İnşaat HukukYapı İşletmesi

İskan Nedir, Nasıl Alınır? Yapı Kullanma İzin Belgesi (2026)

İskan, resmî adıyla yapı kullanma izin belgesi, bir binanın yapı ruhsatına ve onaylı projelerine uygun olarak tamamlandığını ve kullanılmasında sakınca olmadığını gösteren, belediye veya ilgili idarece verilen belgedir. Yapı sahibi, bina bittikten sonra dilekçe, yapı denetim (fenni mesul) raporu, enerji kimlik belgesi ve yapının fotoğraflarıyla başvurur; idare yapıyı yerinde inceler ve uygun bulursa başvurudan itibaren 30 gün içinde belgeyi düzenler. İskan alınmamış yapılara kalıcı elektrik, su ve kanalizasyon hizmeti verilmez; kat irtifakı da kat mülkiyetine çevrilemez. Bu rehberde iskanın nasıl alındığını, istenen ve artık istenmeyen belgeleri, süreleri, kısmi iskanı, iskansız ev almanın risklerini ve iskanın nasıl sorgulanacağını güncel Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği hükümlerine göre anlatıyoruz.

İskan Ne Demek? Yapı Kullanma İzin Belgesi Nedir?

“İskan” kelimesi günlük dilde “oturmaya izin” anlamında kullanılır; mevzuattaki karşılığı yapı kullanma izin belgesidir. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, yapı kullanma izin belgesini; yapının ruhsat ve eki projelere uygun olarak tamamlandığını gösteren ve yönetmelik ekindeki forma uygun düzenlenen onaylı belge olarak tanımlar.

Bir binanın yasal yaşam döngüsünde üç temel belge vardır: İnşaata başlamadan önce alınan yapı ruhsatı, inşaat süresince tutulan denetim kayıtları ve bina bittiğinde alınan yapı kullanma izin belgesi. Ruhsat “bu binayı yapabilirsin”, iskan ise “bu bina projesine uygun yapıldı, kullanabilirsin” anlamına gelir. Ruhsat sürecinin ayrıntıları için yapı ruhsatı için gerekli belgeler yazımıza bakabilirsiniz.

İskanın Yasal Dayanağı

  • 3194 sayılı İmar Kanunu: Yapı kullanma izninin genel çerçevesini çizer; izinsiz yapıların hizmetlerden yararlanamayacağını düzenler.
  • Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (PAİY) m.64 ve m.65: Başvurunun nasıl yapılacağını, hangi belgelerin isteneceğini ve hangilerinin istenemeyeceğini, idarenin karar süresini ve kısmi izin şartlarını belirler.
  • 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.90: Yapı kullanma izin belgesinin, inşaat nedeniyle SGK’ya borç bulunmadığı tespit edildikten sonra verileceğini öngörür.
  • 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m.12: Kat mülkiyeti kurulabilmesi için yapı kullanma izin belgesini tapuya sunulacak belgeler arasında sayar.

Belediye sınırları ve mücavir alanlar dışında kalan yerlerde yetkili idare il özel idaresi veya Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü olabilir. Büyükşehirlerde başvuru genellikle ilçe belediyesinin imar ve şehircilik müdürlüğüne yapılır.

İskan Nasıl Alınır? Adım Adım Süreç

  1. Yapının tamamlanması: Bina, ruhsat ve eki projelere uygun şekilde bitirilir. Kaçak kat, kapatılmış balkon, projede olmayan bölme veya kullanım değişikliği varsa önce bunlar giderilir ya da tadilat projesi onaylatılır.
  2. Yapı denetim iş bitirme işlemleri: Yapı denetim kapsamındaki yapılarda yapı denetim kuruluşu, imalatların tamamlandığını tespit eder ve gerekli raporu düzenler. Yapı denetim sistemi için yapı denetim nedir yazımıza bakabilirsiniz.
  3. Enerji Kimlik Belgesi (EKB): Yetkili bir EKB uzmanı tarafından binanın enerji performansını gösteren belge hazırlanır.
  4. SGK ilişiksizlik: İnşaatla ilgili prim ve asgari işçilik borcunun bulunmadığı tespit ettirilir. Eksik bildirim varsa SGK fark tahakkuku çıkarabilir; bu tutar ödenmeden belge düzenlenmez.
  5. Başvuru: Yapı sahibi veya vekili; dilekçe (veya idarenin matbu formu), yapı denetim kuruluşu ya da fenni mesul raporu, enerji kimlik belgesi ve yapının fotoğraflarıyla idareye başvurur.
  6. Yerinde inceleme: İdare, ayrıca bir başvuru beklemeksizin yapının ruhsat eki projelere, fen ve sağlık kurallarına uygunluğunu inceler. Uydu ve haberleşme antenleri, tabela yerleri, atık ayrıştırma bacası, yenilenebilir enerji ve gri su sistemleri ile dış güvenlik kamerası tesisatı da kontrol edilen konular arasındadır.
  7. Belgenin düzenlenmesi: Yapı uygun bulunursa idare başvurudan itibaren 30 gün içinde yapı kullanma izin belgesini düzenler. Uygun değilse eksikler başvuru sahibine yazılı olarak bildirilir.
  8. Kat mülkiyetine geçiş: İzin belgesinin ardından tapu müdürlüğüne başvurularak kat irtifakı kat mülkiyetine çevrilir.

İskan İçin Gerekli Belgeler (2026)

Pek çok sitede hâlâ uzun belge listeleri dolaşsa da Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m.65, başvuruda istenecek belgeleri açıkça sınırlamıştır. Buna göre başvuruda yalnızca şunlar istenir:

  • Dilekçe veya idarenin matbu başvuru formu
  • Fenni mesul veya yapı denetim kuruluşu tarafından düzenlenen rapor
  • Enerji kimlik belgesi
  • Yapının fotoğrafları

Artık istenmemesi gereken belgeler

Aynı madde, aşağıdaki belgelerin başvuru sahibinden istenemeyeceğini açıkça sayar: malzeme irsaliye ve faturaları, doğalgaz uygunluk belgesi, itfaiye raporu, sığınak raporu, vergi ve harç ödendi belgeleri, vize onay belgeleri ve benzerleri. İdarede zaten bulunan, değişmeyen veya elektronik ortamda paylaşılan belgeler de yeniden istenmez; numarataj ve kanal bağlantı bilgileri belediyelerce elektronik ortamda temin edilir.

Bu, söz konusu konuların denetlenmediği anlamına gelmez. Sığınak, otopark, yangın güvenliği ve asansör gibi unsurlar projede nasıl gösterildiyse öyle yapılmış olmalıdır; idare bunları yerinde inceler. Fark, belgeyi sizin toplayıp getirmeniz gerekmemesidir. Belediyeniz yönetmelikte sayılmayan bir belge istiyorsa, PAİY m.65’e dayanarak gerekçesini sorabilirsiniz.

İskan Süresi: Ne Zaman Alınmalı, Kaç Günde Çıkar?

  • İdarenin karar süresi: Yapı uygunsa başvurudan itibaren 30 gün içinde belge düzenlenir (PAİY m.64/4). Eksiklik bildirilirse süre, eksiklerin giderilmesiyle yeniden işler.
  • Ruhsat süresi içinde alma zorunluluğu: Yapı kullanma izni, yapı ruhsatının 5 yıllık süresi içinde alınmalıdır (PAİY m.64/6). Süre dolarsa ruhsatın yenilenmesi gündeme gelir; bu da güncel mevzuatın uygulanması anlamına gelebilir.
  • İznin tarihi: Yapı kullanma izninin tarihi, yapının tamamlandığı tarihtir.

Uygulamada toplam süreyi en çok uzatan etkenler; projeye aykırı imalatlar, SGK asgari işçilik farkları ve yapı denetim kuruluşuyla yaşanan hesap mutabakatsızlıklarıdır. Bu üç konuyu baştan çözmek iskan süresini haftalar seviyesine indirir.

İskan Süre ve Hazırlık Kontrolü

Aşağıdaki araçta yapı ruhsatı tarihini ve başvuru tarihini girerek ruhsat süresinin ne zaman dolacağını ve idarenin en geç hangi tarihte karar vermesi gerektiğini görebilirsiniz. Kontrol listesindeki maddeleri işaretleyerek başvuruya ne kadar hazır olduğunuzu da takip edebilirsiniz.

Kısmi İskan Nedir?

Yapının tamamı bitmeden, kullanılabilir durumdaki bağımsız bölümleri için yapı kullanma izni alınabilir. Buna uygulamada kısmi iskan denir. PAİY m.64/5’e göre kısmi izin için:

  • İzin istenen bölümlere hizmet veren ortak alanların (merdiven, giriş, asansör, otopark erişimi gibi) tamamlanmış ve kullanılabilir olması,
  • Yapıda mevzuata aykırılık bulunmaması

gerekir. Bir parselde birden fazla bina varsa, aykırılığı bulunmayan binalara ayrıca izin verilmesine engel yoktur (m.64/10).

İskansız Ev Alınır mı? Riskleri Nelerdir?

Konut alırken en çok sorulan sorulardan biri budur. İskansız bir daire satın almak yasal olarak mümkündür; ancak alıcı açısından ciddi riskler taşır:

  • Abonelik sorunu: Yapı kullanma izni olmayan yapılar elektrik, su, kanalizasyon ve haberleşme hizmetlerinden yararlanamaz (PAİY m.64/7). İnşaat döneminde alınan şantiye veya geçici aboneliklerle oturulması uzun vadede sorun çıkarabilir.
  • Kat mülkiyetine geçilememesi: İskan yoksa tapu kat irtifakı olarak kalır; kat mülkiyetine çevrilemez (KMK m.12). Kat irtifakı ile kat mülkiyetinin farkı için kat irtifakı nedir ve kat mülkiyeti nedir yazılarımıza bakabilirsiniz.
  • Kredi ve değerleme: Bankalar ve değerleme uzmanları iskansız konutlarda kredi kullandırma ve değer takdirinde daha temkinli davranır; kredi tutarı düşebilir veya kredi reddedilebilir.
  • Gizli kaçak imalat: İskanın alınamamasının nedeni çoğu zaman projeye aykırı bir imalattır. Bu durum ileride yıkım, para cezası veya masraflı tadilat anlamına gelebilir.
  • Satışta zorluk: İskansız konutlar ikinci el piyasada daha zor ve daha düşük fiyata satılır.

Yeni bir konut alırken sözleşmeye iskanın kimin tarafından ve hangi tarihe kadar alınacağının yazılması, alıcıyı önemli ölçüde korur. İnşaat hâlindeki konutlarda nelere dikkat etmeniz gerektiği için inşaat hâlinde ev alırken dikkat edilmesi gerekenler yazımızı mutlaka okuyun.

İskan Var mı, Nasıl Sorgulanır?

  • Tapu kaydına bakın: Tapuda cins tahsisi “kat mülkiyeti” olarak görünüyorsa, kat mülkiyeti kurulurken yapı kullanma izin belgesi sunulmuş demektir. “Kat irtifakı” görünüyorsa iskan alınmamış olabilir.
  • Belediyeye sorun: İlgili belediyenin imar müdürlüğünden, ada-parsel bilgisiyle yapı kullanma izin belgesinin olup olmadığını öğrenebilirsiniz. Birçok belediye bu bilgiyi e-belediye veya e-imar hizmetleriyle çevrim içi de sunmaktadır.
  • Satıcıdan belgeyi isteyin: Yapı kullanma izin belgesinin bir örneğini isteyip belediye kayıtlarıyla karşılaştırın.

Müteahhit İskan Almazsa Ne Olur?

Kat karşılığı inşaat ve konut satış sözleşmelerinde iskanın alınması genellikle müteahhidin yükümlülüğüdür. Müteahhit iskanı almazsa veya alamazsa, sözleşmedeki hükümlere göre gecikme tazminatı, eksik işlerin müteahhit adına yaptırılması ya da sözleşmeden doğan diğer haklar gündeme gelebilir. SGK borcu nedeniyle iskanın çıkmadığı durumlarda, borcun ödenip müteahhide rücu edilmesi de uygulamada başvurulan yollardandır. Her somut olay farklı olduğundan bu tür uyuşmazlıklarda bir avukattan destek almanız önerilir. Kat karşılığı sözleşmeler hakkında arsa sahibinin inşaatı teslim almama hakkı yazımız fikir verebilir.

İskan Masrafları Nelerdir?

İskan almanın sabit bir “fiyatı” yoktur; toplam maliyet, yapının büyüklüğüne, bulunduğu belediyeye ve inşaat sürecinde biriken yükümlülüklere göre değişir. Başlıca kalemler şunlardır:

  • Belediye harç ve ücretleri: Yapı kullanma izni ile ilgili harç ve hizmet bedelleri belediyeden belediyeye farklılık gösterir. Başvuru sırasında harç makbuzu istenmez; ödemeler idare tarafından sistem üzerinden takip edilir.
  • SGK asgari işçilik farkı: İnşaat süresince bildirilen işçilik, yapının sınıfına ve alanına göre hesaplanan asgari işçilik tutarının altında kalmışsa SGK fark tahakkuk ettirir. Uygulamada iskan maliyetinin en büyük ve en öngörülemeyen kalemi çoğu zaman budur.
  • Enerji kimlik belgesi: EKB uzmanının hizmet bedeli, binanın büyüklüğüne göre değişir.
  • Yapı denetim hizmet bedeli kalanı: Yapı denetim ücretinin ödenmemiş taksitleri varsa iş bitirme işlemleri öncesinde kapatılmalıdır.
  • Eksik imalatların tamamlanması: Projede gösterilen ancak yapılmamış imalatlar (otopark, sığınak, peyzaj, gri su sistemi, atık bacası gibi) tamamlanmadan izin çıkmaz.

Bu nedenle iskan için ayrılacak bütçeyi, inşaatın başında asgari işçilik hesabını doğru yaparak ve bildirimleri düzenli tutarak önemli ölçüde düşürmek mümkündür.

İskan Başvurusunda Sık Yapılan Hatalar

  • Projeye aykırı “küçük” değişiklikler: Balkonu kapatmak, bodrumda projede olmayan bir oda yapmak veya çatı arasını kullanılır hâle getirmek gibi değişiklikler, başvurunun reddedilmesinin en sık nedenidir. Bu değişiklikler ya geri alınmalı ya da tadilat projesiyle onaylatılmalıdır.
  • SGK sürecini en sona bırakmak: Asgari işçilik farkı ancak iskan aşamasında fark edilirse, beklenmedik bir borç ve gecikme ortaya çıkar.
  • Ruhsat süresini takip etmemek: 5 yıllık süre dolduğunda ruhsat yenileme gerekebilir ve güncel mevzuata uyum sorunu doğabilir.
  • Gereksiz belge toplamak: İtfaiye raporu, sığınak raporu gibi artık istenmeyen belgeler için zaman ve para harcamak. Yönetmelikte sayılan belgelerle başvurmak yeterlidir.
  • Ortak alanları bitirmeden kısmi iskan istemek: İzin istenen dairelere hizmet veren merdiven, giriş ve asansör tamamlanmadan kısmi izin verilmez.

Sıkça Sorulan Sorular

İskan nedir kısaca?

İskan, resmî adıyla yapı kullanma izin belgesidir. Binanın ruhsat ve onaylı projelere uygun tamamlandığını ve kullanılabileceğini gösterir.

İskan kaç günde çıkar?

Yapı uygunsa idare, başvurudan itibaren 30 gün içinde yapı kullanma izin belgesini düzenler. Eksiklik bildirilirse süre uzar.

İskan için hangi belgeler gerekir?

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m.65’e göre dilekçe veya form, fenni mesul ya da yapı denetim kuruluşu raporu, enerji kimlik belgesi ve yapının fotoğrafları yeterlidir. İtfaiye raporu, sığınak raporu ve harç makbuzları gibi belgeler istenemez.

İskan almadan oturulur mu?

Yapı kullanma izni olmayan yapılar elektrik, su ve kanalizasyon hizmetlerinden yararlanamaz. Bu nedenle iskansız oturmak hukuken risklidir ve kalıcı abonelik alınması mümkün değildir.

İskansız ev kredi ile alınır mı?

Bankaların çoğu iskansız konutlarda kredi vermemekte ya da düşük tutarda kredi kullandırmaktadır. Kesin bilgi için bankanızın ekspertiz şartlarını sorun.

İskan ruhsat süresi geçince alınabilir mi?

Yapı kullanma izni, 5 yıllık ruhsat süresi içinde alınmalıdır. Süre dolmuşsa ruhsatın yenilenmesi gerekebilir; bu durumda güncel mevzuat uygulanabilir.

İskan almak için SGK borcu olmamalı mı?

Evet. 5510 sayılı Kanun’un 90. maddesi uyarınca yapı kullanma izin belgesi, inşaat nedeniyle SGK’ya borç bulunmadığı tespit edildikten sonra verilir.

Kısmi iskan alınabilir mi?

Evet. Kullanılabilir durumdaki bölümler için, bu bölümlere hizmet veren ortak alanlar tamamlanmışsa ve yapıda mevzuata aykırılık yoksa kısmi yapı kullanma izni verilebilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Mevzuat atıfları, 1 Temmuz 2026 değişikliklerini içeren Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ile ilgili kanunların güncel metinlerine dayanır; işlem yapmadan önce ilgili idareden güncel uygulamayı teyit edin.

İlgili Yazılar

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir