İnşaat Yönetmelikleri: Türkiye’deki Tüm Yapı Yönetmelikleri, Künyeleri ve Yabancı Yönetmelikler
İnşaat yönetmelikleri, bir yapının nerede, nasıl tasarlanıp inşa edileceğini ve nasıl kullanılacağını belirleyen bağlayıcı kurallardır. Kısa cevap: Türkiye’de inşaat işlerinde en sık başvurulanlar Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, Otopark Yönetmeliği, Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği, Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği, Asansör Yönetmeliği ve Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliğidir. Bunların yanında TS 500, TS 498 ve TS 825 gibi standartlar ile yabancı ülkelerin yönetmelikleri de projelerde kullanılır.
Arama aracına git ↓
Bu rehberde inşaat mevzuatını konularına göre topladık. Her yönetmeliğin Resmî Gazete künyesini Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki kayıtlarla karşılaştırarak verdik ve ne düzenlediğini kısaca anlattık. Yazının sonunda Eurocode, ACI, ASCE, AISC ve IBC gibi yabancı yönetmelikleri ve bunların Türk yönetmelikleriyle ilişkisini ayrı bir bölümde ele aldık.

Kanun, Yönetmelik, Tebliğ, Standart ve Şartname Arasındaki Fark
İnşaat mevzuatında “yönetmelik” kelimesi günlük dilde her türlü kural için kullanılır. Oysa bağlayıcılıkları ve dayanakları farklı olan beş tür düzenleme vardır:
- Kanun: TBMM tarafından çıkarılır ve temel çerçeveyi çizer. Örneğin 3194 sayılı İmar Kanunu yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni zorunluluğunu, 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun ise denetim sistemini kurar.
- Yönetmelik: Anayasanın 124. maddesine göre Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri kanunların uygulanmasını sağlamak için yönetmelik çıkarabilir. Yönetmelik, dayandığı kanuna aykırı olamaz. İnşaattaki teknik kuralların büyük kısmı yönetmeliklerdedir.
- Tebliğ: Bir yönetmeliğin uygulanmasını ayrıntılandıran veya belirli bir konuyu düzenleyen idari metindir. Örneğin TS 825 ısı yalıtım standardı bir tebliğle zorunlu hâle getirilmiştir.
- Standart: Türk Standardları Enstitüsü (TSE) tarafından yayımlanan teknik kurallardır (TS 500, TS 498, TS EN 206 gibi). Standartlar kendiliğinden zorunlu değildir; bir yönetmelik veya tebliğ onlara atıf yaptığında ya da sözleşmede yer aldığında bağlayıcı olur.
- Şartname: Özellikle kamu yapım işlerinde sözleşmenin eki olan teknik ve idari kurallardır. Yapı İşleri Genel Teknik Şartnamesi, malzemenin ve imalatın nasıl yapılacağını; genel şartnameler ise tarafların hak ve yükümlülüklerini düzenler.
Belediyeler de Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğine aykırı olmamak kaydıyla kendi imar yönetmeliklerini çıkarabilir. Bu yüzden bir parselde uygulanacak kuralları bulmak için genel yönetmelikle birlikte belediye imar yönetmeliğine ve imar planı notlarına da bakmak gerekir. Parselinizin plan bilgilerini imar durumu sorgulama rehberimizle öğrenebilirsiniz.
İnşaatla İlgili Temel Kanunlar
Yönetmeliklerin hepsi bir kanuna dayanır. İnşaat sektöründe en çok karşılaşılan kanunlar şunlardır:
- 3194 sayılı İmar Kanunu: Planlama, yapı ruhsatı, yapı kullanma izni ve kaçak yapılara uygulanacak yaptırımlar.
- 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun: Yapıların proje ve uygulama denetiminin yapı denetim kuruluşlarınca yapılması.
- 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun: Kentsel dönüşüm ve riskli yapıların tespiti.
- 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu: Kat mülkiyeti, kat irtifakı ve ortak alanların yönetimi.
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Şantiyeler dahil bütün işyerlerinde iş güvenliği.
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu: Kamu yapım işlerinin ihalesi ve sözleşmeleri.
- 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu: Binalarda enerji verimliliği yükümlülükleri.
- 3621 sayılı Kıyı Kanunu ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu: Kıyı alanları ile tarihî ve doğal sit alanlarındaki yapılaşma sınırları.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: Eser (yapım) sözleşmeleri ve kat karşılığı inşaat anlaşmaları.
İş güvenliği tarafında kanunun getirdiği yükümlülükleri 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu yazımızda özetledik.
İnşaat Yönetmelikleri Listesi ve Arama Aracı
Aşağıdaki araç, bu yazıda ele aldığımız 52 yönetmelik ve tebliği tek yerde toplar. Bir kelime yazarak (ör. “yangın”, “asansör”, “köprü”) veya bir kategori seçerek listeyi daraltabilirsiniz. Her kayıtta yönetmeliğin ilk yayımlandığı Resmî Gazetenin tarihi ve sayısı, kısa açıklaması ve sitemizde varsa ilgili yazının linki yer alır.
Not: Resmî Gazete tarihi ve sayısı yönetmeliğin ilk yayımını gösterir. Yönetmeliklerin çoğu sonradan defalarca değiştirilmiştir. Uygulamada her zaman Mevzuat Bilgi Sistemindeki güncel (işlenmiş) metni esas alın.
İmar Yönetmelikleri
İmar yönetmelikleri, bir parselde ne kadar ve nasıl yapı yapılabileceğini belirler. Proje çizilmeden önce bakılması gereken ilk mevzuat grubudur.
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği
İmar planı bulunan alanlarda uygulanan temel yönetmeliktir (RG 03.07.2017, sayı 30113). Emsal (KAKS), taban alanı (TAKS), bahçe mesafeleri, bina ve kat yükseklikleri, çıkmalar, çatılar, merdivenler, rampalar, otopark ve sığınak gibi kullanım alanları ile yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni süreçlerini düzenler. Bu yönetmelik, 1985 tarihli Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliğinin yerini almıştır. Ayrıntıları Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği yazımızda emsal ve çekme mesafesi örnekleriyle anlattık.
Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği
İmar planı bulunmayan alanlarda, köy ve mezra yerleşik alanlarında ve bunların çevresinde yapılacak yapıları düzenler (RG 02.11.1985, sayı 18916 Mükerrer). Plansız alanlarda yapılaşma koşulları planlı alanlara göre daha sınırlıdır ve yönetmelik birçok kez değiştirilmiştir.
Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği
Mekânsal strateji planından çevre düzeni planına, nazım ve uygulama imar planlarına kadar planların hangi esaslarla hazırlanacağını ve onaylanacağını belirler (RG 14.06.2014, sayı 29030). Doğrudan proje çizen mühendisten çok plan yapan şehir plancılarını ilgilendirir; ancak plan notlarının dayanağı olduğu için bilinmesi gerekir.
Otopark Yönetmeliği
Yapıların kullanım türüne göre ne kadar otopark ayrılacağını, otopark ve rampa ölçülerini ve otopark yapılamadığında ödenecek bedeli düzenler (RG 22.02.2018, sayı 30340). Yönetmeliğin uygulamasını otopark yönetmeliği yazımızda, bedelin nasıl bulunacağını ise otopark bedeli hesaplama yazımızda anlattık. Rampa eğimi gibi hesaplar için eğim hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
Sığınak Yönetmeliği
Hangi binalarda sığınak yapılacağını, sığınak türlerini ve yapım esaslarını düzenler (RG 25.08.1988, sayı 19910). Sığınak alanları, imar uygulamasında emsal hesabı açısından da önem taşır; bu nedenle Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğiyle birlikte okunmalıdır.
Diğer imar düzenlemeleri
- Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik (RG 03.08.1990, sayı 20594): Kıyı kenar çizgisi, kıyı ve sahil şeridinde yapılabilecek yapılar.
- Toplu Yapılarda Kat Mülkiyeti ve Kat İrtifakı Tesisine Dair Yönetmelik (RG 16.08.2008, sayı 26969): Site gibi toplu yapılarda kat mülkiyetinin kurulması. Konunun temelini kat mülkiyeti yazımızda anlattık.
- Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği (RG 20.07.2013, sayı 28713): Binalarda ve açık alanlarda engelli erişilebilirliğinin izlenmesi.
- Belediye imar yönetmelikleri: İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyükşehirlerin kendi imar yönetmelikleri vardır ve bu illerde genel yönetmelikle birlikte uygulanır.
Deprem Yönetmeliği ve Yapı Tasarımı Yönetmelikleri
Taşıyıcı sistemin nasıl tasarlanacağını belirleyen bu grup, inşaat mühendislerinin en sık kullandığı yönetmeliklerdir.
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018)
Türkiye’de binaların depreme dayanıklı tasarımı için yürürlükte olan yönetmeliktir (RG 18.03.2018, sayı 30364 Mükerrer). 1 Ocak 2019’da yürürlüğe girmiştir. TBDY, deprem yüklerini artık deprem bölgesine göre değil, AFAD’ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası’ndan parsel koordinatına göre alınan spektral ivme değerleriyle belirler. Betonarme, prefabrike, çelik, yığma ve ahşap binalar ile yüksek binalar, deprem yalıtımlı binalar ve mevcut binaların değerlendirilmesi için ayrı kurallar içerir. Betonarme hesaplarda TS 500’e, yük hesaplarında TS 498’e atıf yapar.
Deprem yönetmeliklerinin tarihsel gelişimini Türkiye deprem yönetmelikleri yazımızda, parselinizin deprem tehlikesini nasıl sorgulayacağınızı ise deprem bölgeleri ve deprem tehlike haritası rehberimizde anlattık.
Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik
Çelik yapıların tasarım, hesap, imalat ve montaj kurallarını içerir (RG 04.02.2016, sayı 29614). Yük ve dayanım katsayıları ile tasarım (YDKT) ve güvenlik katsayıları ile tasarım (GKT) olmak üzere iki yöntem öngörür. Çelik binaların deprem tasarımında TBDY ile birlikte kullanılır. Yönetmeliğin kapsamını çelik yapılar yönetmeliği yazımızda, yangın önlemlerini çelik yapı elemanlarının yangından korunması yazımızda ele aldık.
Ahşap Binaların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik
Ahşap taşıyıcı sistemli binaların tasarım ve yapım esaslarını belirleyen görece yeni bir yönetmeliktir (RG 25.03.2024, sayı 32499). Lamine ve çapraz lamine ahşap gibi mühendislik ahşabı ürünlerinin yaygınlaşmasıyla ahşap binalar için ayrı bir düzenleme ihtiyacını karşılar.
Özellik Arz Eden Binaların Tasarım Gözetimi ve Kontrolü Hizmetlerine Dair Yönetmelik
İleri tasarım yöntemleri ve teknolojileri gerektiren binalarda projenin bağımsız bir tasarım gözetmeni tarafından incelenmesini ve bu gözetmenlerin eğitim, deneyim ve belgelendirme şartlarını düzenler (RG 28.09.2022, sayı 31967). Hangi uzmanlık alanında hangi şartların arandığı yönetmeliğin eklerinde yer alır.
Altyapı yapıları için deprem yönetmelikleri
TBDY yalnızca binaları kapsar. Köprü, tünel, liman ve benzeri yapılar için 2020 ve 2021’de ayrı deprem yönetmelikleri yayımlanmıştır:
- Türkiye Köprü Deprem Yönetmeliği (RG 06.10.2020, sayı 31266 Mükerrer)
- Türkiye Yalıtımlı ve Sönümleyicili Köprü ve Viyadükler Deprem Yönetmeliği (RG 06.10.2020, sayı 31266 Mükerrer)
- Türkiye Kıyı ve Liman Yapıları Deprem Yönetmeliği (RG 06.10.2020, sayı 31266 Mükerrer)
- Türkiye Karayolları ve Demiryolları Tünelleri ile Diğer Zemin Yapıları Deprem Yönetmeliği (RG 06.10.2020, sayı 31266 Mükerrer)
- Türkiye Hava Meydanı Yapıları Deprem Yönetmeliği (RG 06.10.2020, sayı 31266 Mükerrer)
- Türkiye Elektrik İletim Sistemleri ve İletişim Tesisleri Deprem Yönetmeliği (RG 03.02.2021, sayı 31384)
- Türkiye Boru Hattı Sistemleri ve Sıvı Depolama Tankları Deprem Yönetmeliği (RG 07.03.2021, sayı 31416)
2007 tarihli Kıyı ve Liman Yapıları, Demiryolları, Hava Meydanları İnşaatlarına İlişkin Deprem Teknik Yönetmeliği (RG 18.08.2007, sayı 26617) de Mevzuat Bilgi Sisteminde hâlâ listelenmektedir. Bu tür yapılarda hangi yönetmeliğin esas alınacağını işin idaresiyle netleştirmek gerekir.
Riskli yapılar ve kentsel dönüşüm: 6306 Uygulama Yönetmeliği
6306 Sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği (RG 15.12.2012, sayı 28498), riskli yapı tespiti, riskli alan ve rezerv yapı alanı işlemlerini ve kentsel dönüşümde hak sahiplerinin süreçlerini düzenler. Yönetmeliğin eki olan Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar (RYTE), bir binanın riskli olup olmadığına hangi yöntemle karar verileceğini belirler. Bu esaslardaki değişiklikleri riskli yapıların tespit edilmesine ilişkin esaslar yazımızda anlattık.
Yangın Yönetmeliği ve Bina Kullanım Yönetmelikleri
Bu grup, binanın kullanım sırasında güvenli ve konforlu olmasını sağlayan kuralları içerir.
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik
Halk arasında “yangın yönetmeliği” olarak bilinen bu düzenleme (RG 19.12.2007, sayı 26735), binalarda yangın güvenliğinin temelidir. Binaların kullanım sınıflarına ve yüksekliklerine göre kaçış yolları, kaçış mesafeleri, yangın merdivenleri, yangın kompartımanları, algılama ve alarm sistemleri, sprinkler ve diğer söndürme sistemleri ile malzemelerin yangına tepki şartlarını belirler. Yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni aşamalarında itfaiye uygunluğu bu yönetmeliğe göre değerlendirilir.
Asansör yönetmelikleri
Asansörlerle ilgili dört ayrı yönetmelik vardır:
- Asansör Yönetmeliği (2014/33/AB) (RG 29.06.2016, sayı 29757): Asansörlerin ve güvenlik aksamlarının piyasaya arzı ve temel güvenlik gerekleri.
- Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği (RG 04.05.2018, sayı 30411): Hizmetteki asansörlerin periyodik kontrolü ve renkli kontrol etiketleri.
- Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği (RG 06.04.2019, sayı 30737): Bina sorumlusu ile bakım firmasının yükümlülükleri.
- Asansör Piyasa Gözetimi ve Denetimi Yönetmeliği (RG 11.03.2022, sayı 31775): Piyasadaki asansörlerin denetimi.
Binada asansör yapılmasının ne zaman zorunlu olduğu ise imar yönetmeliğiyle belirlenir. Bu konuyu asansör zorunluluğu yazımızda ele aldık.
Binaların Gürültüye Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik
Binalarda dış gürültüye, komşu bağımsız bölümler arasındaki ses geçişine ve tesisat gürültüsüne karşı alınacak önlemleri ve akustik performans şartlarını belirler (RG 31.05.2017, sayı 30082).
Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği
Binalarda suya ve neme karşı yalıtımın tasarım ve uygulama esaslarını düzenler (RG 27.10.2017, sayı 30223). Temel ve bodrum yalıtımından ıslak hacimlere ve çatılara kadar su yalıtımı detayları için başvurulan temel kaynaktır.
Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği ve TS 825
Binalarda enerji verimliliğini düzenleyen yönetmelik (RG 05.12.2008, sayı 27075), ısı yalıtımı, ısıtma ve soğutma sistemleri ile Enerji Kimlik Belgesi (EKB) esaslarını belirler. Isı yalıtımı hesabının nasıl yapılacağını ise TS 825 standardı belirler. TS 825 Binalarda Isı Yalıtım Kuralları Standardı ile İlgili Tebliğ (MHGM-2025/1) (RG 20.02.2025, sayı 32819) ile standardın Ekim 2024 baskısı zorunlu hâle getirilmiş, tebliğ 1 Nisan 2025’te yürürlüğe girmiştir. Yalıtım malzemesi seçimini ısı yalıtım malzemeleri yazımızda karşılaştırdık.
Diğer kullanım ve konfor düzenlemeleri
- Binalar ile Yerleşmeler için Yeşil Sertifika Yönetmeliği (RG 12.06.2022, sayı 31864): Sürdürülebilir binalar ve yerleşmeler için ulusal sertifika sistemi.
- Merkezi Isıtma ve Sıhhi Sıcak Su Sistemlerinde Isınma ve Sıhhi Sıcak Su Giderlerinin Paylaştırılmasına İlişkin Yönetmelik (RG 14.04.2008, sayı 26847 Mükerrer): Merkezi sistemli binalarda giderlerin paylaştırılması.
Yapı Denetimi, Müteahhitlik ve Şantiye Şefliği Yönetmelikleri
Bu yönetmelikler, yapının kim tarafından ve nasıl denetleneceğini, kimin yapabileceğini ve şantiyede kimin sorumlu olduğunu belirler.
- Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği (RG 05.02.2008, sayı 26778): Yapı denetim kuruluşlarının kuruluşu, görevleri, denetim süreci, hakediş ve hizmet bedelleri. Yönetmelik 2019–2022 arasında kapsamlı biçimde değiştirilmiştir. Sistemi yapı denetim nedir yazımızda, denetime tabi olmayan yapıları ise kaç metrekare altı yapılar yapı denetimine tabi değil yazımızda anlattık.
- Yapı Müteahhitlerinin Sınıflandırılması ve Kayıtlarının Tutulması Hakkında Yönetmelik (RG 02.03.2019, sayı 30702): Müteahhitlik yetki belgesi, belge grupları ve iş deneyimine göre sınıflandırma. Grupları müteahhitlik belgesi grupları yazımızda açıkladık.
- Şantiye Şefleri Hakkında Yönetmelik (RG 02.03.2019, sayı 30702): Şantiye şefinin nitelikleri, görevleri ve sorumlulukları. Ayrıntılar kimler şantiye şefi olabilir yazımızda.
- Kamu Yapıları Denetim Hizmetleri Yönetmeliği (RG 05.06.2018, sayı 30442): Bakanlığın yaptırdığı kamu yapılarında denetim hizmetleri.
- Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliği (RG 11.12.2020, sayı 31331): Beton, çelik ve zemin deneyi yapan laboratuvarların izin ve çalışma esasları.
Yapı ruhsatı aşamasındaki harç ve bedelleri yapı ruhsatı harçları hesaplama aracımızla, yapı sınıfını yapı sınıfları rehberimizle, iskân sürecini ise iskân nedir, nasıl alınır yazımızla takip edebilirsiniz.
Yapı Malzemeleri Yönetmelikleri
- Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (305/2011/AB) (RG 10.07.2013, sayı 28703): Avrupa Birliği’nin Yapı Ürünleri Tüzüğüne uyumlu olarak CE işareti, performans beyanı ve yapı malzemelerinin piyasaya arzını düzenler.
- Yapı Malzemelerinin Tabi Olacağı Kriterler Hakkında Yönetmelik (RG 26.06.2009, sayı 27270): Uyumlaştırılmış Avrupa standardı bulunmayan yapı malzemeleri için ulusal uygunluk esaslarını belirler.
- Yapı Malzemeleri Piyasa Gözetimi ve Denetimi Yönetmeliği (RG 28.10.2022, sayı 31997): Piyasadaki yapı malzemelerinin denetimi ve uygunsuz ürünlere uygulanacak yaptırımlar.
Şantiyede kullanılan beton, donatı çeliği, yalıtım malzemesi ve benzeri ürünlerin bu yönetmeliklere uygun belgelerle gelmesi, yapı denetiminin kontrol ettiği konuların başında gelir.
Elektrik ve Doğal Gaz Tesisatı Yönetmelikleri
- Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği (RG 04.11.1984, sayı 18565): Binalardaki elektrik iç tesisatının yapım kuralları.
- Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği (RG 03.12.2003, sayı 25305): Elektrik projelerinin hazırlanma esasları.
- Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği (RG 21.08.2001, sayı 24500): Topraklama tesislerinin tasarımı ve ölçümü.
- Doğal Gaz Piyasası İç Tesisat Yönetmeliği (RG 18.09.2002, sayı 24880): Doğal gaz iç tesisatının yapımı. Uygulamada dağıtım şirketlerinin teknik şartnameleri de esas alınır.
Mekanik ve elektrik projelerinde TMMOB’a bağlı Makina ve Elektrik Mühendisleri Odalarının mesleki uygulama yönetmelikleri de dikkate alınır.
Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Yıkım Yönetmelikleri
- Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği (RG 05.10.2013, sayı 28786): Şantiyelerde sağlık ve güvenlik planı, sağlık ve güvenlik koordinatörü ve iskele, kazı, yüksekte çalışma gibi işlerde alınacak asgari önlemler.
- İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik (RG 17.07.2013, sayı 28710): İşyeri binalarında kaçış yolları, aydınlatma, havalandırma ve benzeri asgari şartlar.
- Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (RG 25.01.2013, sayı 28539): Eski binaların yıkımında ve tadilatında asbest söküm işleri. Asbestli çatı levhaları konusunu çatı kaplama malzemeleri yazımızda anlattık.
- Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği (RG 18.03.2004, sayı 25406): Hafriyat ve inşaat atıklarının taşınması ve döküm sahaları. Belge süreci ve hafriyat hesabı için hafriyat rehberimize bakabilirsiniz.
- Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği (RG 29.07.2022, sayı 31907): ÇED raporu gerektiren veya seçme-eleme kriterlerine tabi projeler ve ÇED süreci.
- Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik (RG 13.10.2021, sayı 31627): Yıkım ruhsatı, yıkım projesi ve güvenli yıkım esasları. Yönetmelik Ağustos 2026’da değiştirilmiştir; değişikliklerin çoğu 12 Ağustos 2027’de yürürlüğe girecektir.
Kamu Yapım İşleri Mevzuatı
Kamu kurumlarının yaptırdığı işlerde imar ve teknik yönetmeliklere ek olarak ihale mevzuatı uygulanır:
- Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği (RG 04.03.2009, sayı 27159 Mükerrer): 4734 sayılı Kanuna göre yapım işi ihalelerinin hazırlanması ve yürütülmesi.
- Yapım İşleri Muayene ve Kabul Yönetmeliği (RG 04.03.2009, sayı 27159 Mükerrer): Geçici ve kesin kabul işlemleri.
- Yapım İşleri Genel Şartnamesi ve ihale dokümanındaki genel teknik şartnameler: Sözleşmenin uygulanması, hakediş, süre uzatımı ve imalatın teknik kuralları.
Örnek olarak Deprem Güvenliği Sistemleri Genel Teknik Şartnamesi ile Isı Yalıtım ve Yapısal Yangın Güvenliği İşleri Genel Teknik Şartnamesi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Yönetmelik Dışındaki Standartlar, Esaslar ve Şartnameler
Yönetmelikler teknik ayrıntıların çoğunu standartlara bırakır. Proje ve uygulamada en sık kullanılanlar şunlardır:
- TS 500 Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları: Betonarme elemanların boyutlandırılması, donatı kuralları ve malzeme dayanımları. TBDY ile birlikte kullanılır.
- TS 498 Yapı Elemanlarının Boyutlandırılmasında Alınacak Yüklerin Hesap Değerleri: Sabit, hareketli, kar ve rüzgâr yükleri. Uygulamasını kar yükü hesabı ve rüzgâr yükü hesabı yazılarımızda anlattık.
- TS EN 206: Betonun özellikleri, üretimi ve uygunluğu.
- TS 708: Betonarme çeliği (inşaat demiri).
- TS 825: Binalarda ısı yalıtım kuralları; 2025 tebliğiyle Ekim 2024 baskısı zorunludur.
- TS 9111 ve TS 12576: Binalarda ve kentsel alanlarda engelli erişilebilirliği.
- Zemin ve Temel Etüdü Uygulama Esasları: Bakanlığın zemin etüdü raporlarının kapsamını ve formatını belirleyen esasları. Ayrıntıları zemin ve temel etüdü uygulama esasları yazımızda bulabilirsiniz.
- Yapı İşleri Genel Teknik Şartnamesi: Bakanlığın yayımladığı, imalatların nasıl yapılacağını ve ölçüleceğini anlatan şartname; kamu işlerinde sözleşmenin parçasıdır.
TS 500, TS 498 ve TBDY’nin birlikte nasıl kullanıldığını TS 500, TS 498 ve TBDY 2018 yazımızda topladık. Standartların güncel baskıları TSE’den temin edilir; satın alınmadan tam metinlerine ulaşılamayabilir.
Yürürlükten Kalkan Önemli Yönetmelikler
Eski projelerin incelenmesinde veya mevcut binaların değerlendirilmesinde hâlâ adı geçen, ancak yeni projelerde kullanılmayan başlıca yönetmelikler şunlardır:
- 2007 Deprem Yönetmeliği (Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik): TBDY’nin 1 Ocak 2019’da yürürlüğe girmesiyle yerini yeni yönetmeliğe bırakmıştır.
- 1998 Deprem Yönetmeliği (Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik): 2007 yönetmeliğinden önce kullanılmıştır.
- Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği: 1985 tarihli yönetmelik, 2017’de Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ile değiştirilmiştir.
- TS 825’in 2008 baskısı: 2025 tebliğiyle yürürlükten kaldırılmış, yerine Ekim 2024 baskısı gelmiştir.
Bir binanın yapıldığı tarihte hangi yönetmeliğin geçerli olduğunu bilmek, mevcut binanın deprem performansını ve kentsel dönüşüm sürecini anlamak için önemlidir. Farklı deprem yönetmeliklerinin düzensizlik tanımlarını yönetmeliklerin taşıyıcı sistem düzensizliklerinin karşılaştırılması yazımızda karşılaştırdık.
Yabancı Yönetmelikler ve Uluslararası Standartlar
Yurt dışı projelerde, uluslararası finansmanlı işlerde, akademik çalışmalarda ve Türk yönetmeliklerinin boşluk bıraktığı konularda yabancı yönetmelikler kullanılır. Türk yönetmeliklerinin birçoğu da bu yönetmeliklerden yararlanılarak hazırlanmıştır. En çok başvurulanlar şunlardır:
Eurocode’lar (Avrupa)
Eurocode’lar, Avrupa Standardizasyon Komitesi (CEN) tarafından hazırlanan ve AB ülkelerinde yapı tasarımının ortak dili olan on standarttan oluşur:
| Eurocode | Konu |
|---|---|
| EN 1990 (Eurocode 0) | Yapısal tasarımın temel esasları |
| EN 1991 (Eurocode 1) | Yapılara etkiler: yükler, kar, rüzgâr, sıcaklık, yangın |
| EN 1992 (Eurocode 2) | Beton yapıların tasarımı |
| EN 1993 (Eurocode 3) | Çelik yapıların tasarımı |
| EN 1994 (Eurocode 4) | Çelik-beton kompozit yapıların tasarımı |
| EN 1995 (Eurocode 5) | Ahşap yapıların tasarımı |
| EN 1996 (Eurocode 6) | Yığma yapıların tasarımı |
| EN 1997 (Eurocode 7) | Geoteknik tasarım |
| EN 1998 (Eurocode 8) | Depreme dayanıklı yapı tasarımı |
| EN 1999 (Eurocode 9) | Alüminyum yapıların tasarımı |
Her ülke, Eurocode’ları kendi Ulusal Ek’iyle uygular; kar ve rüzgâr haritaları, güvenlik katsayıları gibi ulusal parametreler bu eklerde belirlenir. TSE de Eurocode’ları TS EN 1990–TS EN 1999 olarak yayımlamıştır. Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi’ne (JRC) göre ikinci nesil Eurocode’lar 2020’den itibaren ulusal standart kuruluşlarına verilmeye başlanmıştır; sonuncuları 2026’da verilecektir. Birinci nesil Eurocode’ların en geç geri çekilme tarihi ise 2028’dir.
ABD yönetmelikleri: IBC, ASCE 7, ACI 318 ve AISC
ABD’de yapı yönetmelikleri “model yönetmelik” olarak hazırlanır ve eyaletler ile yerel yönetimler tarafından kabul edildikçe zorunlu hâle gelir. Bu nedenle aynı anda farklı eyaletlerde farklı baskılar geçerli olabilir.
- IBC (International Building Code): International Code Council (ICC) tarafından üç yılda bir güncellenen genel bina yönetmeliğidir. Yangın, kullanım, erişilebilirlik ve yapısal tasarım gibi konuları kapsar ve teknik ayrıntılar için aşağıdaki standartlara atıf yapar. 2027 baskısının hükümleri 2026’da kesinleşmiştir.
