Alafranga Ne Demek? Alafranga Nedir? Alafranga ve Alaturka Tuvalet Farkı

Alafranga, “Avrupa usulü, Batı tarzında, Batılılara özgü” anlamına gelen ve alaturka sözcüğünün karşıtı olarak kullanılan bir kelimedir. Kısaca alafranga ne demek sorusunun cevabı: Frenklerin, yani Avrupalıların âdet, gelenek ve yaşayış biçimine uygun olan demektir. Günümüzde kelime en çok alafranga tuvalet (klozet) ve alaturka tuvalet (hela taşı) ayrımında karşımıza çıkar; ancak alafranga saat, alafranga müzik ve alafranga yaşam gibi çok daha geniş bir kullanım alanı vardır.

Bu yazıda alafranga kelimesinin anlamını, kökenini ve tarih içindeki kullanımını; ardından yapı ve tesisat açısından alafranga tuvaletin (klozetin) parçalarını, çeşitlerini, ölçülerini, montajını ve alaturka tuvaletle karşılaştırmasını ayrıntılı olarak anlatıyoruz.

Alafranga Ne Demek?

Türk Dil Kurumu sözlüğünde alafranga kelimesinin üç anlamı verilir:

1. Frenklerin âdet, gelenek ve yaşayışlarıyla ilgili olan; Batı tarzında olan; alaturka karşıtı.
2. Avrupa kültürüne özgü olan.
3. Avrupa uygarlığını benimsemiş veya Avrupa usulüyle yetişmiş (kimse).

Kelime İtalyanca alla franca ifadesinden gelir ve “Frenk usulünce, Frenkler gibi” anlamını taşır. Osmanlı döneminde Avrupalılar genel olarak Frenk diye anıldığı için Batı’dan gelen her türlü âdet, eşya ve davranış “alafranga” olarak nitelendirilmiştir. Karşıtı olan alaturka da İtalyanca alla turca, yani “Türk usulünce” ifadesinden gelir.

Kamus-ı Türkî başta olmak üzere çeşitli sözlüklerde alafranga “Frenk usulünce, Avrupalı tarzında; Frenklerin alışkanlık ve yaşayışlarına uygun” biçiminde açıklanır. Ancak kelime bu gerçek anlamının yanında, özellikle 19. yüzyıl sonlarında, kılıkta, kıyafette, konuşmada ve düşüncede Batı’yı yapmacık ve aşırı biçimde taklit eden kişileri tanımlamak için de kullanılmıştır. Bu kullanımda alafranga, züppe ile eş anlamlıdır.

Alafranga Kelimesinin Tarihteki Kullanımı

Tanzimat’tan sonra Osmanlı toplumunda Batılılaşma hız kazanınca, gündelik hayatta “alafranga” ve “alaturka” ayrımı çok yaygınlaştı. Masada çatal bıçakla yemek alafranga, yer sofrasında yemek alaturka; redingot ve şapka alafranga, cübbe ve sarık alaturka olarak görüldü.

Türk edebiyatında alafranga tipi, Batılılaşmanın yüzeysel biçimde anlaşılmasını eleştirmek için sıkça kullanılmıştır. Ahmet Mithat Efendi’nin Felâtun Bey ile Râkım Efendi romanındaki Felâtun Bey ve Recaizade Mahmut Ekrem’in Araba Sevdası romanındaki Bihruz Bey, alafranga züppe tipinin en bilinen örnekleridir.

Alafranga Saat ve Alaturka Saat

Alafranga ve alaturka ayrımının en ilginç örneklerinden biri zaman ölçümüdür. Osmanlı’da günlük hayatta kullanılan alaturka saat (ezanî saat) günü güneşin batışından başlatır; güneş battığında saat 12 kabul edilir ve saatler her gün güneşin batış saatine göre ayarlanırdı. Avrupa’da kullanılan ve günü gece yarısından başlatan sisteme ise alafranga saat (zevalî saat) denirdi. Bu nedenle bazı saat kulelerinde ve cep saatlerinde iki ayrı kadran bulunurdu. Türkiye, 1925 yılının sonunda çıkarılan kanunla günün gece yarısından başlayan 24 saate bölündüğü uluslararası saat sistemini, yani alafranga saati resmen benimsemiştir.

Günümüzde Alafranga

Günümüzde alafranga kelimesi; alafranga müzik (Batı müziği), alafranga mutfak, alafranga kahvaltı, alafranga tuvalet gibi ifadelerde “Batı tarzı” anlamıyla kullanılmaya devam eder. Gündelik dilde en sık karşılaşılan kullanım ise tuvalet türleridir; alafranga ve alaturka tuvalet kavramları da sık sık karıştırılır.

Mimaride Alafranga

Osmanlı mimarisinde 18. yüzyıldan itibaren Avrupa’daki barok ve rokoko üsluplarının etkileri görülmeye başlamış, 19. yüzyılda ise neoklasik ve eklektik üsluplar yaygınlaşmıştır. Bu dönemde yapılan saraylar, kasırlar, camiler ve konutlar alafranga mimarinin örnekleri olarak anılır. İstanbul’daki Dolmabahçe Sarayı ve Pera’daki apartmanlar Batı etkisindeki yapıların bilinen örnekleridir. Konutlarda sedirlerin yerini koltuklar, yer sofralarının yerini yemek masaları almış; mekânların düzeni de Avrupa’daki konut planlarına benzemeye başlamıştır.

Yapı malzemelerinde de alafranga ve alaturka ayrımı vardır. Çatılarda kullanılan geleneksel oluklu kiremide alaturka (Osmanlı tipi) kiremit, düz ve kenetli Avrupa tipi kiremide ise alafranga (Marsilya tipi) kiremit denir. Alafranga kiremitler birbirine kenetlenerek daha düzgün ve sızdırmaz bir çatı örtüsü oluşturur. Bu konuyu alaturka ve alafranga kiremit çatı örtüleri yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.

Müzikte Alafranga ve Alaturka

Müzikte alaturka terimi geleneksel Türk sanat müziği ve makam müziği için, alafranga ise Batı müziği için kullanılmıştır. Cumhuriyet’in ilk yıllarında Batı müziğinin yaygınlaştırılmasına yönelik politikalar uygulanmış, 1930’ların ortasında bir süre radyolarda alaturka müzik yayınları durdurulmuştur. Günümüzde bu ayrım daha çok tarihsel ve kültürel bir tartışma konusu olarak yaşamaktadır.

Alafranga Tuvalet Nedir?

Alafranga tuvalet, kullanıcının oturarak kullandığı, Batı tipi tuvalet taşıdır. Teknik adı klozettir (Fransızca closet). Seramik (vitrifiye) bir gövde, oturma kapağı, su deposu (rezervuar) ve gövdenin içinde bulunan bir koku kesici (sifon) bölümünden oluşur. Kullanımdan sonra rezervuardaki su gövdeye boşaltılır ve atık, sifon üzerinden pis su tesisatına iletilir.

Klozetin Parçaları

• Gövde (hazne): Vitrifiye seramikten üretilen, içinde su tutma bölümü ve sifon kanalı bulunan ana parça.
• Sifon (koku kesici): Gövde içindeki kıvrımlı kanaldır. İçinde sürekli su kalarak pis su tesisatından gelen kokuların tuvalete girmesini önler.
• Rezervuar: Sifonlama için gerekli suyu depolayan bölüm. Gövdeye bitişik, duvara asılı veya duvar içine gömülü olabilir.
• İç takım ve basma butonu: Rezervuarın dolmasını sağlayan şamandıralı dolum valfi ile suyu boşaltan boşaltma mekanizması.
• Oturak ve kapak: Plastik veya duroplast malzemeden üretilen, menteşeli oturma yüzeyi ve kapak. Yavaş kapanan (amortisörlü) modeller yaygındır.
• Taharet musluğu: Türkiye’de klozetlerde yaygın olarak bulunan, temizlik için su püskürten küçük musluk veya hazneye entegre taharet borusu.

Alafranga Tuvalet Çeşitleri

• Yer tipi klozet: Gövdesi doğrudan zemine vidalanan klasik klozettir. Rezervuarı gövdeye bitişik olanlara monoblok veya kombine klozet denir.
• Asma klozet: Gövdesi zemine değmeden duvara monte edilen klozettir. Duvar içine gizlenen çelik bir taşıyıcı karkas ve gömme rezervuar ile birlikte kullanılır. Altının temizlenmesi kolaydır ve banyoda daha ferah bir görünüm sağlar.
• Duvara dayalı (back-to-wall) klozet: Yer tipi olmakla birlikte arka yüzü duvara tam yaslanan, tesisatı gizleyen klozettir.
• Kanalsız (rimless) klozet: Hazne kenarında su kanalı bulunmayan, temizliği kolay ve hijyenik modeller.
• Akıllı klozet: Isıtmalı oturak, su ile temizleme, kurutma, otomatik sifon ve koku giderme gibi elektronik özelliklere sahip klozetler.
• Engelli klozeti: Oturma yüksekliği daha fazla olan, tutunma barlarıyla birlikte kullanılan klozetler.

Alafranga Tuvaletin Kısa Tarihçesi

Suyla temizlenen tuvaletlerin geçmişi antik çağlara kadar uzansa da bugünkü klozetin temelini oluşturan buluş, 18. yüzyılın sonunda İngiltere’de yapılmıştır. 1775 yılında İskoç saatçi Alexander Cumming, tuvalet çıkışına S biçiminde kıvrılmış bir boru (S sifon) ekleyerek patent almıştır. Bu kıvrımda kalan su, pis su borularından gelen kokuların eve girmesini engelliyordu. 19. yüzyılda kentlerde kanalizasyon şebekelerinin yapılmasıyla birlikte sifonlu tuvaletler yaygınlaşmış, seramik gövdeli ve rezervuarlı modern klozet ortaya çıkmıştır.

Osmanlı’da bu tip tuvaletler 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren saraylarda, elçiliklerde, otellerde ve Pera’daki apartmanlarda görülmeye başlamıştır. Batı’dan geldiği için “alafranga hela” veya “alafranga tuvalet” olarak adlandırılmıştır. Türkiye’de konutlarda klozetin yaygınlaşması ise özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısında, şehirleşme ve apartmanlaşmayla birlikte olmuştur.

Klozet Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?

• Gider tipi ve mesafesi: Mevcut tesisattaki gider ağzının zeminden mi duvardan mı çıktığı ve duvara uzaklığı ölçülmeli, klozet buna uygun seçilmelidir.
• Banyo ölçüleri: Klozetin derinliği ve önünde kalan serbest alan, kapının açılma yönü ve lavabonun yeri birlikte düşünülmelidir.
• Yer tipi mi asma mı: Asma klozet temizlik ve görünüm açısından avantajlıdır; ancak duvarda gömme rezervuar için yeterli derinlik ve taşıyıcı karkas gerekir.
• Sır ve yüzey kalitesi: İyi sırlanmış ve kanalsız modeller kireç ve kir tutmaz, daha kolay temizlenir.
• Su tüketimi: Çift kademeli boşaltma özelliği su faturasında önemli tasarruf sağlar.
• Kullanıcı ihtiyaçları: Yaşlı veya engelli kullanıcılar için oturma yüksekliği daha fazla olan modeller ve tutunma barları tercih edilmelidir.

Klozetlerin büyük çoğunluğu vitrifiye seramikten üretilir. Vitrifiye, yüksek sıcaklıkta pişirilerek camlaşmış, su emmeyen ve yüzeyi sırla kaplanmış bir seramik türüdür. Sırlı yüzey kir ve bakteri tutmaz, kolayca temizlenir ve uzun yıllar rengini korur. Kaliteli bir vitrifiye ürün, doğru kullanıldığında onlarca yıl hizmet verebilir.

Alaturka Tuvalet Nedir?

Alaturka tuvalet, kullanıcının çömelerek kullandığı, zemine gömülü tuvalet taşıdır. Teknik adı hela taşıdır. Zemin seviyesinde bir seramik tekne, ayak basma yerleri ve bir gider ağzından oluşur. Temizlik için ya duvara monte edilen bir rezervuar ve basma butonu ya da yalnızca bir musluk kullanılır. Alaturka tuvaletler Türkiye’de ve Orta Doğu, Asya ile Doğu Avrupa’nın birçok ülkesinde yaygındır.

Hela taşının montajı, zemin şapı ve kaplama yapılmadan önce gider bağlantısıyla birlikte yapılır. Taşın üst yüzü bitmiş döşeme seviyesine gelecek şekilde terazisinde yerleştirilir ve etrafı harçla doldurulur. Hela taşının altına ayrı bir sifon konmalı ya da sifonlu model seçilmelidir; aksi halde pis su tesisatından gelen kokular tuvalete girer.

Alafranga ve Alaturka Tuvalet Karşılaştırması

Alafranga tuvaletin en büyük avantajı rahat ve erişilebilir olmasıdır; yaşlılar, hamileler, diz ve kalça sorunu olanlar ile tekerlekli sandalye kullanıcıları için uygundur. Alaturka tuvalette ise vücut ile tuvalet yüzeyi arasında temas olmadığı için ortak kullanım alanlarında daha hijyenik bulunur; ayrıca bazı araştırmalar çömelme pozisyonunun bağırsak boşaltımını kolaylaştırdığını öne sürer. Bu nedenle kamuya açık binalarda her iki türün de bulunması kullanıcıların farklı ihtiyaçlarını karşılamak için iyi bir çözümdür.

Tuvalet Planlamasında Ölçüler

Klozet ve hela taşının yerleşiminde hem ürün ölçüleri hem de kullanım boşlukları dikkate alınmalıdır. Aşağıdaki değerler yaygın uygulama ölçüleridir; kesin ölçüler için ürünün teknik çizimine ve ilgili yönetmeliklere bakılmalıdır:

• Klozet oturma yüksekliği: Standart klozetlerde bitmiş zeminden yaklaşık 40–43 cm, engelli klozetlerinde yaklaşık 45–50 cm.
• Klozet derinliği: Duvardan öne doğru yaklaşık 50–70 cm. Asma klozetler genellikle daha kısadır.
• Klozet önündeki boşluk: Rahat kullanım için klozet önünde en az 60–70 cm serbest alan bırakılmalıdır.
• Yan mesafe: Klozet ekseni ile yan duvar veya lavabo arasında rahat oturma için genellikle en az 35–40 cm bırakılır.
• Engelli tuvaleti: Tekerlekli sandalyenin dönebilmesi için en az 150 cm çaplı serbest alan, klozetin yanında transfer boşluğu ve tutunma barları gerekir. Erişilebilirlik ölçütleri TS 9111 standardında tanımlanmıştır.
• Hela taşı: Yaygın ürünler yaklaşık 50 × 60 cm ile 60 × 70 cm arasındadır. Taşın arkasında ve yanlarında çömelme için yeterli boşluk bırakılmalıdır.

Mutfak ve banyo gibi ıslak hacimlerin planlamasında da benzer ergonomik ölçüler önemlidir; bu konuda mutfak dolabı ölçüleri ve ergonomi nedir yazılarımıza göz atabilirsiniz.

Klozet Montajı ve Tesisatı

Alafranga tuvaletin sorunsuz çalışması doğru tesisat ve montaja bağlıdır. Dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:

• Pis su gideri: Klozet gideri genellikle 100 mm çapında boru ile yapılır ve kolon hattına yeterli eğimle bağlanır. Gider ağzı ile klozet çıkışı arasında sızdırmaz bir manşon veya bağlantı parçası kullanılır.
• Çıkış tipi: Klozetler arkadan (duvara) veya alttan (zemine) çıkışlı olarak üretilir. Klozet seçilmeden önce mevcut gider ağzının yeri ve duvara uzaklığı ölçülmelidir.
• Havalandırma: Pis su kolon hattı çatıya kadar uzatılarak havalandırılmalıdır. Havalandırması olmayan tesisatta sifonlardaki su emilir ve koku oluşur.
• Temiz su bağlantısı: Rezervuar ve taharet musluğu için ayrı ara musluklar konmalıdır; böylece arıza durumunda tüm tesisatın suyunu kesmek gerekmez.
• Asma klozet karkası: Gömme rezervuarlı sistemlerin çelik taşıyıcı karkası zemine ve duvara sağlam biçimde sabitlenmelidir. Hafif bölme duvarlarda karkasın taşıma kapasitesine özellikle dikkat edilmelidir.
• Su tasarrufu: Çift kademeli boşaltma butonları (örneğin 3/6 litre) ile su tüketimi önemli ölçüde azaltılabilir.
• Silikon ve sabitleme: Yer tipi klozet zemine dübel ve vidayla sabitlenir, tabanı silikonla yalıtılır. Klozetin terazisinde olması hem görünüm hem de sifon performansı için önemlidir.

Islak hacimlerde zemin ve duvarlarda su yalıtımı yapılması, tuvalet ve banyo kaynaklı rutubet ve alt kata su sızması sorunlarını önler. Tesisat birim fiyatları için tesisat birim fiyatları yazımıza bakabilirsiniz.

Konut Projelerinde Tuvalet Türü Nasıl Seçilir?

Günümüzde konut projelerinde banyo ve tuvaletlerde neredeyse her zaman alafranga klozet kullanılır. Ancak bazı kullanıcılar ikinci bir tuvalette veya misafir WC’sinde alaturka hela taşı tercih edebilir. Tasarım aşamasında hane halkının yaşı ve sağlık durumu, tuvaletin ortak mı özel mi kullanılacağı ve ileride yapılabilecek değişiklikler birlikte değerlendirilmelidir. Alaturka tuvalet yapılacaksa gider kotu ve zemin döşemesi buna göre planlanmalı, ileride klozete dönüştürülmek istenirse gider yerinin uygun olup olmayacağı önceden düşünülmelidir. Tuvalet tek bir küçük hacimde çözülecekse kapının dışa açılması, kullanım alanını belirgin biçimde artırır.

Klozet ve Hela Taşında Sık Görülen Sorunlar

• Sürekli su akması: Rezervuar iç takımındaki contanın veya dolum valfinin aşınmasından kaynaklanır. Fark edilmeyen küçük bir kaçak, ayda tonlarca su israfına yol açabilir. İç takım parçaları kolayca değiştirilebilir.
• Kötü koku: Sifondaki suyun buharlaşması (uzun süre kullanılmayan tuvaletlerde), pis su kolonunun havalandırmasının olmaması veya klozet-gider bağlantısındaki sızdırmazlık elemanının bozulması kokuya neden olur.
• Tıkanma: Islak mendil, pamuk ve benzeri atıkların tuvalete atılması, yetersiz gider eğimi veya düşük su hacimli sifonlama tıkanmalara yol açar.
• Zayıf sifonlama: Rezervuardaki su seviyesinin düşük ayarlanması, kireçlenme veya hazne kanallarının tıkanması sifon gücünü azaltır.
• Alt kata sızıntı: Hela taşı veya klozet çevresinde su yalıtımının yetersiz olması, gider bağlantılarındaki kaçaklarla birleştiğinde alt kat tavanlarında lekelere ve rutubete neden olur.
• Klozetin oynaması: Zemine sabitleme vidalarının gevşemesi, gider bağlantısını zorlayarak sızıntılara yol açar; klozet sabitleme vidaları kontrol edilmelidir.

Alaturka tuvaletlerde hela taşının değiştirilmesi zemin kaplamasının kırılmasını gerektirdiği için ilk montajda kaliteli ürün seçilmesi ve gider bağlantısının özenle yapılması özellikle önemlidir.

Kamusal Alanlarda Tuvalet Tasarımı

Okul, cami, otogar, havalimanı, alışveriş merkezi ve dinlenme tesisi gibi yoğun kullanılan binalarda tuvaletlerin tasarımı konutlardan farklı ölçütler gerektirir. Kullanıcı sayısına göre yeterli sayıda kabin, kolay temizlenebilir yüzeyler, iyi havalandırma ve vandalizme dayanıklı armatürler bu tasarımın temel unsurlarıdır.

• Tür dengesi: Türkiye’de kamusal tuvaletlerde hem alafranga hem alaturka kabinlerin bulunması, farklı alışkanlıktaki kullanıcıların ihtiyacını karşılar. Engelli kullanıcılar için en az bir erişilebilir tuvalet ayrılmalıdır.
• Kabin ölçüleri: Kabin kapısının içe açıldığı durumlarda kapının klozete çarpmaması için kabin derinliği yeterli tutulmalı veya kapı dışa açılmalıdır.
• Yüzey ve malzeme: Duvar ve zeminlerde su emmeyen, kolay temizlenen seramik veya kompakt laminat kabinler; armatürlerde paslanmaz çelik veya dayanıklı vitrifiye ürünler tercih edilir.
• Havalandırma: Islak hacimlerde mekanik egzoz ile sürekli havalandırma yapılmalı, kokunun diğer mekânlara yayılması önlenmelidir.
• Temassız armatürler: Sensörlü sifon, batarya ve el kurutucular hijyeni artırır ve su tasarrufu sağlar.
• Zemin eğimi ve süzgeç: Zeminler yer süzgecine doğru hafif eğimli yapılmalı, böylece temizlik suyu birikmeden uzaklaştırılmalıdır.

Alafranga ve Alaturka ile Kurulan Bazı İfadeler

Alafranga ve alaturka kelimeleri, gündelik dilde birçok kalıplaşmış ifadede kullanılır:

• Alafranga kahvaltı: Tereyağı, reçel, tost ve kahve gibi Avrupa usulü kahvaltı.
• Alafranga davranmak: Batılı gibi davranmak; bazen de Batı’yı aşırı ve yapmacık biçimde taklit etmek.
• Alaturka saat: Günü güneşin batışından başlatan eski saat düzeni.
• Alaturka kiremit: Geleneksel oluklu, yarım silindir biçimli çatı kiremidi.
• Alafranga tuvalet ve alaturka tuvalet: Oturarak ve çömelerek kullanılan tuvalet türleri.

Benzer bir yapı Fransızcadan geçen “alakart” kelimesinde de görülür; bir yemeğin alakart sunulması, menüden tek tek seçilerek sipariş edilmesi anlamına gelir.

Sık Sorulan Sorular

Alafranga ne demek?

Alafranga, “Avrupa usulü, Batı tarzında” demektir. Frenklerin, yani Avrupalıların âdet ve yaşayışına uygun olanı anlatır; alaturka kelimesinin karşıtıdır.

Alafranga kelimesinin kökeni nedir?

Alafranga, İtalyanca “Frenk usulünce” anlamına gelen alla franca ifadesinden dilimize geçmiştir.

Alafranga tuvalet hangisidir?

Alafranga tuvalet, oturarak kullanılan Batı tipi tuvalettir; teknik adı klozettir. Çömelerek kullanılan zemine gömülü tuvalet ise alaturka tuvalettir.

Alaturka ne demek?

Alaturka, “Türk usulünce, Türklere özgü” demektir. İtalyanca alla turca ifadesinden gelir ve alafranganın karşıtıdır.

Alafranga saat nedir?

Alafranga saat, günü gece yarısından başlatan Avrupa saat sistemidir. Osmanlı’da kullanılan ve günü güneşin batışından başlatan sisteme ise alaturka (ezanî) saat denirdi.

Alafranga tuvalet mi alaturka tuvalet mi daha iyi?

Alafranga tuvalet rahat ve erişilebilirdir; yaşlı ve engelli kullanıcılar için uygundur. Alaturka tuvalette vücut teması olmadığı için ortak kullanım alanlarında daha hijyenik bulunur. Seçim kullanıcıya ve kullanım yerine göre yapılmalıdır.

Klozet ne demek?

Klozet, oturarak kullanılan alafranga tuvalet taşının teknik adıdır. Seramik gövde, sifon, rezervuar ve oturaktan oluşur. Kelime Fransızca kökenlidir.

Hela taşı ne demek?

Hela taşı, çömelerek kullanılan ve zemine gömülü olarak monte edilen alaturka tuvalet taşıdır. Eski Türkçede tuvalete “hela” denirdi.

Asma klozet mi yer tipi klozet mi daha iyi?

Asma klozetin altı boş kaldığı için temizliği kolaydır ve banyo daha ferah görünür; ancak gömme rezervuar ve taşıyıcı karkas gerektirir, montajı daha maliyetlidir. Yer tipi klozet ise montajı ve değiştirilmesi daha kolay, daha ekonomik bir çözümdür.

Alafranga ve alaturka kiremit nedir?

Alaturka kiremit, geleneksel oluklu ve yarım silindir biçimli kiremittir. Alafranga (Marsilya tipi) kiremit ise birbirine kenetlenen düz biçimli Avrupa tipi kiremittir.

İlgili konular: küpeşte ve tırabzan nedir, eyvan ve revak nedir, şadırvan nedir, akrilik nedir, payanda ne demek.

Kaynaklar: Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük, “alafranga” ve “alaturka” maddeleri. Şemseddin Sami, Kamus-ı Türkî. TS 9111 erişilebilirlik standardı. Ahmet Mithat Efendi, Felâtun Bey ile Râkım Efendi. Recaizade Mahmut Ekrem, Araba Sevdası.