük, Hangi Durumlarda Küçük Çap Tercih Edilir?

Ölçüt Az sayıda büyük çap Çok sayıda küçük çap
İşçilik Daha az çubuk, daha hızlı yerleştirme Daha fazla bağlama ve yerleştirme işi
Yerleşim Dar kesitlerde rahat sığar Kiriş genişliğine sığmayabilir
Bindirme ve kenetlenme Daha uzun, fire artar Daha kısa
Çatlak kontrolü Daha geniş çatlak eğilimi Daha iyi çatlak dağılımı
Yuvarlama fazlalığı Genellikle daha fazla Genellikle daha az
Tipik kullanım Kolon, kiriş, temel ana donatısı Döşeme, perde gövdesi, dağıtma donatısı

Sık Sorulan Sorular

Donatı alanı nasıl hesaplanır?

Tek çubuğun alanı π × Ø² / 4 formülüyle bulunur ve adetle çarpılır. Ø mm cinsinden yazılırsa sonuç mm² olur; 100’e bölünerek cm²’ye çevrilir. Örneğin 5Ø14 = 5 × 153,9 mm² = 769,7 mm² = 7,70 cm².

1 tane 8’lik demirin alanı kaç cm²?

Ø8 demirin kesit alanı 0,503 cm² (50,3 mm²)’dir. Diğer çaplar: Ø10 = 0,785, Ø12 = 1,131, Ø14 = 1,539, Ø16 = 2,011, Ø20 = 3,142 cm².

14’lük demir yerine kaç tane 12’lik kullanılır?

1 adet Ø14 = 1,36 adet Ø12’dir. Örneğin 4Ø14 (6,16 cm²) yerine 4 × 1,36 = 5,44 → 6Ø12 (6,79 cm²) kullanılır.

Ø10/20 yerine Ø8 kaç aralıkla konur?

Ø10/20 = 3,93 cm²/m’dir. Ø8 için s = 0,503 × 100 / 3,93 = 12,8 cm bulunur ve aşağı yuvarlanarak Ø8/12,5 kullanılır.

Demir dönüşümünde neden yukarı yuvarlanır?

Statik hesapta bulunan alan, kesitin taşıması gereken en az alandır. Aşağı yuvarlamak kesitte donatı eksikliğine ve kapasite kaybına yol açar. Bu nedenle adet her zaman bir üst tam sayıya, aralık ise her zaman bir alt değere yuvarlanır.

Aynı alanı sağlayan farklı çapların ağırlığı farklı mı?

Hayır. Ağırlık alanla orantılı olduğundan aynı toplam alan aynı metre ağırlığını verir. Fark yalnızca yuvarlamadan kaynaklanan fazla alandan ve değişen bindirme boylarından doğar.

“Donatı Alanı ve Demir Dönüşümü Hesaplama: Donatı Alanları Tablosu (cm²)” için bir görüş

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir