Şantiye Şefliği Hizmet Sözleşmesi Örneği (PDF – Word): İnşaat Mühendisi ve Mimar İçin

Şantiye şefliği hizmet sözleşmesi, bir yapının şantiye şefliği görevini üstlenecek mimar, mühendis, tekniker veya teknik öğretmen ile yapı müteahhidi arasında imzalanan ve tarafların hak ve yükümlülüklerini yazılı hale getiren sözleşmedir. Şantiye Şefleri Hakkında Yönetmelik bu sözleşmenin yapılmasını öngörür; sözleşme yapı ruhsatı aşamasında belediyeye ve şantiye şefliği oda kayıt belgesi alınırken meslek odasına sunulur.

Bu yazıda şantiye şefi sözleşmesi nedir, sözleşmede hangi bilgiler zorunlu olarak yer almalıdır, şantiye şefi ücreti nasıl belirlenir, sözleşme nasıl feshedilir ve doldurulurken nelere dikkat edilmelidir sorularını cevaplıyoruz. Yazıdaki bağlantılardan iki farklı şantiye şefliği hizmet sözleşmesi örneğini PDF ve Word formatında indirebilirsiniz.

Şantiye Şefliği Hizmet Sözleşmesi İndir (PDF ve Word)

İnşaat mühendisleri, mimarlar ve diğer meslek mensupları ile yapı müteahhitleri arasında kullanılabilecek iki farklı boş sözleşme örneği aşağıdadır. Birinci örnek daha kısa ve sade, ikinci örnek ise tarafların sorumluluklarını daha ayrıntılı düzenleyen bir metindir.

Sözleşmeyi doldururken rehber olması için aşağıda doldurulmuş bir örnek sözleşme görselini inceleyebilirsiniz. Sözleşmeyle birlikte idareye verilecek beyan için şantiye şefliği taahhütnamesi örneğimizi de indirebilirsiniz.

Şantiye Şefliği Hizmet Sözleşmesi Nedir?

Ruhsata tabi her yapıda, yapı müteahhidi adına inşaatı teknik olarak yöneten bir şantiye şefi bulunması zorunludur. Müteahhit gerçek kişi ve şantiye şefi olabilecek bir meslek mensubu değilse, bu görev için bir mimar, mühendis, tekniker veya teknik öğretmenle anlaşır. İşte bu anlaşmanın yazılı belgesi şantiye şefliği hizmet sözleşmesidir.

Sözleşme üç açıdan önemlidir:

• Taraflar arasındaki ilişki: Şantiye şefinin ücretini, görev süresini, çalışma koşullarını ve fesih şartlarını belirler.
• İdare açısından: Ruhsat veren idare, yapıda gerçekten bir şantiye şefinin görevlendirildiğini ve bu kişinin hangi şartlarla çalıştığını sözleşmeden görür.
• Meslek odası açısından: İnşaat Mühendisleri Odası veya Mimarlar Odası, şantiye şefliği oda kayıt belgesini düzenlerken sözleşmeyi esas alır ve ücretin odanın belirlediği en az ücretin altında olmamasına dikkat eder.

Uygulamada bu belgeye şantiye şefi sözleşmesi, şantiye şefliği sözleşmesi, şantiye şefi hizmet sözleşmesi veya şantiye şefi iş sözleşmesi de denir. Hangi adla anılırsa anılsın, yönetmelikteki asgari bilgileri içermesi yeterlidir.

Sözleşmenin Yasal Dayanağı

Şantiye şefliğini düzenleyen temel mevzuat, 2 Mart 2019 tarihli ve 30702 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Şantiye Şefleri Hakkında Yönetmeliktir. Yönetmeliğin 5. maddesi, yapı müteahhidi ile şantiye şefi arasında iş sözleşmesi yapılacağını ve bu sözleşmede en az şu bilgilerin bulunacağını belirtir:

Yönetmeliğin 9. maddesine göre idare, ruhsat aşamasında bu sözleşmeyi isteyebilir. 16 Eylül 2025 tarihli değişiklikle e-Şantiye Şefi sistemi Şantiye-M adını almış, şantiye şefi kayıtları ve elektronik şantiye defteri bu sistemde toplanmıştır. Sözleşmenin tarafları ve süresi de idare tarafından Şantiye-M’e işlenir.

Sözleşme, yukarıdaki asgari bilgilerin dışında taraflarca serbestçe düzenlenebilir. Ancak şantiye şefinin yönetmelikten ve İmar Kanunu’ndan doğan görevlerini kısıtlayan veya müteahhidin talimatlarını mevzuatın önüne koyan hükümler geçersiz olur.

Şantiye Şefliği Sözleşmesinde Bulunması Gereken Maddeler

İyi hazırlanmış bir şantiye şefliği sözleşmesi, ileride doğabilecek uyuşmazlıkların çoğunu baştan önler. İndirdiğiniz örnek sözleşmede aşağıdaki maddelerin yer aldığından emin olun:

1. Taraflar: Yapı müteahhidinin unvanı, yetki belge numarası, vergi numarası ve adresi; şantiye şefinin adı soyadı, T.C. kimlik numarası, mesleği, diploma ve oda sicil numarası.
2. Sözleşmenin konusu: Hangi yapının şantiye şefliğinin üstlenildiği; il, ilçe, mahalle, ada, parsel, yapı inşaat alanı ve yapı sınıfı.
3. Görev tanımı: Şantiye şefinin yönetmelikteki görevleri; ruhsat ve projelere uygun imalat, şantiye defteri, iş sağlığı ve güvenliği bildirimleri.
4. Süre: Görevin başlangıç tarihi ve yapı kullanma izin belgesi alınıncaya kadar devam edeceği.
5. Ücret ve ödeme: Aylık ücret veya toplam bedel, ödeme tarihi, banka hesabı, gecikme halinde yapılacak işlem.
6. Sigortalılık: Şantiye şefinin SGK kaydının kim tarafından ve hangi statüde yapılacağı.
7. Müteahhidin yükümlülükleri: Şantiye şefinin uyarılarını dikkate alma, gerekli malzeme ve ekipmanı sağlama, iş güvenliği önlemlerini alma.
8. Fesih: Tarafların sözleşmeyi hangi hallerde ve hangi bildirim süreleriyle sona erdirebileceği.
9. Tebligat: Tarafların fiziki ve elektronik tebligat adresleri; adres değişikliğinin bildirilmesi.
10. Uyuşmazlık: Yetkili mahkeme ve icra daireleri.

Şantiye Şefi Ücreti Nasıl Belirlenir?

Şantiye şefliği ücreti taraflar arasında serbestçe kararlaştırılır; ancak mimar ve mühendisler için meslek odaları her yıl en az ücret tarifesi yayımlar. İnşaat Mühendisleri Odası ve Mimarlar Odası, şantiye şefliği oda kayıt belgesini düzenlerken sözleşmedeki ücretin bu tarifenin altında olmamasını arar. Tarife genellikle yapının inşaat alanı, yapı sınıfı ve şantiye şefinin aynı anda üstlendiği iş sayısı gibi kriterlere göre hesaplanır.

Ücret belirlenirken şu hususlar göz önünde bulundurulmalıdır:

• Ücretin aylık mı, toplu mu ödeneceği ve inşaat süresinin uzaması halinde ne olacağı,
• SGK primlerinin ücrete dahil olup olmadığı,
• Gelir vergisi stopajı ve damga vergisinin kim tarafından ödeneceği,
• İnşaatın durması halinde ücretin askıya alınıp alınmayacağı.

Meslek odalarının yayımladığı en az ücretler her yıl güncellenir. Güncel tutarı öğrenmek için ilgili odanın web sitesindeki yıllık tarifeye veya şubeye başvurmak gerekir. Proje ve hizmet bedelleriyle ilgili genel bilgi için statik proje bedeli hesaplama yazımıza da göz atabilirsiniz.

Şantiye Şefliği Sözleşmesi Nasıl Doldurulur?

Sözleşmeyi doldururken en çok yapılan hata, ruhsat dosyasındaki bilgilerle uyuşmayan değerler yazmaktır. Aşağıdaki adımları izleyerek sözleşmeyi hatasız doldurabilirsiniz:

1. Ruhsat başvuru dosyasındaki yapı sahibi, ada, parsel, yapı inşaat alanı ve yapı sınıfı bilgilerini birebir aynı yazın.
2. Müteahhidin yetki belge numarasını ve tam unvanını ticaret sicil kaydındaki gibi yazın.
3. Şantiye şefinin diploma tarihi, numarası ve oda sicil numarasını kontrol edin.
4. Ücreti rakam ve yazıyla belirtin; ödeme gününü ve şeklini açıkça yazın.
5. Her iki tarafın elektronik tebligat adresini ekleyin.
6. Sözleşmeyi en az üç nüsha imzalayın: müteahhit, şantiye şefi ve idare/oda için.
7. Tarafların ıslak imzası ve müteahhit şirketse kaşesi ile imza yetkilisinin adı yer alsın.

Meslek odalarının çevrim içi sistemlerinde oda kayıt belgesi düzenlenirken sistem, girilen bilgilerle sözleşmeyi otomatik doldurup imzaya hazır çıktı olarak da verebilir. Ancak sistemdeki karakter sorunları veya sözleşmenin sisteme girişten önce hazırlanması gerektiği durumlarda, yukarıdaki örnek sözleşmeler doldurulup sisteme yüklenebilir. Adımlar için İMO’dan online belge nasıl alınır yazımıza bakabilirsiniz.

Şantiye Şefinin Görevleri ve Müteahhidin Yükümlülükleri

Sözleşme, iki tarafın birbirine karşı yükümlülüklerini dengeli biçimde düzenlemelidir. Yönetmeliğe göre şantiye şefi; yapının ruhsat ve eklerine, projelere, standartlara ve teknik şartnamelere uygun olarak inşa edilmesini sağlamak, şantiye defterini tutmak, iş sağlığı ve güvenliği önlemleri için müteahhide yazılı bildirimde bulunmak, komşu yapılardaki hasarları ve iş kazalarını derhal idareye bildirmek ile yükümlüdür. 1 Ocak 2026’dan itibaren şantiye faaliyetleri Şantiye-M mobil uygulaması üzerinden elektronik şantiye defterine de işlenmektedir. Görev listesinin tamamı için şantiye şefinin görevleri yazımıza bakabilirsiniz.

Müteahhidin başlıca yükümlülükleri ise şunlardır:

• Şantiye şefinin yazılı uyarılarını dikkate almak ve gereğini yapmak,
• İş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almak, gerekli ekipmanı sağlamak,
• Şantiyede yetki belgeli usta çalıştırmak ve bunları Şantiye-M’e kaydettirmek,
• Şantiye şefinin ücretini ve sigorta primlerini zamanında ödemek,
• Şantiye şefinin görevini yapmasını engelleyecek talimatlar vermemek.

Yönetmelik, müteahhidin engellediği güvenlik önlemlerinden şantiye şefinin sorumlu tutulamayacağını açıkça belirtir. Bu nedenle şantiye şefinin uyarılarını yazılı olarak yapması ve bir örneğini saklaması önemlidir. Şantiye şefinin hukuki ve cezai sorumlulukları hakkında daha fazla bilgi için bu yazımızı okuyabilirsiniz.

Şantiye Şefliği Sözleşmesi Nasıl Feshedilir?

Şantiye şefliği sözleşmesi, yapı kullanma izin belgesi (iskân) alındığında kendiliğinden sona erer. Bundan önce taraflardan biri sözleşmeyi sona erdirmek isterse yönetmelikteki bildirim kurallarına uyulmalıdır:

• Şantiye şefi ayrılmak isterse: Ayrılışını aynı gün içinde ruhsatı veren idareye yazılı olarak, müteahhide ise noter aracılığıyla bildirir. Müteahhide noter yerine tebligata elverişli elektronik adres üzerinden bildirim yapılacaksa bu bildirim en az beş gün önce yapılmalıdır.
• Müteahhit şantiye şefini değiştirmek isterse: Sözleşmedeki fesih hükümlerine göre şantiye şefine bildirimde bulunur ve yeni şantiye şefinin taahhütname, sözleşme ve oda kayıt belgesini idareye sunar.

İdare, şantiye şefinin ayrılışını Şantiye-M sistemine işler ve yeni şantiye şefi atanıncaya kadar inşaatın devamına izin vermez. Bu nedenle fesih sürecinde inşaatın durmaması için yeni şantiye şefinin önceden belirlenmesi önerilir. Ayrılan şantiye şefi, inşaatın son durumunu fotoğraflar ve tutanakla belgelemeli, şantiye defterindeki son kaydı imzalamalıdır.

Şantiye Şefinin Aynı Anda Üstlenebileceği İş Sayısı

Sözleşme imzalanmadan önce şantiye şefinin yönetmelikteki iş sınırlarını aşmadığı kontrol edilmelidir. Mimar ve mühendisler her biri 1.500 m²’ye kadar en fazla dört, 4.500 m²’ye kadar üç veya 7.500 m²’ye kadar iki iş üstlenebilir. 7.500 m²’yi aşan yapılar ile kamu yatırımları başka bir işle birleştirilemez. 31 Aralık 2026’ya kadar geçici olarak 1.500 m² sınırı 2.500 m², 4.500 m² sınırı ise 5.000 m² olarak uygulanmaktadır. Şantiye şefi kendi ilinin dışında iş üstlenemez.

Tekniker ve teknik öğretmenler ise kamu yatırımı olmayan, her biri en fazla 1.500 m² olan ve belirli yapı sınıflarındaki işlerden aynı anda en fazla üçünü üstlenebilir. Üzerinizde kayıtlı işleri e-Devlet üzerinden şantiye şefliği sorgulama ile kontrol edebilirsiniz.

Sözleşme Türü: İş Sözleşmesi mi, Serbest Hizmet mi?

Şantiye şefliği sözleşmeleri uygulamada iki farklı modelle kurulur ve hangi modelin seçildiği ücret, vergi ve sigorta yükümlülüklerini doğrudan etkiler.

Hangi model seçilirse seçilsin, şantiye şefinin “başka bir işte tam zamanlı çalışmama” şartı devam eder. Şantiye şefi aynı anda birden fazla işi yönetiyorsa, genellikle serbest meslek veya büro modeli tercih edilir. Tek bir büyük yapıda tam zamanlı görev yapan şantiye şefleri için ise iş sözleşmesi daha yaygındır. Seçilen modelin sözleşmede açıkça yazılması, SGK ve vergi denetimlerinde doğabilecek tartışmaları önler.

Sözleşmeye Eklenebilecek Özel Maddeler

Asgari maddelerin dışında, şantiyenin niteliğine göre sözleşmeye aşağıdaki maddelerin eklenmesi taraflar için faydalı olabilir:

• Şantiyede bulunma süresi: Şantiye şefinin haftanın hangi günleri ve hangi saatlerde şantiyede bulunacağı; kritik imalatlarda (temel, kolon, döşeme betonu) mutlaka hazır olacağı.
• Beton döküm kontrolü: Beton dökümünden önce donatı kontrolünün yapılacağı, yapı denetim ve şantiye şefinin imzası alınmadan döküme başlanmayacağı.
• Ulaşım, yemek ve konaklama: Şehir dışındaki veya uzak şantiyelerde bu giderlerin kim tarafından karşılanacağı.
• Mesleki sorumluluk sigortası: Varsa sigorta priminin paylaşımı.
• İnşaatın durması: Ruhsat iptali, mahkeme kararı veya finansman sorunu nedeniyle inşaatın durması halinde ücretin askıya alınıp alınmayacağı.
• Gizlilik: Proje ve maliyet bilgilerinin üçüncü kişilerle paylaşılmaması.
• Belge teslimi: Sözleşme sona erdiğinde şantiye defteri, test raporları ve fotoğrafların teslimi.

Bu maddeler sözleşmeyi uzatır gibi görünse de, özellikle büyük ve uzun süreli şantiyelerde taraflar arasındaki iletişimi kolaylaştırır. Beton dökümü ve donatı kontrolü gibi kritik aşamalarda şantiye şefinin rolünü netleştirmek, yapı güvenliği açısından da önemlidir.

Sözleşme, Taahhütname ve Oda Kayıt Belgesi Arasındaki Fark

Şantiye şefi atanırken ruhsat dosyasına üç ayrı belge girer ve bu belgeler sıklıkla birbirine karıştırılır:

• Şantiye şefliği hizmet sözleşmesi: Müteahhit ile şantiye şefi arasındaki iş ilişkisini düzenler. İki tarafın imzası bulunur.
• Şantiye şefliği taahhütnamesi: Şantiye şefinin idareye karşı verdiği tek taraflı beyandır. Mesleki faaliyetten men edilmediğini, iş sınırlarına uyacağını ve görevden ayrılırken bildirim yapacağını taahhüt eder.
• Şantiye şefliği oda kayıt belgesi: Meslek odasının, şantiye şefinin odaya kayıtlı ve faaliyetten men edilmemiş olduğunu, sözleşmenin oda kayıtlarına işlendiğini gösteren belgesidir.

Bu üç belge birbirini tamamlar. Sözleşme olmadan oda kayıt belgesi düzenlenmez; oda kayıt belgesi ve taahhütname olmadan da idare şantiye şefini Şantiye-M sistemine kaydetmez. Teknikerler ve teknik öğretmenler TMMOB’a bağlı odalara üye olmadığından oda kayıt belgesi sunmazlar, ancak sözleşme ve taahhütname onlar için de gereklidir.

Kamu İşlerinde Şantiye Şefi Sözleşmesi

Kamu ihaleleriyle yapılan yapım işlerinde de şantiye şefi bulunması zorunludur, ancak birkaç önemli fark vardır. Kamu yatırımlarında şantiye şefi mimar veya mühendis olmalıdır; tekniker ve teknik öğretmenler bu işlerde şantiye şefi olamaz. Kamu yatırımı niteliğindeki işler başka bir işle birleştirilemez ve aynı ihale veya sözleşme kapsamındaki kamu işleri tek iş sayılır. Ayrıca ihaleyi yapan idarenin şantiye şefi için belirlediği deneyim koşulları uygulanır.

Kamu işlerinde şantiye şefi, yüklenici firmanın teknik personeli olarak ihale dokümanında belirtilen niteliklere sahip olmalıdır. Bu nedenle kamu işlerinde sözleşme genellikle iş sözleşmesi şeklinde kurulur. Şantiye şefinin bu işlerden aldığı görevler, ileride yapım işlerinde iş deneyim belgesi açısından da önem taşıyabilir.

Sözleşme Öncesi Kontrol Listesi

Şantiye şefi adayının sözleşmeyi imzalamadan önce kontrol etmesi gereken başlıca hususlar şunlardır:

• Yapının ruhsat projeleri tamamlanmış mı, statik ve mimari projeler birbiriyle uyumlu mu?
• Yapı denetim kuruluşu belirlenmiş mi, denetim sözleşmesi imzalanmış mı?
• Müteahhidin yetki belgesi geçerli mi, yapı sınıfına uygun mu?
• Şantiyede iş güvenliği uzmanı ve gerekli ise iş yeri hekimi görevlendirilmiş mi?
• Komşu yapılar ve kazı derinliği nedeniyle iksa veya özel temel önlemi gerekiyor mu?
• Ücret ve sigorta konusu yazılı olarak netleşmiş mi?

Bu kontroller hem şantiye şefinin mesleki sorumluluğunu korur hem de inşaatın sağlıklı ilerlemesini sağlar. Şantiyedeki genel görev dağılımı için şantiyelerde kim ne görev yapar ve şantiye organizasyon şeması yazılarımız yol gösterici olabilir.

Ücret Ödenmezse veya Uyuşmazlık Çıkarsa Ne Yapılır?

Şantiye şefliği sözleşmelerinde en sık görülen uyuşmazlık, ücretin zamanında ödenmemesidir. Bu durumda şantiye şefinin izleyebileceği yol, sözleşmenin türüne göre değişir. İş sözleşmesiyle çalışan şantiye şefi, ödenmeyen ücret için önce zorunlu arabuluculuğa başvurur, anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açar. Serbest meslek veya büro modelinde çalışan şantiye şefi ise alacağı için icra takibi başlatabilir ya da ticari nitelikteki uyuşmazlıklarda arabuluculuk şartına uyarak dava yoluna gidebilir.

Ücret ödenmediği için görevi bırakmak isteyen şantiye şefi, ayrılışını mutlaka yönetmelikteki usule göre idareye ve müteahhide bildirmelidir. Bildirim yapılmadan şantiyeye gitmeyi bırakmak, şantiye şefinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; bu dönemde yapılan hatalı imalatlardan da sorumlu tutulma riski doğar. Bu nedenle ödeme gecikmelerinde önce yazılı ihtar çekilmesi, sonuç alınamazsa usulüne uygun ayrılış bildirimi yapılması en güvenli yoldur.

Müteahhit açısından ise şantiye şefinin görevini yapmaması, şantiyeye gelmemesi veya şantiye defterini tutmaması sözleşmeyi haklı nedenle feshetme sebebidir. Bu durumda müteahhit, şantiye şefine yazılı bildirim yaparak sözleşmeyi sona erdirir ve yeni şantiye şefini gecikmeden idareye bildirir. Aksi halde idare, şantiye şefi olmayan bir inşaatın devamına izin vermez ve inşaat mühürlenebilir.

Sözleşme Bittikten Sonra Şantiye Şefinin Sorumluluğu

Şantiye şefliği sözleşmesinin sona ermesi, şantiye şefinin görev yaptığı dönemdeki imalatlardan doğan sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Yapıda sonradan ortaya çıkan ve şantiye şefinin görev döneminde yapılan imalatlardan kaynaklanan kusurlar için hukuki ve cezai sorumluluk gündeme gelebilir. Bu nedenle şantiye şefinin görev süresince tuttuğu kayıtları, beton ve çelik test raporlarını, uyarı yazılarını ve fotoğrafları sözleşme bittikten sonra da uzun süre saklaması önerilir.

Sık Sorulan Sorular

Şantiye şefliği sözleşmesi noter onaylı mı olmalı?

Yönetmelik noter onayı şartı koymaz; tarafların ıslak imzalı adi yazılı sözleşmesi yeterlidir. Bazı idareler ve meslek odası şubeleri imzaların doğrulanması için ek belge isteyebilir.

Şantiye şefi sözleşmesi kaç nüsha yapılır?

Genellikle üç nüsha düzenlenir: biri müteahhitte, biri şantiye şefinde, biri ruhsat dosyasında kalır. Meslek odası için ayrıca bir nüsha veya taranmış kopya gerekebilir.

Şantiye şefi ücreti ne kadar olmalı?

Ücret taraflarca belirlenir; ancak mimar ve mühendisler için meslek odalarının her yıl yayımladığı en az ücretin altında olamaz. Güncel tarife için ilgili odaya başvurulmalıdır.

Şantiye şefliği sözleşmesi ne zaman sona erer?

Yapı kullanma izin belgesi alındığında sona erer. Daha önce sona erdirilecekse yönetmelikteki bildirim kurallarına uyulmalıdır.

Müteahhit aynı zamanda şantiye şefi olabilir mi?

Gerçek kişi müteahhit şantiye şefi olabilecek bir meslek mensubuysa, ayrıca sözleşmeli bir şantiye şefi aranmaz. Tüzel kişi müteahhitlerde şirket ortağı veya çalışanı olan uygun bir mimar ya da mühendis görevlendirilebilir.

Kamuda çalışan mühendis şantiye şefliği sözleşmesi imzalayabilir mi?

Kamuda tam zamanlı çalışan bir mühendis veya mimar, başka bir işte tam zamanlı çalışmama şartı nedeniyle kural olarak şantiye şefi olamaz. Ayrıntılar için kamuda çalışan mühendis şantiye şefliği yapabilir mi yazımızı okuyabilirsiniz.

Sözleşmede yapı inşaat alanı yanlış yazılırsa ne olur?

Ruhsat dosyasıyla uyuşmayan bilgiler oda kayıt belgesi veya ruhsat aşamasında belgenin iadesine yol açar. Ayrıca şantiye şefinin üstlenebileceği iş sayısı alana göre hesaplandığından, yanlış alan yazılması iş sınırı kontrolünü de bozar. Bu durumda sözleşme düzeltilerek yeniden imzalanmalıdır.

Şantiye şefliği sözleşmesi damga vergisine tabi mi?

Belirli bir bedel içeren sözleşmeler kural olarak damga vergisine tabidir. Verginin kimin tarafından ödeneceği sözleşmede belirtilmelidir; güncel oran için Gelir İdaresi’nin yayımladığı tarifeye bakılmalıdır.

Not: Bu yazıdaki örnek sözleşmeler genel kullanım içindir. İdarenin veya meslek odasının kendi formu varsa o form kullanılmalı, özel durumlar için bir hukukçuya danışılmalıdır.