Kompozit Malzeme Nedir? Kompozit Ne Demek? Kompozit Malzemeler, Çeşitleri ve Özellikleri

Kompozit malzeme, iki veya daha fazla farklı malzemenin, her birinin tek başına sahip olmadığı üstün özellikleri bir arada sunacak şekilde birleştirilmesiyle elde edilen yeni malzemedir. Kısaca kompozit malzeme nedir sorusunun cevabı: dayanımı yüksek bir takviye malzemesinin (örneğin cam veya karbon lifi), onu bir arada tutan ve koruyan bir matris (örneğin epoksi reçine) içine yerleştirilmesiyle oluşan, hafif ve dayanıklı mühendislik malzemesidir. Bu şekilde rijitlik, mukavemet, hafiflik, korozyon direnci, ısıl özellikler, yorulma ömrü ve aşınma direnci gibi birçok özellik aynı anda iyileştirilebilir.

Kompozit malzemeler başta havacılık, inşaat, enerji, ulaştırma, denizcilik ve spor ürünleri olmak üzere çok geniş bir kullanım alanına sahiptir. Bu yazıda kompozitin ne demek olduğunu, kompozit malzemenin bileşenlerini, sınıflandırmasını, özelliklerini, karışım kuralıyla nasıl hesaplandığını, üretim yöntemlerini ve inşaat sektöründeki kullanımını (kompozit döşeme dahil) ayrıntılı olarak anlatıyoruz. Yazının ortasındaki hesap aracıyla kendi lif ve reçine seçiminize göre kompozitin yoğunluğunu ve dayanımını hesaplayabilirsiniz.

Kompozit Nedir? Kompozit Ne Demek?

Kompozit kelimesi Latince “bir araya getirilmiş, birleştirilmiş” anlamındaki compositus sözcüğünden gelir ve günlük dilde “birden fazla parçadan oluşan, bileşik” anlamında kullanılır. Malzeme biliminde kompozit, makro ölçekte birbirinden ayırt edilebilen ve birbiri içinde çözünmeyen en az iki farklı malzemenin bir araya getirilmesiyle oluşan malzemeyi ifade eder.

Malzemeler genel olarak metaller, polimerler ve seramikler olmak üzere üç ana grupta toplanır. Her grubun mekanik ve fiziksel özelliklerinden kaynaklanan farklı üstünlükleri vardır: metaller sünek ve toktur, seramikler sert ve yüksek sıcaklığa dayanıklıdır, polimerler hafif ve kolay şekillendirilir. Bu grupların üstün özelliklerinin tek bir malzemede toplanması amacıyla yapılan birleştirme çalışmalarının sonucunda ortaya çıkan yeni malzemelere kompozit denir.

Kompozit fikri insanlık kadar eskidir. Kerpiç tuğlaların içine saman katılması, çekme dayanımı düşük kile lif takviyesi yapılmasının ilk örneklerindendir. Ahşap ve kemik gibi doğal malzemeler de birer kompozittir: ahşapta selüloz lifleri lignin matrisi içinde yer alır. Günümüzün en yaygın yapı malzemesi olan betonarme da basınca dayanıklı beton ile çekmeye dayanıklı çeliğin birlikte çalıştığı bir kompozit sistemdir.

Kompozit Malzeme Nedir?

Malzemelerin mekanik ve fiziksel özellikleri; rijitlik, sağlamlık, korozyon dayanımı, tokluk, sertlik, UV dayanımı, ısı iletimi, elektrik iletkenliği, yorulma dayanımı, düşük yoğunluk ve ısı dayanımı olarak sıralanabilir. Bu özelliklerin çoğunun en iyi değerlerine aynı malzemede ulaşmak mümkün değildir. İstenen teknik özelliklere sahip iki veya daha fazla malzemenin uygun yöntemlerle bir araya getirilerek, özellikleri beklenen yönde geliştirilmiş yeni bir malzeme oluşturulması kompozit malzeme üretiminin temel hedefidir.

Bir malzemenin kompozit malzeme olarak adlandırılabilmesi için şu özellikleri taşıması gerekir:

• İç yapısındaki bileşenleri ve kimyasal özellikleri farklı olan en az iki malzemenin birleşimiyle oluşmalıdır.
• Bileşenler üç boyutlu olarak bir arada bulunmalı ve aralarında belirgin bir sınır (arayüz) olmalıdır.
• Oluşan malzeme, bileşenlerin tek başına sahip olmadığı özellikler göstermelidir.