- ASCE/SEI 7: Binalara etkiyen ölü, hareketli, kar, rüzgâr ve deprem yüklerini belirler. TBDY’de de kullanılan SS ve S1 gibi spektral ivme parametreleri ASCE 7’nin de temel kavramlarıdır.
- ACI 318: American Concrete Institute’un betonarme yapılar yönetmeliğidir. En güncel baskısı ACI CODE-318-25’tir. TS 500 ile birlikte en çok karşılaştırılan yabancı betonarme yönetmeliğidir.
- AISC 360 ve AISC 341: American Institute of Steel Construction’ın çelik yapı tasarım şartnamesi ve çelik binaların deprem şartnamesidir. Türk çelik yönetmeliğindeki YDKT ve GKT yöntemleri, AISC 360’taki LRFD ve ASD yöntemlerine karşılık gelir.
- NFPA: National Fire Protection Association’ın yangın standartlarıdır. NFPA 101 (Can Güvenliği Yönetmeliği) ve NFPA 13 (sprinkler sistemleri) uluslararası projelerde sık kullanılır.
- ASTM: Malzeme ve deney standartlarıdır; beton, çelik ve zemin deneylerinde referans alınır.
Avrupa Birliği mevzuatı
- Yapı Ürünleri Tüzüğü (EU) 2024/3110: 7 Ocak 2025’te yürürlüğe girmiş ve 7 Ocak 2026’dan itibaren uygulanmaya başlamıştır. Türkiye’deki Yapı Malzemeleri Yönetmeliğinin dayandığı 305/2011 sayılı tüzük, geçiş dönemi boyunca ürün grupları için kademeli olarak yerini yeni tüzüğe bırakmaktadır.
- Binaların Enerji Performansı Direktifi (EPBD): AB’de binalarda enerji performansı ve sıfır emisyonlu bina hedeflerini belirler. Türkiye’deki Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği de bu direktifin önceki sürümü esas alınarak hazırlanmıştır.
İngiltere, Japonya ve diğer ülkeler
- İngiltere: Building Regulations 2010 ve bunların nasıl sağlanacağını gösteren Approved Documents kullanılır. Örneğin Approved Document A yapısal güvenliği, B yangın güvenliğini, L enerji verimliliğini, M erişilebilirliği düzenler. Grenfell Kulesi yangınının ardından çıkarılan Building Safety Act 2022, yüksek riskli binalar için yeni bir denetim rejimi getirmiştir. Yapısal tasarımda Eurocode’lar İngiltere Ulusal Ekleri ile uygulanır.
- Japonya: Yapı Standartları Kanunu (Kenchiku Kijun Hō, 1950) ve 1981’de getirilen “yeni deprem tasarım standardı”, Japonya’daki deprem güvenliğinin temelidir.
- Diğer deprem yönetmelikleri: Yeni Zelanda’da NZS 1170.5, Kanada’da National Building Code of Canada, Çin’de GB 50011 ve Hindistan’da IS 1893 deprem tasarımında kullanılan başlıca yönetmeliklerdir.
- ISO standartları: Uluslararası projelerde yapı bilgi modellemesi (BIM) için ISO 19650 serisi gibi ISO standartları da sözleşmelere girer.
Yabancı yönetmelikler Türkiye’de kullanılabilir mi?
Türkiye’de yapı ruhsatına esas projelerde ulusal yönetmelikler esastır. Binaların deprem tasarımı TBDY’ye, yangın güvenliği Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliğe, imar şartları ise imar yönetmeliklerine göre yapılmak zorundadır. Yabancı yönetmelikler; ulusal yönetmeliğin atıf yaptığı veya düzenlemediği konularda, sözleşmenin öngördüğü durumlarda ve karşılaştırma amacıyla kullanılabilir. Bir projede yabancı bir standarda dayanılacaksa bunun ilgili idare ve yapı denetim kuruluşu tarafından kabul edildiğini önceden teyit edin.
Hangi İşte Hangi Yönetmelik Uygulanır?
Aşağıdaki liste, sık karşılaşılan işlerde hangi yönetmeliklere bakılması gerektiğine dair genel bir başlangıç noktasıdır. Her projede imar planı notları ve belediye yönetmeliği ayrıca kontrol edilmelidir.
| İş | Başlıca yönetmelikler ve standartlar |
|---|---|
| Yeni konut veya apartman | Planlı (veya Plansız) Alanlar İmar Yönetmeliği, belediye imar yönetmeliği, TBDY 2018, TS 500, TS 498, Otopark, Sığınak, Yangın, Enerji Performansı ve TS 825, Gürültü, Su Yalıtımı, Asansör, Yapı Denetimi, Yapı İşlerinde İSG, Zemin ve Temel Etüdü Uygulama Esasları |
| Tadilat veya ek kat | İmar Kanunu (ruhsat gerekip gerekmediği), Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, TBDY’nin mevcut binalar bölümü, Kat Mülkiyeti Kanunu |
| Kentsel dönüşüm | 6306 sayılı Kanun ve Uygulama Yönetmeliği, Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar, Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik, asbest ve hafriyat yönetmelikleri |
| Çelik sanayi yapısı veya depo | İmar yönetmelikleri, TBDY, Çelik Yapılar Yönetmeliği, Yangın Yönetmeliği, ÇED Yönetmeliği (proje türüne göre), İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği |
| Köprü, tünel, liman | 2020–2021 altyapı deprem yönetmelikleri, idarenin teknik şartnameleri |
| Kamu ihalesi | 4734 ve 4735 sayılı Kanunlar, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, Muayene ve Kabul Yönetmeliği, genel ve teknik şartnameler |
Mevcut bir binaya kat eklemek gibi işlerde hangi şartların arandığını ek kat yazımızda ayrıca anlattık.