Kompozit malzemelerin geliştirilmesinde hafifleştirme, çekme ve basınç dayanımının artırılması, korozyon dayanımı, ısıl özelliklerin iyileştirilmesi, elektrik iletkenliği veya yalıtımı, akustik özellikler, estetik ve maliyet gibi hedefler gözetilir.

Kompozit Malzemenin Bileşenleri

Kompozit malzemeler temel olarak iki bileşenden oluşur: matris ve matris içinde dağılmış takviye elemanları. Matris, gevrek ve kırılgan olan takviye elemanlarını çevresel ve dış etkilere karşı korur ve kompozitin bütünlüğünü sağlar. Takviye ise kompozitin yük taşıma kapasitesini ve mukavemetini artırır. Bu iki bileşenin birleştiği bölgeye arayüz, aralarına eklenen bağlayıcı tabakaya ise arafaz denir.

Matris Fazı Nedir?

Matris (birinci faz) sürekli ve görece esnek fazdır. Takviye elemanlarını aşınma, darbe, korozyon, kimyasal ve fiziksel etkilere karşı korur; yapıya şekil vererek bileşenleri bir arada tutar ve yükün takviye elemanlarına aktarılmasında köprü görevi görür. Matris, takviye elemanlarını birbirinden ayırarak bağımsız davranmalarını sağlar; böylece bir lifte başlayan çatlağın diğer liflere ilerlemesi yavaşlar veya durur. Matris malzemesinin seçimiyle kompozitin sünekliği, darbe direnci, basınç dayanımı ve çalışma sıcaklığı değiştirilebilir. Matrisin başlıca görevleri şunlardır:

• Lifleri bir arada tutar ve kompozit içindeki konumlarını korur.
• Kompozite gelen yükleri takviye liflerine aktarır.
• Kompozit parçanın biçimini oluşturur.
• Lifleri sararak nem, kimyasal ve UV gibi çevresel etkilerden korur.

Takviye Fazı Nedir?

Takviye (ikinci faz) genellikle matristen çok daha rijit ve dayanıklıdır. Lif takviyeli kompozitlerde yükün büyük bölümünü, çoğu zaman %70–90’ını lifler taşır. Takviyenin biçimi, cinsi, oranı, kompozit içindeki dağılımı ve yönü kompozitin mukavemetini belirleyen en önemli etkenlerdir. Kompozitler çoğunlukla takviye türüyle anılır: cam elyaf takviyeli polimer (CTP), karbon elyaf takviyeli polimer (CFRP) gibi.

Arayüz ve Arafaz Nedir?

Arayüz, matris ile takviye fazları arasındaki sınırdır. Bu sınırda fiziksel, kimyasal ve mekanik etkileşimler oluşur. Kompozitin verimli çalışabilmesi için fazların arayüzde iyi bağlanması gerekir; lifler matrise uygulanan gerilmeyi arayüz boyunca alır ve arayüzdeki yapışma, gerilmenin ne kadar etkili aktarılacağını belirler.

Arafaz ise birincil ve ikincil fazlar arasına eklenen, yapıştırıcı bir tabakaya benzeyen üçüncü bileşendir. Cam liflerine uygulanan silan bağlayıcılar buna örnektir. Arafaz yetersizse yük altında lif-matris ayrılması ve tabakalar arası ayrılma (delaminasyon) hasarları oluşur. Arafaz; çekme, kesme, eğilme, darbe, yorulma ve kırılma tokluğu gibi mekanik özellikler açısından kritik bölgedir.

Kompozit Malzemelerin Sınıflandırılması

Kompozit malzemelerde sonsuz sayıda malzeme kombinasyonu oluşturulabildiği için kesin bir sınıflandırma yapmak zordur. Yine de kompozitler genellikle matris malzemesine ve takviye elemanlarının biçimine göre sınıflandırılır.

Matris Malzemesine Göre Kompozitler

Polimer matrisli kompozitler (PMC): Endüstride en yaygın kullanılan kompozitlerdir; üretimleri kolay ve maliyetleri görece düşüktür. Matris olarak termoset reçineler (epoksi, polyester, vinilester, fenolik, poliüretan, siyanat ester) veya termoplastikler (polipropilen, poliamid, PEEK) kullanılır. Takviye olarak cam, karbon, aramid ve bazalt lifleri tercih edilir. Hafif ve kolay şekillendirilebilir oldukları için uzay, savunma, otomotiv ve inşaat sektörlerinde çok yaygındır.

Metal matrisli kompozitler (MMC): Süneklik ve tokluğu yüksek metallerle, elastisite modülü ve dayanımı yüksek seramik takviyelerin birleştirilmesiyle oluşur. Matris olarak hafif oldukları için alüminyum, titanyum ve magnezyum alaşımları; takviye olarak Al₂O₃, SiC, TiC ve B₄C kullanılır. Sürekli lif takviyeli MMC’lerin üretiminin karmaşık ve pahalı olması, kısa lif ve parçacık takviyeli türlerin gelişmesine yol açmıştır (Aydın, 2019).

Seramik matrisli kompozitler (CMC): Yüksek sıcaklıkta çalışması gereken parçalarda kullanılır. Seramiklerin yüksek elastisite modülü ve sıcaklık dayanımını korurken, seramik lifler sayesinde gevrek kırılma eğilimleri azaltılır. Gaz türbini parçaları ve fren diskleri tipik kullanım alanlarıdır.

Karbon-karbon kompozitler karbon matris içinde karbon liflerden oluşur ve çok yüksek sıcaklıklara dayanır; uzay araçlarının ısı kalkanlarında ve yarış otomobillerinin frenlerinde kullanılır. Nanokompozitler ise nanometre boyutunda takviyelerin (karbon nanotüp, nanokil, grafen) matrise eklenmesiyle elde edilir.

Takviye Elemanlarına Göre Kompozitler

Lif (elyaf) takviyeli kompozitler: Mukavemeti ve elastisite modülü yüksek liflerin sünek bir matrisle birleştirilmesiyle elde edilir ve yük taşıma kapasiteleri çok yüksektir. Lifler sürekli veya kısa, tek yönlü, rastgele yönlenmiş ya da dokuma kumaş halinde olabilir. Lifler, yükün doğrultusuna göre yerleştirilir.

Parçacık takviyeli kompozitler: Matrise küçük parçacıklar eklenerek matrisin deformasyonlara karşı direnci artırılır. Parçacıklar küresel, kübik veya düzensiz biçimli olabilir. Mekanik özelliklerin iyileşmesi, matris ile parçacık arasındaki bağın gücüne bağlıdır. Düşük maliyet ve yönden bağımsız (izotropik) davranış avantajlarıdır. Beton da agrega parçacıklarının çimento hamuru matrisi içinde yer aldığı bir parçacık kompozittir.

Tabakalı (laminat) kompozitler: Farklı yönlerde lif içeren ince tabakaların üst üste yapıştırılmasıyla oluşur. Tabakaların yönleri seçilerek düzlem içinde istenen doğrultularda yüksek dayanım elde edilir.

Sandviç kompozitler: İki ince ve rijit yüz levhası arasına hafif bir çekirdek (köpük, balsa veya bal peteği) yerleştirilerek elde edilir. Çok düşük ağırlıkla yüksek eğilme rijitliği sağlar. Bu konuda bal peteği kompozit paneller ve sandviç panel yazılarımıza bakabilirsiniz.

Hibrit kompozitler: Belirli bir mühendislik amacıyla iki veya daha fazla takviye türünün bir arada kullanıldığı kompozitlerdir (Martinsen vd., 2015). Örneğin karbon ve cam liflerinin birlikte kullanılması, karbonun rijitliğini camın tokluğu ve düşük maliyetiyle birleştirir.

Kompozit Malzemelerin Özellikleri

Kompozitler heterojen yapıları nedeniyle malzemenin her noktasında aynı özelliği göstermez. Lif takviyeli kompozitler ayrıca anizotroptur; yani fiziksel ve mekanik özellikleri yöne bağlıdır. Lif doğrultusunda çok yüksek olan dayanım ve rijitlik, liflere dik doğrultuda matrisin özelliklerine yaklaşır. Kompozit tasarımında bu nedenle lifler yük doğrultusunda yerleştirilir.

Kompozitlerin en önemli üstünlüğü özgül dayanım (dayanım/yoğunluk) ve özgül rijitliktir (elastisite modülü/yoğunluk). Aşağıdaki tabloda bazı lif ve yapı malzemelerinin tipik özellikleri karşılaştırılmıştır:

Tablodan görüldüğü gibi karbon lifi, yoğunluğu çeliğin dörtte biri kadarken çok daha yüksek bir çekme dayanımına sahiptir. Lifler matrisle birleştirildiğinde değerler lif hacim oranı kadar düşer; yine de karbon lif takviyeli bir kompozitin özgül dayanımı çeliğinkinin birkaç katıdır.

Kompozit Özellikleri Nasıl Hesaplanır? Karışım Kuralı

Tek yönlü sürekli lif takviyeli bir kompozitin özellikleri, ilk yaklaşım olarak karışım kuralı ile hesaplanır. Bu kurala göre lif doğrultusundaki elastisite modülü, lif ve matrisin modüllerinin hacim oranlarıyla ağırlıklı ortalamasıdır:

• Boyuna elastisite modülü: E₁ = E_f·V_f + E_m·V_m
• Enine elastisite modülü (ters karışım kuralı): 1/E₂ = V_f/E_f + V_m/E_m
• Yoğunluk: ρ_c = ρ_f·V_f + ρ_m·V_m
• Lif ağırlık oranı: W_f = ρ_f·V_f / ρ_c

Burada V_f lif hacim oranı, V_m matris hacim oranıdır. Örnek: Hacimce %55 E-cam lifi (E_f = 72 GPa, ρ_f = 2,54 g/cm³) ve %45 epoksi (E_m = 3,5 GPa, ρ_m = 1,2 g/cm³) içeren tek yönlü bir kompozit için E₁ = 72 × 0,55 + 3,5 × 0,45 ≈ 41,2 GPa, E₂ ≈ 7,3 GPa ve yoğunluk 1,94 g/cm³ bulunur. Görüldüğü gibi liflere dik doğrultudaki rijitlik, lif doğrultusundakinin beşte biri bile değildir; anizotropinin pratik anlamı budur.

Aşağıdaki hesap aracıyla lif ve matris türünü seçip lif oranını girerek kompozitin yoğunluğunu, boyuna ve enine elastisite modülünü, teorik çekme dayanımını ve çelik ile alüminyuma göre özgül rijitliğini hesaplayabilirsiniz. Lif oranını ağırlıkça da girebilir, üretimdeki boşluk (hava) oranını da hesaba katabilirsiniz.

Karışım kuralı ideal bir lif-matris bağı ve kusursuz lif dizilimi varsayar. Dokuma kumaşlarda, keçe gibi rastgele lif düzenlerinde ve boşluk içeren parçalarda gerçek değerler daha düşüktür. Tasarımda üreticinin test sonuçları esas alınmalıdır.

Kompozit Malzeme Üretim Yöntemleri

Kompozit malzemelerin üretim yöntemi; matris türüne, parçanın boyutuna ve geometrisine, üretim adedine ve beklenen kaliteye göre seçilir. Başlıca yöntemler şunlardır:

• Elle yatırma (el yatırması): Lif kumaşları kalıba serilip reçine rulo veya fırçayla emdirilir. Tekne, havuz ve büyük parçalar için ekonomiktir; kalite işçiliğe bağlıdır.
• Püskürtme: Kırpılmış lifler ve reçine tabancayla kalıba birlikte püskürtülür.
• Vakum infüzyon: Kuru lifler kalıba yerleştirilip vakum torbasıyla kapatılır ve reçine vakumla emdirilir. Lif oranı yüksek, boşluğu az parçalar elde edilir.
• Reçine transfer kalıplama (RTM): Kapalı kalıba yerleştirilen liflerin içine reçine basınçla enjekte edilir. İki yüzü düzgün, seri üretime uygun parçalar üretilir.
• Elyaf sarma (filament sarma): Reçine emdirilmiş lifler dönen bir mandrel üzerine sarılır. Boru, tank ve basınçlı kap üretiminde kullanılır.
• Pultrüzyon (çekme kalıplama): Reçine emdirilmiş lifler ısıtılmış bir kalıptan çekilerek sabit kesitli profiller üretilir. Kompozit donatı çubukları, korkuluk ve ızgara profilleri bu yöntemle yapılır.
• Prepreg ve otoklav: Reçinesi önceden emdirilmiş lif tabakaları kalıba dizilip otoklavda basınç ve sıcaklık altında kürlenir. Havacılıkta kullanılan en yüksek kaliteli yöntemdir.
• Metal ve seramik matrisli kompozitler için: toz metalurjisi, sıvı metal emdirme (infiltrasyon), sıkıştırmalı döküm, plazma püskürtme, difüzyon bağlama ve sıcak izostatik presleme.

Kompozit Malzemelerin Kullanım Alanları

• Havacılık ve uzay: Uçak gövdesi ve kanatları, helikopter pervaneleri, uydu yapıları. Yeni nesil yolcu uçaklarında yapısal ağırlığın yaklaşık yarısı kompozittir.
• Enerji: Rüzgâr türbini kanatları, elektrik direkleri ve izolatörler.
• Otomotiv ve raylı sistemler: Gövde panelleri, tamponlar, yaprak yaylar, tren iç ve dış kaplamaları.
• Denizcilik: Tekne gövdeleri, yat ve bot yapıları, iskele elemanları.
• Spor ve hobi ürünleri: Bisiklet kadroları, tenis raketleri, kayaklar, olta kamışları ve müzik aletleri.
• Sağlık: Protezler, ortopedik destekler ve diş dolgu malzemeleri.
• Kimya ve altyapı: Korozyona dayanıklı borular, depolar, baca astarları ve arıtma tesisi ekipmanları.
• İnşaat: Yapı güçlendirme, kompozit donatı, köprüler, cephe panelleri, korkuluklar, yürüme yolları ve taşıyıcı profiller.

İnşaatta Kompozit Malzemeler

İnşaat mühendisliğinde “kompozit” kelimesi iki farklı anlamda kullanılır: lif takviyeli polimer gibi kompozit malzemeler ve çelik ile betonun birlikte çalıştığı kompozit yapı elemanları.

Lif Takviyeli Polimerler (FRP) ile Güçlendirme

Karbon veya cam lifli polimer kumaşlar, epoksi ile kolon, kiriş, döşeme ve perde yüzeylerine yapıştırılarak mevcut betonarme elemanların eğilme ve kesme dayanımı ile sünekliği artırılır. Özellikle kolonların karbon lifli kumaşla sarılması, depreme karşı güçlendirmede hızlı ve etkili bir yöntemdir. Ayrıntılar için FRP malzeme – lif takviyeli polimer kompozit ve betonarme güçlendirme yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kompozit Donatı (GFRP ve BFRP Donatı)

Cam veya bazalt lif takviyeli polimerden üretilen donatı çubukları paslanmaz, manyetik değildir ve çeliğin yaklaşık dörtte biri ağırlığındadır. Deniz yapılarında, tuzlu ortamlarda ve tünel kazılarında kullanılır. Elastisite modülleri çelikten düşük olduğu için sehim ve çatlak kontrolü ayrıca yapılmalıdır.

Kompozit Döşeme, Kolon ve Kiriş

Kompozit döşeme, trapez kesitli çelik sacın (kompozit sac) hem kalıp hem de çekme donatısı olarak kullanıldığı, üzerine beton dökülen ve çelik kirişlere kayma bağlantı elemanlarıyla (stud) bağlanan döşeme sistemidir. Çelik kiriş ile üstündeki betonarme plak birlikte çalıştığında kompozit kiriş, beton içine gömülü veya içi beton doldurulmuş çelik profillerden oluşan kolonlar ise kompozit kolon olarak adlandırılır. Kompozit döşeme nedir, kompozit döşeme detayı ve çeşitleri hakkında ayrıntılı bilgiyi kompozit döşeme, kolon ve kiriş yazımızda bulabilirsiniz.

Lifli Betonlar ve Diğer Uygulamalar

Beton içine çelik, cam, polipropilen veya bazalt lifler katılarak betonun çekme dayanımı, tokluğu ve çatlak direnci artırılır. Cam elyaf katkılı beton (GFRC) cephe panellerinde, lifli beton ise endüstriyel zeminlerde ve püskürtme betonda yaygındır. Bu konuda lifli beton, GFRC – cam elyaf katkılı beton ve elyaf katkılı beton yazılarımızı okuyabilirsiniz.