Güncel Yönetmelikler Nereden Takip Edilir?
- Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr): Yürürlükteki kanun ve yönetmeliklerin değişiklikleri işlenmiş güncel metinleri.
- Resmî Gazete (resmigazete.gov.tr): Yeni yönetmelikler ve değişiklikler ilk kez burada yayımlanır.
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı: İmar, yapı denetimi, yapı malzemeleri ve enerji performansı düzenlemeleri ile bunların uygulama kılavuzları.
- AFAD: Türkiye Deprem Tehlike Haritası ve deprem parametreleri.
- TSE: TS ve TS EN standartlarının güncel baskıları.
- Kamu İhale Kurumu: İhale mevzuatı ve standart dokümanlar.
- Belediyeler: Yerel imar yönetmelikleri ve imar planı notları.
Sıkça Sorulan Sorular
İnşaat yönetmelikleri nelerdir?
En temel olanları Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, Otopark Yönetmeliği, Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği, Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği, asansör yönetmelikleri ve Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliğidir. Yukarıdaki arama aracında 52 düzenlemenin tamamını görebilirsiniz.
Güncel deprem yönetmeliği hangisi?
Binalar için 18.03.2018 tarihli Resmî Gazetede yayımlanan ve 1 Ocak 2019’da yürürlüğe giren Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) geçerlidir. Köprü, tünel, liman ve benzeri yapılar için 2020 ve 2021’de ayrı deprem yönetmelikleri yayımlanmıştır.
Hangi imar yönetmeliği geçerli?
İmar planı olan alanlarda Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, plansız alanlarda Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği uygulanır. Kendi imar yönetmeliği olan belediyelerde bu yönetmelikler de dikkate alınır ve imar planı notları ayrıca bağlayıcıdır.
Yangın yönetmeliği hangisi?
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’tir (RG 19.12.2007, sayı 26735). Yönetmelik yayımlandığı tarihten bu yana birçok kez değiştirilmiştir; güncel metni Mevzuat Bilgi Sisteminden okuyun.
TS 500 yönetmelik mi, standart mı?
TS 500 bir Türk Standardıdır. Kendiliğinden zorunlu olmasa da TBDY betonarme hesaplarda TS 500’e atıf yaptığı için bina projelerinde fiilen uyulması gereken bir kural seti hâline gelir.
Eurocode Türkiye’de kullanılabilir mi?
Eurocode’lar TSE tarafından TS EN olarak yayımlanmıştır. Ancak yapı ruhsatına esas bina projelerinde deprem tasarımı TBDY’ye göre yapılmak zorundadır. Eurocode’lar, ulusal yönetmeliğin düzenlemediği konularda veya sözleşmenin öngördüğü işlerde, idarenin kabulüyle kullanılabilir.
Yönetmeliklerin güncel metnine nereden ulaşılır?
Değişiklikleri işlenmiş güncel metinler mevzuat.gov.tr adresindeki Mevzuat Bilgi Sisteminde ücretsiz olarak yayımlanır. Yeni değişiklikler önce Resmî Gazetede çıkar.
Eski yönetmeliğe göre yapılmış bina kaçak mı sayılır?
Hayır. Bir bina kural olarak ruhsat aldığı tarihte yürürlükte olan yönetmeliğe göre değerlendirilir. Ancak binanın deprem performansı incelenirken TBDY’nin mevcut binalar bölümü, riskli yapı tespitinde ise Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar uygulanır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Resmî Gazete künyeleri yönetmeliklerin ilk yayımını gösterir ve Mevzuat Bilgi Sistemindeki kayıtlara göre verilmiştir. Yönetmelikler sık değiştiği için proje ve uygulamada Mevzuat Bilgi Sistemindeki güncel metni, belediyenizin imar yönetmeliğini, imar planı notlarını ve ilgili idarenin görüşünü esas alın.
İlgili Yazılar
- Prefabrik Ev Rehberi
- Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği
- Türkiye Deprem Yönetmelikleri
- Deprem Bölgeleri ve Deprem Tehlike Haritası
- Yapı Denetim Nedir? Yapı Denetim Kanunu ve Yönetmeliği
- Otopark Yönetmeliği
- Asansör Zorunluluğu ve Asansör Yönetmeliği
- Yapı Sınıfları ve Grupları
- İmar Durumu Sorgulama