Cephelerde sık kullanılan alüminyum kompozit paneller, iki ince alüminyum levha arasına yerleştirilmiş bir çekirdekten oluşur. Çekirdeği polietilen olan paneller yangında hızla tutuşabildiği için yüksek binalarda yangına dayanıklı (mineral dolgulu) çekirdekli ürünler seçilmelidir.

Kompozit Malzemelerin Avantajları ve Dezavantajları

Avantajları:

• Ağırlığa göre çok yüksek dayanım ve rijitlik; taşıma ve montaj kolaylığı.
• Korozyona ve kimyasallara karşı yüksek direnç; düşük bakım maliyeti.
• Lif yönü ve oranı değiştirilerek özelliklerin ihtiyaca göre tasarlanabilmesi.
• Yüksek yorulma dayanımı ve iyi titreşim sönümleme.
• Karmaşık biçimlerin tek parça halinde üretilebilmesi.
• Elektrik ve ısı yalıtımı sağlanabilmesi (cam ve aramid takviyeli kompozitlerde).

Dezavantajları:

• Karbon ve aramid lifli kompozitlerin malzeme ve üretim maliyetinin yüksek olması.
• Anizotropik davranış nedeniyle tasarım ve analizin daha karmaşık olması.
• Darbe sonrası iç hasarın (delaminasyon) gözle fark edilmesinin zor olması.
• Polimer matrislerin yüksek sıcaklıkta ve yangında dayanım kaybetmesi.
• Termoset kompozitlerin geri dönüşümünün zor olması.
• Kırılmanın çoğu zaman gevrek olması; çelik gibi akma göstermemesi.

Sık Sorulan Sorular

Kompozit malzeme nedir, kısaca?

Kompozit malzeme, en az iki farklı malzemenin bir araya getirilmesiyle oluşan ve bileşenlerin tek başına sahip olmadığı üstün özellikleri gösteren malzemedir. Cam lifi takviyeli polyester, karbon fiber ve betonarme bilinen örnekleridir.

Kompozit ne demek?

Kompozit, “birden fazla bileşenden oluşan, bileşik” anlamına gelir. Latince “bir araya getirilmiş” anlamındaki compositus sözcüğünden türemiştir.

Kompozit malzemeye örnekler nelerdir?

Cam elyaf takviyeli polyester (CTP), karbon elyaf takviyeli epoksi, betonarme, lifli beton, ahşap, kontrplak, sandviç paneller ve alüminyum kompozit paneller kompozit malzemelere örnektir.

Kompozit malzemelerde matris ve takviye nedir?

Matris, takviyeyi bir arada tutan, koruyan ve yükü ona aktaran sürekli fazdır. Takviye ise yükün büyük bölümünü taşıyan, matristen daha dayanıklı lif veya parçacık fazıdır.

Karbon fiber kompozit çelikten güçlü müdür?

Lif doğrultusunda karbon fiber kompozitin çekme dayanımı yapı çeliğinden yüksektir ve ağırlığı yaklaşık beşte biri kadardır. Ancak liflere dik doğrultuda dayanımı çok daha düşüktür ve çelik gibi akma göstermeden gevrek kırılır.

Kompozit döşeme nedir?

Kompozit döşeme, trapez çelik sacın kalıp ve donatı olarak kullanıldığı, üzerine beton dökülen ve çelik kirişlerle birlikte çalışan döşeme sistemidir. Çelik yapılarda hızlı ve hafif döşeme imalatı sağlar.

Kompozit malzemeler geri dönüştürülebilir mi?

Termoplastik matrisli kompozitler yeniden eritilerek şekillendirilebilir. Termoset matrisli kompozitlerin geri dönüşümü ise zordur; öğütülerek dolgu malzemesi olarak veya piroliz gibi yöntemlerle lifleri geri kazanılarak değerlendirilir.

İlgili konular: perde duvar nedir, mukavemet nedir, rijitlik nedir, korozyon nedir, akrilik nedir.

Kaynaklar: Chawla, K. K. (2012), Composite Materials: Science and Engineering, Springer. Callister, W. D., Rethwisch, D. G., Materials Science and Engineering: An Introduction. Aydın (2019), metal matrisli kompozitler üzerine çalışma. Martinsen, K., Hu, S. J., Carlson, B. E. (2015), Joining of dissimilar materials, CIRP Annals. Mallick, P. K., Fiber-Reinforced Composites: Materials, Manufacturing, and Design.